II SA/WA 1846/24

II SA/Wa 1846/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-04-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Pośpiech-Kłak
Iwona Maciejuk
Izabela Głowacka-Klimas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] października 2024 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz skarżącego M. W. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Komisja Dyscyplinarna przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego (dalej: Komisja, organ) zarządzeniem z [...] października 2024 r. bez numeru,
na podstawie art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 3 i art. 16 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2022 r. poz. 902; dalej "u.d.i.p.") oraz art. 156 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 37 ze zm.; dalej "Kpk.") w zw. z art. 305 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r. poz. 478; dalej "Psw."), odmówiła udostępnienia informacji żądanych przez M. W., zwanego dalej: "Wnioskodawcą", "Skarżącym", we wniosku z [...] października 2024 r.
Jak wynika z akt sprawy, Wnioskodawca w mailu z [...] października 2024 r., skierowanym do Komisji, zwrócił się o udostępnienie niezanonimizowanego skanu orzeczenia dyscyplinarnego wraz z uzasadnieniem, wydanego "30 września br." Wskazał, że jest to informacja publiczna dostępna na wniosek. Dr hab. M. C. jest byłym rektorem uczelni publicznej, osobą pełniącą funkcję publiczną.
W odpowiedzi z [...] października 2024 r. Komisja przesłała zarządzenie Przewodniczącej Komisji z [...] października 2024 r. w sprawie dr. hab. inż.
M. C..
Organ w uzasadnieniu powołanego zarządzenia wskazał, że Komisja jest objęta obowiązkiem udostępnienia informacji publicznej, a postępowanie dyscyplinarne wobec pracownika naukowego, jak i dokumentacja przebiegu tego postępowania ma charakter informacji publicznej, albowiem wytworzona została
w toku realizacji zadań publicznych przez właściwy organ, jakim jest komisja dyscyplinarna. Odpowiedzialność dyscyplinarna jest przewidziana w pragmatykach służbowych regulujących status niektórych grup zawodowych, w tym nauczycieli akademickich. Jest to odpowiedzialność typu karnego, choć najczęściej sprawowana przez podmioty mające charakter organu administracji publicznej, chociażby
w znaczeniu funkcjonalnym za wykroczenia dyscyplinarne - naruszenie obowiązków pracowniczych, uchybienie godności lub zasadom etyki wykonywania danego zawodu. Przy czym sankcja dyscyplinarna należy do grupy środków przymusu państwowego, które mają charakter kary. Jest to więc odpowiedzialność typu karnego, ponieważ jest odpowiedzialnością za popełnienie czynu zabronionego pod groźbą kary. W tym rozumieniu sprawowanie władzy dyscyplinarnej przez powołany do tego organ jest formą wykonywania władzy publicznej.
Podano również, że prawo do informacji nie jest prawem bezwzględnie obowiązującym i podlega pewnym ograniczeniom. Informacje, których udostępnienia domaga się Wnioskodawca są związane z postępowaniem dyscyplinarnym prowadzonym przez Komisję, a więc dotyczą postępowania dyscyplinarnego będącego w toku. Wydane [...] września 2024 r. orzeczenie nie jest orzeczeniem prawomocnie kończącym postępowanie dyscyplinarne. Jest to zatem do czasu jego uprawomocnienia (na skutek bezskutecznego upływu terminu do jego zaskarżenia albo wydania prawomocnego orzeczenia przez organ odwoławczy), orzeczenie wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, co ma zasadnicze znaczenie dla możliwości ujawnienia dokumentów czy też innych informacji z tego postępowania osobom nie mającym statusu strony postępowania.
Regulacje prawne dotyczące postępowania dyscyplinarnego wobec nauczycieli akademickich zawarte są w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] września 2018 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia mediacji, postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia (Dz.U. z 2018 r. poz. 1843; dalej "rozporządzenie") i wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 306 Psw..
Określone w obowiązującym rozporządzeniu zasady dostępu do dokumentacji postępowania dyscyplinarnego dotyczą wyłącznie postępowań będących w toku. Postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko dr. hab. M C., mimo wydania orzeczenia [...] września 2024 r. nadal "toczy się" albowiem sprawa nie została dotąd prawomocnie rozpoznana, a tok instancji wyczerpany.
Rozporządzenie określa zasady dostępu do dokumentacji postępowania dyscyplinarnego tak długo jak postępowanie jest w toku, a zatem do prawomocnego zakończenia postępowania przed organami dyscyplinarnymi (Komisją). Przy czym dostęp do takich akt (bądź ich części w postaci dokumentu, jakim jest orzeczenie wraz z uzasadnieniem, wydane przez komisję dyscyplinarną orzekającą w I instancji) ma wyłącznie obwiniony lub jego obrońca. Wnioskodawca tymczasem nie ma takiego statusu procesowego. Nie ma także prawa dostępu do akt sprawy zawisłej przed Komisją jako przedstawiciel mediów akademickich.
Zgodnie z § 21 ust. 4 rozporządzenia od chwili doręczenia obwinionemu zarządzenia o wyznaczeniu terminu rozprawy wyłącznie obwiniony lub jego obrońca mogą przeglądać, w obecności osoby wyznaczonej przez przewodniczącego składu orzekającego, akta sprawy oraz sporządzać z nich wypisy, notatki i fotokopie.
Rozporządzenie nie reguluje zatem kwestii udostępniania akt postępowania dyscyplinarnego będącego w toku innym osobom, w tym nawet zawiadamiającemu czy też świadkom. To zaś implikuje konieczność zastosowania przepisów szczególnych w zakresie dostępu do akt tego postępowania. Możliwość zastosowania przepisów szczególnych w tym zakresie zapewnia art. 305 Psw., który w zakresie nieuregulowanym w ustawie odsyła w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich do odpowiedniego stosowania przepisów Kpk..
Jak wyjaśniono, przepisy Kpk. znajdują, na mocy art. 305 Psw., odpowiednie zastosowanie do postępowań w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich, w zakresie nieuregulowanym Psw. I tak, art. 156 § 1 Kpk. wskazuje, że wyłącznie "stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia
z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom." Kwestia przeglądania akt niezakończonego postępowania jest zatem uregulowana w zakresie podmiotowym w sposób zbieżny z przepisami rozporządzenia.
Przepis art. 156 § 1 Kpk. zawiera zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych na etapie postępowania toczącego się przed sądem (a wraz z innymi przepisami także do akt postępowania już zakończonego). Dany przepis stanowi "przepis innej ustawy", o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., określający odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, a które
w całości wyłączają zastosowanie przepisów u.d.i.p. do informacji publicznych znajdujących się w aktach sprawy karnej. Skoro zatem dostęp do żądanych informacji publicznych określają przepisy szczególne, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., to w sprawie nie mają zastosowania przepisy tej ustawy.
Z kolei art. 157 Kpk. określa krąg uprawnionych do żądania wydania orzeczenia, wskazując, że należą do nich strony postępowania oraz osoby, których to orzeczenie bezpośrednio dotyczy.
Zdaniem organu żądane przez Wnioskodawcę informacje są informacjami publicznymi, do których dostęp regulują przepisy szczególne, tj. Kpk. W obecnym stanie sprawy, żądane dokumenty, stanowiące część toczącego się postępowania dyscyplinarnego, choć stanowią informację publiczną, to jednak nie podlegają udostępnieniu Wnioskodawcy, albowiem szczególna regulacja wyłącza go, do czasu zakończenia postępowania dyscyplinarnego, z kręgu osób, które w obowiązującym stanie prawnym mają dostęp do akt postępowania dyscyplinarnego. Wnioskodawca na żadnym etapie postępowania dyscyplinarnego nie był stroną postępowania i nie należy do kręgu osób uprawnionych do udziału w postępowaniu, a tym samym nie ma prawa dostępu do akt toczącego się przed Komisją postępowania w sprawie obwinionego ani do żądania wydania mu orzeczenia.
Nie zmienia tej sytuacji okoliczność, że Wnioskodawca będąc przedstawicielem mediów akademickich działa w interesie tej społeczności, poszukując informacji dotyczących nieprawidłowości w życiu naukowym. Nie stanowi to jednak wystarczającej przyczyny odstąpienia od zasad udzielania informacji publicznej, która w niniejszym przypadku znajduje swoje procesowe podstawy
w przepisach Kpk..
Jak stwierdziła Komisja, odmowa udostępniania informacji publicznej musi mieć formę decyzji administracyjnej tylko wtedy, jeżeli wydaje ją organ władzy publicznej mający obowiązek udostępniania informacji publicznej oraz kompetencje jako organ władzy publicznej do jej wydania. Ponieważ Komisja nie jest organem administracji publicznej, nie wydano decyzji, lecz zarządzenie.
Skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powołane na wstępie zarządzenie Komisji. Zarzucił naruszenie art. 2
ust. 1, art. 3 ust. 2, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. b i c oraz art. 12 ust. 2 u.d.i.p.
i wniósł o zobowiązanie Przewodniczącej Komisji do udostępnienia żądanego skanu orzeczenia dyscyplinarnego wraz z uzasadnieniem, wydanego przez Komisję,
w okresie 14 dni po uprawomocnienia się wyroku.
Skarżący podał między innymi, że skoro organy szkolnictwa wyższego wykonują zadania władzy publicznej i wydają w związku z tym akty administracyjne (decyzje), to ich działalność podlega ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie
do informacji publicznej.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. I OSK 1744/07 (dostępny na stronie internetowej rzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"), zaakceptowano stanowisko, że zgodnie z art. 6 u.d.i.p. informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne
w zakresie wykonywania przez nie zadań publicznych. Informację publiczną stanowi więc treść dokumentów urzędowych, czy wystąpień publicznych i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą. Podkreślono, że przepisy art. 6 ust. 1 pkt 4
lit. b i c u.d.i.p., w przeciwieństwie do przepisu poprzedzającego (lit. a) nie ograniczają zakresu dostępu do informacji jedynie do dokumentów urzędowych. Przyjmuje się, że udostępnieniu podlegają wszystkie stanowiska, wystąpienia, oceny dokonywane przez organy władzy publicznej oraz stanowiska w sprawach publicznych zajmowane przez te organy i funkcjonariuszy publicznych.
Z kolei sprawa dostępu do wniosków dyscyplinarnych i orzeczeń
z postępowań dyscyplinarnych wobec nauczycieli akademickich od dawna jest utrwalona w orzecznictwie sądów administracyjnych jako informacja publiczna podlegająca udostępnieniu (tak: wyroki o sygn.: I OSK 391/11, I OSK 125/11, I OSK 196/13, I OSK 2153/14 oraz IV SAB/Po 55/10, IV SAB/Wr 83/12, II SA/Sz 149/13 oraz II SA/Wa 1814/16, dostępne w CBOSA).
Zdaniem Skarżącego informacja, o którą zwrócił się do Przewodniczącej Komisji ma charakter publiczny. W przeciwieństwie do tezy organu, że postępowanie dyscyplinarne "jest w toku", czyli nie zostało zakończone, uznał to za błędne
i nieprawdziwe stwierdzenie. Postępowanie dyscyplinarne przed Komisją zakończyło się wydaniem stosownego orzeczenia ("wyroku"). Ewentualne odwołanie od tego orzeczenia przez obwinionego, będzie się toczyło przed zupełnie inną komisją dyscyplinarną (przy Ministrze Nauki) i będzie to odrębne postępowanie.
W konsekwencji, prasa zgodnie z Konstytucją RP ma prawo otrzymania żądanego orzeczenia dyscyplinarnego.
W konkluzji Skarżący stwierdził, że żądany dokument w postaci skanu orzeczenia dyscyplinarnego wraz z uzasadnieniem jest dokumentem urzędowym
w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p., jak również informacją mającą charakter publiczny w rozumieniu art. 1 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 2 danego aktu, zawierającą aktualną wiedzę o sprawach publicznych. Adresatem żądania jest Przewodnicząca Komisji. Żądana informacja znajduje się w posiadaniu Przewodniczącej, do której zwrócono się o jej udzielenie. Orzeczenie dyscyplinarne nauczyciela akademickiego w związku z popełnionym deliktem dyscyplinarnym - naruszeniem etyki i godności nauczyciela akademickiego, dotyczy osoby pełniącej funkcję publiczną - naukowca i nauczyciela akademickiego oraz osoby będącej funkcjonariuszem publicznym - rektorem wyższej uczelni państwowej. Czyn ten został popełniony w związku z wykonywanym zawodem nauczyciela akademickiego.
W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej odrzucenie w całości, ewentualnie oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego
w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zarządzenie Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego z [...] października 2024 r. zostało wydane między innymi w oparciu o art. 16 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (u.d.i.p.), który to przepis wyraźnie wskazuje, że w sytuacji odmowy udostepnienia informacji publicznej organ wydaje decyzję. Akt ten zawierał bowiem niezbędne elementu decyzji wskazane w art. 107 K.p.a.. Dlatego też skład orzekający w niniejszej sprawie przyjął, że mamy do czynienia z decyzją.
Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadzała się do oceny, czy
w postępowaniu zainicjowanym w trybie dostępu do informacji publicznej organ mógł wydać decyzję opartą o inny akt prawny niż ustawa o dostępie do informacji publicznej, który to akt określał tryb dostępu do żądanych informacji.
W ocenie Sądu na wyżej postawione pytanie należało udzielić negatywnej odpowiedzi.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wnioskodawca inicjując konkretne postępowanie przed organem, jest jego "gospodarzem". Oznacza to, iż do wyłącznej kompetencji wnioskodawcy należy określenie trybu ustawowego,
w którego reżimie będzie musiał działać organ przy rozpoznawaniu sprawy.
A contrario – oparcie rozstrzygnięcia o inną niż wskazana we wniosku podstawę prawną oznaczać będzie wyjście poza ramy przedmiotowe konkretnej sprawy.
Przenosząc powyższe na realia faktyczne sprawy uznać należało, iż adresat wniosku nie mógł wydać skarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o Kpk. w sytuacji, gdy podstawy żądania strona upatrywała w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Poza wszelkim sporem pozostaje przecież to, że Wnioskodawca nie domagał się prowadzenia postępowania w oparciu o przepisy Kpk. Stąd więc pytany podmiot odmawiając udostępnienia informacji publicznej w oparciu o Kpk. wyszedł poza ramy przedmiotowe postępowania toczącego się w trybie ustawy o dostępie
do informacji publicznej.
W sytuacji gdy organ doszedł do przekonania, że udostępnienie spornej informacji w trybie u.d.i.p. nie jest możliwe, gdyż istnieje inny od u.d.i.p. tryb dostępu do żądanych informacji, winien pismem poinformować o tym fakcie Wnioskodawcę, by nie narazić się na zarzut bezczynności w rozpoznaniu wniosku. Nie miał natomiast możliwości faktycznej ani prawnej do tego, aby w owym odrębnym od u.d.i.p. trybie oceniać zasadność żądania zawartego we wniosku. Powyższe wynika wprost z art. 1 ust. 2 u.d.i.p..
Na marginesie wyjaśnić też należało, iż biorąc pod uwagę okoliczność, że niniejsza sprawa nie toczy się w ramach skargi na bezczynność, tutejszy Sąd nie mógł wypowiadać się co do prawidłowości konkluzji organu o istnieniu odrębnego
od u.d.i.p. trybu dostępu do żądanej informacji.
Tutejszy Sąd nie znalazł też przesłanek przemawiających za koniecznością odrzucenia skargi. Udostępnienie prasie informacji - która ma walor informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p. - odbywa się w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, a nie w trybie art. 4 prawa prasowego, a dziennikarz traktowany jest tak samo jak każdy inny obywatel składający wniosek o udostępnienie informacji publicznej. (tak: wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 maja 2016 r. II SAB/Kr 72/16, dostępny w CBOSA).
W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935). O kosztach orzeczono
w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a..
-----------------------
4