II SA/Wa 2233/22

II SA/Wa 2233/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Koziarski /sprawozdawca/
Sławomir Antoniuk
Tomasz Szmydt /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 1143/23 - Wyrok NSA z 2024-07-23
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1669
art. 285 ust. 1 i 2 art. 279 ust. 1
Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2019/2020 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2020 r. (bez numeru), 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącej K. Z. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Rektor Uniwersytetu [...], dalej "Rektor U[...]", decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lutego 2020 r. o nieprzyznaniu K. Z. stypendium doktoranckiego w roku akademickim [...].
Decyzja ta wydana została w następujących okolicznościach faktycznych:
Wnioskiem z dnia [...] października 2019 r. K. Z. wystąpiła do Rektora U[...] o przyznanie stypendium doktoranckiego na studiach doktoranckich prowadzonych na Wydziale [...].
Decyzją z [...] lutego 2020 r. Rektor U[...] odmówił przyznania doktorantce stypendium. W podstawie prawnej organ wskazał art. 285 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. poz. 1669 ze zm.), dalej "Przepisy wprowadzające" oraz § 1 ust.; 1-3, § 3 ust. 1-2 i § 6-10 Zasad przyznawania stypendium doktoranckiego na Uniwersytecie [...] wprowadzonych Zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z [...] października 2019 r. w sprawie warunków i trybu przyznawania stypendiów doktoranckich na Uniwersytecie [...] (Monitor U[...] z 2019 r. poz. [...]), dalej "Zasady przyznawania stypendium".
W uzasadnieniu organ wskazał, że obligatoryjnym warunkiem otrzymania stypendium doktoranckiego jest terminowa realizacji programu studiów doktoranckich. Rektor U[...] podniósł, że doktorant, który terminowo zrealizował 4 rok studiów doktoranckich, zrealizował program studiów doktoranckich. Taka osoba spełnia więc kryterium terminowej realizacji programu studiów doktoranckich w sytuacji gdy otrzymała zgodę na tzw. pierwsze przedłużenie studiów doktoranckich po okresie studiów określonym w akcie ich utworzenia. Nie spełnia jednak tego kryterium w wypadku otrzymania kolejnych zgód na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich – w tej sytuacji bowiem nie realizowała już programu studiów doktoranckich w roku akademickim poprzedzającym rok, w którym stypendium ma być przyznane.
Rektor U[...] stwierdził, że w roku akademickim 2019/2020 decyzją kierownika studiów doktoranckich przedłużono doktorantce po raz drugi okres odbywania studiów doktoranckich po okresie 4 lat studiów. Zdaniem organu w świetle powyższych zasad wnioskodawczyni nie spełnia kryterium terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, ponieważ w roku akademickim 2018/2019 program studiów doktoranckich nie był już realizowany.
Od decyzji tej K. Z. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Rektor U[...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 285 ust. 1 i 2 Przepisów wprowadzających, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz § 1 ust.; 1-3, § 3 ust. 1-2 i § 6-10 Zasad przyznawania stypendium.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, z późn. zm.), dalej jako "p.s.w." w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w.
Zgodnie z § 3 ust, 1 Zasad przyznawania stypendium stypendium doktoranckie przyznawane jest w trybie postępowania konkursowego, w którym ocenie podlegają udokumentowane osiągnięcia wskazane przez doktoranta we wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego złożonym w terminie określonym zgodnie z § 4 ust. 1.
Rektor U[...] podał również, że zgodnie z § 9 ust. 1 Zasad przyznawania stypendium stypendium może być przyznane doktorantowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;
2) wykazuje się zaangażowaniem w:
a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub
b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną Uniwersytetu;
3) wykazał się postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej.
Stosownie zaś do ust. 2 przywołanego paragrafu ocenie podlegają wyłącznie osiągnięcia uzyskane w roku akademickim poprzedzającym rok akademicki, na który stypendium ma być przyznane. W myśl § 2 ust. 6 Zasad przyznawania stypendium doktorant przedłużający okres odbywania studiów doktoranckich, przebywający na urlopie lub po powrocie z urlopu może otrzymać stypendium, o ile spełnia kryteria,
o których mowa w § 9. Zgodnie z § 2 ust. 7 Zasad przyznawania stypendium
w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich doktorant może otrzymać stypendium w tym okresie. Organ wyjaśnił, że wskazany przepis jest przepisem szczególnym w stosunku do § 1 ust. 2 Zasad przyznawania stypendium ("Stypendium jest przyznawane na okres 12 miesięcy i wypłacane co miesiąc, z zastrzeżeniem § 2 ust. 7) i umożliwia przyznanie stypendium na czas równy okresowi przedłużenia studiów doktoranckich, w szczególności inny niż 12 miesięcy.
Następnie Rektor U[...] podał, że we wniosku o przyznanie stypendium, złożonym w dniu [...] października 2019 r., doktorantka wskazała osiągnięcia w ramach kryteriów:
I. terminowej realizacji programu studiów doktoranckich;
II. wykazania się zaangażowaniem w prowadzenie zajęć dydaktycznych w ramach
praktyk zawodowych;
III. wykazania się zaangażowaniem w realizację badań naukowych prowadzonych
przez jednostkę; •
IV. wykazania się postępami w pracy naukowej;
V. wykazania się postępami w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej. Komisja oceniła wskazane we wniosku osiągnięcia i uznała, że:
1) doktorantka spełnia kryteria uprawniające do otrzymania stypendium:
- za kryterium I komisja przyznała 10 pkt;
- za kryterium II przyznała 100 pkt1;
- za kryterium III komisja przyznała 110 pkt;
- za kryterium IV komisja przyznała 173 pkt;
- za kryterium V komisja przyznała łącznie 30 pkt2;
2) ostateczna liczba punktów uzyskana przez doktorantkę, obliczona przez komisję, wynosi 167,90, co uprawnia ją do otrzymania stypendium na 2. przedłużeniu studiów doktoranckich (zgodnie z § 3 ust. 2 Szczegółowych zasad za ostateczny wynik doktoranta uznaje się sumę punktów uzyskanych za kryteria, o których mowa w § 3 ust. 3-6, z tym że otrzymane przez doktoranta punkty: za terminową realizację programu studiów doktoranckich mnoży się przez 0,2; za zaangażowanie w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych oraz realizację badań naukowych prowadzonych przez W[...] mnoży się przez 0,5; za postępy w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej mnoży się przez 0,3).
Rektor U[...] wyjaśnił, że przed wydaniem decyzji z [...] lutego 2020 r. zapoznał się z listami rankingowymi przygotowanymi przez komisję i stwierdził, że - wbrew ocenie komisji a zgodnie z faktami - doktorantka nie spełnia kryterium terminowej realizacji programu studiów doktoranckich w poprzednim roku akademickim, co przesądza
o odmowie przyznania jej stypendium.
Organ podał, że z treści art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających wynika, że ustawodawca do wyłącznej decyzji rektora uczelni pozostawił to, czy danemu doktorantowi stypendium zostanie przyznane, czy nie. Wejście w życie przepisów ustawy Przepisy wprowadzające skutkowało uchyleniem rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. 2017 poz. 1696, z późn. zm.). Organ zauważył, że co prawda na mocy art. 279 ust. 1 Przepisów wprowadzających studia doktoranckie prowadzi się na zasadach dotychczasowych, ale przepis ten – zdaniem organu - nie dotyczy zasad i kryteriów przyznawania stypendium zawartych w rozporządzeniu.
Z tego względu podstawę do wydania decyzji rektora w przedmiocie stypendium stanowi art. 285 ust. 1 i 2 Przepisów wprowadzających oraz przepisy Zasad przyznawania stypendium.
Rektor U[...] przypomniał, że rozporządzenie odmiennie regulowało kwestię możliwości przyznania stypendium doktorantom, którzy otrzymali zgodę na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich - zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni mógł przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie; rozporządzenie nie określało więc w tym zakresie żadnych dodatkowych wymogów, pozostawiając rektorowi podjęcie decyzji w ramach uznania administracyjnego.
W odniesieniu zaś do doktorantów II roku i kolejnych lat studiów doktoranckich zastosowanie miał § 13 ust. 2 rozporządzenia.
Organ wyjaśnił, że wprowadzając - w porozumieniu z Zarządem Samorządu Doktorantów [...] – Zasady przyznawania stypendium, ograniczył przyznane mu tak szerokie uprawnienia. Zgodnie bowiem z § 2 ust. 6 Zasad doktorant przedłużający okres odbywania studiów doktoranckich, przebywający na urlopie lub po powrocie
z urlopu może otrzymać stypendium, o ile spełnia kryteria, o których mowa w § 9. Tym samym wszyscy uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich są traktowani tak samo - żeby móc otrzymać stypendium, muszą spełnić ww. kryteria. Zdaniem organu przywołany przepis trzeba jednak wykładać razem z § 9 ust. 2 Zasad przyznawania stypendium (ocenie podlegają wyłącznie osiągnięcia uzyskane w roku akademickim poprzedzającym rok akademicki, na który stypendium ma być przyznane), a także mając na względzie ogólne zasady kształcenia na studiach doktoranckich.
Rektor U[...] wskazał, że, że zgodnie z art. 195 ust. 4a p.s.w. studia doktoranckie trwają nie krócej niż dwa lata i nie dłużej niż cztery lata. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 3 i 5 rozporządzenia rada jednostki organizacyjnej uczelni przedstawiała rektorowi, a rada naukowa jednostki naukowej - dyrektorowi tej jednostki, wniosek o utworzenie studiów doktoranckich, który zawierał określenie czasu trwania studiów doktoranckich i program studiów doktoranckich. Zgodnie z § 2 ust. 3 po zaakceptowaniu wniosku rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej wydawał akt utworzenia studiów doktoranckich.
Dalej organ podał, że studia doktoranckie (stacjonarne) prowadzone na Wydziale [...], zgodnie z aktem ich utworzenia, trwają cztery lata. Z tego też względu program studiów doktoranckich obejmuje cztery lata studiów. Z zasady więc każdy doktorant powinien w tym okresie zrealizować program studiów doktoranckich i przygotować rozprawę doktorską. Ukończenie studiów III stopnia to uzyskanie kwalifikacji trzeciego stopnia (art 2 ust 1 pkt 10 p.s.w.), co z kolei - zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 18h p.s.w - jest równoznaczne z otrzymaniem (w drodze przewodu doktorskiego) stopnia naukowego doktora.
Rektor U[...] stwierdził, że formułując § 9 ust. 1 Zasad przyznawania stypendium miał wiedzę o zasadach kształcenia na studiach doktoranckich, w szczególności o tym, że na wniosek doktoranta, który zaliczył IV rok studiów doktoranckich (i tym samym zrealizował cały program studiów doktoranckich), kierownik studiów doktoranckich może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich w przypadkach uzasadnionych koniecznością prowadzenia długotrwałych badań naukowych (na czas ich trwania, łącznie nie dłużej niż o dwa lata). Zdaniem organu w tym kontekście zupełnie niezrozumiałe jest stanowisko komisji, jakoby kierownik studiów doktoranckich - udzielając doktorantce zgody na tzw. przedłużenie po okresie ustawowych i regulaminowych 4 lat studiów - nie zwolnił doktorantki z żadnych obowiązków (tj. z konieczności uczestnictwa w seminarium doktoranckim i prowadzenia zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych), a więc doktorantka w trakcie tzw. I przedłużenia realizowała program studiów doktoranckich. Skoro bowiem doktorantka zrealizowała cały program studiów doktoranckich do końca IV roku (w szczególności: zrealizowała 4 lata seminarium doktoranckiego - zgodnie z wymaganiami określonymi www. programie oraz obowiązkowy wymiar praktyk zawodowych - zgodnie z wymaganiami określonymi w ww. Regulaminie Stacjonarnych Studiów Doktoranckich na W[...]), ewentualna decyzja kierownika o zwolnieniu doktorantki z wymagań programowych byłaby bezprzedmiotowa. Innymi słowy, kierownik nie mógł zwolnić doktorantki z ww. obowiązków, ponieważ w okresie tzw. I przedłużenia doktorantka nie miała już żadnych obowiązków dotyczących realizacji programu studiów doktoranckich. W ocenie Rektora U[...] równie oczywiste jest też, że kierownik nie mógł zgodnie
z obowiązującymi przepisami zmodyfikować uchwalonego programu studiów doktoranckich w ten sposób, że ustalił nowe obowiązki na okres tzw. I przedłużenia (a więc niejako "stworzył" V rok studiów doktoranckich).
Organ wyjaśnił, że powyższe naturalnie nie oznacza, że przepis § 16 ust. 12 regulaminu studiów doktoranckich (umożliwiający kierownikowi zwolnienie z obowiązku uczestniczenia w zajęciach doktoranta, któremu przedłużono okres w celu prowadzenia badań naukowych) nigdy nie znajdzie zastosowania. Wyrażenie zgody na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich na podstawie § 16 ust. 3 regulaminu może dotyczyć, tak np. doktoranta kończącego II rok studiów, jak i tego kończącego IV rok - w pierwszym przypadku § 16 ust. 12 regulaminu będzie mógł zostać zastosowany,
w drugim (przy założeniu, że doktorant zrealizował cały program studiów) już nie.
Organ wskazał także, że w swojej argumentacji na rzecz przyznania doktorantce stypendium komisja powołuje się na § 16 ust. 11 regulaminu i 2 ust. 7 Zasad przyznawania stypendium. W ocenie Rektora z niezrozumiałych powodów komisja zupełnie pomija, kluczowe dla sprawy, przywołane już wyżej przepisy Zasad przyznawania stypendium: § 2 ust 6 i § 9 ust. 2. Te jasno dowodzą, że wszystkich doktorantów - w tym także przedłużających czas studiów doktoranckich po okresie 4 lat studiów - obowiązują te same kryteria. Rektor zaś, wydając decyzje w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego, ma obowiązek stosować ustalone zasady jednolicie wobec wszystkich doktorantów. Stąd postulat komisji o uwzględnienie "rzeczywistej specyfiki przedłużenia studiów doktoranckich w danej jednostce oraz sytuacji prawnej i faktycznej konkretnego wnioskodawcy", nie może zostać na gruncie rozpatrywanej sprawy zrealizowany.
Reasumując Rektor U[...] stwierdził, że - z uwagi na ww. przepisy oraz zasady kształcenia na studiach doktoranckich w porozumieniu z Zarządem Samorządu Doktorantów za celowe uznał wprowadzenie regulacji, której dano wyraz w skarżonej decyzji, a mianowicie:
a) doktorant, który terminowo zrealizował czwarty rok studiów doktoranckich, zrealizował tym samym program studiów doktoranckich, a więc spełnia kryterium terminowej realizacji programu studiów doktoranckich w sytuacji, gdy otrzymał zgodę na tzw. I przedłużenie studiów doktoranckich po okresie studiów określonym w akcie ich utworzenia - tym samym może więc, przy spełnieniu pozostałych kryteriów, otrzymać stypendium;
b) kryterium tego doktorant jednak nie spełnia w wypadku otrzymania kolejnych zgód na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich - w tej sytuacji bowiem nie realizował już programu studiów doktoranckich w roku akademickim poprzedzającym rok, w którym stypendium ma być przyznane. Z przepisu § 2 ust. 6 Zasad przyznawania stypendium nie wynika, iż skoro doktoranci z tzw. II przedłużenia mogą wystąpić o przyznanie stypendium, to mogą je również otrzymać. Przywołany przepis odnosi się m.in. do "doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich" i odsyła do § 9 Zasad przyznawania stypendium, a więc musi być interpretowany razem z tym przepisem oraz § 9 ust. 2 Zasad. Systemowa wykładnia przepisów Zasad jasno dowodzi, że doktorant, który zrealizował program studiów doktoranckich i otrzymuje kolejne zgody na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich po okresie studiów określonym w akcie ich utworzenia, nie może otrzymać stypendium.
W ocenie Rektora U[...], skoro podstawowym celem studiów doktoranckich jest terminowe ich ukończenie polegające na przygotowaniu i obronie rozprawy doktorskiej oraz otrzymanie stopnia naukowego doktora, a stypendium jest nagrodą, to nagrodzeni stypendium mogą być tylko ci doktoranci, którzy spełniają wyżej opisane wymogi.
Organ wskazał, że nie kwestionuje, iż doktorantka wykazała się znacznymi osiągnięciami w zakresie postępów naukowych. Spośród dwojga doktorantów ubiegających się o przyznanie stypendium na tzw. II przedłużeniu studiów doktoranckich, uzyskała więcej punktów. Skoro jednak doktorantka rozpoczęła studia doktoranckie w październiku 2014 r., IV rok studiów zrealizowała w roku akademickim 2017/2018, w roku akademickim 2018/2019 otrzymała zgodę na tzw. I przedłużenie studiów doktoranckich, zaś w bieżącym roku akademickim po raz kolejny kierownik przedłużył jej okres odbywania studiów doktoranckich celem prowadzenia badań naukowych, to z uwagi na wyżej opisane zasady doktorantka nie może otrzymać stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2019/2020.
Na powyższą decyzję K. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- przyjęcie błędnej interpretacji kryterium "terminowej realizacji programu studiów", która miała istotny wpływ na podjętą decyzję;
- nieuwzględnienie okoliczności faktycznych, na których powinno zostać oparte rozstrzygnięcie;
- zwłokę w podejmowaniu decyzji administracyjnych i naruszenie art 35. § 3 k.p.a.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o
- uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania;
- rozstrzygnięcie prawidłowości interpretacji prawnej kryterium "terminowej realizacji programu studiów" i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Rektorowi U[...];
- zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że w przepisach wewnętrznych Uniwersytetu [...], tj. Zasadach przyznawania stypendium, brak jest jednoznacznych wytycznych dotyczących interpretacji kryterium terminowej realizacji programu studiów w roku poprzedzającym przyznanie stypendium, w szczególności brak jest wytycznych dotyczących interpretacji tego przepisu wobec doktorantów na pierwszym i drugim przedłużeniu programu studiów. Zdaniem skarżącej przyjęta przez Rektora U[...] systemowa wykładnia przepisów wyklucza z prawa do otrzymywania stypendium doktoranckiego wszystkich uczestników studiów doktoranckich na drugim przedłużeniu programu studiów, co stoi w sprzeczności z ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1723/20, uchylił zaskarżoną decyzję Rektora U[...] z [...] czerwca 2020 r. nr [...] (pkt 1) oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 200 złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).
W wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez Rektora U[...] Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem dnia 10 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 5697/21, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu NSA stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie naruszył: art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) dalej "p.p.s.a." przez wydanie wyroku częściowo nie na podstawie akt sprawy dotyczących zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z [...] czerwca 2020 r. nr [...]; art. 134 § 1 p.p.s.a. przez nierozpoznanie sprawy ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w jej granicach, lecz poza jej granicami; art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sformułowanie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w istocie nieodnoszącego się do rozpoznanej sprawy i stanowiącej przedmiot zaskarżenia decyzji oraz sformułowanie wytycznych co do uzasadnienia decyzji, które zostały już spełnione w zaskarżonej decyzji.
Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga oceniana wedle tych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżoną decyzją odmówiono przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2019/2020.
Jako podstawie materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ w niniejszej sprawie wskazał art. 285 ust. 1 i 2 Przepisów wprowadzających oraz § 1 ust.; 1-3, § 3 ust. 1-2 i § 6-10 Zasad przyznawania stypendium.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżąca rozpoczęła studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, zatem do rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), lecz przepisy przejściowe przewidziane w akcie wprowadzającym tę ustawę, tj. ustawie Przepisy wprowadzające.
Zgodnie z art. 169 pkt 3 Przepisów wprowadzających uchylony został uprzednio obowiązujący akt normatywny regulujący zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego, a zatem ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.), dalej: "p.s.w. Wraz z uchyleniem p.s.w. nastąpiła również utrata mocy obowiązującej aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie, a zatem również rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. 2017 poz. 1696, z późn. zm.).
Uchylenie danego aktu czy przepisu nie oznacza jednak, że rekonstruowana z ich treści norma nie może być nadal stosowana przez organy państwowe jako podstawa oceny prawnej określonych stanów faktycznych (por. M. Kamiński, Rozdział 7 Obowiązywanie materialne norm prawa administracyjnego w czasie [w:] Prawo administracyjne intertemporalne, Warszawa 2011). W przypadku derogacji określonych przepisów można mówić jedynie o zakończeniu ich formalnego obowiązywania. Przepisy te mogą jednak nadal obowiązywać w sensie materialnym. Tego rodzaju pogląd jest również konsekwentnie wyrażany w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (zob. postanowienie TK z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt K 3/15 i powołane tam orzecznictwo, LEX nr 2015145). Materialna moc wiążąca przepisów może być czasowo zachowana m. in. poprzez stosowanie reguł intertemporalnych.
Obowiązek stosowania określonych przepisów ustawodawca przewidział wprost w ustawie Przepisy wprowadzające. W myśl art. 279 ust. 1 Przepisów wprowadzających studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Natomiast stosownie do art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 p.s.w.
w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w.
W art. 285 Przepisów wprowadzających przewidziano zatem normę kompetencyjną, pozwalającą na przyznawanie stypendium doktoranckiego. Ustawodawca nie kreuje w tym przepisie nowej instytucji, lecz odwołuje się do konkretnych przepisów p.s.w. W przepisie tym nie przewidziano też szczególnych reguł w zakresie przyznawania stypendium doktoranckiego. Z treści tego przepisu
w powiązaniu z art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej należy wyprowadzić wniosek, że zasad i trybu przyznawania stypendium doktoranckiego należy poszukiwać
w dotychczasowych przepisach. Właściwym jest zatem rozstrzyganie tego rodzaju spraw w oparciu o przepisy ustawy p.s.w., powołanego wyżej rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich oraz przepisy wewnętrzne uczelni (por. wyroki: WSA w Białymstoku z dnia 9 czerwca
2022 r., sygn. akt II SA/Bk 312/22, WSA w Bydgoszczy z 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 499/22, WSA w Łodzi z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 1050/19, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4993/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Błędnie zatem organ przyjął w niniejszej sprawie, że wyłączną podstawę prawną wydawanych w stosunku do skarżącej rozstrzygnięć mogły stanowić art. 285 ust. 1 i 2 Przepisów wprowadzających oraz przepisy przyjętych przez organ Zasad przyznawania stypendium.
Stosownie do treści art. 200 ust. 1 p.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie zaś z § 13 ust. 1 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Z kolei § 13 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:
1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;
2) wykazuje się zaangażowaniem w:
a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub
b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową;
3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.
Wymaga podkreślenia, że skarżąca jest doktorantką, której dwukrotnie przedłużano studia doktoranckie. Przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe, jednak ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, co może wpływać też na sferę ubiegania się o określone świadczenia. Znalazło to odzwierciedlenie w przepisach rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r., gdyż stypendia dla doktorantów przedłużających studia są przyznawane w oparciu o odrębną podstawę prawną. W myśl § 15 ust. 3 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie.
Prawodawca nie określił przesłanek przyznawania stypendium doktorantom przedłużającym studia, tak jak uczynił to w stosunku do doktorantów drugiego
i kolejnych lat w § 13 ust. 2 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. W piśmiennictwie słusznie wskazuje się w związku z powyższym, że przesłanki uzasadniające przyznanie stypendium powinny zostać unormowane w akcie wewnętrznym uczelni lub jednostki naukowej (tak S. Nitecki [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, P. Stec, LEX/el. 2017, art. 200.).
W przyjętych przez organ za podstawę prawną Zasadach przyznawania stypendium w § 2 ust. 6 wskazano, że doktorant przedłużający okres odbywania studiów doktoranckich, przebywający na urlopie lub po powrocie z urlopu może otrzymać stypendium, o ile spełnia kryteria, o których mowa w § 9.
§ 9 ust. 1 Zasad przyznawania stypendium zwiera z kolei regulację, która jest zbliżona do treści § 13 ust. 1 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r.: "Stypendium może być przyznane doktorantowi, który spełnia łącznie następujące kryteria:
1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;
2) wykazuje się zaangażowaniem w:
a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub
b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną Uniwersytetu;
3) wykazał się postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej."
Zdaniem organu, w związku z tym, że skarżąca, będąc doktorantem IV roku studiów doktoranckich, korzystała z drugiego przedłużenia studiów doktoranckich, nie spełnia przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich".
Zauważyć jednak należy, że przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów. Nie bez powodu prawodawca, przewidując w § 15 ust. 3 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie odesłał wprost do stosowania § 13 ust. 1 tego rozporządzenia. Z tego też względu przyjęte przez organ Zasady przyznawania stypendium mimo, że przewidują możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantowi przedłużającemu okres odbywania studiów doktoranckich, to jednak pośrednio, poprzez wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, pozbawiają możliwości jego przyznania osobie, która będąc na IV roku studiów przedłuża po raz drugi okres odbywania studiów doktoranckich. Podnieść należy, że skoro rozporządzenie z 9 sierpnia 2017 r. nie wykluczało takiej grupy doktorantów
z możliwości przyznania stypendium, to takiego wyłączenia, nawet pośredniego, jak
w niniejszej sprawie, rektor uczelni nie może dokonać w przyjętych regulacjach wewnętrznych obowiązujących przy przyznawaniu stypendiów doktoranckich. Stwierdzić zatem należy, że Zasady przyznawania stypendium, będące podstawą prawną zaskarżonej decyzji, w zakresie § 2 ust. 6 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 1 są sprzeczne z § 15 ust. 3 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. i nie mogły być zastosowane
w niniejszej sprawie.
W konsekwencji uznać należy, że oparcie wydanych w niniejszej sprawie decyzji o Zasady przyznawania stypendium sprzeczne z przepisami rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. naruszają § 15 ust. 3 tego rozporządzenia w zw. z art. 200 ust. 1 p.s.w. w zw. z art. 279 ust. 1 oraz art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających.
Opisane wyżej naruszenie przepisów prawa materialnego spowodowało również naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez istotne ograniczenie postępowania wyjaśniającego w sprawie. We wniosku o przyznanie stypendium skarżąca przedstawiła bowiem m. in. postępy
w pracy naukowej oraz postępy w przygotowaniu rozprawy doktorskiej, które nie zostały przez organ przeanalizowane. Organ pominął również stanowisko Komisji doktoranckiej i przedstawioną przez nią punktację, jaką skarżąca uzyskała w toku oceny wniosków
o przyznanie stypendium. W związku z tym należy stwierdzić, że nie wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały przez organ ocenione. Tego rodzaju działanie organu naruszało art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny sprawy nie został bowiem należycie wyjaśniony, co jest wynikiem nierozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.
Wobec powyższego zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Rektora U[...] z dnia [...] lutego 2020 r.
Ponowne rozpatrzenie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem powyższych uwag.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, jak w punkcie 2 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na wysokość zasądzonych kosztów składa się wpis stały od skargi w wysokości 200 zł.