II SA/Wa 197/24

II SA/Wa 197/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-08-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Pośpiech-Kłak
Danuta Kania
Łukasz Krzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 123
art. art. 2 ust. 2, 10 ust. 2
Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną - t.j.
Dz.U.UE.L 2016 nr 119 poz 1 art. 6 ust. 1 lit. f
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z  przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, Protokolant referent stażysta Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją – przywołując art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775), zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 58 ust. 2 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.Urz. UE L. nr 119. str. 1, ze zm.), zwanego dalej "RODO", wobec skargi p. A. D., zwanej dalej "Wnioskodawcą", na nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych przez [...] Sp. z o.o., zwaną dalej "Spółką", polegające na przetwarzaniu danych osobowych Wnioskodawcy, w tym adresu poczty elektronicznej, bez podstawy prawnej w celach marketingowych - udzielono Spółce upomnienia za naruszenie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a RODO - polegającego na przetwarzaniu niezgodnie z prawem adresu poczty elektronicznej Wnioskodawcy w celach marketingowych.
W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:
- w skardze zarzucono nieprawidłowości polegające na przetwarzaniu przez Spółkę danych osobowych Wnioskodawcy, w tym adresu poczty elektronicznej, bez podstawy prawnej w celach marketingowych oraz niespełnieniu jego żądania udostępnienia jego danych osobowych, pochodzących z monitoringu wizyjnego,
- [...] marca 2022 r. organ wydał decyzję, mocą której w pkt 1 udzielił Spółce upomnienia za naruszenie art. 11 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 3 RODO, polegające na niepoinformowaniu Wnioskodawcy o braku możliwości zidentyfikowania jego osoby na nagraniu z monitoringu, a w pkt 2 odmówił uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie,
- prawomocnym wyrokiem z 18 listopada 2022 r. (o sygn. akt II SA/Wa 715/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję w części dotyczącej pkt 2; rozstrzygnięto nim sprawę w zakresie przetwarzania danych osobowych Wnioskodawcy - w tym adresu poczty elektronicznej - bez podstawy prawnej w celach marketingowych oraz naruszenia art. 13 ust. 1 i 2 RODO,
- organ przyjął wskazanie w wyroku o sygn. akt II SA/Wa 715/22, że przedmiot skargi w istocie nie dotyczył wypełnienia obowiązku informacyjnego z 13 ust. 1 i 2 RODO; Sąd bowiem wskazał: ,,[k]westia spełnienia obowiązku informacyjnego przez Spółkę nie była przedmiotem skargi, co jednoznacznie wynika z jej treści. Niemniej jednak, wobec niepodzielnego charakteru rozstrzygnięcia o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącej, uchyleniu podlegał cały punkt 2 zaskarżonej decyzji"; po uchyleniu wyrokiem o sygn. akt II SA/Wa 715/22 zaskarżonej decyzji - uwzględniając dokonaną przez Sąd ocenę prawną - ponownie rozpatrzono sprawę w zakresie uchylonego pkt 2 decyzji; kwestie związane z dopełnieniem obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 13 ust. 1 i 2 pozostawiono poza przedmiotem sprawy,
- wobec skargi Wnioskodawcy ustalono następujący stan faktyczny:
- zgodnie z wyjaśnieniami Spółki (tak pismo z 14 stycznia 2021 r.):
[...] czerwca 2019 r. Wnioskodawca utworzył konto zakupowe w - należącym do Spółki - serwisie ([...]); podał imię, nazwisko, adres poczty elektronicznej (dalej także jako "e-mail"), numer telefonu i adres fizyczny;
Wnioskodawca nie udzielił Spółce zgody na przetwarzanie jego danych osobowych w celach marketingowych;
11 sierpnia 2020 r. Spółka wysłała do Wnioskodawcy wiadomość e-mail z prośbą o ocenę zakupionych produktów (tak samo pismo Wnioskodawcy z 12 października 2020 r.),
- zgodnie z twierdzeniem Wnioskodawcy (pismo z 12 października 2020 r.):
18 września 2020 r. przesłał on do Spółki wiadomość e-mail z pytaniem, kiedy wyrażał zgodę na otrzymywanie wiadomości marketingowych;
7 października 2020 r. Spółka odpowiedziała, że traktuje to pytanie jako sprzeciw wobec przetwarzania jego danych osobowych w celu komunikacji okołosprzedażowej; wyjaśniła, że podstawę przetwarzania stanowi prawnie uzasadniony interes administratora,
- przy wydaniu rozstrzygnięcia zastosowanie mają wskazania Sądu w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II SA/Wa 715/22; stwierdzono tam:
- argumentacja organu nie wyjaśnia toku rozumowania, które legło u podstaw podjętego w sprawie rozstrzygnięcia w zakresie legalności przetwarzania adresu poczty elektronicznej Wnioskodawcy w celach marketingowych; uczyniło to decyzję co najmniej przedwczesną;
- nie rozważono, czy:
prawnie uzasadniony interes Spółki - realizowany w postaci prośby o ocenę zakupionego produktu - spełnia przesłankę zgodności z prawem w kontekście wymogu określonego w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2020 poz. 344), zwanej dalej "ustawą o usługach elektronicznych" - gdy prośbę wysłano pocztą elektroniczną oraz
przetwarzanie adresu poczty elektronicznej Wnioskodawcy było niezbędne dla realizacji wskazanej prośby Spółki;
- nie ustalono, czy podstawowe prawa i wolności Wnioskodawcy nie mają charakteru nadrzędnego nad interesem Spółki;
- rozpatrując sprawę organ ponownie oceni, czy - w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy - istniała przesłanka legalizująca przetwarzanie danych osobowych Wnioskodawcy w postaci adresu poczty elektronicznej, polegające na wysłaniu prośby o ocenę zakupionego produktu, w sytuacji nieposiadania przez Spółkę zgody, o której mowa w art. 10 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych,
- przetwarzanie danych osobowych dopuszczono, gdy administrator legitymuje się którąkolwiek z przesłanek, o których mowa w art. 6 ust. 1 RODO; każda z przesłanek wymienionych w tym przepisie jest autonomiczna i niezależna; oznacza to, że spełnienie co najmniej jednej z nich stanowi w danym przypadku o zgodnym z prawem przetwarzaniu danych osobowych; w niniejszym postępowaniu istotna jest treść art. 6 ust. 1 lit. f RODO; zgodnie z nim przetwarzanie jest zgodne z prawem, gdy jest niezbędne do celów, wynikających z prawnie uzasadnionych interesów, realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią - z wyjątkiem sytuacji, gdy nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych (w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą jest dzieckiem),
- przetwarzania na powyższej podstawie prawnej wymaga jednoczesnego spełniania dwóch przesłanek pozytywnych; są nimi: wystąpienie prawnie uzasadnionego interesu administratora oraz niezbędność przetwarzania danych osobowych w celu realizacji tego interesu; konieczne jest także rozważenie, czy nie występuje przesłanka negatywna - sytuacja, gdy podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, mają charakter nadrzędny wobec interesów realizowanych przez administratora; stosowanie tej przesłanki polega zatem na ważeniu dwóch chronionych prawem dóbr - prawnie uzasadnionego interesu administratora i podstawowych praw i wolności podmiotu danych; w motywie 47 do RODO wskazano, że podstawą prawną przetwarzania mogą być prawnie uzasadnione interesy administratora, o ile - w świetle rozsądnych oczekiwań osób, których dane dotyczą opartych na ich powiązaniach z administratorem - nadrzędne nie są interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą; taki prawnie uzasadniony interes może istnieć, gdy zachodzi istotny i odpowiedni rodzaj powiązania między osobą, której dane dotyczą, a administratorem – np. gdy osoba ta jest klientem administratora lub działa na jego rzecz; aby stwierdzić istnienie prawnie uzasadnionego interesu, należałoby w każdym przypadku przeprowadzić dokładną ocenę, w tym czy - w czasie i w kontekście, w którym zbierane są dane osobowe - osoba, której one dotyczą ma rozsądne przesłanki by spodziewać się, że może nastąpić przetwarzanie danych w tym celu; w zdaniu ostatnim motywu 47 stwierdzono przy tym wprost, że za działanie wykonywane w prawnie uzasadnionym interesie można uznać przetwarzanie danych osobowych do celów marketingu bezpośredniego,
- dla oceny, czy działania Spółki stanowiły działalność marketingową, należy przybliżyć specyfikę marketingu; jego definicja wskazuje na działania, zmierzające do określenia możliwości sprzedaży produktu, uwzględniające istniejące lub potencjalne potrzeby nabywców w krótkim lub długim okresie i związane z tym możliwości dystrybucji, reklamy, planowania produkcji, badań rynku (zob. hasło "marketing" w: Encyklopedia PWN - www.encyklopedia.pwn.pl); w ramach marketingu można więc wyróżnić wiele zagadnień, jak: odnajdowanie i ocenianie możliwości rynkowych, prowadzących do zaspokojenia potrzeb określonych odbiorców (nabywców) oraz dokładne ustalenie tych potrzeb, opracowywanie w oparciu o tę wiedzę produktu (usługi) oraz strategii jego dystrybucji czy przygotowanie odpowiedniej strategii ceny i promocji; marketing usług jest więc systemem zintegrowanych działań firmy usługowej na rynku, obejmującym identyfikację, kształtowanie, a następnie zaspakajanie potrzeb w sposób, zapewniający satysfakcję klientom i realizację ich własnych celów ekonomicznych; kształtowanie wyższego poziomu usługi, która powinna spełniać więcej potrzeb, dostarczać więcej wartości klientowi- wpływa zatem na budowanie przewagi konkurencyjnej firmy i jest formą marketingu,
- poznanie postaw klientów (w tej sprawie Wnioskodawcy) wobec oferty czy obsługi ułatwia pracę personelu działu obsługi klienta; umożliwia przede wszystkim dostosowanie działań do wymagań nabywców; pomiar satysfakcji klienta jest oceną obsługi, jaką firma zapewnia swoim klientom i jednocześnie jest miarą sukcesu działań personelu; we współczesnych stosunkach biznesowych, gdzie znaczenie emocji ma bardzo ważny wymiar, poznanie poziomu satysfakcji klientów staje się obowiązkiem dostawcy, a dbałość o wysoki wskaźnik satysfakcji niezbędnym warunkiem utrzymania na rynku pozycji lidera; wszędzie tam, gdzie zachodzą stosunki natury biznesowej pomiędzy przedsiębiorstwem, a innymi uczestnikami rynku, pojawia się problem badania satysfakcji; w warunkach kiedy coraz trudniej o działania nowatorskie i skuteczne w ramach klasycznych narzędzi marketingu przedsiębiorstwo staje wobec konieczności dbania o wysoki poziom satysfakcji swoich klientów; badanie satysfakcji jest pomocne zatem w ustalaniu strategii przedsiębiorstwa oraz zwiększaniu wpływów i udziału w rynku; dla wielu kontrola satysfakcji konsumentów stała się stałym elementem badań marketingowych (tak: "Badanie postaw i satysfakcji klientów instytucjonalnych z oferowanego poziomu obsługi", Mariola Wisz-Cieszyńska, Międzywydziałowe Studium Doktoranckie, AE Kraków, 2002),
- wobec zakupów od Spółki, Wnioskodawcę wiązała z nią umową sprzedaży; założył i miał aktywne konto zakupowe; był w trakcie reklamowania produktu; mógł zatem spodziewać się przetwarzania swoich danych osobowych w prawnie uzasadnionym interesie Spółki, za jaki można uznać prośbę o ocenę zakupionego produktu; działanie takie ma charakter marketingu bezpośredniego, a w motywie 47 rozporządzenia 2016/679 wskazano wprost, że przetwarzanie danych osobowych w tym celu należy uznać za prawnie uzasadniony interes administratora; spełniono zatem pozytywną przesłankę przetwarzania danych osobowych Wnioskodawcy z art. 6 ust. 1 lit. f RODO: jest on zresztą świadomy, że Spółka - jako administrator danych - ma prawnie uzasadniony interes w podejmowaniu wszelkiego rodzaju działań o charakterze marketingowym; sam to potwierdził; nie wskazuje jednocześnie na swoje prawa lub wolności, które miałaby nadrzędny charakter wobec interesu administratora w przypadkach innych niż marketing drogą poczty elektronicznej; organ nadzorczy nie jest zaś zobowiązany poszukiwać przesłanki o charakterze negatywnym - w postaci występowania w danym stanie faktycznym interesów lub podstawowych praw i wolności podmiotu danych, które mają charakter nadrzędny wobec prawnie uzasadnionych interesów administratora, innych, niż okoliczności wskazane przez Wnioskodawcę; nie ma zatem powodu stwierdzić, że wystapiła przesłanka o charakterze negatywnym - w postaci występowania w danym stanie faktycznym interesów lub podstawowych praw i wolności, które mają charakter nadrzędny wobec prawnie uzasadnionych interesów Spółki w prowadzeniu marketingu wobec Wnioskodawcy; Spółka ma więc podstawę prawną do przetwarzania jego danych osobowych w celu marketingu bezpośredniego, wynikającą z art. 6 ust. 1 lit. f RODO,
- podstawa ta - w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy - nie obejmuje jednak przetwarzania adresu e-mail Wnioskodawcy w celu realizacji względem niego marketingu bezpośredniego za pośrednictwem poczty elektronicznej; niezależnie bowiem od regulacji z zakresu ochrony danych osobowych, kwestię przesyłania różnych informacji handlowych przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej - w szczególności poczty elektronicznej - regulują przepisy ustawy o usługach elektronicznych; zgodnie z jej art. 10 ust. 1, zakazano przesyłania niezamówionej informacji handlowej, skierowanej do oznaczonego odbiorcy będącego osobą fizyczną, za pomocą środków komunikacji elektronicznej - w szczególności poczty elektronicznej; na podstawie natomiast art. 10 ust. 2 danego aktu, informację handlową uważa się za zamówioną, jeżeli odbiorca wyraził zgodę na jej otrzymywanie – w szczególności udostępnił w tym celu identyfikujący go adres elektroniczny; przepisem tym uzależniono zatem możliwość przesyłania informacji handlowej - za pośrednictwem poczty elektronicznej - od uzyskania odpowiedniej zgody w tym zakresie,
- jak przyznała Spółka w złożonych wyjaśnieniach, nie posiadała zgody marketingowej od Wnioskodawcy; przesłanie zatem informacji handlowej – jaką była prośba o opinię o produkcie - za pośrednictwem poczty elektronicznej, wobec braku zgody na taką formę, nie miało podstawy prawnej, wynikającej z art. 6 ust. 1 lit. f RODO; stanowiło to przetwarzanie niezgodne z prawem; nastąpiło bowiem wbrew dyspozycji art. 10 ust. 1 ustawy o usługach elektronicznych,
- w świetle art. 5 ust. 1 lit. a RODO, dane osobowe należy przetwarzać zgodnie z prawem; nie chodzi tylko o zgodność z przepisami RODO, ale także innych aktów normatywnych, nie tylko prawa unijnego, ale także przepisami krajowymi rangi ustawowej (tak: P. Fajgielski [w:] Komentarz do rozporządzenia nr 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) [w:] Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2022, art. 5.),
- art. 10 ust. 1 ustawy o usługach elektronicznych stanowi implementację art. 13 ust. 1 dyrektywy 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 2002 r. dotyczącej przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej (dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej) (Dz. Urz. UE L z 2002 r. nr. 201, str. 37 ze zm.), zwanej dalej "dyrektywą 2002/58/WE"; zgodnie z art. 1 ust. 2 danego aktu, jego przepisami dookreślono i uzupełniono dyrektywę 95/46/WE; w świetle natomiast art. 94 ust. 2 RODO odesłania do dyrektywy 95/46/WE należy traktować jako odesłania do tego rozporządzenia; jak słusznie powołano w Opinii Rady nr 5/2019 w sprawie wzajemnej zależności między dyrektywą o prywatności i łączności elektronicznej a RODO, w szczególności w zakresie właściwości, zadań i uprawnień organów ochrony danych, przyjętej 12 marca 2019 r.: ,,[w] sytuacjach, w których dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej "dookreśla" (tzn. uszczegóławia) przepisy [rozporządzenia 2016/679], przepisy (szczegółowe) dyrektywy o prywatności i łączności elektronicznej, jako lex specialis, mają pierwszeństwo przed (bardziej ogólnymi) przepisami [rozporządzenia 2016/679]",
- należy zatem uznać, że Spółka nie mogła zgodnie z prawem przetwarzać adresu poczty elektronicznej Wnioskodawcy w celu wysłania informacji handlowej bez uzyskania jej zgody w tym zakresie; zakaz taki wynika bowiem z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o usługach elektronicznych, którym uzupełniono w tym aspekcie przepisy RODO: Spółka naruszyła tym samym art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a tego rozporządzenia,
- ocena dokonywana przez organ służy w każdym przypadku zbadaniu zasadności skierowania pod adresem określonego podmiotu rozstrzygnięcia odpowiadającego dyspozycji art. 58 ust. 2 RODO - w celu zastosowania określonych w tym przepisie uprawnień naprawczych; przetwarzanie danych osobowych w postaci adresu poczty elektronicznej Wnioskodawcy w celach marketingowych przez Spółkę - wobec braku jego zgody na stosowanie tego środka - nie znajdowało prawnego uzasadnienia w przepisach RODO; działając na podstawie art. 58 ust. 2 lit. b tego rozporządzenia - zgodnie z którym każdemu organowi nadzorczemu przysługuje w zakresie prowadzonych postępowań uprawnienie do udzielania upomnienia administratorowi lub podmiotowi przetwarzającemu w przypadku naruszenia przepisów niniejszego rozporządzenia przez operację przetwarzania - uznano więc za uzasadnione udzielenie Spółce upomnienia w zakresie stwierdzonego naruszenia art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a; jednocześnie – wobec zaprzestania danego przetwarzania - nie ma podstaw do zastosowania uprawnienia naprawczego w postaci nakazania dostosowania operacji przetwarzania do przepisów RODO.
W skardze zarzucono wydanie kwestionowanej decyzji z naruszeniem przepisów:
- prawa materialnego:
- art. 10 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy o usługach elektronicznych, poprzez nieprawidłowe zastosowanie tych przepisów (mimo ich niewskazania w sentencji decyzji) oraz naruszenie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a RODO, poprzez nieprawidłowe zastosowanie tych przepisów i przyjęcie, że sporna wiadomość e-mail stanowi (obejmuje) informację handlową; miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prowadziło do nieprawidłowego przyjęcia, że w rezultacie art. 10 ust. 1 ustawy o usługach elektronicznych zakazuje przesyłania tej wiadomości; prawidłowe zastosowanie tych przepisów prowadzi tymczasem do wniosku, że sporna wiadomość e-mail nie stanowi (nie obejmuje) informacji handlowej; nie przesłano jej bowiem w celach promocyjnych; w związku z tym w art. 10 ust. 1 w ogóle nie zakazano Spółce jej przesłania do Wnioskodawcy; oznacza to z kolei, że nie ma podstawy nałożenia na Spółkę sankcji za naruszenie wskazanych przepisów lub RODO;
- art. 10 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy o usługach elektronicznych w zw. z art. 13 ust. 1 dyrektywy 2002/58/WE, poprzez nieprawidłową wykładnię (mimo ich niewskazania w sentencji decyzji) - z pominięciem zasady prounijnej wykładni przepisów prawa krajowego; nie uwzględniono, że przepisami tymi zakazano wyłącznie przesyłania niezamówionej informacji - skierowanej do oznaczonego odbiorcy, będącego osobą fizyczną za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej, w celach marketingu bezpośredniego; w konsekwencji nieprawidłowo zastosowano te przepisy oraz naruszono art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a RODO, poprzez nieprawidłowe zastosowanie tych przepisów – przyjęcie, że sporna wiadomość e-mail - jako wysłana w celach marketingowych - stanowi (obejmuje) informację handlową; miało to istotny wpływ na wynik sprawy; prowadziło bowiem do nieprawidłowego przyjęcia, że w art. 10 ust. 1 ustawy o usługach elektronicznych zakazano jej przesyłania; prawidłowe zastosowanie tych przepisów prowadzi zaś do wniosku, że sporna wiadomość e-mail nie stanowi (nie obejmuje) informacji handlowej; nie przesłano jej w celach promocyjnych ani w celu marketingu bezpośredniego; w związku z tym, w art. 10 ust. 1 danego aktu w ogóle nie zakazano Spółce jej przesłania do Wnioskodawcy; oznacza to z kolei, że nie ma podstawy do nakładania na Spółkę sankcji za naruszenie danych przepisów lub RODO,
- art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o usługach elektronicznych, poprzez nieprawidłowe zastosowanie tych przepisów (mimo ich niewskazania w sentencji decyzji) oraz art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a RODO, poprzez nieprawidłowe ich zastosowanie i przyjęcie że Spółka - otrzymując od Wnioskodawcy jego adres e-mail m.in. w celu przesyłania wiadomości z prośbą o wyrażenie oceny lub opinii sprzedanego towaru - nie miała zgody na przesyłanie takich wiadomości - w rozumieniu art. 10 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych; miało to istotny wpływ na wynik sprawy; prowadziło bowiem do nieprawidłowego przyjęcia, że - w rezultacie - w art. 10 ust. 1 danego aktu zakazano jej przesyłania; prawidłowe zastosowanie tych przepisów prowadzi tymczasem do wniosku, że Spółka miała zgodę na przesłanie spornej wiadomości e-mail - w rozumieniu art. 10 ust. 2, nawet przyjmując, że stanowi (obejmuje) ona informację handlową (czemu Spółka zaprzecza); w związku z tym w art. 10 ust. 1 nie zakazano Spółce jej przesłania do Wnioskodawcy; oznacza to z kolei, że nie ma podstaw do nakładania na Spółkę sankcji za naruszenie danych przepisów lub RODO,
- postępowania:
- art. 7, 8 § 1,art. 11, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 K.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania, a zwłaszcza rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie kwalifikacji:
spornej wiadomości e-mail jako stanowiącej (obejmującej) informację handlową (wysłaną w celach marketingu bezpośredniego) i brak odzwierciedlenia sposobu rozumowania w uzasadnieniu decyzji; miało to istotny wpływ na wynik sprawy; rzetelne rozpatrzenie materiału dowodowego w tym zakresie pozwoliłoby bowiem przyjąć, że sporna wiadomość e-mail nie stanowi (nie obejmuje) informacji handlowej; oznacza to z kolei, że art. 10 ust. 1 nie zakazano Spółce jej przesłania do Wnioskodawcy; nie ma więc podstawy do nakładania na Spółkę sankcji za naruszenie tych przepisów lub RODO;
dobrowolnego przekazania Spółce adresu e-mail przez samego Wnioskodawcę, jako zgody w rozumieniu art. 10 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych; miało to istotny wpływ na wynik sprawy; rzetelne rozpatrzenie materiału dowodowego w tym zakresie pozwoliłoby bowiem przyjąć, że Spółka otrzymała zgodę w rozumieniu art. 10 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych na przesłanie Wnioskodawcy spornej wiadomości e-mail; co za tym idzie miała prawo przesłania spornej wiadomości e-mail - nawet w razie uznania, że stanowi ona (obejmuje) informację handlową, czemu Spółka zaprzecza; w związku z tym art. 10 ust. 1 nie zakazano Spółce jej przesłania do Wnioskodawcy; oznacza to, że nie ma podstawy do nakładania na Spółkę sankcji za naruszenie danych przepisów lub RODO,
- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), poprzez brak wykonania wskazań, zawartych w wyroku o sygn. akt II SA/Wa 715/22 - wobec braku rzetelnej analizy, czy sporna wiadomość e-mail rzeczywiście stanowi (obejmuje) informację handlową i brak wyjaśnienia tej kwestii w uzasadnieniu decyzji, w sposób pozwalający na odtworzenie toku rozumowania organu - dlaczego uznał, że sporna wiadomość e-mail stanowi (obejmuje) informację handlową; miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż należyte wykonanie zawartych w wyroku wskazań pozwoliłoby przyjąć, że sporna wiadomość e-mail nie stanowi (nie obejmuje) informacji handlowej; oznacza to, że art. 10 ust. 1 ustawy o usługach elektronicznych nie zakazano Spółce jej przesłania do Wnioskodawcy; nie ma więc podstawy do nakładania na Spółkę sankcji za naruszenie danych przepisów lub RODO,
- art. 107 § 1 pkt 4 i 6 w zw. z § 3 K.p.a., poprzez brak precyzyjnego przywołania w sentencji decyzji podstawy prawnej (naruszenie z art. 107 § 1 pkt 4) i powielenie tej samej wady w uzasadnieniu decyzji (naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 K.p.a.), polegającej na ogólnym wskazaniu – jako podstawy prawnej - art. 6 ust. 1 RODO; nie sprecyzowano, która dokładnie jednostka redakcyjna przepisu stanowiła podstawę normy odtwarzanej na jego podstawie; pominięto też wskazanie jako podstaw prawnych art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o usługach elektronicznych – mimo, że w niniejszej sprawie faktycznie je zastosowano; miało to istotny wpływ na wynik sprawy; orzeczenie wymyka się bowiem w ten sposób spod kontroli – utrudniając (w praktyce wręcz uniemożliwiając) Spółce podjęcie adekwatnej obrony w tym zakresie.
W szerokim uzasadnieniu skargi rozwinięto powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
W piśmie procesowym (k. 74-77) Wnioskodawca opowiedział się za oddaleniem skargi. Wywodził, że organ trafnie zakwalifikował wiadomość wysłaną pocztą elektroniczną jako informację handlową.
Spółka podtrzymała skargę składając replikę (k. 141-153). Wskazała, że w sprawie kluczowe znaczenie ma prawidłowe rozumienie pojęcia marketingu bezpośredniego, jako istotnego z perspektywy ewentualnego zastosowania reguły art.10 ustawy o usługach elektronicznych.
W trakcie rozprawy (k. 158) pełnomocnik Spółki potwierdził, że głównym celem jej działania jest sprzedaż towarów i usług. Działalność przez Internet pozwala przy tym na wykorzystywanie innych jego funkcjonalności.
Sąd zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Trafnie organ ustalił istotne uwarunkowania faktyczne sprawy a także przywołał jej ramy prawne w kwestii istnienia podstaw dla wydania decyzji, którą udzielono Spółce w stosownym zakresie upomnienia. Wobec szczegółowego zreferowanie argumentacji organu jej powtarzanie byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną, z zastrzeżeniem uwagi, dotyczącej uzasadnienia powodu kwalifikacji wiadomości przesłanej do Wnioskodawcy pocztą e-mail jako informacji handlowej, o czym w dalszej części uzasadnienia.
Co kluczowe, zaś trafnie odnotowane w uzasadnieniu skarżonego aktu, przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy, wiążąca była ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania, zawarte w prawomocnym wyroku o sygn. akt II SA/Wa 715/22.
Jak odnotował organ, Sąd nakazał zbadanie, czy w sprawie wystąpiły przesłanki legalizujące przesłanie do Wnioskodawcy informacji handlowej drogą elektroniczną, przewidziane w art. 10 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych. Wynika stąd, że - w ocenie Sądu rozpatrującego wówczas sprawę - przesłana przez Spółkę wiadomość e-mail miała charakter informacji handlowej (czego zresztą na ówczesnym etapie sprawy nie kwestionowano). W innym bowiem przypadku, bezzasadne byłoby nakładanie na organ administracji powinności ustalenia tej kwestii. Konstatację, że w wyroku o sygn. akt II SA/Wa 715/22 przesądzono charakter przesłanej Wnioskodawcy wiadomości jako handlowej, potwierdzają zresztą także inne, następujące wypowiedzi zawarte w uzasadnieniu tego aktu:
- "Organ zidentyfikował prawnie uzasadniony interes realizowany przez Spółkę w postaci działalności marketingowej polegającej na wysłaniu prośby o ocenę zakupionego produktu. Nie rozważył jednak, czy tak zdefiniowany (prawnie uzasadniony) interes Spółki spełnia przesłankę zgodności z prawem w kontekście wymogu określonego w art. 10 ust. 2 u.ś.u.d.e. w sytuacji, gdy prośba o ocenę produktu została wysłana za pośrednictwem poczty elektronicznej." (tak str. 13/14),
- "Istotnym elementem wyważania interesów lub podstawowych praw i wolności, które wymagają ochrony danych osobowych podmiotu danych oraz prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora danych jest relacja zachodząca między podmiotem danych a administratorem. Wynika to z motywu 47 preambuły RODO i może mieć znaczenie w szczególności przy działaniach z marketingu bezpośredniego. Analizując natomiast jakie operacje na danych będą dopuszczalne przy marketingu bezpośrednim nie można pomijać przepisów szczególnych, które zawierają bardziej rygorystyczne warunki dopuszczalności jego niektórych form. Takim przepisem jest właśnie art. 10 u.ś.u.d.e., który uzależnia możliwość wysyłania informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej od zgody adresata informacji." (tak str. 14/15)
- "Braki rzetelnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie mogą być konwalidowane na etapie odpowiedzi na skargę, a taką właśnie – choć nieskuteczną - próbę, podjął organ. Dotyczy to w szczególności - nieznajdującego oparcia w zgromadzonym dotychczas materiale dowodowym - stanowiska organu odnośnie spełnienia przez skarżącą warunku, o którym mowa w art. 10 ust. 2 u.ś.u.d.e." (tak str. 17 ak. 1)
oraz dalsze, szerokie wywodu Sądu, dotyczące umiejscowienia regulacji art. 10 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych w ramach systemu norm, dotyczących przetwarzania danych osobowych – m.in. wobec przepisów dyrektywy 2002/58/WE. Tak m.in. jednoznaczne konstatacje:
- "Biorąc pod uwagę ww. opinię EROD przyjąć należy, że art. 10 u.ś.u.d.e. - wymagający zgody na przesyłanie informacji handlowej drogą elektroniczną - stanowi lex specialis względem przepisów RODO określających podstawy przetwarzania danych osobowych (art. 6 RODO) w zakresie operacji na danych określonych w tym przepisie." (tak str. 16 ak 1) oraz
- "Sam zaś fakt dysponowania przesłanką przetwarzania danych osobowych z RODO do celów marketingu bezpośredniego (np. z art. 6 ust. 1 lit. f RODO) nie zwalnia od konieczności zalegalizowania operacji przesyłania informacji handlowej drogą elektroniczną [...]" (j.w.).
Formułowanie powyższych ocen - wobec regulacji, której zastosowania w sprawie nie jest przesądzone - byłoby przedwczesne a więc bezzasadne.
Wobec powyższych uwarunkowań, procedując ponownie w sprawie zarówno organ administracji, jak i badający legalność jako działania Sąd, związani są oceną, wyrażoną w tym przedmiocie w wyroku o sygn. akt II SA/Wa 715/22. Bezzasadne byłoby w tym świetle, odnoszenie się do szerokich zarzutów i wywodów skargi, dotyczących naruszenia przepisów:
- prawa materialnego - przez błędną wykładnię lub zastosowanie – bądź
- postępowania - w kwestii braku właściwego wyjaśnienia sprawy w istotnych aspektach, czy uzasadnienia aktu w kontekście zagadnień istotnym, co do kwalifikacje przesłanej do Wnioskodawcy informacji, jako handlowej w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych - dla potrzeb, której wykorzystanie danych osobowych podlega rygorom ustanowionym art. 10 ust. 2 danego aktu (w tym pominięcia reguł wykładni prounijnej - wobec postanowień dyrektywy 2002/58/WE).
Nie mogą mieć w tym zakresie znaczenia także wywody Wnioskodawcy sformułowane na etapie postępowania przed Sądem – wnoszącego o oddalenie skargi z przywołaniem argumentacji za właściwą kwalifikacją przez organ przesłanej przez Spółkę informacji jako handlowej.
W tym świetle chybiony jest w szczególności zarzut skargi, jakoby organ nader lakonicznie wyjaśnił w uzasadnieniu, dlaczego przesłaną do Wnioskodawcy wiadomość zakwalifikowano jako handlową. Konstruując uzasadnienie skarżonego aktu, uchybiono wprawdzie powinności precyzyjnego określenia przesłanek orzekania. Zawarto bowiem wywody, które zdaniem organu merytorycznie uzasadniają kwalifikacje przesłanej wiadomości - z nimi polemizuje Spółka. Argumentacja organu w danym zakresie nie może mieć jednak istotnego znaczenia dla wyniku tej sprawy, w kontekście uwzględnienia reguł przekonywania. Kwestia przesądzono bowiem ostatecznym orzeczeniem o sygn. akt II SA/Wa 715/22. Dane uchybienie, co do prawidłowości uzasadnienia, nie ma więc znaczenia. Jego dostrzeżenie przez Sąd nie mogło wobec tego skutkować wyeliminowaniem z obrotu skarżonego aktu - tak, przy rozumowaniu a contrario – art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Orzeczenie przez organ przy uwzględnieniu jednoznacznych wytycznych Sądu czyni też bezzasadnym zarzut skargi uchybienia wymaganiu art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wbrew stanowisku Spółki, wydając orzeczenie uwzględniono zarówno ocenę prawną jak i wytyczne, co do dalszego postępowania. Rolą organu w sprawie było mianowicie ustalenie, czy spełniono wymagania przewidziane art. 10 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych. Ma to przesądzać o ewentualnym wystąpieniu przesłanki legalizującej przetwarzanie danych osobowych dla celu przesyłania informacji handlowej pocztą elektroniczną - przewidzianej art. 6 ust. 1 lit. f RODO.
Także w kwestii oceny, czy Spółka dysponowała zgodą Wnioskodawcy stanowisko organu jest trafne. Dość dodać, że - w myśl stosownej normy szczególnej, art. 10 ust. 2 ustawy o usługach elektronicznych - informację handlową uważa się za zamówioną, jeżeli odbiorca wyraził zgodę na jej otrzymywanie. Nie dopuszczono więc w danym przypadku możliwości domniemania. Ewentualności takiej nie można przy tym wywodzić z zawartego w danym przepisie sformułowania "w szczególności udostępnił w tym celu identyfikujący go adres elektroniczny". Nie ma podstaw dla założenia, aby racjonalny prawodawca - konstruując warunki przesyłania informacji drogą elektroniczną - zamierzał przyjąć, że samo udostępnienie adresu jakiemukolwiek podmiotowi, oznacza akceptację przesyłania przezeń informacji handlowej w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o usługach elektronicznych. W realiach rozpoznawanej sprawy jednocześnie - co bezsporne, zaś potwierdził to pełnomocnik Spółki na rozprawie - głównym celem jej działania jest sprzedaż towarów. Nie sposób więc uznać, aby Wnioskodawca - udostępniając adres poczty elektronicznej - uczynił to w celu innym niż zakup towarów - np. dla prowadzenia ankiet, czy oceny poziomu zadowolenia klientów. Zgody w tym zakresie nie można było domniemywać. W sprawie znajduje bowiem zastosowanie przepis szczególny ustawy o usługach elektronicznych.
Oceny tej nie podważa prezentowane na rozprawie stanowisko pełnomocnika Spółki, że jej założeniem jest wykorzystywanie szerokich możliwości, wynikających ze świadczenia usług sprzedaży drogą elektroniczną. W danym zakresie – gdy przesłaną informację sklasyfikowano już ostatecznym orzeczeniem, jako handlowa - wykorzystanie określonego kanału informacji wymagało zgody osoby, której dane wykorzystano, generując zapytanie. Wnioskodawca zaś wprost jej nie wyraził – to okoliczność bezsporna.
Organ zasadnie więc skonstatował, że w sprawie doszło do przetworzenia danych osobowych Wnioskodawcy bez podstawy prawnej. Zastosowana sankcja - upomnienia - należy do przypisanego organowi katalogu środków dyscyplinujących. Jej zastosowanie nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. W szczególności nie sposób uznać jej za nazbyt dolegliwą, w kontekście stwierdzonego uchybienia. Dowolne byłoby twierdzenie, że jej zastosowanie nie było dopuszczalne, gdy Spółce nie można przypisać zamiaru naruszenia reguł przetwarzania danych osobowych, zaś w toku postępowania udzielała organowi wszelkich niezbędnych informacji.
Bezzasadne są także pozostałe zarzuty skargi w następujących przyczyn:
- nie może mieć istotnego znaczenia w sprawie nie przywołanie w sentencji decyzji wszelkich przepisów prawa materialnego, stanowiących przesłankę wydania określonego orzeczenia - w szczególności art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o usługach elektronicznych; generalnie w podstawie prawnej decyzji należy wymienić przepisy ustawiające o kompetencje konkretnego organu do wydania określonego rozstrzygnięcia w danym przedmiocie; wystarczającym jest zamieszczenie innych - mających w sprawie zastosowanie - przepisów prawa materialnego bądź procesowego w uzasadnieniu orzeczenia,
- chybiony jest zarzut niewskazania w sentencji, której jednostce redakcyjnej art. 6 ust. 1 RODO uchybiono; w danej sprawie bowiem organ skonstruował, że nie wystąpiła żadna z przesłanek legalizujących przetwarzanie danych osobowych - spośród wymienionych enumeratywnie w tym przepisie; wskazanie więc którejkolwiek z nich nie byłoby zasadne.
W osnowie decyzji użyto – precyzując wytkniętą nieprawidłowość przy przetwarzaniu adresu poczty elektronicznej Wnioskodawcy – sformułowania: "w celach marketingowych", nie zaś wprost w celu: przesłania informacji handlowej. Skoro jednak – co przesądzono uprzednio - przesłana Wnioskodawcy wiadomość stanowiła informację handlową, użycie danego, szerszego określenia było dopuszczalne. Z treści uzasadnienia wynika bowiem precyzyjnie, w czym organ upatrywał uchybienie regułom RODO.
Sąd nie dopatrzył się więc w zaskarżonym akcie - w świetle zarzutów skargi ani z urzędu - wad, które uzasadniałyby jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Z przytoczonych wyżej przyczyn - na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.
-----------------------
19