II SA/WA 226/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, uznając, że skarżący nie spełnił kumulatywnie przesłanek ustawowych.
Skarżący J. G. domagał się przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, powołując się na pogarszający się stan zdrowia i trudną sytuację materialną. Prezes ZUS odmówił, wskazując na niespełnienie warunków ustawowych, w tym brak całkowitej niezdolności do pracy i niewystarczający staż ubezpieczeniowy. Sąd administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że skarżący nie wykazał spełnienia wszystkich trzech kumulatywnych przesłanek wymaganych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Skarżący argumentował, że jego stan zdrowia uniemożliwia mu pracę, a sytuacja materialna jest trudna. Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia, ponieważ skarżący nie spełnił kluczowych przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym nie wykazał całkowitej niezdolności do pracy (orzeczono częściową) oraz posiadał jedynie 11 lat i 7 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych, a w kluczowym 10-leciu przed wnioskiem tylko 6 miesięcy i 4 dni. Sąd administracyjny, kontrolując legalność decyzji, uznał, że Prezes ZUS prawidłowo zastosował przepisy prawa. Podkreślono, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia trzech przesłanek: szczególnych okoliczności powodujących niespełnienie warunków ustawowych, całkowitej niezdolności do pracy lub wieku uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Sąd zaznaczył, że świadczenie to nie ma charakteru socjalnego, a trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie są wystarczające, jeśli nie towarzyszą im pozostałe przesłanki, w szczególności całkowita niezdolność do pracy i wykazanie woli podejmowania pracy w przeszłości. Ponieważ skarżący nie spełnił warunku całkowitej niezdolności do pracy, a jego staż ubezpieczeniowy był znacząco poniżej wymaganego, sąd oddalił skargę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: szczególnych okoliczności, całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Niespełnienie choćby jednej z nich, w tym przypadku całkowitej niezdolności do pracy, wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, a jego przyznanie jest uzależnione od spełnienia wszystkich trzech przesłanek ustawowych. Skarżący nie wykazał całkowitej niezdolności do pracy, a jego staż ubezpieczeniowy był znacząco poniżej wymaganego, co uniemożliwiło przyznanie renty w trybie zwykłym i wyjątkowym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (14)
Główne
ustawa emerytalna art. 83 § 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 12 § 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Definicja całkowitej niezdolności do pracy.
ustawa emerytalna art. 14 § 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Kompetencje lekarza orzecznika ZUS do oceny niezdolności do pracy.
ustawa emerytalna art. 14 § 2a
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do sprzeciwu wobec orzeczenia lekarza orzecznika.
ustawa emerytalna art. 14 § 3
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do wydania decyzji na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej.
u.s.u.s. art. 66 § 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
P.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Skarżący nie spełnił przesłanki całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący nie wykazał spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Niewystarczający staż ubezpieczeniowy skarżącego.
Godne uwagi sformułowania
przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone powyżej muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przez pojęcie szczególnych okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne.
Skład orzekający
Izabela Głowacka-Klimas
sprawozdawca
Joanna Kruszewska-Grońska
przewodniczący
Mateusz Rogala
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, zwłaszcza rozróżnienie między świadczeniem ubezpieczeniowym a socjalnym oraz znaczenie całkowitej niezdolności do pracy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z art. 83 ustawy emerytalnej. Może być mniej przydatne w sprawach dotyczących innych świadczeń lub innych przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest interesująca dla prawników specjalizujących się w ubezpieczeniach społecznych ze względu na szczegółową analizę przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku i rozróżnienie jego charakteru.
“Renta w drodze wyjątku: kiedy ZUS może odmówić mimo trudnej sytuacji?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Wa 226/24 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2024-09-04 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-02-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Izabela Głowacka-Klimas /sprawozdawca/ Joanna Kruszewska-Grońska /przewodniczący/ Mateusz Rogala Symbol z opisem 650 Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 504 art. art. 12 ust. 2, 14 ust. 1, ust. 2a, 83 ust. 1 Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.) Dz.U. 2021 poz 423 art. 66 ust. 5 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Uzasadnienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS) decyzją z [...] grudnia 2023 r. znak [...], po rozpatrzeniu wniosku J. G. (skarżący) z [...] listopada 2022 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251), zwanej dalej "ustawą emerytalną", odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu wskazanej decyzji Prezes ZUS wyjaśnił między innymi, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone powyżej muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 60 lat życia, skarżący udokumentował jedynie 11 lat i 7 miesięcy łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 6 miesięcy i 4 dni okresów składkowych. Jak podano, nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1991-1993, 1993-2000, 2000-2002, 2002-2006, 2007-2009, 2010-2012, 2014-2015, 2016-2023 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, do tego dnia, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Przez pojęcie szczególnych okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Z dokumentacji rentowej wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] października 2023 r. uznano skarżącego za osobę częściowo niezdolną do pracy. Nie spełnia on zatem warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. W konsekwencji Prezes ZUS nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Stwierdził, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącego, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgodził się z wydaną decyzją. Wskazał na pogarszający się stan jego zdrowia. Wyjaśnił, że nie ma siły pracować fizycznie, a posiadane wykształcenie i problemy z pamięcią nie pozwalają mu na pracę umysłową. Dodał, że będąc zarejestrowany w urzędzie pracy, nie otrzymywał żadnej propozycji pracy w związku ze stanem zdrowia. Podkreślił, że przez cały czas korzysta z pomocy opieki społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej także: "P.p.s.a."). W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga J. G. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2023 r., odmawiająca przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - nie naruszają obowiązujących przepisów prawa. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Nie ulega wątpliwości, że z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. W tej sytuacji, brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Użyty przez ustawodawcę zwrot "może przyznać" wskazuje, że decyzja w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pozostawiona została uznaniu organu administracji publicznej. W literaturze dotyczącej uznania administracyjnego stwierdza się, że "(...) Przedmiotem jego nie jest ani ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego" (M. Mincer, Uznanie administracyjne, Toruń 1983 r., s. 63, cyt. za "Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego", Wydawnictwo C.H. Beck, 2005 r.). Uznanie dotyczy zatem wyboru konsekwencji zaistnienia normy prawnej w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego. Tak też instytucję uznania administracyjnego rozumie się w orzecznictwie. Od uznania administracyjnego należy natomiast odróżnić sferę pojęć niedookreślonych, które podlegają pełnej wykładni w procesie interpretacji prawa (v. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2003 r., sygn. akt K 43/2002, Lex Polonica nr 364051). Do takich niedookreślonych pojęć należy m.in. zawarte w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pojęcie "szczególne okoliczności", stanowiące jedną z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zanim zatem organ dokona w ramach obowiązującego prawa wyboru optymalnego z punktu widzenia konkretnych okoliczności faktycznych rozwiązania (uznanie administracyjne), powinien dokonać wykładni pojęcia nieostrego, biorąc pod uwagę zarówno kontekst normatywny, w którym dane pojęcie funkcjonuje, jak i okoliczności stanu faktycznego sprawy rozstrzyganej na podstawie przepisu, który takie pojęcie zawiera. Sąd administracyjny jest zaś upoważniony i zobowiązany jednocześnie do oceny zgodności z prawem procesu wykładni i stosowania przez organ pojęć niedookreślonych (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2003 r., sygn. akt II SA 4203/01, Lex Polonica nr 364326). Należy jednocześnie bardzo wyraźnie podkreślić, że świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Brak niezbędnych środków utrzymania nie może być wyłączną przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Ustawa emerytalna nie precyzuje, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. "Szczególne okoliczności" to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Należy zauważyć, że w świetle art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej wynika, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 cyt. ustawy, oceny niezdolności do pracy oraz m.in. jej stopnia dokonuje lekarz orzecznik ZUS. Z kolei, jak stanowi art. 14 ust. 2a ustawy emerytalnej, od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3 cyt. ustawy). W świetle art. 4 pkt 6 ustawy emerytalnej w związku z art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem rentowym. W związku z powyższym, rozstrzygając wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Prezes ZUS zobowiązany był do oceny, czy skarżący spełnia ustawowy warunek całkowitej niezdolności do pracy. Powyższe ustalenie organ zobowiązany był dokonać w oparciu o orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] października 2023 r., z którego wynika jednak, iż skarżący nie została uznany za osobę całkowicie niezdolną ,skarżącego uznano bowiem za osobę częściowo niezdolną do pracy. Nie ulega wątpliwości, że kompetencje Sądu ograniczone są do oceny prawidłowości zastosowania przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego. Rozumie również jego położenie i kłopoty z codziennym funkcjonowaniem, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić należy, iż strona skarżąca nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Tymczasem, niespełnienie już tylko jednej przesłanki - przesłanki niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek - powoduje, że brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Sąd stwierdził, że Prezes ZUS zasadnie odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanej renty w drodze wyjątku, albowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Niewątpliwie, zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że jej sytuacja zarówno zdrowotna, jak i materialna jest bardzo trudna. Nie budzi również jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu to, iż skarżący, będąc osobą chorą, obciążony jest dużo większymi wydatkami związanymi chociażby z zakupem koniecznych leków, czy też wizyt lekarskich. Niemniej, należy wyraźnie wskazać, że powyższe okoliczności nie są jednak wystarczające do przyznania świadczenia o charakterze typowo ubezpieczeniowym, którym cechuje się świadczenie w drodze wyjątku przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Powyższe świadczenie w żadnym razie nie może być traktowane, jako świadczenie o charakterze stricte socjalnym, albowiem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy owe potrzeby rzeczywiście są uzasadnione. Warto zauważyć, że wskazane wyżej potrzeby mogą jak najbardziej uzasadniać ewentualne ubieganie się przez stronę skarżącą o przyznanie świadczenia z tytułu pomocy społecznej, czy też o przyznanie innych form pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku, lecz nie mogą one stanowić wyłącznej podstawy do przyznania spornego świadczenie w drodze wyjątku, który przewidziany został przez ustawodawcę w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Nie może również umknąć z pola widzenia Sądu fakt, że zarówno w doktrynie, jak i w dotychczasowym orzecznictwie podkreśla się wyraźnie, iż wprawdzie przepisy ustawy emerytalnej nie uzależniają wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak przy ocenie sprawy nie można zupełnie pomijać tej okoliczności, albowiem świadczenie w drodze wyjątku jest nadal świadczeniem związanym ze stażem zatrudnienia oraz z okresem odprowadzania składek na to ubezpieczenie (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/WA 1196/10). Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od wielkości stażu ubezpieczeniowego, ale ocena zasadności wniosku o jego przyznanie nie powinna być czyniona w całkowitym oderwaniu od długości tych okresów, gdyż świadczenie to może być bowiem przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II SA/WA 1046/10). W konsekwencji, przyjmuje się, że inaczej należy więc oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo (por. m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej i K. Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1023/08). W niniejszej sprawie skarżący na przestrzeni 60 lat życia udowodnił jedynie 11 lat, 7miesiące okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę w trybie zwykłym - zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – skarżący udokumentował jedynie 6 miesięcy i 4 dni tych okresów (okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych). Częściowa niezdolność do pracy powstała u skarżącego z dniem [...] października 2023 r. W wypadku częściowej niezdolności do pracy nie zachodziła przesłanka braku możliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Poszukując wyjaśnienia przyczyn przerw w zatrudnieniu skarżącego, w dacie wydania decyzji, nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które nie miał wpływu. Na datę wydania decyzji nie było dowodów świadczących o tym ,że brak aktywności zawodowej skarżącego powiązany z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne był wynikiem jego całkowitej niezdolności do pracy. W tym miejscu należy wskazać, że co prawda to organ administracji prowadzi w sprawie postępowanie, jednak nie zwalnia to wnioskodawcy od przedstawiania dowodów na okoliczność zaistnienia określonych przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W polskim prawie administracyjnym istnieje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to nie może to jednak, zdaniem Sądu prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na fakty podnoszone przez stronę. Jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w wyrok z dnia 19 listopada 2010 r. I OSK 1282/10 " W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem". Należy jednocześnie wyjaśnić, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych, co oznacza, że nie może zastępować ani wyręczać organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań w tym zakresie. To do organów administracyjnych, w tym wypadku Prezesa ZUS, należy prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu prawnego. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego. W tym postępowaniu sąd administracyjny jedynie kontroluje działania organu administracji i opiera się na materiale dowodowym gromadzonym przez organy. Sąd uznał, że organ przeprowadził prawidłowo postępowanie w tej sprawie, zasadnie odmawiając stronie skarżącej przyznania wnioskowanej renty w drodze wyjątku, albowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ zasadnie uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Reasumując, stwierdzić należy, że zarzut naruszenia przepisu art. 83 ustawy emerytalnej nie jest zasadny. Ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Zarówno zaskarżona decyzja Prezesa ZUS, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ rentowy przekroczone. Sąd uznał zatem, że organ przeprowadził prawidłowo postępowanie w tej sprawie, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z dyspozycją przepisu art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu o które dane fakty zostały ustalone. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI