II SA/Wa 1862/23

II SA/Wa 1862/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Kania
Sławomir Antoniuk
Sławomir Fularski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Służba Bezpieczeństwa
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 900
art. 8a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Danuta Kania, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej M. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister" lub "organ ") decyzją z [...] lipca 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej
i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r. poz. 1280, dalej jako "ustawa zaopatrzeniowa"), po rozpatrzeniu wniosku M. S. (dalej także jako "wnioskodawczyni", "skarżąca", "strona") odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a ww. ustawy.
W uzasadnieniu organ przedstawił w pierwszej kolejności stan faktyczny sprawy. Wskazał, że wnioskiem z [...] czerwca 2023 r. skarżąca, beneficjentka renty rodzinnej po zmarłym mężu, H. S., wystąpiła do Ministra o zastosowanie wobec niej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Strona wskazała, że za tym, że jej małżonek nigdy nie dopuścił się działań skierowanych przeciw podstawowym wolnościom i prawom człowieka przemawia fakt, iż pełnił on wieloletnią, nienaganną służbę, podczas której nigdy nie został ukarany dyscyplinarnie. Były funkcjonariusz przez niemal trzydzieści lat narażał swoje zdrowie i życie, stojąc na straży porządku i bezpieczeństwa zwykłych ludzi. Wnioskodawczyni podkreśliła, że jej małżonek nie był karany sądownie, administracyjnie ani dyscyplinarnie i nigdy nie prowadził działalności skierowanej przeciwko podstawowym wolnościom i prawom człowieka, polegającej na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności, własności
i bezpieczeństwa obywateli. Mając na względzie opisane okoliczności strona wniosła
o wyłączenie zastosowania wobec niej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
Następnie organ wyjaśnił, że na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a
w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań
i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia
i życia. Wskazane w ww. artykule przesłanki muszą być spełnione łącznie.
Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, iż strona ma przyznane prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu, H. S., której wysokość ustalono
z uwzględnieniem art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
Zgodnie z pismem z Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej jako "IPN"), stanowiącym informację o przebiegu służby Nr [...], małżonek wnioskodawczyni pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w okresie od [...] sierpnia 1952 r. do [...] grudnia 1954 r., tj. przez 2 lata, 3 miesiące i 26 dni, przy czym całkowity okres jego służby wynosi 29 lat, 2 miesiące i 1 dzień. W sprawie ustalono, że małżonek strony został zwolniony ze służby w Policji (winno być: "w Milicji Obywatelskiej" - dopisek Sądu) w dniu [...] października 1981 r.
W zaistniałej sytuacji z uwagi na fakt, że małżonek wnioskodawczyni nie pełnił służby po dniu 12 września 1989 r. należy stwierdzić, że nie zostały spełnione wymogi przewidziane w cytowanym powyżej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, bowiem organ nie ma możliwości zbadania rzetelności wykonywania zadań i obowiązków po tej dacie,
w szczególności z narażeniem życia i zdrowia. Powyższe, w ocenie organu, wyklucza możliwość zastosowania w stosunku do wnioskodawczyni, beneficjentki renty rodzinnej po ww. funkcjonariuszu wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Na poparcie powyższego stanowiska Minister przywołał prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2448/19.
Jednocześnie odnosząc się do przedstawionych w przedmiotowym wniosku argumentów wnioskodawczyni, dotyczących negowania pełnienia przez jej małżonka służby na rzecz totalitarnego państwa, organ podkreślił, że ustawa zaopatrzeniowa przewiduje tryb ustalania faktu pełnienia przez daną osobę służby na rzecz totalitarnego państwa, przypisując te kompetencje wyłącznie IPN. Minister nie jest zatem właściwy do rozstrzygania wątpliwości w tym zakresie. Jeżeli strona nie zgadza się z informacją
o przebiegu służby wydaną przez IPN na podstawie wyżej powołanych przepisów
z uwagi na fakt błędnych jej zdaniem zapisów dotyczących przebiegów służby, jak i dat jej pełnienia na różnych stanowiskach, to powinna tę kwestię podnieść nie w ramach postępowania prowadzonego przed Ministrem na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, ale poinformować o tym IPN i ewentualnie wnosić o zmianę sporządzonej informacji. Minister jest więc związany treścią informacji o pełnieniu służby sporządzoną przez IPN.
Mając powyższe na uwadze organ uznał, że brak jest podstaw do dokonania rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem strony.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiodła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. rażące naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię,
a w konsekwencji przyjęcie, że małżonek skarżącej pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 2 lata, 3 miesiące i 26 dni, podczas gdy prawidłowo przeprowadzona wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, iż niespełnienie któregokolwiek
z kryteriów określonych w tej normie nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", zaś dla stwierdzenia jej zaistnienia koniecznym jest sprawdzenie, jaki był charakter służby funkcjonariusza, czy służba była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań
i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie podejmowane są w każdym organie, czy instytucji publicznej, przy uwzględnieniu faktu, że sama podległość służbowa nie może być podstawą uznania, że dany funkcjonariusz pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa;
II. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, to jest art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego i załatwienia sprawy,
a mianowicie:
1. zaniechaniu przeprowadzenia jakiejkolwiek oceny przebiegu służby małżonka skarżącej, zwłaszcza w zakresie podejmowanych przez niego czynów, zajmowanych stanowisk, zakresu obowiązków oraz przyznanych nagród, wyróżnień i odznaczeń;
2. nieuwzględnieniu okoliczności, że małżonek skarżącej został zwolniony ze służby
w Policji w dniu [...] października 1981 r. ze względu na stan zdrowia, spowodowany wieloletnią, nieunormowaną pracą często w złych warunkach atmosferycznych, narażającą na wiele stresów, co w sposób jednoznaczny świadczy o pełnym poświęceń pełnieniu służby od [...] grudnia 1954 r. do [...] października 1981 r., a zatem przez znaczną większość jego aktywności zawodowej;
3. nierozważeniu przesłanki krótkotrwałego pełnienia służby przez małżonka skarżącej przed dniem 31 lipca 1990 r., podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że okres 2 lat, 3 miesięcy i 26 dni, uznany przez organ za okres pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa, jest krótkotrwały w odniesieniu do całkowitego okresu służby, wynoszącego 29 lat, 2 miesiące i 1 dzień.
4. nieuwzględnieniu okoliczności, że małżonek skarżącej znaczną część swojej emerytury wypracował służąc w Policji, ciężko i uczciwie pracując, chroniąc porządku publicznego i czuwając nad bezpieczeństwem obywateli w okresie, który nawet formalnie nie został uznany przez ustawodawcę za okres pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa;
5. nieuwzględnieniu okoliczności, że małżonek skarżącej nie był nigdy karany sądownie ani dyscyplinarnie i nigdy nie prowadził działalności skierowanej przeciwko podstawowym wolnościom i prawom człowieka, polegającej na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności, własności
i bezpieczeństwa obywateli;
6. zaniechaniu przeprowadzenia w sposób szczegółowy i wszechstronny postępowania dowodowego, w tym dokonaniu nieprawidłowej oceny informacji dotyczącej przebiegu służby, z której to wynika, że małżonek skarżącej wykonywał służbę rzetelnie, z wielkim zaangażowaniem, co w konsekwencji doprowadziło do niczym nieuzasadnionego stwierdzenia, że pełnił on służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zobowiązanie organu do wydania poprawnej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że zaskarżona decyzja jest błędna, bowiem organ - w sposób całkowicie arbitralny i bez przeprowadzenia jakiejkolwiek analizy rzeczywistego charakteru służby małżonka skarżącej - uznał, że pełnił on służbę na rzecz totalitarnego państwa. Za podstawę decyzji organ przyjął wyłącznie czas trwania służby małżonka skarżącej, całkowicie pomijając fakt, że zakres jego obowiązków ograniczał się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych - z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji tego państwa. Tymczasem, z ugruntowanego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie wynika, że dla stwierdzenia zaistnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" koniecznym jest sprawdzenie, jaki był charakter służby funkcjonariusza. Zatem Minister zobowiązany jest do zbadania, czy służba była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie podejmowane są w każdym organie, czy instytucji publicznej. Sama podległość służbowa nie może być podstawą uznania, że dany funkcjonariusz pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Tylko stanowcze ustalenia faktyczne w kwestii faktycznie wykonywanych przez niego obowiązków służbowych (miejscu pełnienia służby, zajmowanego stanowiska, zakresu czynności) w okresie wskazanym w informacji IPN o przebiegu służby, pozwala na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W przypadku ustalenia przez organ, że działalność funkcjonariusza w okresie państwa totalitarnego była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio właściwą dla państwa totalitarnego, wydanie decyzji o odmowie wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej w stosunku do tego funkcjonariusza powinno być wykluczone. Nie jest zatem wystarczające dla stosowania restrykcyjnych unormowań ustawy zaopatrzeniowej - co mogłaby sugerować wykładnia językowa art. 13b
w związku z art. 13c ww. ustawy nie uwzględniająca pozostałych unormowań tej ustawy - poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa", lecz konieczne staje się również dążenie do ustalenia pełnej treści pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", znajdującej oparcie w przepisach tej ustawy odczytywanych w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa prawnego.
Skarżąca wskazała, że organ nie poczynił jakichkolwiek ustaleń dotyczących rzeczywistego przebiegu służby jej małżonka, a zatem wydał decyzję całkowicie arbitralną. Podkreśliła, że jej małżonek pełnił służbę przez okres aż 29 lat, 2 miesięcy i 1 dnia, z czego jedynie przez 2 lata, 3 miesiące i 26 dni w okresie uznanym arbitralnie przez organ za służbę na rzecz totalitarnego państwa. Przez cały okres służby
z powierzonych obowiązków wywiązywał się terminowo i należycie, a nadto posiadał bardzo dobrą opinię zarówno u przełożonych, jak i wśród współpracowników. Nie ulega zatem wątpliwości, że zakres jego obowiązków ograniczał się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych - z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji tego państwa. Znaczną część swojej emerytury wypracował służąc w Policji - w okresie po [...] grudnia 1954 r. Okres służby, uznany przez organ za pełniony na rzecz totalitarnego państwa jest zatem niewątpliwie krótkotrwały. Za tym, że nigdy nie dopuścił się działań skierowanych przeciwko podstawowym wolnościom i prawom człowieka, przemawia fakt, iż pełnił on wieloletnią, nienaganną służbę, podczas której nigdy nie został ukarany dyscyplinarnie. Po [...] grudnia 1954 r., przez niemal trzydzieści lat narażał swoje zdrowie i życie, stając na straży porządku i bezpieczeństwa zwykłych ludzi. Pełna poświęceń służba na rzecz obywateli, nie zaś totalitarnego państwa, skutkowała utratą przez małżonka skarżącej zdrowia i zwolnieniem go ze służby z dniem [...] października 1981 r. Sprzeczne nie tylko z poczuciem sprawiedliwości, ale również z zasadami państwa prawa, jest przekreślanie całego dorobku niemal trzydziestoletniej kariery wyłącznie z powodu arbitralnego założenia, że przez okres dwóch lat pełnił on służbę na rzecz totalitarnego państwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa,
z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym
i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej: "p.p.s.a.").
W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c,art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: (pkt 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz (pkt 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Zgodnie z art. 8a ust. 2 tej ustawy, do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).
Zgodnie z art. 11 powołanej ustawy, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Podkreślenia wymaga, że decyzja wydawana przez organ na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej ma charakter decyzji uznaniowej. Zakres badania decyzji posiadającej cechy uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem,
z odpowiednim zachowaniem procedury administracyjnej. Wybór natomiast rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną (v. wyrok NSA z 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1488/08, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny sprowadza się zatem do oceny, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.
W sprawie niniejszej organ dokonał istotnych ustaleń stanu faktycznego, co do okresów pełnienia służby przez skarżącego. Służba małżonka skarżącej na rzecz totalitarnego państwa pełniona była przez okres 29 lat, 2 miesięcy i 1 dnia. Jednocześnie organ ustalił, że małżonek skarżącej nie pełnił służby po 12 września 1989 r. Ze służby zwolniony został bowiem [...] października 1981 r. Ustalenia tego skarżąca nie kwestionuje.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1924/19, "Biorąc pod uwagę treść art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym wskazać należy, że statuuje on, iż uprawnienie ministra właściwego do spraw wewnętrznych do wyłączenia wobec byłego funkcjonariusza art. 15c art. 22a i art. 24c ustawy następuje w drodze decyzji "w szczególnie uzasadnionych przepadkach". Oznacza to, że "szczególnie uzasadniony przypadek" stanowi jedną przesłankę obejmującą swym zakresem sytuacje wymienione w art. 8a ust. 1 pkt 1 (krótkotrwała służba w organach wymienionych w art. 13b ustawy przed dniem 31 lipca 1990 r.)
i art. 8a ust. 1 pkt 2 (rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.), które muszą być spełnione łącznie. "Szczególnie uzasadniony przypadek" może wystąpić również wówczas, gdy uprawniony nie spełnia warunków określonych
w pkt 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, jednakże jak wynika to
z zasady sprawiedliwości społecznej przepis powinien mieć w danym przypadku zastosowanie, np. w sytuacjach, gdy służba w formacjach wymienionych w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym nie charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych, a zatem wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań
i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Innym przykładem tego rodzaju zdarzeń, może być sytuacja, gdy funkcjonariusz wykonywał po 1989 r. swoją służbę w sposób nierzetelny, ale w trakcie jego służby doszło do tego, że narażał on swoje życie lub zdrowie, a nawet doszło do uszczerbku na jego życiu lub zdrowiu.
Organ, oceniając, zatem spełnianie przez uprawnionego warunków do wydania wobec niego decyzji z art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym powinien zbadać nie tylko występowanie okoliczności dotyczących krótkotrwałej służby
i rzetelnego wykonywania zadań, ale również ocenić, w sytuacji gdy nie zostaną one spełnione, czy nie występują inne szczególne okoliczności pozwalające na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 8a ustawy o zaopatrzeniowej."
Powyższy pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie Minister nie odniósł się do charakteru trwającej 2 lata, 3 miesiące i 26 dni służby małżonka skarżącej w SB, do czego był zobowiązany, gdyż krótkotrwałość służby stanowi kryterium do zastosowania "szczególnie uzasadnionego przypadku". Minister wskazał jedynie, że z uwagi na fakt, iż małżonek skarżącej nie pełnił służby po dniu 12 września 1989 r. nie zostały spełnione wymogi przewidziane w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Organ bowiem nie ma możliwości zbadania rzetelności wykonywania zadań
i obowiązków po tej dacie. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie takie stanowisko organu nie stanowi prawidłowej, zgodnej z art. 80 k.p.a., oceny kryterium z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniowej, której powinien dokonać Minister, wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego. Intencją ustawodawcy było bowiem zagwarantowanie zindywidualizowanego podejścia do uprawnionego. Dlatego też organ powinien ocenić krótkotrwałość służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa, w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, zarówno w ujęciu bezwzględnym, abstrakcyjnym, jak też w ujęciu proporcjonalnym do całości służby. Ocen tych brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czego zaakceptować nie sposób
z uwagi na treść art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a także ze względu na zasadę zaufania do organów administracji publicznej wyrażoną w art. 8 k.p.a., jak również z uwagi na zasadę przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Tym samym już z tego powodu możliwe było uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie, że Minister naruszył ww. przepisy procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na brak zindywidualizowanej wykładni art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Ponownie rozpatrując sprawę Minister będzie obowiązany dokonać wnikliwej oceny kryterium "krótkotrwałości służby".
Mając na uwadze stanowisko NSA zawarte w przytoczonym powyżej wyroku Sąd wskazuje, że sam fakt nie pełnienia przez małżonka skarżącej służby po 12 września 1989 r. nie może wyłączać z możliwości zastosowania wobec niej dobrodziejstwa
art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, gdyż zgodnie z powyższą wykładnią "szczególnie uzasadniony przypadek" może wystąpić również wówczas, gdy uprawniony nie spełnia warunków określonych w pkt 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.
W tym miejscu należy podkreślić, że okres służby małżonka skarżącej na rzecz państwa totalitarnego wskazany przez IPN przypadał na okres od [...] sierpnia 1952 r. do [...] grudnia 1954 r. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, organ powinien zbadać, czy "służba określonej osoby, mimo że nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań
i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia
i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem
w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych.
Po dokonaniu ustaleń w tej kwestii organ obowiązany będzie do dokonania oceny, czy pomimo braku spełnienia przez małżonka skarżącej kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności
z narażeniem zdrowia i życia", gdyż małżonek skarżącej odszedł ze służby [...] października 1981 r., nie wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, a kosztach orzeczono
w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej będącego adwokatem w kwocie 480 zł.