II SA/Wa 197/23

II SA/Wa 197/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Góra-Błaszczykowska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Kruszewska-Grońska
Łukasz Krzycki
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Sygn. powiązane
III OSK 2227/23 - Wyrok NSA z 2025-02-11
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej z siedzibą w B. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [....] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga Wspólnoty Mieszkaniowej z siedzibą w B. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych znak [...] z dnia [...] listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:
Wspólnota Mieszkaniowa z siedzibą w B. (zwana dalej: skarżąca, Wspólnota Mieszkaniowa), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (zwany dalej: Prezes UODO, organ), skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych jej członków przez S. B., polegające na prowadzeniu monitoringu wizyjnego bez postawy prawnej oraz niewypełnieniu wobec nich obowiązku informacyjnego określonego w art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia [...].
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że S. B. dokonuje monitoringu wizyjnego bez podstawy prawnej z naruszeniem obowiązków informacyjnych, ponieważ bez żadnej zgody i informacji, umieścił w oknie zajmowanego przez siebie lokalu kamerę monitorującą teren obok klatki wejściowej oznaczonej numerem [...]. Pomimo kierowanych do niego przez Wspólnotę Mieszkaniową pism z żądaniem usunięcia kamery, S. B. nie zaprzestał monitoringu wizyjnego. W związku z tym Wspólnota wniosła o wszczęcie postępowania i zastosowanie adekwatnego środka prawnego, aby doprowadzić do zaprzestania bezprawnych działań.
Postanowieniem znak [...] z dnia [...] listopada 2022 r. Prezes UODO orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi skarżącej. Podstawą prawną był art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwana dalej: k.p.a.) w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781, zwana dalej: u.o.d.o.) oraz w zw. z art. 77 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str, 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23 maja 2018 r., str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4 marca 2021 r., str. 35, zwane dalej: rozporządzeniem 2016/679).
Podstawę negatywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie organu, że Wspólnota Mieszkaniowa nie posiada legitymacji (uprawnienia) do złożenia skargi w imieniu jej członków. Prezes UODO stwierdził, iż zarówno na gruncie przepisów prawa krajowego (art. 28 k.p.a.) jak i unijnego (art. 1 ust. 2, art. 77 ust. 1 i art. 80 rozporządzenia 2016/679), uprawnienie do ochrony danych osobowych przysługuje nie Wspólnocie Mieszkaniowej, lecz odrębnie każdemu z członków Wspólnoty Mieszkaniowej - jako osobie fizycznej, której dane osobowe są przetwarzane. Interes Wspólnoty w tej sprawie może stanowić jedynie interes faktyczny, nie dający jej uprawnienia do złożenia skargi w imieniu osób fizycznych - jej członków. Wspólnotę mieszkaniową tworzy ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, a jej uprawnienia sprowadzają się tylko do zarządzania i administrowania nieruchomością wspólną. Wspólnota Mieszkaniowa nie mieści się więc w wyżej zakreślonej kategorii podmiotów, uprawnionych do zainicjowania postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych jej członków.
W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wydanemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 61a § 1 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania na skutek uznania, iż skarżąca pozbawiona jest czynnej legitymacji procesowej;
2. art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie jest stroną postępowania administracyjnego;
3. art. 6 rozporządzenia 2016/679 poprzez brak podjęcia postępowania w sytuacji ewidentnego przetwarzania danych osobowych wobec braku spełnienia jakiejkolwiek podstawy legalności ich przetwarzania;
4. art. 4 pkt 7 rozporządzenia 2016/679 w zw. z całością regulacji nakładających obowiązki na administratora danych osobowych – Wspólnotę Mieszkaniową szereg obowiązków prawnych, poprzez naruszenie praw administratora;
5. art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia 2016/679, poprzez brak stwierdzenia naruszenia przez członka Wspólnoty obowiązków informacyjnych związanych z bezprawnym przetwarzaniem danych osobowych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca szczegółowo omówiła opisane wyżej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumentację tożsamą z zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwana dalej: p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy, w której wydano zaskarżoną decyzję i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przypadku gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61 a § 1 k.p.a.).
Zgodnie natomiast z art. 61a k.p.a., który stanowił podstawę prawną zaskarżonego postanowienia, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 § 1 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W regulacji tej ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą przesłanką jest wniesienie wniosku przez osobę, która nie jest stroną, a drugą jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn, uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, ponieważ przepis art. 61a § 1 k.p.a., wskazując na przyczyny stanowiące podstawę odmowy wszczęcia postępowania, posługuje się klauzulą generalną "innych uzasadnionych przyczyn". Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania: przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno- prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 813/12, publ. cbois).
Z treści analizowanego przepisu wynika, że w pierwszej kolejności obowiązkiem organu po otrzymaniu wniosku o wszczęcie postępowania w konkretnej sprawie jest ocena, czy wnioskodawca posiada przymiot strony, konieczny do skutecznego wszczęcia postępowania, a więc, czy ma on interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Samo złożenie żądania wszczęcia postępowania nie powoduje automatycznie skutku w postaci jego wszczęcia. Na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ administracji przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność. Dopiero pozytywna ocena tych przesłanek umożliwia wszczęcie postępowania i inicjuje jego drugi etap, w ramach którego odbywa się merytoryczna ocena wniosku.
Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zauważyć, iż wniosek skarżącej dotyczył wszczęcia postępowania w sprawie nieprawidłowości w przetwarzaniu danych osobowych członków Wspólnoty Mieszkaniowej za pomocą monitoringu wizyjnego przez jednego z członków tej Wspólnoty.
Jak już wyżej wskazano, pierwszą czynnością w odniesieniu do wniosku o wszczęcie postępowania jest ustalenie, czy osoba składająca wniosek jest uprawniona do jego zainicjowania (czy posiada legitymację czynną), jeśli tak, to w następnej kolejności organ ustala krąg osób będących stronami danego postępowania i rozstrzyga sprawę. W przypadku gdy organ ustali brak interesu prawnego (bez względu na to czy istnieje interes faktyczny), osoby składającej wniosek o wszczęcie postępowania, powoduje to niedopuszczalność rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w tym przedmiocie.
Oceniając legitymację skarżącej do inicjowania niniejszego postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych dotyczącej jej członków, Sąd stwierdza, że Wspólnota Mieszkaniowa – jak prawidłowo uznał organ - nie posiada legitymacji czynnej oraz nie posiada interesu prawnego, a jedynie interes faktyczny, a więc nie może być stroną w tym postępowaniu.
Zgodnie bowiem z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy można być stroną postępowania administracyjnego, nie decyduje zatem sama wola czy subiektywne przekonanie składającego wniosek, ale to, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny". Tym samym nie wystarczy wykazać jakiegokolwiek interesu, ale musi mieć on charakter prawny, a więc musi istnieć norma prawna materialnego, przewidująca w określonym stanie faktycznym, w stosunku do konkretnego podmiotu, możliwość wydania określonej decyzji lub podjęcia czynności. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnego podmiotu wyłącznie wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż o istnieniu interesu prawnego decydują przepisy prawa materialnego, przyznające stronie określone uprawnienie lub nakładające obowiązek. Istnienie interesu prawnego oznacza wykazanie i ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności lub zaniechania organu (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 868/11, wyrok NSA z dnia 30 listopada 1993 r. sygn. akt II SA 1783/93 publ.: cbois). Chodzi zatem o ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. Podkreślenia wymaga przy tym, że na gruncie przepisu art. 28 k.p.a. nie wystarczy wykazanie jakiegokolwiek interesu, lecz interes ten musi mieć charakter prawny. Musi więc istnieć norma prawa, przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu, możliwość wydania decyzji w konkretnym przedmiocie.
Zgodnie z regulacją art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2016/679 ochronie podlegają podstawowe prawa i wolności osób fizycznych, w szczególności ich prawo do ochrony
danych osobowych. Istotą tej regulacji nie jest ochrona samych danych jako dóbr chronionych, ale ochrona osób fizycznych (każdego człowieka) przed negatywnymi konsekwencjami, wynikającymi z niezgodnego z prawem przetwarzania danych (por. P. Fajgielski w: "Komentarz do rozporządzenia nr 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE" w: "Ogólne
rozporządzenie o ochronie danych. Ustawa o ochronie danych osobowych", wyd. II, Warszawa 2022, art. 1). Z powyższego wynika, że skarga w przedmiocie ochrony danych osobowych powinna być złożona przez osobę, której dane te dotyczą. Prawo do ochrony danych osobowych jest bowiem prawem o czysto osobistym charakterze, ściśle powiązanym z osobą, której przysługuje. Zatem tylko podmiot, którego dane osobowe są nieprawidłowo przetwarzane może wnioskować o podjęcie przez Prezesa UODO określonych prawem działań.
Z przepisem tym koreluje treść art. 57 ust. 1 lit. f rozporządzenia 2016/679 stanowiącego, że bez uszczerbku dla innych zadań określonych na mocy niniejszego rozporządzenia każdy organ nadzorczy na swoim terytorium rozpatruje skargi wniesione przez osobę, której dane dotyczą, lub przez podmiot, organizację lub zrzeszenie zgodnie z art. 80 rozporządzenia 2016/679 (którym to podmiotem, organizacją lub zrzeszeniem Wspólnota nie jest), w odpowiednim zakresie prowadzi postępowania w przedmiocie tych skarg i w rozsądnym terminie informuje skarżącego o postępach i wynikach tych postępowań, w szczególności jeżeli niezbędne jest dalsze prowadzenie postępowań lub koordynacja działań z innym organem nadzorczym. Przepis art. 77 ust. 1 rozporządzenia 2016/679 stanowi natomiast, że bez uszczerbku dla innych administracyjnych lub środków ochrony prawnej przed sądem każda osoba, której dane dotyczą, ma prawo wnieść skargę do organu nadzorczego, w szczególności w państwie członkowskim swojego zwykłego pobytu, swojego miejsca pracy lub miejsca popełnienia domniemanego naruszenia, jeżeli sądzi, że przetwarzanie danych osobowych jej dotyczące narusza niniejsze rozporządzenie. Zagwarantowane w rozporządzeniu 2016/679 prawo osoby, której dane dotyczą, do ochrony tych danych, przysługuje więc nie Wspólnocie Mieszkaniowej, lecz odrębnie każdemu z członków tej Wspólnoty - jako osobom fizycznym, których dane osobowe są przetwarzane.
Zdaniem Sądu, w kontekście przytoczonych wyżej przepisów prawa i poczynionych na ich podstawie rozważań za prawidłową uznać należy ocenę organu, że skarżąca nie posiada interesu prawnego warunkującego skuteczne złożenie przez nią skargi dotyczącej nieprawidłowości w przetwarzaniu danych osobowych jej członków. Powyższe ustalenie determinowało podjęcie przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania właśnie z uwagi na brak legitymacji procesowej Wspólnoty Mieszkaniowej.
W konsekwencji nie są zasadne podniesione w skardze zarzuty, dotyczące zarówno naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny sprawy. Uzasadnienie wydanego postanowienia realizuje dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.