II SA/WA 208/21

II SA/Wa 208/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-05-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-01-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Kania /sprawozdawca/
Janusz Walawski
Piotr Borowiecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 6130/21 - Wyrok NSA z 2025-01-08
Skarżony organ
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art 145 § 1 pkt 1 lit c, art 135, art 200, art 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2021 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz E. G. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Minister Edukacji i Nauki (dalej: "Minister", "organ"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] o umorzeniu w całości, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowania w sprawie przyznania E. G. (dalej: "strona", "skarżący") stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, co następuje:
W dniu [...] grudnia 2019 r. - za pomocą Zintegrowanego Systemu Usług dla Nauki Obsługi Strumieni Finansowania - wpłynął wniosek Rektora Wyższej Szkoły [...] w L. o przyznanie E. G. stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył w całości postępowanie zainicjowane ww. wnioskiem uznając, że wobec niespełnienia przez stronę przesłanek z art. 360 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm.), dalej: "p.s.w.i.n.", tj. wobec nieposiadania statusu młodego naukowca, postępowanie to stało się bezprzedmiotowe.
Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. E. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestionując stanowisko organu przyjęte w ww. decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że ustawodawca w p.s.w.i.n. nie określa statusu młodego naukowca na dzień wydania decyzji. Posiadanie tego statusu konieczne jest na dzień składania wniosku. W dacie złożenia wniosku status ten posiadał, bowiem od dnia uzyskania stopnia doktora do dnia wpływu wniosku nie upłynął okres 7 lat.
Motywując powołaną na wstępie decyzję z dnia [...] listopada 2020 r. Minister powołał art. 360 ust. 1 p.s.w.i.n., zgodnie z którym stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców może otrzymać młody naukowiec wykazujący się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej. Młodym naukowcem jest osoba prowadząca działalność naukową, która: 1) jest doktorantem lub nauczycielem akademickim i nie posiada stopnia doktora albo 2) posiada stopień doktora, od uzyskania którego nie upłynęło 7 lat, i jest zatrudniona w podmiocie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy (ust. 2). Do okresu, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, nie wlicza się okresów przebywania na urlopie macierzyńskim, urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopie ojcowskim, urlopie rodzicielskim lub urlopie wychowawczym, udzielonych na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, lub okresów pobierania zasiłku macierzyńskiego lub świadczenia rodzicielskiego, albo okresów pobierania zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego w związku z niezdolnością do pracy, w tym spowodowaną chorobą wymagającą rehabilitacji leczniczej (ust. 3).
Organ wskazał, iż E. G. uzyskał stopień doktora w dniu [...] lutego 2013 r. i nie przebywał na urlopach, o których mowa w art. 360 ust. 3 p.s.w.i.n., ani nie pobierał wymienionych w tym artykule zasiłków lub świadczeń. Okres, w którym strona posiadała status młodego naukowca, o którym mowa w art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w.i.n., upłynął w dniu [...] lutego 2020 r.
Z powyższego wynika, że strona nie spełniła warunku określonego w art. 360 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 p.s.w.i.n., uprawniającego do otrzymania stypendium ministra dla wybitnego młodego naukowca za znaczące osiągnięcia w działalności naukowej.
Z brzmienia ww. przepisu jednoznacznie wynika, że przyznanie ww. stypendium możliwe jest jedynie w odniesieniu do młodego naukowca, zaś osoba, w przypadku której upłynęło więcej niż 7 lat od uzyskania stopnia doktora, młodym naukowcem nie jest. Stypendium otrzymuje młody naukowiec na podstawie decyzji administracyjnej o jego przyznaniu, niezbędne jest zatem do otrzymania stypendium posiadanie statusu młodego naukowca w dacie podjęcia decyzji (tj. w niniejszym przypadku w dniu [...] czerwca 2020 r.), a nie tylko w dacie składania wniosku o stypendium. Zarówno w przepisach ustawy, jak i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. U. poz. 658 i 2297), dalej: "rozporządzenie MNiSW z dnia 1 kwietnia 2019 r.", brak jest regulacji wskazujących na możliwość uzyskania ww. stypendium przez osobę, która ustawowe warunki jego otrzymania spełniała w dacie składania wniosku.
W świetle powyższego, zadaniem organu, zaskarżona decyzja jest prawidłowa, bowiem w dacie jej wydania strona nie posiadała statusu młodego naukowca w rozumieniu art. 360 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.s.w.i.n. Postępowanie wszczęte w niniejszej sprawie, jako bezprzedmiotowe, podlegało zatem umorzeniu.
W ocenie organu, nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony, iż system przeznaczony do elektronicznego składania wniosków weryfikuje poprawność daty otrzymania stopnia doktora i uniemożliwia złożenie wniosku z datą przekraczającą 7 lat, co potwierdza konieczność posiadania statusu młodego naukowca na dzień składania wniosku, a nie na dzień otrzymania decyzji. Warunki przyznawania stypendiów dla wybitnych młodych naukowców zostały określone w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. To, że system teleinformatyczny "Zintegrowany System Usług dla Nauki/Obsługa Strumieni Finansowania (ZSUN/OSF)" umożliwił złożenie wniosku o przyznanie stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców nie oznacza, że został spełniony warunek wynikający z art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w.i.n. Ponadto, przyznanie stypendium osobie, która utraciła status młodego naukowca, byłoby sprzeczne z jego celem, tj. wspieraniem osób posiadających znaczące osiągnięcia naukowe na początkowym etapie ich aktywności naukowej i tym samym motywowaniem ich do dalszej pracy naukowej.
Końcowo organ zaznaczył, że zgodnie § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (Dz.U. z 2020 r. poz. 724), działem administracji rządowej szkolnictwo wyższe i nauka kierował Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jednakże w dniu 20 października 2020 r. weszło w życie, z mocą od dnia 19 października 2020 r., rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 października 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji i Nauki (Dz.U. z 2020 r. poz. 1848). W myśl § 1 ust. 1 i 2 pkt 2 ww. rozporządzenia działem administracji rządowej szkolnictwo wyższe i nauka kieruje Minister Edukacji i Nauki. W związku z powyższym, organem właściwym w niniejszej sprawie jest Minister Edukacji i Nauki.
Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. E. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję zarzucając organowi naruszenie:
- art. 360 p.s.w.i.n. w związku z § 7 ust. 1 pkt 2, § 9, § 11 ust. 3, § 13 ust. 1 rozporządzenia MNiSW z dnia 1 kwietnia 2019 r, poprzez uznanie, iż warunek upływu nie więcej niż 7 lat od momentu uzyskania tytułu doktora winien być spełniony na dzień wydania decyzji, podczas gdy z przepisów ww. rozporządzenia wynika obowiązek spełnienia tego warunku formalnego jedynie na dzień składania wniosku,
- art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez pobieżne, z pominięciem części przepisów powszechnie obowiązujących, prowadzenie postępowania administracyjnego, a tym samym naruszające zasadę zaufania obywateli do organów administracji publicznej.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w świetle przepisów ww. rozporządzenia kryterium czasu, jaki upłynął od daty uzyskania przez osobę wnioskującą stopnia doktora, jest kryterium formalnym. Kryteria formalne są weryfikowane przez Ministra na etapie złożenia wniosku i w przypadku braków uzupełniane w terminie 14 dni. Spełnienie warunków formalnych na dzień złożenia wniosku pozwala na przejście do drugiego etapu - oceny merytorycznej wniosku. Wobec powyższego stanowisko organu, zgodnie z którym status młodego naukowca należy oceniać na datę wydania decyzji w przedmiocie przyznania stypendium jest błędne i nie uwzględnia przepisów ww. rozporządzenia.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, iż skarżący posiadał status młodego naukowca w okresie składania wniosków o przyznanie stypendium ministra (1 - 31 grudnia 2019 r.). Okoliczności tej nie można jednak uznać za przesłankę uprawniającą do zaliczenia go do grona młodych naukowców także w dniu wydawania rozstrzygnięcia w sprawie przyznania stypendium ministra, tj. w dniu [...] czerwca 2020 r. Warunek posiadania statusu młodego naukowca, określony w art. 360 ust. 1 p.s.w.i.n., uprawniający do otrzymania stypendium, weryfikowany jest bowiem przez cały okres trwania postępowania administracyjnego do dnia wydania decyzji.
Wbrew twierdzeniom skarżącego w przepisach rozporządzenia MNiSW z dnia 1 kwietnia 2019 r. brak jest regulacji wskazujących na możliwość otrzymania ww. stypendium przez osobę, która ustawowe warunki do jego otrzymania spełniała jedynie w dacie składania wniosku. Natomiast art. 360 p.s.w.i.n. wskazuje kategorię osób uprawnionych i przesłankę otrzymania stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Z brzmienia ww. przepisu jednoznacznie wynika, że posiadanie statusu młodego naukowca jest konieczne w dacie przyznania stypendium, a nie tylko w dacie wnioskowania o nie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów aniżeli w niej podniesione.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Ministra Edukacji i Nauki z dnia [...] listopada 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2020 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców.
Oceniając zgodność z prawem ww. decyzji w pierwszej kolejności Sąd jest zobligowany do zbadania przesłanek umorzenia postępowania przez organ na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Zgodnie z ww. przepisem w przypadku gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Bezprzedmiotowość zachodzi zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 818/20, publ. CBOSA).
Bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ umarza więc postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Na aprobatę zasługuje przyjmowany w orzecznictwie pogląd, wedle którego istota bezprzedmiotowości postępowania polega na wystąpieniu takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 467/11, publ. LEX nr 1219036). Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Jej wydanie jest obligatoryjne w przypadku bezprzedmiotowości postępowania.
W niniejszej sprawie organ na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie przyjmując, iż skarżący w dacie wydania decyzji administracyjnej z dnia [...] czerwca 2020 r. nie spełniał definicji "młodego naukowca" ze względu na upływ określonego ustawą okresu od uzyskania stopnia doktora.
Zgodnie bowiem z art. 360 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm.), stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców może otrzymać młody naukowiec wykazujący się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej. W myśl ust. 2, młodym naukowcem jest osoba prowadząca działalność naukową, która: (1) jest doktorantem lub nauczycielem akademickim - i nie posiada stopnia doktora (2) albo posiada stopień doktora, od uzyskania którego nie upłynęło 7 lat, i jest zatrudniona w podmiocie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy.
Organ wskazał, iż skarżący – E. G. uzyskał stopień doktora w dniu [...] lutego 2013 r. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący przebywał na urlopach, o których mowa w art. 360 ust. 3 u.p.s.w.i.n., nie pobierał wymienionych w tym artykule zasiłków lub świadczeń, a zatem okres, w którym posiadał status młodego naukowca, upłynął w dniu [...] lutego 2020 r.
W związku z powyższym skarżący nie spełnił przesłanki określonej w art. 360 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 p.s.w.i.n., uprawniającej do przyznania stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców.
Wydając decyzję odmowną organ przedstawił więc argumentację merytoryczną, na gruncie ww. przepisów prawa materialnego, właściwą dla rozstrzygnięcia wniosku co do istoty. Wynika to wprost z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a także z odpowiedzi na skargę, gdzie organ stwierdza, że posiadanie statusu młodego naukowca należy uznać za przesłankę uprawniającą do zaliczenia danej osoby do grona osób mogących ubiegać się o stypendium ministra. Organ badał zatem przesłankę merytoryczną warunkującą spełnienie definicji młodego naukowca. Tym samym nie miał jakichkolwiek podstaw ustawowych do umorzenia postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. z powodu niespełnienia ww. przesłanki.
Jak już wyżej wskazano, umorzenie postępowania jest czynnością właściwą dla okoliczności faktycznych i prawnych, które nie obligują organu do rozstrzygnięcia merytorycznego na gruncie prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie było to zagadnienie właściwej wykładni art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w.i.n. Sposób, w jaki sformułowany został przepis art. 105 k.p.a. i jego wewnętrzna systematyka dają w doktrynie asumpt do rozróżnienia obligatoryjnego i fakultatywnego umorzenia postępowania (A. Wiktorowska [w:] Postępowanie administracyjne, 1996, s. 161 i n., a także do umorzenia postępowania z urzędu i na wniosek (J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 461). Podstawą obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego jest przepis art. 105 § 1 k.p.a., przy czym organ prowadzący postępowanie powinien z urzędu badać, czy postępowanie "z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe". Z kolei podstawą fakultatywnego umorzenia postępowania jest przepis art. 105 § 2 k.p.a., który uprawnia organ administracji publicznej do oceny, czy wniosek strony o umorzenie postępowania zasługuje na uwzględnienie pod kątem warunków w tym przepisie przewidzianych. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza więc brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkujący tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Takie elementy, potrzebne do zgodnego z prawem umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie, nie zaistniały.
Bezpośrednią przyczyną, jak i rezultatem wydania decyzji o umorzeniu - jako bezprzedmiotowego - postępowania administracyjnego jest niemożność rozpoznania sprawy co do istoty, a taka sytuacja - w ocenie Sądu - nie wystąpiła. Wobec braku przesłanek ustawowych do umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie należało zatem zaskarżone decyzje uchylić z uwagi na naruszenie dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a. Decyzje organu pozbawiały bowiem skarżącego możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy w okolicznościach faktycznych i prawnych, w których takie rozstrzygnięcie winno zapaść.
Rozpatrując sprawę ponownie Minister będzie obowiązany uwzględnić powyższą ocenę prawną i wydać decyzję merytoryczną w przedmiocie wniosku w sprawie przyznania stypendium dla wybitnych młodych naukowców.
Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 347 ze zm.), orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, Sąd postanowił w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., jak w punkcie 2 sentencji wyroku.