II SA/Wa 1915/23

II SA/Wa 1915/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Koziarski. /sprawozdawca/
Izabela Głowacka-Klimas /przewodniczący/
Łukasz Krzycki
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III OSK 2445/24 - Wyrok NSA z 2025-02-19
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2024 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezes Rady Ministrów, decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), odmówił W. F. (dalej "skarżący") przyznania świadczenia specjalnego.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.
Organ wskazał, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, np. zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowych zdarzeń losowych. Sytuacja bytowa wnioskodawcy, choć brana jest pod uwagę, jednak nie może być jedyną przesłanką uzasadniającą przyznanie takiego świadczenia.
Prezes Rady Ministrów podał, że skarżący, ur. [...] marca 1939 r., zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów z prośbą o przyznanie mu renty specjalnej na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wniosek swój uzasadniał bardzo ciężką sytuacją rodzinną, zdrowotną i materialną. Podał, że nie jest w stanie normalnie funkcjonować z uwagi na wypadek jakiego doznał [...] listopada 1964 r. pracując na [...] w [...] Przedsiębiorstwie Budownictwa Ogólnego, a także z uwagi na podeszły wiek i znaczną niepełnosprawność. Podał także, że w związku z wypadkiem doznał złamania kończyn dolnych i licznych obrażeń, a to bardzo wpłynęło na jego przyszłość. Wskazał, że od czasu wypadku nie mógł pracować, cały czas się leczył i tak jest do chwili obecnej. Podał, że praktycznie cały czas przebywa w mieszkaniu, ponieważ nie może normalnie się poruszać. Mieszka wraz z żoną, która jest w podeszłym wieku i z uwagi na swój stan zdrowia również nie może opuszczać mieszkania. Wskazał również, że z uwagi na wypadek otrzymywał rentę w bardzo niskiej kwocie, która nie wystarczała na pokrycie kosztów leczenia. Wnioskodawca podał, że oboje z żoną są uzależnieni od niesienia im pomocy przez osoby trzecie, a zwłaszcza przez członków rodziny.
Organ wskazał, że skarżący podał także, iż złożył powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa o zapłatę kwoty 69 761,63 zł tytułem zwaloryzowanej renty wypadkowej i kwoty 20 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z [...] sierpnia 2012 r. oddalił powództwo. Od powyższego wyroku wnioskodawca złożył apelację do Sądu Apelacyjnego w [...], który oddalił ją wyrokiem z [...] lutego 2013 r. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że skarżący wskazywał, iż zdarzeniem statuującym odpowiedzialność Skarbu Państwa jest likwidacja przedsiębiorstwa państwowego, w którym w przeszłości pracował, albowiem skutkiem tej likwidacji było uniemożliwienie mu wyegzekwowania zasądzonej na jego rzecz renty z tytułu wypadku przy pracy jakiemu uległ będąc zatrudnionym w tym przedsiębiorstwie. Sąd uznał, że brak jest podstaw do przypisania Skarbowi Państwa odpowiedzialności za szkodę, albowiem Skarb Państwa nie jest następcą prawnym upadłej spółki. Natomiast zgłoszone przez wnioskodawcę żądanie zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej doznał w związku z tym, że od kilku lat bezskutecznie dopomina się o należne mu świadczenie, a także utraty zaufania do organów administracji publicznej, które odmawiając mu wypłaty przez tyle lat wzmagały w nim poczucie krzywdy i niesprawiedliwości, Sąd I instancji uznał za bezzasadne. Od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] wnioskodawca złożył skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, który to postanowieniem z 17 grudnia 2013 r. odmówił jej przyjęcia.
Organ zaznaczył, że w ocenie skarżącego, jego sprawa nie została wnikliwie zbadana i tym samym zostały wydane błędne, a wręcz niesprawiedliwe rozstrzygnięcia. Podniósł, że argumenty Sądu I instancji jak i Sądu II instancji są niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Skarżący wskazał, że w chwili wypadku był pracownikiem przedsiębiorstwa państwowego, które to w wyniku niegospodarności upadło. Podał, że złożył swoja wierzytelność, lecz do [...] maja 2006 r. została wypłacona jedynie w 12 %. W związku z powyższym nie może zgodzić się z tym, że teraz nie przysługuje mu żadne roszczenie w stosunku do Skarbu Państwa, podczas gdy to ono było właścicielem przedsiębiorstwa i jak napisał, to Skarb Państwa odpowiada za swoje zobowiązania w tym wypadku. Skarżący wskazał również, że z uwagi na brak prowadzenia sprawy przez Sąd Okręgowy w [...] w sposób budzący zaufanie do obywateli i przeprowadzenie pobieżnego postępowania dowodowego, doznał szkody materialnej na całe życie. Skarżący podał, że czuje się pokrzywdzony, gdyż pracując w przedsiębiorstwie państwowym, w którym doznał wypadku, nikt nie czuje się odpowiedzialny, aby wypłacić mu zwaloryzowaną rentę, w tym zadośćuczynienie za doznana krzywdę. Wyjaśnił, że konsekwencje zdrowotne i materialne związane z wypadkiem oraz brakiem przyjęcia przez Skarb Państwa odpowiedzialności odczuwa do dziś. Wskazał na liczne pobyty w szpitalu oraz podał, że jest uzależniony od pomocy osób trzecich, zarówno w sferze finansowej jak i osobistej. Ponadto uważa, że został skrzywdzony przez instytucje państwowe i tym samym stał się osobą, której nie stać na normalne funkcjonowanie.
Dalej Prezes Rady Ministrów wyjaśnił, że w toku postępowania wyjaśnił skarżącemu przesłanki przyznawania świadczeń specjalnych i poprosił o uzupełnienie dotychczas przekazanych informacji poprzez szczegółowe przedstawienie
i udokumentowanie okoliczności uzasadniających uznanie jego sytuacji za szczególną w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast w przypadku powołania się na szczególne zdarzenie losowe organ poprosił o wykazanie i udokumentowanie wymaganego elementu wyjątkowości.
Organ wskazał, że w odpowiedzi skarżący nadesłał dokumenty, które, jak napisał, potwierdzają jego bardzo ciężką sytuację materialną i zdrowotną, wynikającą
z wypadku, jakiego doznał [...] listopada 1964 r., będąc zatrudnionym w [...] Przedsiębiorstwie Budownictwa Ogólnego. Skarżący podał, że upadł wraz z [...]
z 10 piętra na fundamenty budynku, a wypadek nastąpił z winy zakładu pracy. Wnioskodawca dołączył do pisma kolejną dokumentację medyczną i wskazał na wysokie koszty jakie przeznacza na opatrunki, szpital oraz dojazdy. Napisał także, że "Państwo RP nie wywiązuje się z praw Konstytucji RP". Skarżący wskazał również, że jest zasłużony w budownictwie poprzez odbudowę zniszczonego wojną [...]. Wskazał, że wraz z ekipą montażową wybudowali osiedla mieszkaniowe: osiedle [...], osiedle [...] i osiedle [...]. Podał także, że uczestniczył w produkcji elementów budowlanych.
Dalej organ wyjaśnił, że w ramach czynności podejmowanych w toku postępowań o świadczenia specjalne, wystąpił do Wydziału Polityki Społecznej
w [...] Urzędzie Wojewódzkim o spowodowanie ustalenia aktualnej sytuacji socjalno-bytowej wnioskodawcy i jego najbliższej rodziny. Natomiast skarżącego poprosił o wszelkie inne niż dotychczas nadesłane informacje, które w aspekcie przyznawania świadczeń specjalnych, wyjaśnionych mu we wcześniejszej korespondencji, mogłyby być pomocne oraz istotne w ocenie sprawy.
W odpowiedzi skarżący wskazał, że nie posiada protokołu z wypadku w pracy, ponieważ znajduje się on w Sądzie Pracy w [...]. Skarżący wśród miesięcznych wydatków wymienił: czynsz - 500 zł, pampersy dla żony - 700 zł i leki - 200 zł. Skarżący podał, że pożyczki na leczenie nóg po wypadku w pracy spowodowały u niego dług. Nadesłał również zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym
w [...] o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu oraz pismo o braku podstaw do wstrzymania egzekucji ze świadczenia emerytalno-rentowego i zawieszenia postępowania. Ponadto podał, że jego kolega otrzymał ze [...] SA w upadłości 4000 zł renty i 80 000 zł odprawy, a on jak napisał, odprawy od Syndyka nie otrzymał, "gdyż Syndyk mnie oszukał i okradł, co świadczy pismo Urzędu Skarbowego w [...]".
Prezes Rady Ministrów wyjaśnił również, że [...] Urząd Wojewódzki w [...] przekazał, iż skarżący jest żonaty i mieszka z dorosłym synem oraz z wnuczką. Ma również dwie córki, które mieszkają i pracują za granicą. Obie córki pomagają rodzicom w miarę możliwości. Żona wnioskodawcy z uwagi na poważne schorzenia, niepełnosprawność oraz konieczność całodobowej opieki zamieszkuje wraz z opiekunką w domu jednorodzinnym w [...], który należy do jednej z jego córek. Wskazano, że córka zapewnia matce pełne koszty utrzymania oraz całodobową opiekunkę. Żona skarżącego posiada jedynie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł. Natomiast źródłem utrzymania skarżącego jest renta powypadkowa z ZUS w kwocie 2 985,27 zł. Syn skarżącego opiekuje się ojcem i od [...] czerwca 2020 r. otrzymuje z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, które wynosi 2 458 zł. Dodatkowo pobiera zasiłek rodzinny na córkę, którą wychowuje samotnie. Rodzina mieszka we własnościowym, dwupokojowym mieszkaniu w bloku komunalnym. Właścicielem mieszkania jest skarżący oraz jego żona. Ponadto poinformowano, że wnioskodawca jest pod stałą opieką specjalistyczną kardiologa, ortopedy i reumatologa. Z uwagi na protezy stawów kolanowych i krótszą nogę porusza się przy pomocy balkonika lub kuli i wymaga stałej rehabilitacji. Dużym obciążeniem finansowym dla skarżącego są wizyty u lekarzy (również w gabinetach prywatnych) i w szpitalu poza miejscem zamieszkania oraz koszty zakupu lekarstw, suplementów, a także konieczność stosowania odpowiedniej diety. Jak podano, skarżący na wizyty lekarskie i leki wydaje miesięcznie ok. 2000 zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wskazał, że oprócz mieszkania posiada samochód marki Peugeot, rocznik 2011
o wartości 15 000 zł.
W ocenie organu całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania przez Prezesa Rady Ministrów renty specjalnej dla skarżącego. Organ wyjaśnił, że ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności należy uznać za szczególne. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności. Skarżący nie wskazał i nie udokumentował żadnych osiągnięć o wymaganym charakterze. Natomiast przywołany przez niego wkład w odbudowę powojennego [...],
w ocenie Prezesa Rady Ministrów, nie ma waloru jednostkowości, a tym samym jest niewystarczający do przyznania świadczenia. Analogiczną postawę prezentowało bowiem wiele ludzi.
Prezes Rady Ministrów stwierdził również, że z akt nie wynika również, aby spełniona była druga z przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Przesłanką tą jest szczególne zdarzenie losowe, przy czym musi ono być zdarzeniem nadzwyczajnym, jednostkowym. Skarżący nie wykazał żadnego szczególnego zdarzenia losowego o takim charakterze. Objęcie zaś pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków", takich okoliczności, jak stan zdrowia i trudna sytuacja rodzinna oraz materialna, stanowiłoby odejście od obowiązujących zasad przyznawania świadczeń w wyjątkowych, niepowtarzalnych przypadkach. Jednocześnie uczyniłoby te świadczenia powszechnymi dla wszystkich takich przypadków, a to nie było celem ustanowienia tego przepisu. Jednocześnie sugerowane przez skarżącego pokrzywdzenie nie stanowi przesłanki przyznania świadczenia we wnioskowanym trybie. Organ podniósł, że świadczenia specjalne nie stanowią bowiem odszkodowania, zadośćuczynienia, bądź rekompensaty za ewentualne krzywdy i cierpienia. Prezes Rady Ministrów podkreślił, że nie ustala uprawnień obywateli do określonych świadczeń oraz nie rozstrzyga powstałych na tym tle sporów. Obowiązujące przepisy nie uprawniają Prezesa Rady Ministrów do kontroli i oceny wyroków sądowych oraz do ingerencji w problematykę, której rozpoznanie i zajęcie stanowiska w sprawie należy wyłącznie do właściwości sądów.
Organ wskazał, że kierując się zasadą dochodzenia do prawdy obiektywnej, należy stwierdzić, iż wykazane we wniosku okoliczności, nie wypełniają celu ustanowienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym nie dają podstaw do przyznania renty specjalnej. W ocenie organu samo powoływanie się na poczucie krzywdy bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji skarżącego za szczególną, w rozumieniu powołanego przepisu, nie daje podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Świadczenia specjalne nie mają bowiem charakteru socjalnego, a ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. Prezes Rady Ministrów z uwagi na swoją ustrojową
i systemową funkcję w konstytucyjnym systemie organów państwa nie jest predestynowany ani uprawniony do przyznawania świadczeń osobom znajdującym się w trudnym położeniu - nie ma do tego ani podstaw, ani instrumentów. Zabezpieczanie potrzeb socjalno-bytowych osób znajdujących się w trudnych sytuacjach pozostaje w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej.
Na powyższą decyzję skarżący wniosł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę przepisów postępowania administracyjnego w szczególności:
1) art. 6 i 7 k.p.a. poprzez działanie organu wbrew przepisom prawa, pobieżnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz bez uwzględnienia słusznego interesu obywateli;
2) art. 77 k.p.a. poprzez błędną oraz niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego który umożliwiłby dokładne ustalenie stanu faktycznego i wydania w tym zakresie decyzji, w szczególności ustalenia, że w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególny przypadek aby przyznać skarżącemu rentę specjalną, podczas gdy, jak wynika z zgromadzonych dowodów w aktach sprawy, w dniu [...] listopada 1964 r., pracując na [...] w [...] Przedsiębiorstwie Budownictwa Ogólnego, który wówczas zakład należał do Państwa Polskiego, doznał licznych złamań kończyn dolnych i licznych obrażeń w związku z wypadkiem, a które to zdarzenie istotnie wpłynęło na jego przyszłość, tj. brak możliwości podjęcia zatrudnienia, brak możliwości wyegzekwowania zasądzonej renty z tytułu wypadku przy pracy. Skarżący zarzucił również, że organ błędnie dokonał oceny, iż budując miasto [...] po wojnie nie przysłużył się Ojczyźnie wybitnymi osiągnięciami, podczas gdy będąc zatrudniony [...] Przedsiębiorstwie Budownictwa Ogólnego całe swoje życie i czas poświęcił dla budowy miasta [...];
3) art. 77 k.p.a. poprzez błędne rozpatrzenie materiału dowodowego i tym samym uznanie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona druga z przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenie specjalnego, tj. szczególne zdarzenie losowe podczas gdy sam wypadek z dnia [...] listopada 1964 r., był niewątpliwie zdarzeniem losowym którego nie mógł przewidzieć, a konsekwencje w zakresie stanu mojego zdrowia wpłynęły na całe jego życie jak i życie jego rodziny;
4) z ostrożności procesowej zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania tj. art. 82. 1. ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niezastosowanie i tym samym odmowę przyznania renty specjalnej podczas gdy zachodzą szczególne okoliczności do jej przyznania.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o:
1) zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie mu renty specjalnej, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, zwolnienie skarżonego o opłaty od skargi w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem reprezentacji skarżącego w niniejszy postępowaniu.
W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Ponadto organ zwrócił uwagę, że we wniosku z dnia [...] lutego 2023 r. skarżący inaczej niż obecnie rozkładał akcenty w swojej argumentacji mającej uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. O ile większość treści wniosku poświęcono kwestii utraty przez skarżącego renty wyrównawczej i postulowanej, obecnej odpowiedzialności Skarbu Państwa, o tyle w treści skargi na pierwszy plan wysuwa się kwestia samego wypadku przy pracy z 1964 r.
Organ podniósł, że w ustalonym w decyzji stanie faktycznym nie znalazł podstaw do zakwalifikowania sytuacji skarżącego jako spełniającej kryterium szczególnego zdarzenia losowego. Dotyczy to zarówno sytuacji rozpatrywanej w całości, jak
i poszczególnych elementów tej sytuacji. Upadłość podmiotu zobowiązanego do wypłaty renty uzupełniającej niewątpliwie nie jest nadzwyczajnym zdarzeniem losowym, podobnie jak prawomocne wyroki sądów cywilnych, które stwierdziły, że zobowiązanie do wypłaty renty uzupełniającej nie przeszło na Skarb Państwa. Z kolei wypadek przy pracy, chociaż dramatyczny i niosący za sobą poważne konsekwencje, nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym. Poważne wypadki przy pracy dotykają wielu osób podobnie jak np. poważne wypadki komunikacyjne. Ani jedne, ani drugie, jako kategorie zdarzeń, nie posiadają cechy wyjątkowości.
Przy piśmie procesowym z dnia [...] marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego nadesłała oświadczenie skarżącego, w którym przedstawił on szczegółowo swoją sytuację oraz przedstawił przebieg postępowania w sprawie renty wyrównawczej. Opisał również stan swojego zdrowia i sytuację rodzinną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.), dalej "p.u.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga oceniana wedle tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy
z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251, z późn. zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ administracji, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym.
Zaznaczyć należy, że zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy
o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję
o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.
Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu
o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ administracji publicznej - prowadząc postępowanie - zebrał cały materiał dowodowy, czy wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2051/11, publ. CBOSA). Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w sferę uznania administracyjnego, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wychodząc poza granice kontroli określone w art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a.
Wskazać również należy, że użyte w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach
i rentach z FUS określenie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest pojęciem nieostrym, zawierającym elementy ocenne. Przy stosowaniu pojęcia nieostrego organ jest zobowiązany do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia danego pojęcia i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania. Organ dokonuje zatem "doprecyzowania" (skonkretyzowania) określonego pojęcia przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych indywidualnej sprawy oraz kontekstu normatywnego, w którym to pojęcie funkcjonuje. W przypadku pojęć niedookreślonych chodzi bowiem o pewien luz normatywny, związany z wykładnią tekstu prawnego oraz oceną stanu faktycznego, do którego ma być odnoszona norma prawna.
Znaczenie użytego w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pojęcia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" orzecznictwo sądowe łączy z wybitnym zasługami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, naukowej, sportowej czy też politycznej. Świadczenie w trybie powołanego przepisu może być też przyznane w przypadku zaistnienia zdarzeń losowych, ale jedynie o charakterze nadzwyczajnym. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania stosownego świadczenia. Takie rozumienie przez judykaturę nieostrego określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" zaakceptował Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., w sprawie o sygn. P 38/05 (publ. OTK-A 2006/9/123) stwierdzającym, iż art. 82 ust. 1 ww. ustawy jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu ww. wyroku Trybunał wskazał, że świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych
w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej)
i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury (renty) wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia
o charakterze socjalnym. Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania i zapewnienia godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także
w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności.
Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS są przede wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż osoba wnioskująca podczas swojej działalności, np. naukowej, społecznej, gospodarczej czy politycznej, położyła wybitne i wyjątkowe zasługi a jej obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jej dokonań.
Wskazać tez należy, że świadczenia specjalne nie mogą stanowić odszkodowania, rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje. O ich charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego. Nie mają one również charakteru stricte socjalnego.
W niniejszej sprawie organ dokonał wszechstronnej oceny stanu faktycznego
w kontekście przesłanek określonych w ww. przepisie. W następstwie tego stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego.
W ocenie Sądu, powyższe stanowisko jest uprawnione. Zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, organ prawidłowo zastosował zasady uznania administracyjnego, czego dowodem jest dokonana analiza okoliczności faktycznych sprawy i argumentacja zawarta w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.
Podkreślić należy, że wydając zaskarżoną decyzję organ rozważył wszechstronnie argumenty podniesione we wniosku z dnia [...] lutego 2023 r.
Z akt sprawy wynika również, że organ pismem z dnia [...] kwietnia 2023 r. poinformował skarżącego o przesłankach jakie powinny być spełnione, aby możliwe było przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów renty lub emerytury w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wezwał skarżącego do przedstawienia
i udokumentowania okoliczności uzasadniających uznanie jego sytuacji za szczególną w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z kolei w piśmie z dnia [...] maja 2023 r. organ wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów dotyczących jego wykształcenia, aktywności zawodowej, kopii wyroków sądowych wydawanych w jego sprawie, dokumentów dotyczących okoliczności wypadku, jakiego doznał, podani informacji o sytuacji rodzinnej
i materialnej jego i jego rodziny, a także wydatków.
W toku postępowania pismem z dnia [...] maja 2023 r. organ zwrócił się również do Wydziału Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego o poczynienie ustaleń na temat sytuacji socjalno-bytowej skarżącego i członków jeg najbliższej rodziny. Informacje na ten temat [...] Urzędu Wojewódzkiego przekazał w piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r.
Zarówno stanowisko skarżącego przedstawione w toku postępowania jak
i informacje przekazane przez [...] Urzędu Wojewódzkiego zostały szeroko opisane i ocenione przez organ w zaskarżonej decyzji.
Czynności podejmowane w toku postępowania przez Prezesa Rady Ministrów wskazują, iż dążył on do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz dokonał jego oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że organ nie dopełnił obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podjęte rozstrzygnięcie organ należycie uzasadnił - stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
Nie ma również podstaw do zakwestionowania dokonanej przez organ wykładni art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku zostało przez organ odczytane
w zgodzie z poglądami utrwalonymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, nawiązującymi do stanowiska zajętego przez Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05.
Uwzględniając powyższe organ prawidłowo uznał, iż w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, której sytuacja materialna jest rażąco niesprawiedliwa i nieadekwatna do posiadanych dokonań (naukowych, artystycznych, sportowych, politycznych). Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Nie wystąpiły również zdarzenia losowe
o charakterze nadzwyczajnym uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że praca skarżącego przy odbudowie powojennego [...] nie świadczy o wybitnych zasługach na rzecz Kraju. Okoliczność ta, jak słusznie zauważa organ nie ma charakteru jednostkowego. Zgodzić się należy z organem, że taką postawę przejawiało wielu ludzi.
Prawidłowo również organ ocenił, że w przypadku skarżącego nie zaistniały też szczególne zdarzenia losowe, które mogły by uzasadniać przyznanie przedmiotowego świadczenia. Tutaj należy odnotować zasadną uwagę organu zaprezentowaną
w odpowiedzi na skargę, że obecnie skarżący odmiennie przedstawia swoją argumentację. W treści wniosku skarżący poświęcił dużo miejsca na kwestię utraty przez skarżącego renty wyrównawczej oraz odpowiedzialności (w jego ocenie) Skarbu Państwa. W skardze na decyzję z dnia [...] lipca 2023 r. skarżący podnosi również kwestię wypadku, który miałby, jego zdaniem, być nadzwyczajnym zdarzeniem losowym uzasadniającym przyznanie mu świadczenia specjalnego.
Zasadnie organ stwierdził, że świadczenie specjalne nie stanowi odszkodowania, zadośćuczynienia, bądź rekompensaty za ewentualne krzywdy i cierpienia. Prezes Rady Ministrów nie ustala uprawnień obywateli do określonych świadczeń oraz nie rozstrzyga powstałych na tym tle sporów. Jak słusznie organ zauważa nie jest on uprawniony do kontroli i oceny wyroków sądowych oraz do ingerencji w problematykę, której rozpoznanie i zajęcie stanowiska w sprawie należy wyłącznie do właściwości sądów. Nadzwyczajnym zdarzeniem losowym, uprawniającym do przyznania świadczenia specjalnego, nie jest również upadłość podmiotu zobowiązanego do wypłaty renty uzupełniającej.
Niewątpliwie wypadek, jakiego doświadczył skarżący, miał znaczący wpływ na jego życie. Sąd ze zrozumieniem odnosi się do trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego. Niemniej jednak wypadki przy pracy nie są zdarzeniami nadzwyczajnymi. Jak słusznie zauważa organ w odpowiedzi na skargę, takie zdarzenie dotykają bowiem wielu osób.
Reasumując, w przedstawionym stanie faktycznym zaskarżoną decyzję należy uznać za zgodną z prawem, zaś zarzuty skargi za nieuzasadnione. Sąd nie stwierdził bowiem dowolności w podjętym rozstrzygnięciu. Organ zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy istotny dla podjęcia rozstrzygnięcia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy
o emeryturach i rentach z FUS oraz w sposób przekonujący wyjaśnił przesłanki podjętej decyzji.
Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634,
z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.