II SA/WA 2092/06

II SA/Wa 2092/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bronisław Szydło /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2006 r. znak: [...], odmawiającą M.S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca spełnienia łącznie następujące przesłanki:
- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczność,
- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, stąd w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W takim przypadku również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu tego przepisu, jaka podaje organ, uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że z przebiegu ubezpieczenie męża wnioskodawczyni wynika, że w okresach od 16 marca 1983 r. do 31 lipca 1985 r.; od 20 czerwca 1986 r. do 31 stycznia 1988 r. oraz od 9 marca 1989 r. do 14 maja 1992 r. występują nieuzasadnione przerwy w wykonaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Ponadto we wskazanych wyżej okresach nie była wobec ubezpieczonego orzeczona całkowita niezdolność do pracy i w związku z tym przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli męża wnioskodawczyni, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.
Ponadto organu podniósł, że udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 6 lat 4 miesiące i 27 dni jest nieadekwatny do wieku męża wnioskodawczyni, który w chwili śmierci miał 54 lata. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, biorąc pod uwagę wiek męża M.S., okres ubezpieczenia powinien być odpowiednio dłuższy. Okoliczność ta, jak wskazuje organ, powoduje, że świadczenie w drodze wyjątku nie mogło być przyznane wnioskodawczyni.
W dniu 11 września 2006 r. M.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wskazaną wyżej decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której podkreśla swoją trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołując się na ustalenia faktyczne oraz prawne zaprezentowane w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd rozpoznawał sprawę w trybie uproszczonym w związku z zaistnieniem przesłanek z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracji.
Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Rozpatrując skargę M.S. pod tym kątem, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż powołane w skardze. Zgodnie bowiem z art. 134 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), ustawodawca przyznał Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyłączną kompetencję do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy, do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej.
Niewątpliwie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 Kpa stanowiącego, że ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej – rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art.1 pkt 2.
Stosownie do treści art. 268a Kpa, organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a Kpa wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu, która nie zyskuje statusu organu administracji, a wykonuje ona jedynie kompetencje organu upoważniającego. Tak więc pracownik organu administracji publicznej ograniczony jest tylko do działania w jego imieniu, nie uzyskując przy tym przymiotu organu. Skoro zaś upoważnienie musi pochodzić bezpośrednio od organu, to nie dojdzie do skutecznego udzielenia tzw. upoważnienia substytucyjnego przez upoważnianego pracownika, który jak już wskazano, działa jedynie w imieniu organu. Co więcej, wspomniany przepis art. 268a Kpa w ogóle nie przewiduje możliwości udzielania dalszych pełnomocnictw przez pracownika upoważnionego przez organ.
Trzeba jednocześnie podnieść, że w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych brak jest odmiennego uregulowania dotyczącego udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień konkretnym pracownikom do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z przepisu art. 268a Kpa, zaś przepisy normujące postępowanie w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że gdyby istniały w niej odmienne uregulowania upoważnień do działania w imieniu organu, to miałyby one pierwszeństwo stosowania przed odpowiednimi przepisami Kpa.
W rozpoznawanej sprawie decyzję z dnia [...] maja 2006 r. znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podpisała wicedyrektor Departamentu [...] E.N., działająca z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednak z przedstawionego przez organ upoważnienia wynika, że pełnomocnictwo nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. zostało udzielone tej osobie przez członka Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – W.P., a nie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – A.W.
W ocenie Sądu, wskazane wyżej pełnomocnictwo w świetle poczynionych na wstępie rozważań nie spełnia wymogów określonych w art. 268a Kpa. Tym samym decyzja z dnia [...] maja 2006 r. znak: [...], jako wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do działania w imieniu organu, jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna, stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W takiej sytuacji zaszła konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji.
Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbędne było rozpoznawanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 Kpa, orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o przepis art. 152 pierwszej z powołanych ustaw.