II SA/WA 1848/23

II SA/Wa 1848/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Koziarski /sprawozdawca/
Iwona Maciejuk
Sławomir Fularski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147  par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. P. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały
Uzasadnienie
Uchwałą z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...], Zarząd Dzielnicy [...], działając na podstawie § 6 ust. 1 pkt 2, § 8, § 45 pkt 5 statutu Dzielnicy [...], stanowiącego załącznik Nr [...] do uchwały Nr LXX/2182/2010 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 14 stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2022 r. poz. 9305) oraz § 35 ust. 1 w związku z § 4, § 5 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 3 oraz § 7 ust. 1 uchwały Nr XXI11/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 14836, z 2020 r. poz. 5791, z 2021 r. poz. 5586, z 2022 r. poz. 3530 i 4666 oraz z 2023 r. poz. 6855), dalej "uchwała w sprawie zasad wynajmowania lokali", odmówił zakwalifikowania M. P. i M. B. do udzielenia pomocy mieszkaniowej w formie zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że K. P. i M. B. (gospodarstwo trzyosobowe) wystąpili z wnioskiem o udzielenie pomocy mieszkaniowej w formie zawarcia umowy najmu lokalu. Wnioskodawcy zamieszkują w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Najemcami ww. lokalu na podstawie umowy najmu lokalu zawartej [...] stycznia 2014 r. na czas oznaczony, tj. do [...] grudnia 2017 r. byli rodzice wnioskodawczyni – I. P. i T. P. (obecne K.). K. P. była osobą uprawnioną do zamieszkiwania w lokalu. Organ wyjaśnił, że I. P. złożył osobny wniosek o pomoc mieszkaniową w formie wynajęcia lokalu, po upływie okresu na jaki zawarta była umowa najmu. Wniosek ten jest w trakcie procedowania.
Organ podał, że ww. lokal składa się z 2 pokoi, kuchni z bezpośrednim oświetleniem naturalnym, przedpokoju i wc. Powierzchnia mieszkalna lokalu wynosi 29,90 m2, powierzchnia użytkowa 44,44 m2. W lokalu zamieszkują 4 osoby, tj. wnioskodawcy z synem I. B. (ur. 2017 r.) oraz I. P. Opłaty związane z używaniem lokalu naliczane są za 4 osoby. Występują zaległości związane
z zajmowanym lokalem. Wnioskodawca realizuje umowę ratalną o spłacie zadłużenia.
Dalej organ podniósł, że warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawców do ich poprawy w przypadku zamieszkiwania w lokalu 4 osób, zgodnie z § 7 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, wynoszą nie więcej niż 26 m2 powierzchni mieszkalnej. Zdaniem organu w sprawie nie został więc spełniony warunek określony w § 7 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali.
Następnie organ wskazał, że K. P. wniosek o pomoc mieszkaniową uzasadnia trudną sytuacją życiową i finansową. Wraz z partnerem M. B. i pięcioletnim synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i zajmują jeden pokój o powierzchni 16,37 m2. Drugi pokój o powierzchni 13,53 m2 zajmuje ojciec wnioskodawczyni, który od lat miał problem z alkoholem, a w domu było dużo agresji oraz przemocy psychicznej i fizycznej. W efekcie w 2011 r. rodzicom ograniczono prawa rodzicielskie nad małoletnią wówczas K. P.
Organ zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni twierdzi, że ojciec cały czas ma problem z alkoholem i nie chce, aby jej dziecko wychowywało się w warunkach, w jakich ona dorastała. Do wniosku dołączone było zaświadczenie lekarskie z którego wynikało, że syn często przechodzi infekcje górnych dróg oddechowych. Organ podniósł, że wnioskodawcy nie dołączyli do wniosku dokumentów, z których wynikałoby, że przyczyną częstych infekcji syna są złe warunki mieszkaniowe, ani że w lokalu dochodzi do przemocy fizycznej lub psychicznej.
W ocenie organu, w związku z tym, w sprawie nie ma przesłanek do zwolnienia zainteresowanej ze stosowania kryterium metrażowego, o którym mowa w § 7 ust. 1 ww. uchwały.
Organ wyjaśnił następnie, że stosownie do § 5 ust. 3 ww. uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, o formie udzielenia pomocy mieszkaniowej decyduje wysokość dochodu gospodarstwa domowego. Łączny średni miesięczny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawców w okresie 3 miesięcy przed złożeniem deklaracji wynosił 4 004,88 zł. Łączny dochód uprawniający do udzielenia pomocy mieszkaniowej w formie najmu socjalnego lokalu w trzyosobowym gospodarstwie domowym (zgodnie z § 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. uchwały), w przypadku osób, które jednocześnie spłacają zadłużenie z tytułu opłat za używanie lokalu Miasta nie może przekraczać kwoty 4 687,65 zł. Natomiast łączny dochód uprawniający do uzyskania pomocy mieszkaniowej w formie wynajęcia lokalu na czas nieoznaczony
w trzyosobowym gospodarstwie domowym (stosownie do § 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 uchwały), nie może przekraczać kwoty 5 859,56 zł.
Organ stwierdził, ze dochód wnioskodawców kwalifikowałby ich do najmu socjalnego lokalu.
Następnie organ wskazał, że zgodnie z § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali przy rozpatrywaniu wniosków należy szczegółowo przeanalizować warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe m.in. wstępnych i zstępnych oraz możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach. Natomiast w świetle § 32 ust. 8 tej uchwały, informacje uzyskane w toku analizy mogą stanowić podstawę odmowy zakwalifikowania wniosku.
Organ uznał, że z analizy dokumentów wynika, iż wnioskodawcy nie mają możliwości zamieszkiwania w poprzednich miejscach zamieszkania, ani nie mogą liczyć na pomoc mieszkaniową ze strony najbliższej rodziny. M. B. nie utrzymuje kontaktów z rodzicami i babcią, natomiast K. P., która zamieszkuje z ojcem, nie utrzymuje kontaktów z matką, a w miejscach zamieszkania babci i dziadków nie ma warunków do wspólnego zamieszkiwania.
Następnie organ stwierdził, że wnioskodawcy nie spełniają kryterium metrażowego, o którym mowa w § 7 ust. 1 ww. uchwały, do udzielenia pomocy mieszkaniowej w formie zawarcia umowy najmu lokalu. W związku z tym organ odmówił zakwalifikowania ww. do udzielenia pomocy mieszkaniowej w formie zawarcia umowy najmu lokalu.
K. P. wniosła na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającego na tym, że nie przesłuchano skarżących. Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały.
W uzasadnieniu skarg skarżąca podniosła, iż organ nie wziął pod uwagę przepisu § 7 ust. 4 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, który stwierdza, że jeśli wnioskodawca w związku z warunkami mieszkaniowymi znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej i byłoby to zgodne z zasadami współżycia społecznego, zarząd dzielnicy na podstawie analizy i oceny sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy może postanowić o zwolnieniu z warunków, o których mowa w ust. 1, czyli warunków dotyczących kryterium metrażowego. Zarząd jednak nie podjął nawet próby wnikliwego przeanalizowania warunków mieszkaniowych i sytuacji życiowej skarżącej, tym samym dopuszczając się rażącego zaniedbania swoich obowiązków i naruszył prawa skarżącej podejmując zaskarżoną uchwałę.
Ponadto skarżąca podniosła, że orzecznictwo sądowe nie dopuszcza odmowy przyznania lokalu socjalnego z przyczyn innych niż niespełnianie kryterium dochodowego i tytułu najmu do innego lokalu. Warunki przyznawania lokali socjalnych określa ustawa o ochronie praw lokatorów z dnia 21 czerwca 2001 r. W art. 23 ust. 2 tej ustawy ustalone są jedynie dwa kryteria udzielania pomocy mieszkaniowej w postaci najmu socjalnego: brak tytułu prawnego do innego lokalu i spełnianie kryterium dochodowego. Wprowadzanie przez Zarząd Dzielnicy innych wymogów i kryteriów jest więc niezgodne z ww. zapisem ustawy. Zdaniem skarżącej nie ulega też wątpliwości, że skarżąca ma pod swoją opieką małoletnie dzieci i konstytucyjnym obowiązkiem Gminy, wynikającym wprost z art. 75 Konstytucji RP jest zapewnienie realizacji jej potrzeb mieszkaniowych, czego Zarząd Dzielnicy uporczywie odmawia, nie uznając prawa do lokalu z zasobu mieszkaniowego [...]
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej uchwale.
Dodatkowo organ wyjaśnił, że z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez Centrum Pomocy Społeczne w Dzielnicy [...] (pismo znak: [...] z dnia [...] września 2018 r.) na okoliczność rozpatrywania poprzednio złożonego wniosku skarżącej (w tej samej sprawie) wynika, że ojciec skarżącej samodzielnie zaspakaja podstawowe potrzeby życiowe: przyrządza sobie drobne posiłki, robi zakupy, dba o porządek w mieszkaniu. Stosunki rodzinne układają się poprawnie, a pracownik CPS nie stwierdził nieprawidłowości w pełnienie funkcji rodzinnych. Nie odnotowano incydentów świadczących o używaniu przemocy w rodzinie.
Ponadto organ wskazał, że wniosek skarżącej oraz pozyskane w sprawie informacje nie dawały podstaw do zastosowania w przedmiotowej sprawie § 7 ust. 4 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie zasługuje na aprobatę pogląd, że organ dokonał niewłaściwej analizy wniosku.
W zaskarżonej uchwale opisano ustalony stan faktyczny dotyczący warunków mieszkaniowych skarżącej i na jego podstawie uznano, że skarżąca wraz z partnerem nie kwalifikują się do udzielenia pomocy mieszkaniowej.
Organ stwierdził, że sytuacja życiowa skarżącej jest trudna, jak wielu innych rodzin oczekujących poprawi warunków mieszkaniowych. Niemniej brakuje tutaj przymiotu "wyjątkowości", do którego nawiązuje przepis § 7 ust. 4 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Gmina ma za zadanie zabezpieczyć potrzeby mieszkaniowe rodzin o niskich dochodach, ale w podstawowym zakresie rozumienia tych potrzeb. Zastosowanie w tym przypadku zwolnienia z kryterium metrażowego byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego.
Ponadto organ podał, że w dniu 19 lipca 2023 r. Komisja Mieszkaniowa Rady Dzielnicy [...], powołana zgodnie z § 33 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali do poddania kontroli społecznej spraw z zakresu udzielania pomocy mieszkaniowej negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącej i jej partnera o udzielenie pomocy mieszkaniowej w formie wynajęcia lokalu.
Organ zwrócił również uwagę, że zgodnie z obowiązującym § 3 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali organy [...] oraz dzielnic, realizując postanowienia tej uchwały winny dążyć do racjonalnego wykorzystania mieszkaniowego zasoby w celu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych członków wspólnoty samorządowej miasta. W związku z faktem, iż zasób mieszkaniowy [...] jest ograniczony,
a na najem lokalu w Dzielnicy [...] oczekuje około 120 gospodarstw domowych, racjonalne gospodarowanie przez Miasto posiadanym zasobem lokali jest sprawa priorytetową.
Zdaniem organu biorąc pod uwagę powyższe brak jest podstaw do uznania, iż zaskarżona uchwała została podjęta z naruszeniem prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, z późn. zm.), oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2023 r., poz. 1634, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać́ orzeczenia na niekorzyść́ skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę̨ na uchwałę̨ lub akt,
o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność́ tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.
Wyjaśnić jednak należy, że zaskarżona uchwała stanowi akt, o jakim mowa w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40, z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie
z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Do zaskarżenia tego typu aktów zastosowanie ma art. 53 § 2a p.p.s.a., który stanowi, że w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie.
Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r., poz. 14836, z późn. zm.), dalej "uchwała w sprawie zasad wynajmowania lokali".
Uchwała ta wydana została na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725, z późn. zm.), dalej: "ustawa o ochronie praw lokatorów". Z art. 21 ust. 3 pkt 5 ww. ustawy wynika, że zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy powinny określać́ tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali zawierany na czas nieoznaczony i o najem lokali socjalnych oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2017 r, wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 2151/16 (orzeczenia.nsa.gov.pl), wyraźnie wskazał, że z przepisów uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r., a także z art. 21 ust. 3 pkt 5 ustawy o ochronie praw lokatorów (...) oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, niewątpliwie wynika obowiązek, w sprawach rozpatrywania i załatwiania wniosków o zawarcie umowy najmu i zamianę lokalu należącego do mieszkaniowego zasobu gminy, podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W trakcie postępowania organy powinny także działać́ praworządnie oraz uwzględniać́ interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. W tym kontekście, pamiętając, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także art. 7 k.p.a. Analogiczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 2081/21 stwierdzając nadto, że "zasady określone w art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. należy potraktować jako normy wyjęte przed nawias i wspólne dla całości regulacji systemu prawa (tak S. Rozmaryn, O zasadach ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego. Charakter prawny i znaczenie zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, Państwo i Prawo (...), s. 889), które w ten sposób wraz z przepisami proceduralnymi uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy, znajdują zastosowanie w rozpoznawanej sprawie".
W ocenie Sądu powyższe stanowisko należy odnieść również do spraw rozstrzyganych przez Zarządy Dzielnic [...] na podstawie aktualnie obowiązujących regulacji prawnych zawartych w uchwale nr XXIII/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r.
Zgodnie z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Realizacja zasady prawdy obiektywnej następuje m.in. w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, a uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia. Zważyć również trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy bezwzględnym obowiązkiem organu było zatem dokonanie ustaleń stanu faktycznego w granicach zakreślonych przepisami uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, a następnie dokonanie szczegółowej oceny stanu faktycznego przez pryzmat zastosowanych przepisów. Oczywistym jest też to, że efekt powyższych działań organu powinien znaleźć odzwierciedlenie
w uzasadnieniu uchwały. Uzasadnienie winno prezentować zarówno stanowisko organu odnośnie ustaleń faktycznych, jak też jego wnioski wysnute z analizy faktów przez pryzmat stosownego przepisu prawa materialnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2567/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Powodem odmowy przyznania skarżącej pomocy mieszkaniowej był uznanie przez organ, iż nie spełnia ona kryterium metrażowego określonego w § 7 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Na dzień wydania zaskarżonej uchwały przepis ten stanowił, że przez warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy uznaje się sytuację, w której gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego powierzchnia mieszkalna wynosi nie więcej niż 7 m2 w przypadku zamieszkiwania w tym lokalu 1 osoby, powiększone o dodatkowe 6 m2 na każdą kolejną zamieszkującą w tym lokalu osobę, z zastrzeżeniem ust. 2-4.
Przede wszystkim zauważyć należy, że wnioskując o udzielenie pomocy mieszkaniowej skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazała, że zwraca się z prośbą
o przyznanie "mieszkania komunalnego bądź socjalnego". Powołała się również na swoją trudną sytuację finansową.
Organ w zaskarżonej uchwale wskazał, że łączny średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej w okresie 3 miesięcy przed złożeniem deklaracji wynosił 4 004,88 zł, zaś dochód uprawniający do udzielenia pomocy mieszkaniowej w formie najmu socjalnego lokalu w trzyosobowym gospodarstwie domowym w przypadku osób, które jednocześnie spłacają zadłużenie z tytułu opłat za użytkowanie lokalu nie może przekraczać kwoty 4 687,65 zł., stosownie do treści § 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Organ stwierdził również, że dochód wnioskodawców kwalifikowałby ich do najmu socjalnego. Jednocześnie organ uznał, że skarżący nie spełniają kryterium metrażowego określonego w § 7 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali.
Podkreślenia jednak wymaga, że materię dotyczącą najmu lokalu socjalnego reguluje powołana wyżej ustawa o ochronie praw lokatorów. Zgodnie z art. 23 ust. 2 tej ustawy, umowa najmu socjalnego lokalu, z uwzględnieniem art. 14 ust. 1, może być zawarta z osobą, która nie ma tytułu prawnego do lokalu i której dochody gospodarstwa domowego nie przekraczają wysokości określonej w uchwale rady gminy podjętej na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2, z uwzględnieniem art. 21b.
Z powyższego jednoznacznie wynika, że lokale socjalne zostały potraktowane odrębnie i uprawnienie do wynajęcia z gminnego zasobu mieszkaniowego lokalu socjalnego przysługuje osobom spełniającym tylko dwa warunki: nie posiadającym tytułu prawnego do lokalu oraz spełniającym kryterium dochodowe określone przez radę na podstawie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów.
Organ niezasadnie, w świetle art. 23 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, odmówił zaś przyznania pomocy mieszkaniowej z uwagi na przekroczenie kryterium powierzchniowego. Powołana ustawa wyklucza bowiem stosowanie tego rodzaju kryterium przy przyznawaniu pomocy mieszkaniowej w postaci lokalu socjalnego. Jest to oczywiste, skoro jednym z dwóch warunków do przyznania lokalu socjalnego jest – obok dochodu nie przekraczającego wysokości wskazanych w uchwale Rady [...]) brak tytułu prawnego do lokalu (nie ustala się wówczas powierzchni zajmowanego lokalu, o którym to warunku jest mowa w § 7 ust. 1 ustawy Rady [...]).
Kryterium metrażowe mogłyby podlegać ocenie w przypadku wnioskowania wyłącznie o pomoc mieszkaniową w postaci zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobu [...] na czas nieoznaczony. Skarżąca ze względu na swoją trudną sytuację finansową wniosek o udzielenie pomocy mieszkaniowej sformułowała alternatywnie: wnioskowała o przyznanie pomocy w postaci zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobu miasta [...] na czas nieoznaczony lub lokalu socjalnego.
Należy też zwrócić uwagę na treść § 5 ust. 3 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, który na dzień wydania zaskarżonej uchwały stanowił, że o formie udzielenia pomocy mieszkaniowej decyduje wysokość dochodu gospodarstwa domowego z zastrzeżeniem § 8 pkt 5 i 9.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że to właśnie lokale socjalne mają zapewnić najuboższym mieszkańcom gminy prawo do zamieszkiwania i zapobiegać bezdomności (v. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1296/16, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zasadnie w skardze podniesiono, że skoro ustawodawca wyraźnie określa kryteria, jakie muszą spełniać osoby, którym gmina może przyznać lokale socjalne, to nie ma podstaw do tego aby wprowadzać inne wymogi w tej kwestii, w tym przypadku w postaci kryterium powierzchni mieszkalnej.
Samo powyższe uchybienie wskazuje na konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały, albowiem narusza ona art. 23 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów.
W ocenie Sądu organ ponadto nie ustalił wszystkich istotnych okoliczności, które należało uwzględnić przy ocenie czy w przypadku skarżącej zachodzi sytuacja określona w § 7 ust. 4 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Przepis ten na dzień wydania zaskarżonej uchwały stanowił, że jeżeli wnioskodawca w związku z warunkami mieszkaniowymi znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej i byłoby to zgodne z zasadami współżycia społecznego, zarząd dzielnicy na podstawie analizy i oceny sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy może postanowić o zwolnieniu z warunków, o których mowa w ust. 1.
Skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie pomocy mieszkaniowej wskazywała, że zamieszkujący wspólnie z nią jej ojciec "(...) ma problemy z alkoholem, jest wtedy agresywny, kłótliwy i nieobliczalny. Kilkukrotnie wzywana była Policja." Podnosiła, że jej ojciec pod wpływem alkoholu nie zwraca uwagi na to, że w mieszkaniu przebywa również jej małe dziecko, oraz że cała ta sytuacja jest dla niej trudna psychicznie.
Organ w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały odniósł się do powyższej kwestii
w dwóch zdaniach. Po pierwsze podniósł, że skarżąca nie dołączyła dokumentów,
z których wynikałoby, że w zajmowanym przez nią lokalu dochodzi do przemocy fizycznej lub psychicznej. Następnie organ stwierdził, że w sprawie nie ma przesłanek do zwolnienia skarżącej ze stosowania kryterium metrażowego określonego § 7 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Organ w toku postępowania nie wzywał przy tym skarżącej do przedstawienia jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby powyższe okoliczności, ani też samodzielnie nie dokonywał żadnych ustaleń w tym zakresie. W części akt dotyczącej wniosku ojca skarżącej – I. P. - znajduje się jedynie pismo Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r., w którym wskazano, że "Nie odnotowano skarg na nieprzestrzeganie zasad porządku domowego". Takie stwierdzenie zawarte w tym piśmie nie neguje jednak twierdzeń skarżącej dotyczącej przedstawionej przez nią sytuacji. Opisane przez nią w uzasadnieniu wniosku o przyznanie pomocy mieszkaniowej sytuacje związane z alkoholizmem jej ojca niekoniecznie mogą bowiem łączyć się z "zakłócaniem porządku domowego". Ponadto w piśmie tym wskazano, że nie przeprowadzono wizji w lokalu zajmowanym przez I. P. (a więc także przez skarżącą i jej rodzinę) albowiem nikogo nie zastano.
Powołane zaś w odpowiedzi na skargę pismo Centrum Pomocy Społecznej
w Dzielnicy [...], w którym wskazano, że "Stosunki rodzinne układają się poprawnie, a pracownik CPS nie stwierdził nieprawidłowości w pełnieniu funkcji rodzinnych. Nie odnotowano incydentów świadczących o używaniu przemocy
w rodzinie." Sporządzone zostało w dniu [...] września 2018 r., a więc prawie cztery lata przed złożeniem przez wniosku o udzielenie pomocy mieszkaniowej, który został rozpatrzony zaskarżoną uchwałą. Pismo to nie dotyczy zatem aktualnej sytuacji
w rodzinie.
Zaskarżona uchwała została zatem wydana również z istotnym naruszeniem powołanych wyżej przepisów procesowych. Organ podejmując rozstrzygnięcie o odmowie zakwalifikowania skarżącego do udzielenia pomocy mieszkaniowej nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący i wnikliwy całego materiału dowodowego niezbędnego do należytego rozpatrzenia sprawy udzielenia skarżącemu pomocy mieszkaniowej. Organ nie ustalił rzeczywistej sytuacji rodzinnej skarżącej pod kątem istnienia przesłanek do zwolnienia skarżącej ze stosowania kryterium metrażowego określonego § 7 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali.
W tym stanie rzeczy zaskarżona uchwała nie mogła ostać się w obrocie prawnym.
Rozstrzygając w sprawie ponownie organ weźmie pod uwagę przedstawioną wyżej ocenę i wskazania dotyczące konieczności rozważenia w pierwszej kolejności podstaw do przyznania pomocy mieszkaniowej w postaci lokalu socjalnego. Dopiero
w dalszej kolejności można rozpatrywać kwestię uprawnień do przyznania lokalu mieszkalnego na czas nieoznaczony i wówczas oceny należy dokonać również
z uwzględnieniem § 7 ust. 4 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. W tym zakresie konieczne będzie uzupełnienie materiału dowodowego i jego ponowna ocena. Ewentualne rozważania we wskazanym zakresie winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.