II SA/WA 2471/04

II SA/Wa 2471/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kołodziej /sprawozdawca/
Eugeniusz Wasilewski
Ewa Grochowska-Jung /przewodniczący/
Symbol z opisem
6243 Skierowanie do służby zastępczej
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi A. B. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w [...] orzeczeniem nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. odmówiła A. B., na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, wskazując w uzasadnieniu, że poborowy nie przedstawił zasad moralnych sprzecznych z obowiązkami żołnierza, zaś obawa przed wojskiem jako instytucją i niechęć do wykonywania rozkazów nie są takimi zasadami.
W odwołaniu do Komisji do Spraw Służby Zastępczej A. B. podniósł, że od najmłodszych lat brzydzi się przemocą, nie ogląda też takich filmów, jest osobą, która łatwo się denerwuje, a wojsko nie będzie miało z niego pożytku.
Stwierdził również, że boi się tzw. "fali", która w wojsku jest na porządku dziennym i prowadzi do wielu nieszczęść, w związku z tym wniósł o przeznaczenie go do służby zastępczej z pożytkiem i dla niego, i dla kraju.
Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] października 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. B., działając na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, odmówiła przeznaczenia go do odbywania takiej służby.
W uzasadnieniu wskazała, że główną przyczyną ubiegania się o służbę zastępczą jest obawa przed wojskiem i niechęć podporządkowania się przez poborowego rygorom służby wojskowej.
W skardze na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. B. wniósł o jego uchylenie, gdyż wydająca je komisja była nierzetelna i nieobiektywna, podniósł też bliżej niesprecyzowany zarzut odnośnie jej składu.
W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie stwierdzając w uzasadnieniu, że zarzuty podniesione przez skarżącego mijają się z prawdą, a jej treść jest próbą zdyskredytowania komisji, w której zasiadają emerytowani oficerowie Wojska Polskiego, znający zasady, formy i czas odbywania służby wojskowej.
Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego podpisania przez poborowego protokołu bez jego przeczytania, organ stwierdził, że jest to kłamstwo, bowiem poborowy sam nanosił poprawki w protokole.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), a mianowicie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednakże sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§2).
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217) jest nową regulacją prawną, której celem jest, w myśl art. 1, określenie zasad przeznaczenia do służby zastępczej, kierowanie do jej odbycia oraz odbywanie służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby.
Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni, od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej, przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej.
Jednocześnie w art. 6 przedmiotowej regulacji ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej (ust. 1). Od wydanych decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego na zasadach i w trybie określonych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ust. 2).
Z kolei przepis art. 14 ust. 5 ustawy o służbie zastępczej zawiera upoważnienie ustawowe stanowiące, że Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, m.in. tryb działania komisji wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania ich działalności, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej.
Rada Ministrów wykonała powyższe upoważnienie, wydając w dniu 24 lutego 2004 r. rozporządzenie w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), którego załącznikiem nr 1 jest wzór orzeczenia komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej, zaś załącznikiem nr 2 – wzór orzeczenia komisji do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej.
W rozpatrywanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. Jego osnowa (rozstrzygnięcie decyzji) zawiera sformułowanie "(...) postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej".
Zgodnie zaś z art. 138 § 1 kpa., który ma zastosowanie do postępowania w sprawach określonych w ustawie o służbie zastępczej, stosownie do jej art. 6 ust. 1, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo
3) umarza postępowanie odwoławcze.
Wymaga szczególnego podkreślenia, że przepis ten zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego, co oznacza, że nie jest on uprawniony do wydania decyzji o innej osnowie niż w nim wymienione. Rozporządzenie jako akt rangi podustawowej nie może zmieniać czy też modyfikować uregulowań ustawowych (w tym przypadku ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego).
W kwestii relacji pomiędzy ustawą, a aktem wykonawczym wielokrotnie wypowiadał się w swoich orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny. Na przykład w wyroku z dnia 26 października 1999 r. sygn. akt K. 12/99 (OTK 1999, nr 6, poz. 120) podkreślił, że wymagania, jakim muszą obecnie odpowiadać rozporządzenia, wynikają z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, który dopuszcza wydawanie rozporządzeń tylko na podstawie "szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania". Upoważnienie musi mieć charakter szczegółowy pod względem podmiotowym (musi "określać organ właściwy do wydania rozporządzenia"), przedmiotowym (musi określać "zakres spraw przekazanych do uregulowania") oraz treściowym (musi określać "wytyczne dotyczące treści aktu"). Zwłaszcza ten ostatni element, a mianowicie obowiązek określenia owych "wytycznych", stanowi nowość w naszym systemie prawnym, ponieważ przepisy poprzednie (art. 56 ust. 2 Ustawy konstytucyjnej z 1992r.. gdy chodzi o rozporządzenia ministrów) nie formułowały expressis verbis takiego wymagania. Ponadto w wyroku z dnia 25 maja 1998 r. sygn. U. 19/97 Trybunał zauważył, że po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. "w porządku prawnym proklamującym zasadę podziału władz, opartym na prymacie ustawy jako podstawowego źródła prawa wewnętrznego, parlament nie może w dowolnym zakresie "cedować" funkcji prawodawczych na organy władzy wykonawczej (...) Nie jest dopuszczalne, by prawodawczym decyzjom organu władzy wykonawczej pozostawiać kształtowanie zasadniczych elementów regulacji prawnej (...)" (OTK 1998, nr 4, s. 262-263; por. także wyrok z dnia 14 marca 1998 r. sygn. K. 40/97 – OTK 1998, nr 2, s. 72, w którym uznano niekonstytucyjność "upoważnienia blankietowego").
Wypływa z tego wniosek, że – po pierwsze – nie można (szczególnie obecnie) dokonywać wykładni rozszerzającej przepisów zawierających upoważnienia ustawowe oraz – po drugie – że materia, która w świetle ustawy należy do niej samej, nie może być przekazywana organom wykonawczym.
Jest zatem niewątpliwe, że organ wykonawczy wkroczył w materię, która należy do samego ustawodawcy. Za tym stanowiskiem przemawia także pogląd wyrażony w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U. 1/86 (OTK 1986, nr 1, poz. 2); Trybunał Konstytucyjny wyszedł tam z założenia, podzielanego powszechnie przez naukę prawa konstytucyjnego i prawa administracyjnego, że rozporządzenie nie może wkraczać w sferę materii prawnych regulowanych innymi ustawami lub na ich podstawie, nie może też treści w nich zawartych powtarzać, przekształcać, modyfikować czy syntetyzować (por. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 22 kwietnia 1987 r. sygn. akt K. 1/87, OTK 1987, nr 1, poz. 3), podobnie w orzeczeniach z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U. 1/86 i z dnia 5 listopada 1986 r. sygn. akt U. 5/86).
Reasumując, załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej jest sprzeczny z Kodeksem postępowania administracyjnego, a zaskarżone rozstrzygnięcie Komisji do Spraw Służby Zastępczej w swej osnowie nosi znamiona rażącego naruszenia prawa, tj. przepisu art. 138 § 1 kpa., dające podstawę do stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).
W takiej sytuacji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Komisja do Spraw Służby Zastępczej winna wydać swoje orzeczenie, kierując się unormowaniem zawartym we wspomnianym przepisie art. 138 § 1 kpa.
Wobec treści rozstrzygnięcia zbędne było merytoryczne badanie zaskarżonego orzeczenia.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.