II SA/Wa 2108/24

II SA/Wa 2108/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Koziarski
Danuta Kania /sprawozdawca/
Ewa Marcinkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi M.R. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Biuro Projektów [...] M. R. na postanowienie Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. R. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Biuro Projektów E. "[...]" M. R. (dalej: "Skarżący") jest postanowienie Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (dalej: Szew CWCK", "organ II Instancji") z dnia [...] października 2024 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w S. (dalej: Szef WCR", "organ I instancji") z dnia [...] września 2024 r. nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] sierpnia 2024 r. M. R. złożył do Szefa WCR w S. wniosek o zwrot kwoty 3221,98 zł, stanowiącej poniesiony przez Biuro Projektów E. "[...]" M. R. w czerwcu 2024 r. koszt wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi – B. O. za miesiąc czerwiec 2024 r. Wskazał, że wymieniona z dniem [...] czerwca 2024 r. została powołana do zawodowej służby wojskowej oraz, że do wypłaty wynagrodzenia został zobligowany na podstawie art. 189 ustawy o obronie Ojczyzny. Podkreślił, że wynagrodzenie w ww. kwocie musiał wypłacić z niewypracowanych środków, co stanowiło duże obciążenie dla prowadzonego mikroprzedsiębiorstwa.
Postanowieniem z dnia [...] września 2024 r. nr [...] Szef WCR w S., na podstawie art. 61a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej "k.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów wynagrodzenia pracownika, powołanego do zawodowej służby wojskowej, za miesiąc czerwiec 2024 r. w kwocie 3221,89 zł, poniesionych przez pracodawcę.
W uzasadnieniu wskazał, że brak jest przepisu kompetencyjnego upoważniającego Szefa WCR do rozpatrzenia żądania i zwrotu wnioskowanej kwoty. Brak jest również przepisu wskazującego inny organ, który byłby właściwy do rozpatrzenia żądania.
Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie podnosząc, że brak przepisu kompetencyjnego nie wyklucza sprawiedliwego traktowania obywatela. Podkreślił, że jego sytuacja jako przedsiębiorcy jest wyjątkowa i wymaga indywidualnego podejścia. Zaznaczył również, ze zwrot kosztów objętych wnioskiem leży w interesie publicznym, gdyż promuje odpowiedzialność administracji, w tym Wojska, za swoje działania i decyzje.
Szef CWCR postanowieniem z dnia [...] października 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ II instancji powołał art. 189 ustawy z dnia 11 marca 2022r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r., poz. 248 ze zm.), zgodnie z którym pracownik powołany do zawodowej służby wojskowej zachowuje prawo do ostatnio pobieranego wynagrodzenia od pracodawcy do końca miesiąca kalendarzowego, w którym jest obowiązany stawić się do pełnienia tej służby. Zaznaczył przy tym, że brak jest normy prawnej przyznającej pracodawcom, którzy wypłacili wynagrodzenie, o którym mowa wart. 189 ww. ustawy, prawa wystąpienia z wnioskiem do Szefa WCR (lub innego organu) o zwrot wynagrodzenia wypłaconego byłemu pracownikowi w związku z powołaniem do zawodowej służby wojskowej.
Nadto organ II instancji podniósł, że w świetle art. 309 ustawy o obronie Ojczyzny pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy albo będącego żołnierzem OT pełniącym służbę wojskową rotacyjnie przysługuje świadczenie pieniężne za dni, w których pełnili oni służbę wojskową (ust. 1 ). Świadczenie obejmuje wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza, o którym mowa w ust. 1, lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy, a także wypłaty żołnierzowi OT odprawy, o której mowa w art. 306 ust. 2 (ust. 2). Kwotę świadczenia, o którym mowa powyżej ustala właściwy szef wojskowego centrum rekrutacji (ust. 5). Przepis ten nie dotyczy jednak pracodawcy, który wypłacił pracownikowi wynagrodzenie w związku z jego powołaniem do zawodowej służby wojskowej i tym samym nie może być podstawą do wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia złożonego wniosku.
Uwzględniając powyższe organ II instancji stwierdził, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Postępowanie w niniejszej sprawie nie może być wszczęte wobec braku przepisu kompetencyjnego wskazującego, iż Szef WCR (lub inny organ) jest właściwy do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] sierpnia 2024 r. Brak jest również przepisu prawa materialnego, w oparciu o który organ mógłby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu przedsiębiorcy kosztów wypłaty wynagrodzenia pracownikowi, który został powołany do zawodowej służby wojskowej. W niniejszej sprawie zachodzi zatem "inna uzasadniona przyczyna", o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a. uniemożliwiająca wszczęcie postępowania.
Odnosząc się do argumentów podniesionych w zażaleniu organ II instancji podkreślił, iż organy administracji działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), zatem ich działania muszą mieć umocowanie prawne.
Pismem z dnia [...] listopada 2024 r. M. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie Szefa CWCR wnosząc o jego uchylenie oraz nałożenie obowiązku zwrotu kosztu poniesionego przez jego firmę w kwocie 3221,98 zł.
Skarżący zarzucił organowi nieuwzględnienie szczególnego charakteru jego sytuacji, w której został zobligowany do wypłaty wynagrodzenia dla pracownika za miesiąc czerwiec 2024 r. w ww. kwocie.
Podniósł, że o obowiązku wypłaty ww. Skarżący został poinformowany przez Wojskowe Centrum Rekrutacji w S. w zawiadomieniu dotyczącym powołania pracownika do zawodowej służby wojskowej. Podkreślił, że pracownik w 2024 r. nie wykonał żadnej pracy na rzecz jego przedsiębiorstwa, a mimo to Skarżący był zobligowany do wypłaty pełnego miesięcznego wynagrodzenia.
Skarżący wskazał, że pracownik firmy został powołany do zawodowej służby wojskowej z dniem [...] czerwca 2024 r., przez co [...] i [...] czerwca 2024 r. (sobota i niedziela), zostały przypisane jako dni, w których pracownik teoretycznie pracował, ale w rzeczywistości pracy nie wykonywał, ponieważ były to dni wolne od pracy. W poprzedzających miesiącach 2024 r. pracownik również nie wykonał żadnej pracy na rzecz firmy Skarżącego. W celu wypłaty wynagrodzenia pracownikowi za cały miesiąc czerwiec 2024 r., Skarżący musiał się zadłużyć, co dodatkowo obciążyło jego finanse, osłabiając konkurencyjność jego firmy wobec firm, które nie musiały ponosić kosztów w postaci wypłaty wynagrodzenia za niewykonaną pracę.
Podkreślił, iż przepisy art. 262 i art. 263 k.p.a. wskazują na obowiązek rekompensaty kosztów poniesionych przez obywatela w wyniku działań administracji publicznej. Natomiast brak przepisu kompetencyjnego nie powinien wykluczać zasady słuszności i sprawiedliwego traktowania obywatela.
W odpowiedzi na skargę Szef CWCR wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślił, że zgodnie z zasadą praworządności (art. 6 k.p.a.) organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach przepisów prawa. Obowiązujące przepisy nie przyznają organom kompetencji do wypłaty wynagrodzenia ze względu na szczególny charakter sprawy jedynie na podstawie zasady sprawiedliwości społecznej. Wydatkowanie środków publicznych jest ściśle uregulowane. Przepisy art. 262 i art. 236 k.p.a. odnoszą się do obciążających stronę kosztów prowadzonego postępowania administracyjnego i w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Przepisy te stanowią, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2492 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Szefa CWCR z dnia [...] października 2024 r. oraz postanowienie Szefa CWR w S. z dnia [...] września 2024 r. nie naruszają prawa. W szczególności w sprawie nie doszło do naruszenia art. 61 a § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z treścią ww. przepisu w sytuacji, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W powołanym przepisie ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne od siebie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, których zaistnienie uniemożliwia merytoryczne rozpatrzenie wniosku.
Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania.
Druga natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie, bądź postępowanie administracyjne już się toczy albo w tej samej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, bądź doszło do upływu terminu określonego w ustawie i brak jest podstaw do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2019, s. 421 oraz R. Stankiewicz, [w]: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 384).
Aby organ mógł odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., wystarczające jest ziszczenie się choćby jednego z ww. warunków. Przepis ten wskazuje zatem na przyczyny podmiotowe i przedmiotowe, które uniemożliwiają w ogóle procedowanie w sprawie i załatwienie wniosku w procesowej formie decyzji administracyjnej. Potwierdza to użyte przez ustawodawcę kategoryczne sformułowanie: "nie może być wszczęte". Wyrażenie to jednocześnie wskazuje, że określone w art. 61a § 1 k.p.a. przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli być oczywiste, np. brak podstawy prawnej do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie, czy też występują okoliczności, które doprowadziłyby do wszczęcia postępowania wymagającego po jego zakończeniu wznowienia tego postępowania lub stwierdzenia nieważności wydanej w nim decyzji (por. wyroki NSA z dnia: 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1385/11; 5 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1609/13; 17 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 553/15; postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1635/14; CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie Skarżący wnioskował o zwrot kwoty wynagrodzenia za miesiąc czerwiec 2024 r. wypłaconego pracownikowi na podstawie art. 189 ustawy o obronie Ojczyzny w związku z jego powołaniem do zawodowej służby wojskowej.
Odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie organ prawidłowo przyjął, że zachodziła "inna uzasadniona przyczyna" odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.) wobec braku przepisu prawa materialnego, na podstawie którego organ administracji mógłby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania Skarżącego.
Zgodnie z art. 189 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny pracownik powołany do zawodowej służby wojskowej zachowuje prawo do ostatnio pobieranego wynagrodzenia od pracodawcy do końca miesiąca kalendarzowego, w którym jest obowiązany stawić się do pełnienia tej służby.
Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że na pracodawcy spoczywa obowiązek wypłaty wynagrodzenia pracownikowi, który jest obowiązany stawić się w określonym dniu danego miesiąca do zawodowej służby wojskowej. Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani strony nie mogą uregulować tego zagadnienia w sposób odmienny w drodze czynności prawnej, byłoby to bowiem wykroczenie przeciwko prawom pracownika (J. Bulira [w:] H. Królikowski (red.), Obrona Ojczyzny. Komentarz, Wydanie II.
Jednocześnie ustawodawca nie przewidział uprawnienia dla pracodawców, którzy wypłacili pracownikowi wynagrodzenie na podstawie ww. przepisu, do żądania zwrotu wypłaconego wynagrodzenia.
Jak trafnie wskazał organ II instancji ustawodawca przewidział jedynie świadczenie pieniężne (rekompensatę kosztów) dla pracodawcy, zatrudniającego pracownika będącego żołnierzem rezerwy albo będącego żołnierzem OT pełniącym służbę wojskową rotacyjnie, za dni, w których pełnili oni służbę wojskową (art. 309 ust. 1 ww. ustawy). Przepis ten nie dotyczy jednak pracodawcy, który wypłacił pracownikowi wynagrodzenie w związku z jego powołaniem do zawodowej służby wojskowej i tym samym nie może być podstawą do wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia złożonego wniosku.
W tym stanie rzeczy, wobec braku przepisu kompetencyjnego wskazującego, że Szef WCR lub inny organ jest właściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, a także wobec braku przepisu materialnego, w oparciu o który organ mógłby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu pracodawcy kosztów wypłaty wynagrodzenia pracownika, który został powołany do zawodowej służby wojskowej, wystąpiła przesłanka odmowy wszczęcia postępowania.
Jeśli bowiem przepisy prawa materialnego nie przewidują potencjalnych praw lub obowiązków jednostki, a przepisy kompetencyjne nie określają sytuacji faktycznej, w której organ mógłby w drodze aktu stosowania prawa autorytatywnie przypisać je konkretnej jednostce, tj. gdy przepisy materialne i kompetencyjne nie kreują sprawy administracyjnej, której załatwienie wymagałoby wydania decyzji administracyjnej, to zachodzi inna uzasadniona przyczyna, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., z powodu której postępowanie nie może być wszczęte (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt III OSK 1406/21; CBOSA).
W świetle powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia skargi, bowiem w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia art. 61a § 1 k.p.a.
Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 262 i art. 263 k.p.a.
Przepis art. 262 ust. 1 k.p.a. stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1) wynikły z winy strony; 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W uzasadnionych przypadkach organ administracji publicznej może zażądać od strony złożenia zaliczki w określonej wysokości na pokrycie kosztów postępowania (ust. 2).
Natomiast w myśl art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji. Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (ust. 2).
Powołane przepisy dotyczą kosztów związanych z uruchomieniem i prowadzeniem postępowań administracyjnych - określają reguły rozdziału kosztów postępowania w określonych sytuacjach procesowych, w zależności od ich charakteru, na stronę i organ prowadzący postępowanie oraz kategorie tych kosztów. Nie dotyczą natomiast kosztów określonych we wniosku Skarżącego z dnia [...] sierpnia 2024 r., nie mogą zatem znaleźć zastosowania w przedmiocie objętym tym wnioskiem.
Końcowo, odnosząc się do pozostałej argumentacji skargi, podkreślić należy, iż organy administracji są zobowiązane do przestrzegania zasady praworządności, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.). Oznacza to, że organy administracji mają prawo do podejmowania tylko takich działań, do których zostały wyraźnie upoważnione przepisami prawa, przy czym działania te mogą być podejmowane wyłącznie w formie i trybie prawem przewidzianych.
W niniejszej sprawie organ nie miał podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie objętym ww. wnioskiem Skarżącego. Zasada legalizmu wyklucza bowiem w państwie prawa możliwość orzekania przez organ administracji bez podstawy prawnej rozumianej jako ustawowe upoważnienie do podjęcia działania w danej sprawie oraz nadania rozstrzygnięciu określonej formy prawnej.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.