II SA/Wa 229/23

II SA/Wa 229/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Maciejuk
Piotr Borowiecki /przewodniczący sprawozdawca/
Waldemar Śledzik
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant referent stażysta Kinga Krysik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2023 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej także: "SKO w [...]" lub "organ odwoławczy") - działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") - po rozpatrzeniu odwołania H. W. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego - utrzymało w mocy sporną decyzję organu pierwszej instancji.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:
Pismem z dnia [...] czerwca 2022 r. skarżący H. W. wystąpił do Prezydenta [...] z wnioskiem o przyznanie dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał m.in., że posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] o powierzchni użytkowej 35,50m2, w którym prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył, że wydatki za mieszkanie za ostatni miesiąc (czerwiec 2022 r.) wyniosły 340,12 złotych (ustalone na podstawie zawiadomienia o wysokości opłat z dnia [...] czerwca 2022 r.). Jednocześnie, skarżący wskazał, że średni miesięczny dochód wnioskodawcy (według deklaracji o wysokości dochodów gospodarstwa domowego) za okres trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynosił 0,00 złotych.
W wyniku rozpatrzenia wniosku strony skarżącej Prezydenta [...] - działając na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 1 - 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1335) - decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji zauważył na wstępie, że jednym z warunków, jakie należy spełnić ubiegając się o przyznania dodatku mieszkaniowego, jest zamieszkiwanie w lokalu, do którego wnioskodawca posiada tytuł prawny (vide: art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych).
Tymczasem, jak wskazał Prezydent [...], prowadzone postępowanie wyjaśniające ustaliło nieścisłości dotyczące miejsca zamieszkiwania skarżącego.
Organ pierwszej instancji podniósł, że w załączonym do wniosku wydruku zawierającym informację o wysokości opłat za wskazany powyżej lokal mieszkalny, w rubryce informującej o opłatach niezależnych od Spółdzielni Mieszkaniowej brak jest istotnych pozycji wskazujących na koszty wywozu nieczystości, zimnej wody, a także podgrzewania wody, które są wyznacznikiem prowadzenia gospodarstwa domowego.
Organ pierwszej instancji zauważył, że Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w wyjaśnieniach zawartych w piśmie z dnia [...] sierpnia 2022 r. poinformowała Urząd [...], że skarżący złożył oświadczenie o braku osób zamieszkałych w lokalu i nienaliczanie opłat za wspomniane wyżej media.
Prezydenta [...] wskazał, że w tej sytuacji, kierując się zasadą zgromadzenia pełniejszych informacji o sytuacji strony wnioskującej o przyznanie dodatku mieszkaniowego, poinformował skarżącego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2022 r. o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego termin został ustalony na wniosek skarżącego na dzień [...] sierpnia 2022 r.
Organ pierwszej instancji podniósł, że w trakcie wywiadu środowiskowego skarżący naniósł korektę na wypełnionym formularzu oświadczenia majątkowego. Ponadto, organ pierwszej instancji zauważył, że sporządzono protokół przesłuchania strony skarżącej, w którym spisano dane podane przez składającego wniosek, w tym dotyczące opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz za lokal, a także szacowane wydatki na zakup leków, żywności oraz opłat komunikacyjnych. Organ wskazał, że według stanu licznika ustalono, że zużycie wody od jego wymiany w 2021 r. do dnia [...] sierpnia 2022 r. (daty wywiadu środowiskowego) wyniosło 0454m3, a ciepłej wody 0,061m3.
Mając na względzie powyższe, organ pierwszej instancji uznał, że przy zadeklarowanej stomii wydalniczej brak zużycia wody i środków higienicznych niezbędnych przy wymianie worków stomijnych świadczy o niezamieszkiwaniu przez skarżącego we wskazanym lokalu mieszkalnym, a tylko sporadycznym w nim przebywaniu.
Tym samym, Prezydent [...] stwierdził, że nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zgodnie z którym dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność. Organ pierwszej instancji wskazał jednocześnie, że przytoczony przepis zobowiązuje organ do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego, gdy występują określone w nim sytuacje.
W piśmie z dnia [...] września 2022 r. skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r.
W uzasadnieniu odwołania skarżący zauważył na wstępie, że dokument, o którym wspomniał organ pierwszej instancji, a który miał rzekom świadczyć o braku zamieszkania, dotyczy okresu po śmierci jego taty, zgodnie z orzeczeniem Sądu o nabyciu spadku z roku 2020, a więc dotyczy czasu przeszłego do czerwca 2022 r. Ponadto, skarżący zwrócił uwagę na działania Spółdzielni Mieszkaniowej do 30 lipca 2022 r., wskazując, że Spółdzielnia Mieszkaniowa uniemożliwiła mu korzystanie z przyblokowego śmietnika, co - jak wskazał skarżący - zmusiło go do przekazywania odpadów poza Dzielnicę [...] tak, aby nie zanieczyszczać środowiska wokół bloku przy ul. [...]
Skarżący stwierdził, że od czerwca 2022 r przebywa na stałe w mieszkaniu przy ul. [...]. Niemniej, zauważył, że posiada działkę rekreacyjną w pobliżu [...], gdzie spędzam czas w upalne letnie dni i gdzie uprawiam własny ogródek warzywno-owocowy z powodu braku dochodów.
Skarżący wskazał, że urzędnicy z Urzędu Dzielnicy [...] w osobach Pani A. K. i Pana A. K. nie są biegłymi, ani lekarzami, a więc nie powinni określać sposobu jego życia oraz leczenia w lokalu przy ul. [...].
Ponadto, skarżący podkreślił, że posiadana przez niego działka rekreacyjna umożliwia mu odbiór odpadów stałych z ul. [...], co potwierdza złożone pismo do Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia [...] sierpnia 2022 r.
Skarżący zwrócił uwagę na wybiórcze braki w dokumentacji dowodowej sporządzonej podczas wywiadu środowiskowego z dnia [...] sierpnia 2022 r., przeprowadzanego przez urzędników od godziny 09:30, podnosząc, iż nie zawiera ona wzmianki o okazanych przez stronę skarżącą ubrań i żywności oraz codziennego używanego wyposażenia znajdującego się w lokalu przy ul. [...]. Ponadto, skarżący zauważył, że dokumentacja ze wspomnianego wywiadu środowiskowego nie zawiera informacji odnośnie pobytów skarżącego na działce rekreacyjnej.
Skarżący podniósł, że podczas wywiadu środowiskowego przedstawił dokumentację dotyczącą jego obecnego stanu zdrowia, w tym dowody leczenia przez lekarzy specjalistów, w tym okulistę i kardiologa, a także dotyczące leczenia pooperacyjnego przez chirurga ortopedę, leczenia pooperacyjnego przez chirurga onkologa na okoliczność założonej stomii, które to dokumenty związane są z orzeczeniem o niepełnosprawności. Skarżący wskazał jednak że, powyższe również nie znalazło w pełni swojego odzwierciedlenia w dokumentacji z wywiadu środowiskowego z dnia [...] sierpnia 2022 r.
Mając na względzie powyższe, skarżący zauważył, że z uwagi na powyższe braki w dokumentacji w dniu [...] sierpnia 2022 r. złożyłem swój podpis pod protokołem z wywiadu środowiskowego jedynie na poświadczenie jego odbycia w owym dniu.
Skarżący stwierdził jednak, że nie posiadając okularów w dniu [...] sierpnia 2022 r. nie miał możliwości szczegółowego zapoznania się z przedstawionym mi protokołem do podpisu, a zatem jego podpis stanowi jedynie potwierdzenie odbycia wywiadu środowiskowego i nie odnosi się do wybiórczego przedstawienia dowodów przez urzędników, którzy pominęli przedstawione przez niego fakty.
Skarżący zaznaczył, że aktualnie z uwagi na coraz gorszą pogodę oraz brak centralnego ogrzewania na działce rekreacyjnej, jego pobyty na działce stają się coraz krótsze.
W tej sytuacji, skarżący oświadczył, że centrum jego spraw życiowych jest mieszkanie przy ul. [...].
Skarżący zarzucił ponadto, że - pomimo jego pisma dotyczącego przedłożenia dokumentów do wglądu przed wydaniem decyzji - organ pierwszej instancji nie uwzględnił powyższych okoliczności, co świadczy o nieprawidłowym przeprowadzeniu postępowania i w konsekwencji dyskryminacji jego osoby, jako strony tego postępowania.
W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniu wydanej decyzji SKO w [...] zauważyło na wstępie, że istotą dodatku mieszkaniowego przewidzianego przez ustawę z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych jest partycypowanie organów administracji publicznej w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem lokalu zamieszkałego przez osoby posiadające do niego tytuł prawny, które jednak we własnym zakresie nie są w stanie sprostać ponoszeniu wydatków związanych z jego utrzymaniem.
Powołując się na brzemiennie przepisów art. 2 ust. 1 oraz art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, organ odwoławczy uznał, że z powyższych regulacji prawnych wynika, że jednym z warunków do przyznania dodatku mieszkaniowego jest zamieszkiwanie przez wnioskodawcę w lokalu mieszkalnym, do którego przysługuje tytuł prawny.
W tej sytuacji, organ odwoławczy stwierdził zatem, że dodatek mieszkaniowy nie może służyć do pokrywania kosztów utrzymania lokalu, w którym osoba ubiegająca się o dodatek nie zamieszkuje.
SKO w [...] wskazało, że jeżeli osoba uprawniona do zajmowania lokalu faktycznie w tym lokalu nie mieszka, to - choćby nawet spełniała ustawowe kryteria dotyczące wysokości dochodu oraz przysługującej powierzchni normatywnej - nie może skutecznie ubiegać się o dodatek mieszkaniowy, albowiem warunkiem uprawniającym do otrzymania dodatku mieszkaniowego jest faktyczne zamieszkiwanie wnioskodawcy i prowadzenie przez niego gospodarstwa domowego w lokalu, do którego przysługuje mu tytuł prawny (por. m. in. wyrok NSA z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 606/06, LEX nr 320113; podobnie: wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1544/14, LEX nr 1729609 oraz z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 292/16, LEX nr 2148466, czy też wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Go 470/15, LEX nr 1944985).
Organ odwoławczy zauważył wprawdzie, że ustawa o dodatkach mieszkaniowych nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", niemniej wskazał, że w tej sytuacji odwołać należy się zatem do ogólnej definicji tego terminu zawartej w Kodeksie cywilnym.
Mając na względzie powyższe, organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Organ odwoławczy podniósł, że zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie ugruntowany jest pogląd, iż zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy, jak podkreślił organ odwoławczy, muszą występować łącznie. SKO w [...] wskazało, że ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o zobiektywizowane kryteria. W tej sytuacji, jak uznał organ odwoławczy, o zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można więc mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwolą przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest obecnie głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej, w której aktualnie koncentruje się jej życiowe centrum (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt I OW 164/08). W konsekwencji, organ odwoławczy stwierdził, że centrum życiowe oznacza więc miejsce, w którym dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, gdzie ześrodkowane są wszystkie jej podstawowe sprawy życiowe, gdzie zgromadziła swoje podstawowe przedmioty potrzebne do egzystencji, a więc upraszczając miejsce, w którym stale przebywa, śpi, gotuje, kąpie się, pierze, czyli tam gdzie spełnia swoje podstawowe potrzeby bytowe (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I OSK 581/11).
Mając na względzie powyższe, SKO w [...] uznało, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można przyjąć, aby skarżący w okresie objętym wnioskiem stale zamieszkiwał w lokalu przy ul. [...] w [...] i aby miejsce to stanowiło jego centrum życiowe. Organ odwoławczy zauważył, że w szczególności okoliczność związana ze znikomym zużyciem wody, energii elektrycznej, czy też gazu we wskazanym wyżej lokalu mieszkalnym, jak również uwidoczniony na dokumentacji fotograficznej stan sanitariatów, nie wskazuje, aby powyższy lokal był zamieszkały. Zdaniem SKO w [...], na brak stałego zamieszkania wnioskodawcy w mieszkaniu przy ul. [...] w [...] pośrednio wskazuje również okoliczność braku podania przez wnioskodawcę ww. adresu, jako adresu korespondencyjnego oraz braku odbierania korespondencji kierowanej na ww. adres, co nie jest zrozumiałe biorąc pod uwagę, że wnioskodawca nie jest osobą pracującą. Ponadto, organ odwoławczy stwierdził, że na brak zamieszkiwania skarżącego we wspomnianym lokalu wskazuje także oświadczenie mieszkanki sąsiedniego lokalu mieszkalnego, która wskazała, że skarżący nie przebywa od bardzo dawna pod wskazywanym adresem zamieszkania. Jednocześnie, organ odwoławczy zauważył, że załączone przez skarżącego fotografie również nie potwierdzają faktu jego zamieszkania w lokalu, albowiem to, że w mieszkaniu znajdują się naczynia kuchenne, czy też ubrania, nie świadczy o ich codziennym użytkowaniu przez skarżącego. Ponadto, SKO w [...] wskazało, że w załączonej przez skarżącego (na okoliczność potwierdzenia odbioru odpadów segregowanych) umową kupna-sprzedaży złomu (puszek) widnieje, jako miejsce zamieszkania skarżącego, adres [...].
Mając na względzie powyższe, SKO w [...] stwierdziło, że w wyniku dokonanej analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym dokumentacji przedłożonej przez skarżącego, uznać należy, że w przypadku strony skarżącej nie została spełniona przesłanka faktycznego zamieszkiwania wnioskodawcy i prowadzenia przez niego gospodarstwa domowego w lokalu wskazanym we wniosku o dodatek mieszkaniowy, co uniemożliwia przyznanie skarżącemu wnioskowanego dodatku mieszkaniowego, na zasadzie powołanych powyżej przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych.
Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że przepisy cyt. ustawy dotyczące zasad przyznawania dodatków mieszkaniowych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że muszą być ściśle stosowane bez możliwości odstępstw i to bez względu na szczególnie trudną, indywidualną sytuację osób starających się o to świadczenie. Organ odwoławczy podniósł, że ustawodawca w sposób bardzo ścisły określił zasady przyznawania dodatków mieszkaniowych, nie pozostawiając organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. W tej sytuacji, jak wskazało SKO w [...], organy rozpatrujące wnioski o udzielenie dodatku mieszkaniowego muszą kierować się kryteriami określonymi wyłącznie w ustawie o dodatkach mieszkaniowych, a więc nie mogą brać pod uwagę żadnych innych okoliczności poza wskazanymi w cyt. ustawie.
Ponadto, organ odwoławczy wskazał, że w przypadku zmiany miejsca stałego zamieszkania na lokal przy ul. [...] w [...], skarżący może wówczas ubiegać się o przyznanie dodatku mieszkaniowego w związku z zajmowaniem ww. lokalu.
W związku z powyższym, organ odwoławczy uznał, że sporna decyzja Prezydenta [...] jest prawidłowa, co uzasadnia jej utrzymanie w mocy.
W piśmie z dnia 31 grudnia 2022 r. skarżący - działając za pośrednictwem organu odwoławczego - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2022 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 6 lipca 2023 r. skarżący, uzupełniając argumentację zawartą w skardze - wskazał na okoliczności, które - w jego ocenie - potwierdzają jego zamieszkiwanie spornym lokalu przy ul. [...] w [...] .
W treści pisma skarżący zarzucił przede wszystkim, że pracownicy Urzędu Dzielnicy [...] błędnie przeprowadzili wywiad środowiskowy w dniu [...] sierpnia 2022 r. W konsekwencji, zdaniem skarżącego, organy obu instancji w sposób nieuzasadniony i tendencyjny uznały, że niepodłączony licznik ciepłej wody stanowi dowód nieużywania lokalu przez skarżącego. Ponadto, skarżący stwierdził, że ustalenia pracowników Urzędu Dzielnicy [...] dokonane w wyniku nierzetelnie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego są sprzeczne z ustaleniami pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], którzy mieli potwierdzić zamieszkiwanie skarżącego w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w [...], przyznając mu wypłatę zasiłku stałego w miesiącach sierpień, wrzesień, październik, listopad oraz grudzień 2022 r. Jednocześnie, skarżący zarzucił, że organy obu instancji w sposób nieuprawniony uznały, że wskazany przez niego adres korespondencyjny (adres skrytki pocztowej) świadczyć ma rzekomo o braku zamieszkiwania przez skarżącego we wspomnianym wyżej lokalu mieszkalnym, wbrew odmiennym ustaleniom pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...].
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 11 września 2023 r. skarżący, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w skardze oraz piśmie procesowym z dnia 6 lipca - zarzucił, że organy obu instancji, rozstrzygając w analizowanej sprawie, nie uwzględniły ustaleń dokonanych w wyniku wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w toku postępowania o przyznanie zasiłku, z których to ustaleń wynika, że skarżący zamieszkuje w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej także: "P.p.s.a.").
W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga H. W. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2022 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. odmawiająca przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego - naruszają obowiązujące przepisy prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał bowiem, że zarówno SKO w [...], jak i organ pierwszej instancji, wydając sporne rozstrzygnięcia, dopuścili się przede wszystkim - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., z uwagi na niedostateczne wyjaśnienie, czy na dzień wydania spornej decyzji z dnia [...] sierpnia 2022 r. odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia strona skarżąca spełniła warunek, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, a który dotyczy zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, do którego przysługiwał jej tytuł prawny.
W ocenie Sądu, zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że do naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania doszło przede wszystkim z uwagi na oparcie się przez organy obu instancji na niedokładnie przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym z dnia [...] sierpnia 2022 r. i jednoczesnym zignorowaniu zarówno zastrzeżeń zgłaszanych w toku postępowania przez stronę skarżącą, jak i ustaleń dokonanych w wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w toku postępowania o przyznanie zasiłku, z których to ustaleń wynikać miało, że skarżący zamieszkuje w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w [...].
W konsekwencji, zdaniem Sądu, doszło do sytuacji, w której organy obu instancji, rozstrzygając w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego dodatku mieszkaniowego, w sposób co najmniej przedwczesny uznały, że nie jest spełniony przez niego warunek określony w normie prawnej wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych.
Tym samym, Sąd stwierdził, że zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], jak i działający w pierwszej instancji Prezydent [...], wydając sporne decyzje administracyjne, dopuścili się w powyższym zakresie istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP.
Zdaniem Sądu, zarówno naruszenie powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, jak i związana z tym uchybieniem niewłaściwa (niepełna) ocena prawidłowości zastosowania norm prawa materialnego wyrażonych w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, mogły mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowią dostateczną podstawę prawną do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji SKO w [...] z dnia [...] listopada 2022 r., jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r.
Przechodząc do oceny legalności spornych decyzji organów obu instancji warto zauważyć na wstępie, że dokonując oceny tych rozstrzygnięć, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był wziąć pod uwagę to, iż dodatek mieszkaniowy jest instytucją prawa lokalowego, a nie pomocy społecznej. Z tego względu jego przyznanie i wysokość uzależnione zostały od spełnienia sformalizowanych wymogów.
W tej sytuacji, skoro dodatek mieszkaniowy to świadczenie, które przyznawane jest w ściśle skonkretyzowanych przez ustawodawcę okolicznościach, to uznać trzeba, że warunkiem przyznania dodatku mieszkaniowego było ustalenie w niniejszej sprawie, że strona skarżąca spełnia wszelkie warunki określone w przepisach ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych.
Jednocześnie trzeba podkreślić, że przepisy dotyczące zasad przyznawania dodatków mieszkaniowych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że muszą być ściśle stosowane bez możliwości odstępstw i to bez względu na szczególnie trudną, indywidualną sytuację osób starających się o dodatek. Słusznie zatem SKO w [...] przyjęło, że przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie dają organom orzekającym możliwości zastosowania uznania administracyjnego.
Dokonując oceny obu spornych decyzji, Sąd nie mógł zignorować tego, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że - co do zasady - ciężar udowodnienia faktu spełniania warunków ustawowych do uzyskania wnioskowanego dodatku mieszkaniowego spoczywa na osobie, która wywodzi z niego korzystny dla siebie skutek prawny (por. m.in. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2005 r., sygn. akt OSK 1730/04). Niemniej jednak, Sąd zobowiązany był jednocześnie uwzględnić to, iż zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywają zatem dwa obowiązki: po pierwsze - określenie z urzędu jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy i po drugie - obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub na wniosek).
Zgodnie z regułami postępowania administracyjnego, organ jest zobligowany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien zatem realizować zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz należycie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Tymczasem, w ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niestety niekompletny i nie pozwala na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy, co jest o tyle istotne, o ile zważy się, że tylko spełnienie warunków ustawowych przez wnioskodawcę daje podstawę do wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu przedmiotowego dodatku.
Organy obu instancji nie wyjaśniły w sposób nie budzący wątpliwości, czy strona skarżąca jest osobą zajmującą wskazany lokal mieszkalny, a ta właśnie przesłanka, określona w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, legła u podstaw podjętych rozstrzygnięć.
Art. 2 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wymienia osoby uprawnione do otrzymania dodatku mieszkaniowego, wiążąc to z posiadaniem tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszeniem wydatków związanych z jego zajmowaniem.
Jak stanowi art. 2 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem.
Nie ulega wątpliwości, że jednym z warunków do przyznania dodatku mieszkaniowego jest zamieszkiwanie przez wnioskodawcę w lokalu mieszkalnym, do którego przysługuje tytuł prawny.
W wyniku dokonanej analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organy obu instancji uznały jednakże, iż w przypadku strony skarżącej nie została spełniona przesłanka faktycznego zamieszkiwania wnioskodawcy i prowadzenia przez niego gospodarstwa domowego w lokalu wskazanym we wniosku o dodatek mieszkaniowy, co - zdaniem organów - dawało podstawę do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego dodatku mieszkaniowego.
Według Sądu, stwierdzić należy, że powyższa ocena została jednak podjęta w wyniku niepełnej analizy materiału dowodowego, albowiem przede wszystkim organy obu instancji oparły się na niedokładnie przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym z dnia [...] sierpnia 2022 r. i jednoczesnym zignorowaniu zarówno zastrzeżeń zgłaszanych w toku postępowania przez stronę skarżącą (w tym m.in. dotyczących częstego przebywania przez niego na działce rekreacyjnej poza miastem), jak i ustaleń dokonanych w wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w toku postępowania o przyznanie zasiłku, z których to ustaleń wynikać miało, że skarżący zamieszkuje w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w [...].
Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że organy obu instancji, wydając sporne rozstrzygnięcia, dopuściły się naruszenia obowiązku podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, o którym mowa w art. 7 k.p.a., jak również obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a więc obowiązku wyrażonego w art. 77 § 1 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, uznać należy, że zarówno SKO w [...] , jak i działający w postępowaniu pierwszoinstancyjnym Prezydent [...] naruszyli zasadę swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a.
W tej sytuacji, stwierdzić trzeba, że wydając tak lakonicznie uzasadnione rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego, organy obu instancji uniemożliwiły tym samym dokonanie przez Sąd prawidłowej oceny, czy rzeczywiście skarżący nie spełnił warunku zamieszkiwania w powyżej wskazanym lokalu mieszkalnym.
W związku z powyższym, Sąd uznał, że w konsekwencji wyżej wskazanych naruszeń, w tym zwłaszcza wobec zaniechania wyczerpującego ustosunkowania się do zastrzeżeń skarżącego, organy obu instancji dopuściły się co najmniej przedwczesnego uznania, iż nie zastała spełniona przesłanka, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych.
Sąd stwierdził, iż skarżący zasadnie zwrócił uwagę, że powyższych ustaleń nie powinno się ponadto dokonywać z pominięciem pozostałych dokumentów przywołanych przez niego w toku postępowania, w tym z pominięciem ustaleń dokonanych w wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w toku postępowania o przyznanie zasiłku, z których to ustaleń wynikać miało - jak zapewnia skarżący - że pracownicy tego OPS uznali, że zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w [...].
Podsumowując, należy uznać, że zarówno Prezydent [...], jako organ pierwszej instancji, jak i działające w instancji odwoławczej SKO w [...], nie przedstawili przekonywujących argumentów, które pozwoliłyby Sądowi w sposób jednoznaczny przyjąć, iż skarżący został zasadnie pozbawiony możliwości uzyskania wnioskowanego świadczenia lokalowego.
Nie ulega zatem wątpliwości, że uchybienie powyższe miało istotny wpływ na wynik obu spornych rozstrzygnięć, albowiem prawidłowe zastosowanie powyższego przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wymaga jednak zawsze właściwego i bardzo precyzyjnego wyjaśnienia, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie prawidłowego uzasadnienia decyzji, zgodnie z zasadami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., czego w niniejszej sprawie ewidentnie zabrakło, a co mogło mieć istotne znaczenie, albowiem prowadziło do arbitralnej odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.
Mając na względzie powyższe zastrzeżenia Sądu, należy wskazać, że Prezydent [...] zobowiązany będzie w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, kierując się wytycznymi składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, w sposób dokładny wyjaśnić wszelkie wątpliwości co do zasadności zastosowania art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, ustosunkowując się szczegółowo do argumentów strony skarżącej.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - orzekł, jak w pkt. 1 sentencji wyroku.