II SA/WA 2261/23

II SA/Wa 2261/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Łukasz Krzycki
Sławomir Antoniuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6540
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi L.A. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia bezpośredniego dzienników rejestracyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego L.A. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
L. A. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej, jako: Prezes IPN lub organ) z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dzienników rejestracyjnych.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Wnioskami z dnia [...] grudnia 2017 r. oraz z dnia [...] marca 2018 r. skarżący zwrócił się do Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w L. (dalej, jako Dyrektora Oddziału IPN w L.), na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102, dalej, jako: ustawa o IPN), o udostępnienie do celów dziennikarskich akt z zasobu archiwalnego Oddziału IPN w L.. Wśród sygnatur teczek do udostępnienia skarżący wskazał także trzy sygnatury, które odnosiły się do pomocy ewidencyjnych, czyli dzienników rejestracyjnych b. WUSW w S. oznaczonych sygnaturami: IPN [...](aktualna sygn. IPN [...]), IPN [...] (aktualna sygn. IPN [...]) oraz IPN [...] (aktualna sygn. PN [...]).
Dyrektor Oddziału IPN w L. w dniu [...] kwietnia 2018 r. (znak pisma [...]) zawiadomił skarżącego o aktach przygotowanych do udostępnienia w ramach ww. wniosku oraz poinformował skarżącego o powodach niemożności udostępnienia pomocy ewidencyjnych o ww. sygnaturach. Dyrektor Oddziału IPN w L. wyjaśnił, że stanowią one pomoce ewidencyjno-informacyjne, które znajdują się w Referacie Informacji i Sprawdzeń jako stały depozyt i nie podlegają udostępnieniu bezpośredniemu. Informacje w nich zawarte udostępniane są natomiast w postaci wyciągów lub kopii w odniesieniu do konkretnej osoby lub sprawy, na podstawie wniosku złożonego na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN (wniosek o udzielenie informacji ze znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji).
Następnie skarżący złożył pismo z dnia [...] sierpnia 2018 r. zatytułowane "odwołanie od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w L.", powołując się na przepis art. 36 ust. 8 ustawy o IPN. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 ust. 4b ustawy o IPN poprzez jego nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że dokumenty stanowiące pomoce ewidencyjno-informacyjne nie mogą być udostępnione bezpośrednio, w sytuacji, gdy wnioskowane dokumenty są jawne i ich udostępnienie nie powinno podlegać ograniczeniu w celu publikacji materiału prasowego.
Dyrektor Oddziału IPN w L. w piśmie z dnia [...] września 2018 r., potwierdził, że wnioskowane materiały stanowią pomoce ewidencyjne i w związku z tym nie podlegają bezpośredniemu udostępnieniu, natomiast informacje w nich zawarte udostępniane są w postaci wyciągów i kopii w odniesieniu do konkretnej osoby.
Pismem z dnia [...] października 2018 r. skarżący zwrócił się do Prezesa IPN, na podstawie art. 36 ust. 8 ustawy o IPN, z wnioskiem zatytułowanym "odwołanie od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w L.".
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. Prezes IPN – działając na podstawie art. 134 K.p.a. – stwierdził niedopuszczalność odwołania skarżącego z dnia 23 października 2018 r. od pisma Dyrektora Oddziału z dnia [...] kwietnia 2018 r. oraz z dnia [...] września 2018 r.
Rozstrzygnięcie to skarżący zaskarżył i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 261/19 uchylił postanowienie z dnia 4 grudnia 2018 r. Sąd uznał, że iż pismo Dyrektora Oddziału IPN w L. z dnia [...] kwietnia 2018 r. stanowiło decyzję administracyjną o odmowie udostępnienia żądanych przez skarżącego dzienników rejestracyjnych. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż Prezes IPN wydając postanowienie z dnia [...] grudnia 2018 r., stwierdzające niedopuszczalność odwołania skarżącego, naruszył normę z art. 134 K.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zobowiązał Prezesa IPN do merytorycznego rozpatrzenia odwołania skarżącego z dnia [...] sierpnia 2018 r. od decyzji Dyrektora Oddziału IPN w L. z dnia [...] kwietnia 2018 r. stosownie do art. 36 ust. 9 ustawy o IPN. Sąd stwierdził ponadto, że pismo skarżącego z dnia [...] października 2018 r., również nazwane odwołaniem, organ winien potraktować wyłącznie jako uzupełnienie odwołania z dnia [...] sierpnia 2018 r.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2992/19 oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu I instancji.
Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wyraziło opinię postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r., że należy utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2018 r. wydaną przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w L. odmawiającą udostępnienia rejestrów organów bezpieczeństwa państwa czyli dzienników rejestracyjnych b. WUSW w S. oznaczonych sygn. IPN [...], (aktualna sygn. IPN [...]), IPN [...] (aktualna sygn. IPN [...]) oraz IPN [...] (aktualna sygn. IPN [...]).
Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, Kolegium IPN wydało w dniu [...] września 2022 r. postanowienie, którym utrzymało w mocy postanowienie z dnia [...] sierpnia 2022 r. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia [...] czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/WA 2162/22 uchylił zaskarżone postanowienie albowiem Kolegium nie uzasadniło należycie zajętego stanowiska.
Następnie Prezes IPN zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału IPN w L. z dnia [...] kwietnia 2018 r. o odmowy udostępnienia dzienników rejestracyjnych.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 36 ust. 1 pkt 3, ust. 4b i art. 7 ustawy o IPN i wskazał, że dzienniki rejestracyjne, o których mowa w decyzji, to bezspornie dokumenty, bądź inaczej nośniki informacji w rozumieniu art. 7 ustawy o IPN. Należą one do szczególnej kategorii dokumentów nazwanych w art. 36 ust. 4b ustawy o IPN, jako "zbiory danych, rejestry i kartoteki organów bezpieczeństwa państwa", a w art. 30 ust. 2a tej ustawy, jako "pomoce ewidencyjne organów bezpieczeństwa państwa".
Ponadto organ podkreślił, że w art. 36 ust. 4b ustawy o IPN, czyli przepisie szczególnym w stosunku do art. 36 ust. 1 ustawy o IPN jest mowa o udostępnianiu informacji z dokumentów, a nie samych dokumentów. Zdaniem organu, Dyrektor Oddziału IPN w L. w decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r. słusznie zatem odmówił wglądu w ww. pomoce ewidencyjne w całości, gdyż ustawodawca w art. 36 ust. 4b ustawy o IPN sprecyzował, że prawo do korzystania ze zbiorów danych, rejestrów i kartotek zgromadzonych w IPN - a wskazane we wnioskach dzienniki rejestracyjne WUSW Siedlce te kryteria spełniają - zostało ograniczone do prawa do uzyskania informacji zawartych w ww. zbiorach i rejestrach. W art. 36 ust. 4b ustawy o IPN nie ma mowy o prawie do bezpośredniego wglądu w ww. pomoce, zbiory danych i rejestry.
W ocenie Prezesa IPN, Dyrektor Oddziału IPN w L. prawidłowo wskazał skarżącemu właściwy tryb uzyskania informacji z ww. dokumentów, gdyż pouczył go o możliwości złożenia wniosku na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN.
Warunkiem udostępnienia wnioskodawcy informacji pochodzących z dzienników rejestracyjnych WUSW w S. jest zatem złożenie wniosku na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN, w którym wnioskodawca poda bliższe dane umożliwiające przeprowadzenie w ww. pomocach ewidencyjnych stosownej kwerendy uzupełniającej.
Prezes IPN podniósł, że art. 36 ust. 4b ustawy o IPN został wprowadzony ustawą z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 79, poz. 522) i jest jednym z przykładów działań władzy ustawodawczej mającej na celu szersze otwarcie archiwów dla badaczy i dziennikarzy. W późniejszym okresie przepisy regulujące zasady udostępniania dokumentów z zasobu IPN były wielokrotnie zmieniane i liberalizowane, ale ten przepis pozostał w niezmienionym kształcie. Gdyby intencją ustawodawcy było uchwalenie prawa do szerokiego udostępniania rejestrów (dzienników rejestracyjnych) bez ograniczeń, to nie stanowiłby przepisu szczególnego w stosunku do art. 36 ust. 1 i 2 i w przepisie tym nie znalazłoby się określenie, że wnioskodawca ma prawo do uzyskania informacji ze zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, zamiast prawa wglądu w dokumenty takie jak zbiory danych, rejestry i kartoteki. Skoro ustawodawca wprowadził ten przepis szczególny, to należy uznać, zdaniem organu, że przyświecała mu idea ograniczonego dostępu do tej kategorii dokumentów.
Prezes IPN powołał się również na art. 37 ust. 1 ustawy o IPN i wskazał, że w zasobie archiwalnym IPN znajdują się również dokumenty, które zostały zastrzeżone przez osoby, których te dokumenty dotyczą. Zastrzeżeniem obejmowane są również informacje zawarte m.in. w dziennikach rejestracyjnych. Co do zasady zatem udostępnianie w całości dzienników rejestracyjnych stałoby w kolizji z przepisem chroniącym prawa osób trzecich. W pełni to koresponduje z literalnym brzmieniem przepisu 36 ust. 4 b ustawy o IPN.
Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a to:
1. art. 7 K.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i brak załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego, a tym samym działanie wbrew interesowi społecznemu i słusznemu interesowi obywateli poprzez zablokowanie skarżącemu dostępu do żądanych dokumentów stanowiących zbiory informacji o szczególnie ważnym charakterze społecznym oraz uniemożliwienie mu stworzenie materiału prasowego o wybitnie istotnym charakterze z punktu widzenia wiedzy i świadomości obywatelskiej na temat działalności opozycji antykomunistycznej z terenu S. ze szczególnym uwzględnieniem "Solidarności" w latach 1944-1990;
2. art. 7a § 1 K.p.a. poprzez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony i odebranie skarżącemu uprawnienia do dostępu do dokumentów nieobjętych klauzulą tajności, mimo, iż pomoce ewidencyjno-informacyjne, a więc m.in. żądane dokumenty nie są dokumentami utajnionymi, a zatem powinny być jawne;
3. art 8 § 1 K.p.a. poprzez naruszenie zasady równego traktowania i prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, nieumożliwienia wnioskodawcy otrzymania żądanych dokumentów mimo, że są one dokumentami jawnymi i nie nadano im klauzuli tajności na mocy ustawy z dnia 29 kwietnia 2016 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2016 poz. 749, dalej: ustawa o zmianie ustawy o IPN), a tym samym jego nierównego traktowania i w rzeczywistości braku udzielenia dostępu do dokumentów, do których wgląd winien być powszechnie dostępny ze społecznego punktu widzenia i ważnego interesu publicznego, zaś zawarte w nich dane posłużyć miały publikacji w formie materiału prasowego;
4. art. 36 ust 4b ustawy o IPN poprzez jego nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że dokumenty stanowiące pomoce ewidencyjno-informacyjne nie mogą być udostępnione bezpośrednio i w całości, w sytuacji, gdy wnioskowane dokumenty są dokumentami jawnymi, ich udostępnianie nie powinno podlegać ograniczeniu w celu publikacji materiału prasowego, a ponadto ustawodawca przewidział upoważnienie do udzielenia podmiotom wnioskującym informacji zbiorczych, które znajdują się w zasobach IPN, co ma ułatwiać pracę dziennikarzom oraz badaczom, a nie ograniczać im dostęp do żądanych dokumentów;
5. art 7 ust 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych poprzez jego niezastosowanie i odmowie udzielenia skarżącemu dostępu do żądanych dokumentów w sytuacji, gdy nie zostały one objęte klauzulą tajności, o której mowa w tejże normie prawnej, a zatem nie podlegają ochronie, o której mowa w art 7 ust 1 tejże ustawy;
6. art 19 ust 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 2016 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw poprzez brak udostępnienia żądanych dokumentów, mimo że dokumenty, którym nie nadano klauzuli tajności, stają się dokumentami jawnymi i podlegającymi udostępnieniu na bieżąco.
Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zobowiązanie organu do udostępnienia skarżącemu żądanych dokumentów oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono szczegółową argumentację na poparcie stawianych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu Prezes IPN podał, że istotą sporu nie jest to, że organ odmawia skarżącemu udostępnienia dokumentów lecz to, że skarżący kwestionuje tryb udostępniania dokumentów, który jest określony w ustawie o IPN. W ocenie Prezesa IPN na obecnym etapie udostępnienie skarżącemu informacji pochodzących z dzienników rejestracyjnych WUSW S. (sygn. akt IPN [...] (IPN [...]), IPN [...] (IPN [...]) i IPN [...] (IPN [...]) jest możliwe zgodnie z zasadami wskazanymi w zaskarżonej decyzji, tj. w trybie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN dokumenty zgromadzone przez Instytut Pamięci udostępnia się w celu publikacji materiału prasowego, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.), z upoważnienia redakcji albo wydawcy.
Stosownie do treści art. 36 ust. 2 ww. ustawy dokumenty, o których mowa w ust. 1, udostępnia się na pisemny wniosek, skierowany do dyrektora oddziału Instytutu Pamięci, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy.
Jak wynika z art. 36 ust. 2 ustawy o IPN, dokumenty, o których mowa w ust. 1, udostępnia się na pisemny wniosek, skierowany do dyrektora oddziału Instytutu Pamięci, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy.
Stosownie natomiast do treści art. 36 ust. 3 ustawy o IPN, wniosek, o którym mowa w ust. 2, powinien zawierać:
1) imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby wnioskodawcy;
2) rodzaj i numer dokumentu tożsamości osoby, której ma nastąpić udostępnienie;
3) datę wydania dokumentu tożsamości osoby, której ma nastąpić udostępnienie oraz nazwę organu, który go wydał;
4) dane ułatwiające odnalezienie dokumentów.
Ponadto, w myśl art. 36 ust. 4 ustawy o IPN, wniosek o udostępnienie dokumentów w celu, o którym mowa:
1) w ust. 1 pkt 1 - powinien zawierać również podstawę prawną dotyczącą wykonywania zadań, o których mowa w ust. 1 pkt 1;
2) w ust. 1 pkt 2 - powinien zawierać również:
a) wskazanie tematu prowadzonych badań naukowych,
b) rekomendację pracownika naukowego uprawnionego do prowadzenia badań naukowych w dyscyplinach nauk humanistycznych, społecznych, gospodarki lub prawa - w przypadku osób niebędących takimi pracownikami;
3) w ust. 1 pkt 3 - powinien zawierać również: a) wskazanie tematu materiału prasowego, b) załączone upoważnienie redakcji albo wydawcy do wystąpienia z wnioskiem.
Zgodnie z art. 36 ust. 4b ustawy o IPN osoby, które korzystają z dokumentów, o których mowa w ust. 1, do celów, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, mają prawo do uzyskiwania, na wniosek, informacji ze znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Na podstawie zaś art. 36 ust. 6 ustawy o IPN, dyrektor oddziału Instytutu Pamięci, w drodze decyzji administracyjnej, odmawia udostępnienia dokumentów, o których mowa w ust. 1, jeżeli złożony i wniosek nie spełnia warunków określonych w ust. 1- 4 lub zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 37 lub art. 39.
Stosownie do art. 36 ust. 8 i 9 ustawy o IPN, od decyzji, o której mowa w ust. 6, służy odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci. W wyniku rozpatrzenia odwołania, o którym mowa w ust. 8, Prezes Instytutu Pamięci, po zasięgnięciu opinii Kolegium Instytutu Pamięci, wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy decyzję, o której mowa w ust. 6 albo uchyla decyzję, o której mowa w ust. 6, i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Dla rozstrzygnięcia sprawy, jeszcze raz należy przypomnieć, że wniosek L. A. został złożony na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN. Skarżący przedstawił zgodnie z art. 36 ust. 3 pkt 4 i ust. 4 pkt 3 ustawy o IPN informacje w postaci danych ułatwiających odnalezienie dokumentów poprzez wskazanie konkretnych akt opatrzonych sygnaturami, które potwierdził Dyrektor Oddziału IPN w L. jako będące w zasobie Referatu Informacji i Sprawozdań Oddziału Archiwum IPN w L.. Nadto, wskazał jaki temat materiału prasowego będzie na podstawie uzyskanych dokumentów realizował i jaki jest cel tego opracowania. Dziennikarz uzyskał upoważnienie Fundacji Gazety P. do realizacji tematu "Działalność opozycji antykomunistycznej z terenu S., ze szczególnym uwzględnieniem, "Solidarności" w latach 1944-1900’’. Nadto z ustaleń Dyrektora Oddziału IPN wynika, że klauzula tajności nie została wnioskowanym rejestrom nadana.
Dyrektor Oddziału IPN w L. decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. (znak pisma [...]) odmówił skarżącemu udostępnienia wnioskowanych dokumentów. Dyrektor Oddziału IPN w L. wyjaśnił, że stanowią one pomoce ewidencyjno-informacyjne, które znajdują się w Referacie Informacji i Sprawdzeń jako stały depozyt i nie podlegają udostępnieniu bezpośredniemu. Informacje w nich zawarte udostępniane są natomiast w postaci wyciągów lub kopii w odniesieniu do konkretnej osoby lub sprawy, na podstawie wniosku złożonego na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN (wniosek o udzielenie informacji ze znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji).
Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji i ostatecznie zaskarżoną decyzją Prezes Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2023 r. nr [...] utrzymał decyzję wydaną w I instancji.
Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest jednak to, że jak już wskazano, Prezes Instytutu Pamięci, mógł wydać decyzję w trybie odwoławczym tylko po zasięgnięciu opinii Kolegium Instytutu Pamięci (art. 36 ust. 9 ustawy o IPN).
W ocenie Sądu, organ wydał zaskarżoną decyzję przedwcześnie bez uzyskania opinii, o której mowa w art. 36 ust. 9 ustawy o IPN, czym naruszył wskazany przepis ustawy.
Nie można podzielić poglądu organu, iż wystarczające było, że Kolegium opinię taką przedstawiło w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2022 r. Otóż na to postanowienie skarżący złożył zażalenie, w wyniku którego wydane zostało postanowienie z dnia [...] września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 2162/22 – po rozpoznaniu skargi L. A. – uchylił postanowienie z dnia [...] września 2022 r.
Sąd w uzasadnieniu tego wyroku podniósł, że na wniosek Prezesa IPN, Kolegium IPN działając na podstawie art. 36 ust. 9 ustawy o IPN w związku z art. 106 § 5 K.p.a. wyraża swoją opinię w formie postanowienia. Postanowienie w kwestii zajęcia stanowiska jest aktem zaskarżalnym. Wyczerpanie środka zaskarżenia, którym jest zażalenie na postanowienie, pozwala na wniesienie w sprawie rozpoznanej w ramach współdziałania skargi do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.). Sąd wskazał, że uznać należy, za ważną gwarancję procesową możność zaskarżenia postanowienia incydentalnego (vide: uzasadnienie wyroku NSA z 6.10.1993 r., sygn. akt: III SA 510/93, LEX nr 9333, czy też uchwała NSA (5) z 18.09.1995 r., sygn. akt: VI SA 10/95, ONSA 1995/4, poz. 152). Chociaż postanowienie to nie kończy postępowania o udostępnienie dokumentów i nie wpływa wiążąco na kierunek rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej co do jej istoty przez organ prowadzący postępowanie to stanowi jeden z głównych dowodów w postępowaniu.
Sąd ocenił legalność zaskarżonego postanowienia z dnia [...] września 2022 r. i uchylił je, zawierając dla organ określone wytyczne postępowania. Sąd podał, że w ponownym postępowaniu Kolegium powinno wskazać w odniesieniu do treści dokumentów zawartych we wnioskowanych przez skarżącego aktach co leży u podstaw wydania opinii, przytaczając prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne, rozważając czy na podstawie posiadanych dokumentów zaistniały ustawowe przesłanki do odmowy udostępnienia rejestrów organów bezpieczeństwa państwa, czyli wnioskowanych dzienników rejestracyjnych, a jeśli tak to na jakiej podstawie prawnej. Uzasadnienie postanowienia powinno być wnikliwe, wyczerpujące.
Powyższy wyrok jest nieprawomocny jednakże Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie mógł zignorować jego skutków. Skoro postępowanie wpadkowe o wydanie opinii przez Kolegium IPN nie zostało ostatecznie zakończone to decyzja Prezesa IPN wydana w oparciu o art. 36 ust. 9 ustawy o IPN jest przedwczesna, wydana z naruszeniem powołanego przepisu, tj. bez zasięgnięcia wymaganej tym przepisem opinii Kolegium IPN. To z kolei przesądza o konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji Prezesa IPN z dnia [...] września 2023 r. z obrotu prawnego. Wydanie przez organ decyzji w trybie odwoławczym będzie możliwe dopiero po ostatecznym i prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie wydania opinii.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanej ustawy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.