II SA/WA 2133/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie stwierdził nieważność decyzji ZUS odmawiającej renty rodzinnej w drodze wyjątku z powodu wadliwości proceduralnych, w szczególności wydania decyzji przez osobę nieuprawnioną.
Skarżąca M.W. domagała się przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna J.N. po zmarłym ojcu. ZUS odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanek ustawowych. WSA w Warszawie stwierdził nieważność decyzji ZUS obu instancji, uznając, że pierwsza decyzja została wydana przez osobę nieposiadającą właściwego upoważnienia od Prezesa ZUS, co stanowiło rażące naruszenie przepisów o właściwości.
Sprawa dotyczyła skargi M.W., przedstawicielki ustawowej małoletniego J.N., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla syna. Organ pierwszej instancji, reprezentowany przez Wicedyrektor Departamentu E.N., odmówił przyznania świadczenia, powołując się na niespełnienie przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w szczególności brak wykazania szczególnych okoliczności uniemożliwiających ojcu dziecka przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezesa ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził jednak nieważność obu decyzji. Kluczowym argumentem sądu było naruszenie przepisów o właściwości. Sąd ustalił, że decyzja z dnia [...] maja 2006 r. została wydana przez E.N., która powołała się na upoważnienie Prezesa ZUS. Jednakże, jak wynikało z akt sprawy, E.N. nie posiadała wymaganego upoważnienia bezpośrednio od Prezesa ZUS, lecz od Członka Zarządu ZUS – Pani W.P., która działała na podstawie dalszego pełnomocnictwa. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 268a k.p.a., upoważnienie do załatwiania spraw w imieniu organu może być udzielone wyłącznie przez ten organ. Brak było podstaw prawnych do udzielenia takiego upoważnienia przez Członka Zarządu ZUS, a przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej nie mogły zmienić tej zasady. W związku z tym, decyzja wydana przez E.N. była obarczona wadą nieważności z mocy art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Utrzymując w mocy tę decyzję, Prezes ZUS rażąco naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co obligowało sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd orzekł zatem o stwierdzeniu nieważności obu decyzji i o tym, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, taka decyzja jest nieważna z powodu naruszenia przepisów o właściwości.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 268a k.p.a., upoważnienie do załatwiania spraw w imieniu organu może być udzielone tylko przez ten organ. Pracownik, który otrzymał upoważnienie od innego pracownika, a nie bezpośrednio od organu, nie może skutecznie scedować tego upoważnienia na kolejną osobę. Działanie pracownika bez właściwego upoważnienia pociąga za sobą nieważność decyzji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (9)
Główne
u.e.r. FUS art. 83
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dotyczy przyznawania świadczeń w drodze wyjątku i ma charakter uznaniowy.
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa sposób rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ administracji.
k.p.a. art. 156 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w tym naruszenie właściwości (pkt 1) oraz rażące naruszenie prawa (pkt 2).
u.s.u.s. art. 73 § 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa wyłączną kompetencję Prezesa ZUS do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku.
k.p.a. art. 268a
Kodeks postępowania administracyjnego
Reguluje możliwość upoważnienia pracowników do załatwiania spraw w imieniu organu administracji.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy do uwzględnienia skargi i stwierdzenia nieważności decyzji.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 152
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje orzekanie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.
p.u.s.a. art. 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Określa rolę sądów administracyjnych w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 134
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja została wydana przez osobę nieposiadającą właściwego upoważnienia od Prezesa ZUS. Upoważnienie udzielone przez Członka Zarządu ZUS, a nie przez Prezesa ZUS, jest nieskuteczne w świetle art. 268a k.p.a. Naruszenie przepisów o właściwości stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji.
Godne uwagi sformułowania
pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji publicznej pracownik ten nie może uzyskanego uprawnienia scedować dalej Działanie pracownika bez upoważnienia właściwego organu administracji publicznej pociąga za sobą nieważność decyzji organ wykonawczy w sposób nieuprawniony wkroczył w materię, która należy do samego ustawodawcy
Skład orzekający
Ewa Grochowska-Jung
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenie właściwości organu przy wydawaniu decyzji administracyjnych, w szczególności w kontekście upoważnień udzielanych przez organy administracji publicznej i ich pracowników."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z upoważnieniami w ZUS, ale zasady dotyczące właściwości są uniwersalne dla postępowań administracyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty procedury administracyjnej i jak błędy proceduralne, nawet pozornie drobne, mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to ważna lekcja dla prawników i urzędników.
“Błąd w upoważnieniu zniweczył decyzję ZUS. Jak formalności decydują o prawach obywateli?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Wa 2133/06 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-12-04 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-11-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Ewa Grochowska-Jung /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 650 Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Grochowska-Jung po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2006 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.W. przedstawicielki ustawowej małoletniego J.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Uzasadnienie Wicedyrektor Departamentu [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na upoważnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania M.W. renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna J.N.. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] –– na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ podał, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. W niniejszej sprawie świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż nie została spełniona jedna z czterech przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, tj. nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające ojcu dziecka przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, przed powstaniem u niego całkowitej niezdolności do pracy. Brak zaś spełnienia choćby jednego z warunków określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, powoduje, że świadczenie nie może zostać przyznane. Sama zaś trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla przyznania świadczenia. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.W. wskazała, iż przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, zmarły ojciec dziecka nie mógł pracować z uwagi na bardzo zły stan zdrowia. Podnosi również, iż błędnie ustalono datę powstania u zmarłego całkowitej niezdolności do pracy. Dodatkowo wskazała na bardzo trudną sytuację materialną rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w tym zakresie należy przede wszystkim zauważyć, że w postępowaniu administracyjnym, w którym wydawanie decyzji należy do organów administracji publicznej, podstawową kwestią jest właściwość organu, tj. jego zdolność prawna do rozstrzygania w trybie postępowania administracyjnego określonej kategorii spraw. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, organy administracji zobowiązane są do przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Naruszenie tego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Nieważność powoduje przy tym naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydaniu decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku należy do wyłącznej kompetencji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) wydaje w tym przedmiocie decyzje o charakterze uznaniowym. Stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy o emeryturach i rentach do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. 268a kpa organ administracji publicznej może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie wskazanego przepisu wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca kompetencje organu. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji publicznej. Wykonuje on tylko kompetencje organu. W konsekwencji pracownik ten nie może uzyskanego uprawnienia scedować dalej. Nie ma zatem uprawnienia do upoważniania innych pracowników do działania w imieniu organu. Działanie pracownika bez upoważnienia właściwego organu administracji publicznej pociąga za sobą nieważność decyzji z mocy art.156 § 1 pkt 1 kpa. W rozpoznawanej sprawie decyzję wydaną [...] maja 2006 r. nr [...], podpisała E.N. - Wicedyrektor Departamentu [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na upoważnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, wymieniona nie dysponowała wymaganym upoważnieniem Prezesa ZUS. Upoważnienia do wydawania decyzji w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku udzielił jej bowiem nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, lecz działający z jego upoważnienia Członek Zarządu ZUS – Pani W.P. Jak wyraźnie wskazano już wyżej, zgodnie z art. 268a kpa, upoważnić pracownika do załatwiania określonych spraw w imieniu organu administracji publicznej, którym w sprawach świadczeń w drodze wyjątku, jest Prezes ZUS, może wyłącznie ten organ. Brak było natomiast podstaw prawnych do udzielenia takiego upoważnienia przez Członka Zarządu ZUS. Podstawy do tego rodzaju działania nie stanowi z pewnością pełnomocnictwo udzielone przez Prezesa ZUS W.P. – Członkowi Zarządu ZUS, upoważniające do podejmowania decyzji w sprawach przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw, które to pełnomocnictwo oparte zostało na przepisie art. 73 ust. 6 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 i 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.). Podkreślenia wymaga bowiem, że ustawodawca w art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącym podstawę do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu ZUS, nie przyznał Ministrowi Pracy i Polityki Socjalnej, uprawnienia do uregulowania kwestii udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień do wydawania decyzji, w sposób odmienny, niż określa to art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie można wobec powyższego uznać, że prawidłowe jest upoważnienie udzielone E.N. przez Członka Zarządu ZUS, na podstawie art. 73 ust. 6 pkt 6 (zapewne organ miał na myśli art. 73 ust. 3 pkt 6, bowiem powołany artykuł nie posiada ust. 6) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 i 2 statutu. Niewątpliwie organ wykonawczy w sposób nieuprawniony wkroczył w materię, która należy do samego ustawodawcy. W kwestii relacji pomiędzy ustawą a aktem wykonawczym do niej, wielokrotnie wypowiadał się w swoich orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok z dnia 25 maja 1998 r. U 19/97 OTK ZU 1998/4 str. 262, wyrok z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U. 1/86 OTK 1986, nr 1, poz. 2). Z tego względu przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie mogą znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania w zakresie udzielania upoważnień do podejmowania decyzji w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. W świetle natomiast art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego nieskuteczne było scedowanie na Wicedyrektora Departamentu [...] ZUS upoważnienia uzyskanego przez Członka Zarządu ZUS od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak wskazywano już bowiem wyżej upoważnienie do wykonywania kompetencji organu może być udzielone tylko przez organ. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że decyzja z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], wydana została z naruszeniem powołanych przepisów o właściwości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymując w mocy, decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...], wymienioną wyżej decyzję dotkniętą nieważnością sam rażąco naruszył prawo, tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Naruszenie to obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z przyczyn przewidzianych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł, na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI