II SA/Wa 1840/22

II SA/Wa 1840/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-07-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kołodziej
Joanna Kube /przewodniczący/
Lucyna Staniszewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Sygn. powiązane
III OSK 2713/23 - Wyrok NSA z 2025-03-26
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Lucyna Staniszewska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz J. M. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga J.M. (dalej: ,,Skarżący’’) na postanowienie z dnia [...] sierpnia 2022 roku wydane przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: ,,Prezes Urzędu, PUODO, Prezes UODO’’), znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie na niezgodne z prawem przetwarzanie jego danych osobowych przez spółkę [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] z siedzibą w W. polegające na udostępnianiu jego danych osobowych na stronie internetowej [...] pod wskazanym linkiem:
"[...]".
Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Dnia [...] maja 2022 roku Skarżący J.M. złożył skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych przez spółkę [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] z siedzibą w W. będącej administratorem serwisu internetowego [...] poprzez utrzymywanie na stronie internetowej artykułu odnoszącego się do osoby Skarżącego, który prezentuje go w negatywnym świetle, co uniemożliwia jemu normalne społecznie funkcjonowanie. Skarżący zauważył, że spółka [...] została wezwana w dniu [...] kwietnia 2022 r. do usunięcia wszelkich danych umożliwiających identyfikację osoby Skarżącego w jakichkolwiek publikacjach umieszczonych na stronie internetowej [...], a także wszelkich innych stronach internetowych, których źródłem są publikacje na [...]. Pomimo upływu 30-dniowego terminu ww. spółka nie odpowiedziała na wniosek o usunięcie danych osobowych Skarżącego. We wniosku Skarżący powołał się na art. 17 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str. l, Dz. Urz. UE L 127 z 23 maja 2018 r., str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4 marca 2021 r., str. 35, ,,dalej: RODO’’) wskazując, że wydawca powinien usunąć wszelkie dane umożliwiające jego identyfikacje, a z ostrożności podniósł, że utrzymywanie artykułu na portalu wywołuje wobec jego osoby skutki dyskryminacyjne, a nadto, że nie zachodzi interes społeczny związany z prawem do informacji o osobie skarżącego, ten interes był chroniony w sprawie karnej prowadzonej przeciwko skarżącemu i nie zachodzi zgodna z zasadami określonymi przez RODO potrzeba dodatkowej ochrony tego interesu poprzez dalsze utrzymywania publikacji zwłaszcza, że publikacja dotyczy zdań z 2007 roku.
Wobec tego J.M. wniósł do Organu wniosek o nakazanie [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] usunięcie uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych poprzez usunięcie wszelkich informacji odnoszących się osoby Skarżącego bez podstawy prawnej.
Prezes Urzędu pismem z dnia [...] czerwca 2022 roku, sygn. akt: [...] skierował wezwanie do usunięcia braków formalnych, poprzez wskazanie linku do każdej strony, na której ujawniono dane Skarżącego w sposób objęty skargą. Pismem z dnia [...] czerwca 2022 roku J.M. wskazał adres strony internetowej, pod którym zamieszczony został artykuł zawierający jego dane osobowe.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 85 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23 maja 2018 r., str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4 marca 2021 r., str. 35) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781 t.j.) postanowił odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie skargi Pana J.M. na niezgodne z prawem przetwarzanie jego danych osobowych przez [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] z siedzibą w W. (ul. [...], [...] W.), polegające na udostępnieniu jego danych osobowych w artykule zatytułowanym " [...]" dostępnym na stronie internetowej administrowanego przez tę spółkę serwisu [...] pod linkiem: [...].
Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (znak pisma: [...]) zapadło dnia [...] sierpnia 2022 r. Organ wskazał, że do Urzędu Ochrony Danych Osobowych wpłynęła skarga Pana J.M. na niezgodne z prawem przetwarzanie jego danych osobowych przez [...] sp. z o.o. [...] z siedzibą w W. Organ zauważył, że postępowanie administracyjne prowadzone przez Prezesa UODO służy kontroli zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych i jest ukierunkowane na wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 58 ust. 2 rozporządzenia 2016/679. W przedmiotowej sprawie – jak wskazał PUODO - nie można dokonać oceny legalności przetwarzania danych w oparciu o przesłanki określone w art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2016/679 ze względu na wyłączenie stosowania tego przepisu do działalności dziennikarskiej na mocy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1781). Organ przywołał art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1914) definiujący pojęcie "prasa" oznaczające publikacje periodyczne, które nie tworzą zamkniętej, jednorodnej całości, ukazujące się nie rzadziej niż raz do roku, opatrzone stałym tytułem albo nazwą, numerem bieżącym i datą, a w szczególności: dzienniki i czasopisma, serwisy agencyjne, stałe przekazy teleksowe, biuletyny, programy radiowe i telewizyjne oraz kroniki filmowe; prasą są także wszelkie istniejące i powstające w wyniku postępu technicznego środki masowego przekazywania, w tym także rozgłośnie oraz tele- i radiowęzły zakładowe, upowszechniające publikacje periodyczne za pomocą druku, wizji, fonii lub innej techniki rozpowszechniania; prasa obejmuje również zespoły ludzi i poszczególne osoby zajmujące się działalnością dziennikarską. Dokonując wykładni Organ wskazał, że w związku z powyższym publikację na stronie internetowej należy uznać za publikację prasową.
W ocenie Prezesa UODO materiały publikowane na stronach internetowych, którymi administruje Spółka, odpowiadają ww. definicji prasy i stanowią przejaw dziennikarskiej działalności prasowej. Zgodnie z art. 85 ust. 1 rozporządzenia 2016/679, prawodawca krajowy ma możliwość przyjęcia przepisów, które godzą w prawo do ochrony danych osobowych z przetwarzaniem ich na potrzeby działalności dziennikarskiej.
Organ wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja, w której organ nadzorczy nie miał podstaw do rozstrzygnięcia sprawy ze względu na brak możliwości dokonania — w oparciu o obowiązujące przepisy o ochronie danych osobowych — merytorycznej oceny udostępnienia danych osobowych Skarżącego w materiałach zawartych na stronie internetowej administrowanej przez Spółkę. Prezes UODO podkreślił, że w takiej sytuacji niemożliwym jest wykorzystanie uprawnień pozwalających na przywrócenie stanu zgodnego z prawem przez Organ nadzorczy. Organ wskazał, że swoje stanowisko opiera na orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2073/19. Organ wówczas umorzył postępowanie w przedmiocie przetwarzania danych osobowych działając na podstawie art. 105 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 775 - dalej także: "k.p.a.") oraz art. 57 ust. 1 lit. f, art. 85 ust. 1-2 i art. 17 ust. 3 lit. a RODO.
Organ podkreślił, że ustalenie zaistnienia ww. przesłanki z art. 17 ust. 1 lit. d RODO wymagałoby od Prezesa UODO przeprowadzenia w niniejszej sprawie czynności wyjaśniających w zakresie legalności przetwarzania przez spółkę [...] danych osobowych skarżącego w oparciu o art. 5 i art. 6 RODO. Organ wskazał, że chociaż Prezes UODO nie posiada kompetencji do rozpoznania sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych w ramach dziennikarskiej działalności prasowej, to nie zamyka to stronie drogi ochrony jej praw w trybie przepisów kodeksu cywilnego. Przywołując na poparcie argumentacji wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2020 r., sygn. akt: II SA/Wa 2190/19.
Dnia [...] września 2022 r. J.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej jako Organ) zaskarżając je w całości.
Skarżonemu Postanowieniu oraz postępowaniu administracyjnemu zakończonemu jego wydaniem zarzucił:
1) naruszenie następujących przepisów postępowania administracyjnego:
a) art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a) poprzez niedopełnienie przez Organ wymogu działania na podstawie prawa;
b) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niedopełnienie przez Organ obowiązku stania na straży praworządności oraz niepodjęcie z urzędu i na wniosek Skarżącego wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także poprzez naruszenie słusznego interesu Skarżącego; naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sprawie w sposób podważający zaufanie Skarżącego do władzy publicznej oraz poprzez naruszenie wymogu bezstronności i równego traktowania stron, w tym kierunkowe prowadzenie postępowania wyłącznie w celu określonym skarżonym Postanowieniem;
d) naruszenie art. 12 § 1 k.p.a. poprzez opieszałe i ze zwłoką działanie w sprawie, działanie niewnikliwie oraz poprzez nieuzasadnione nieposłużenie się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia zgodnie z uzasadnionym żądaniem Skarżącego;
e) naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie niebudzącej wątpliwości podstawy prawnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oraz poprzez brak wykazania własnego uzasadnienia takiej odmowy;
f) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;
g) naruszenie art. 81 k.p.a. w zw. z art. . 35 § 1 i art. 36 § 1 k.p.a. w zw. z art. 57 ust. 1 lit f) RODO w zw. z art. 62 ustawy z dnia 10.05.2018 r. o ochronie danych osobowych (dalej jako Uodo) poprzez: (i) nierozpoznanie skargi Skarżącego z dnia [...].05.2022 r. (dalej jako Skarga), (ii) nieprzeprowadzenie postępowania w przedmiocie tej Skargi, (iii) niezawiadomienie Skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie i niepodanie przyczyn zwłoki, podczas gdy Organ powinien był informować Skarżącego o stanie sprawy i przeprowadzanych w jej toku czynnościach oraz wydać decyzję lub postanowienie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia wszczęcia postępowania;
2) naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:
a) naruszenie art. 85 ust. 1 i 2 Rodo poprzez błędne przyjęcie, iż wymieniony przepis wyłącza kontrolę Organu w zakresie przetwarzania danych osobowych na potrzeby dziennikarskie, a to poprzez błędne przyjęcie, iż polski ustawodawca przyjął przepisy określające odstępstwa lub wyjątki od rozdziału II, III, IV, V, VI, VII i IX Rodo;
b) naruszenie art. 85 ust. 1 i 2 Rodo poprzez błędne przyjęcie, iż obowiązujące od dnia 01.07.1984 r. przepisy ustawy prawo prasowe stanowią przejaw przyjęcia przez polskiego ustawodawcę przepisów określających odstępstwa lub wyjątki od rozdziału Il, III, IV, V, VI, VII i IX Rodo, które spełniają przesłankę niezbędności, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z wolnością wypowiedzi i informacji;
c) naruszenie art. 2 ust. 1 Uodo poprzez błędne uznanie, iż wyłączenie ze stosowania w polskim porządku prawnym art. 5-9, art. 11, art. 13-16, art. 18-22, art. 27, art. 28 ust. 2-10 oraz art. 30 Rodo stanowi przejaw niezbędności, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z wolnością wypowiedzi i informacji;
d) naruszenie art. 10 Rodo poprzez niezasadne uchylenie się Organu od nadzoru nad przetwarzaniem przez [...] sp. z o.o. [...] danych osobowych Skarżącego oraz poprzez uchylenie się Organu od sprawdzenia w toku postępowania administracyjnego, czy przetwarzanie przez [...] sp. z o.o. [...] danych osobowych Skarżącego w taki sposób, iż przetwarzanie to pozwala na niebudzącą wątpliwości identyfikację osoby Skarżącego, pomimo posłużenia się w artykule zatytułowanym "[...]", który jest umieszczony na stronach internetowych [...] przez [...] pod adresem:
[...], imieniem i pierwszą literą nazwiska Skarżącego, stanowi przejaw odpowiedniego zabezpieczenia praw i wolności Skarżącego; naruszenie art. 17 ust. 1 lit. d) Rodo poprzez uznanie, iż [...] przetwarza dane osobowe Skarżącego zgodnie z prawem, w sytuacji, gdy jest oczywistym, iż niezgodność z prawem polega na naruszeniu art. 10 Rodo, art. 12 ust. 1 pkt 2), art. 13 ust. 2, art. 14 ust. 1 Upp;
f) naruszenie art. 17 ust. 3 Rodo poprzez uznanie, iż Skarżącemu nie przysługuje prawo żądania od [...] sp. z o.o. [...] niezwłocznego usunięcia jego danych osobowych, a spółka nie ma obowiązku bez zbędnej zwłoki usunąć te dane osobowe, a także poprzez zaniechanie zbadania przez Organ, w jakim zakresie przetwarzanie przez [...] danych osobowych przez Skarżącego jest niezbędne, w tym również w jakim celu.
W oparciu o powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) Ppsa i art 145a § 1 Ppsa Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Organu w całości oraz zobowiązanie Organu do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie, ze wszelkimi jego elementami, a po przeprowadzeniu tego postępowania, do wydania decyzji w terminie określonym w art. 35 § 1 kpa, wskazując sposób załatwienia sprawy zgodnie z treścią skargi Skarżącego z dnia [...].05.2022 r.
Na skargę odpowiedź złożył Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dnia [...] października 2022 r. wnosząc o jej oddalenie. W odpowiedzi Prezes UODO podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Na wstępie odnosząc się do zarzutu Skarżącego co do podstawy prawnej wydanego postanowienia, Prezes UODO zauważa, że powyższą kwestię jasno wyraził w uzasadnieniu do postanowienia, stosując 61a § 1 k.p.a. jako przepis procesowy i powołując dodatkowo przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U. z 2018 r., poz. 1914), dalej jako Prawo prasowe, a także przepisy ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1781), dalej jako ustawa z 2018, które miały zastosowanie w rozpatrywanej przez Organ sprawie.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 1914 t.j.) portal [...] odpowiada ww. definicji prasy i stanowi przejaw dziennikarskiej działalności prasowej. Natomiast zgodnie z art. 85 ust. rozporządzenia 2016/679, prawodawca krajowy ma możliwość przyjęcia przepisów, które godzą prawo do ochrony danych osobowych z przetwarzaniem ich na potrzeby działalności dziennikarskiej, akademickiej, artystycznej i literackiej. Organ podkreślił, że art. 17 ust. 3 lit. a RODO stanowi, że przepisy art. 17 ust. 1 i 2 nie mają zastosowania, w zakresie w jakim przetwarzanie jest niezbędne do korzystania z prawa do wolności wypowiedzi i informacji. Powyższe ustalenia spowodowały, że brak było podstaw prawnych i faktycznych do prowadzenia przez Prezesa UODO postępowania w przedstawionej sprawie a zatem był on zobligowany do odmowy wszczęcia postępowania. Z uwagi na brak możliwości dokonania merytorycznej oceny udostępnienia danych osobowych Skarżącego przez Spółkę w związku z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z 2018 r., niemożliwe było zastosowanie przez organ uprawnień przewidzianych w art. 58 ust. 2 rozporządzenia 2016/679.
Pomimo braku literalnego wskazania przez prawodawcę wyłączenia stosowania art. 17 rozporządzenia 2016/679, to nie mógł on zostać zastosowany przez Prezesa UODO z uwagi na wyłączenie mocą art. 2 ust. 1 ustawy z 2018 r., stosowania art. 5-9 rozporządzenia 2016/679.
Organ zauważył, że wskazane w art. 17 rozporządzenia 2017/679 okoliczności pozwalające osobie, której dane dotyczą, żądania od administratora usunięcia jej danych, odnoszą się do sytuacji, gdy:
a) dane osobowe nie są już niezbędne do celów, w których zostały zebrane lub w inny sposób 9 przetwarzane (lit. a); co stanowi bezpośrednie odesłanie do zasad przetwarzania danych wyrażonych w art. 5 ust. 1 rozporządzenia 2016/679, a w szczególności do zasady ograniczonego celu, oraz minimalizacji danych (art. 5 ust. 1 lit. b oraz c rozporządzenia 2016/679), których stosowanie zostało wyłączone do działalności prasowej.
b) osoba, której dane dotyczą, cofnęła zgodę, na której opiera się przetwarzanie zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. a lub art. 9 ust. 2 lit. a, i nie ma innej podstawy prawnej przetwarzania (lit. b); przepis ten bezpośrednio odwołuje się do pojęcia zgody jako podstawy przetwarzania ustanowionej w art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia 2016/679 oraz art. 9 ust. 2 lit. a rozporządzenia 2016/679. Ponadto pojęcie zgody zostało doprecyzowane przez prawodawcę europejskiego w art. 7 rozporządzenia 2016/679, który określa warunku jej wyrażenia. Przepis ten również został wyłączony ze stosowania do działalności prasowej.
c) osoba, której dane dotyczą, wnosi sprzeciw na mocy art. 21 ust. 1 wobec przetwarzania i nie występują nadrzędne prawnie uzasadnione podstawy przetwarzania lub osoba, której dane dotyczą, wnosi sprzeciw na mocy art. 21 ust. 2 wobec przetwarzania (lit. c); w przedmiotowym zakresie wskazać należy, iż art. 21 rozporządzenia 2016/679, zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 1 ustawa z 2018 r. nie ma zastosowania do działalności prasowej.
d) dane osobowe były przetwarzane niezgodnie z prawem (lit. d); zgodność operacji przetwarzania danych osobowych może być oceniona jedynie na podstawie art. 6 ust. 1 oraz art. 9 ust. 2 rozporządzenia 2016/679, które zostały wyłączone ze stosowania do danych przetwarzanych w związku z działalnością prasową.
e) dane osobowe muszą zostać usunięte w celu wywiązania się z obowiązku prawnego przewidzianego w prawie Unii lub prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator (lit. e); w przedmiotowym zakresie wskazać należy, iż zapis ten stanowi bezpośrednie odwołanie do art. 6 ust. I lit. c rozporządzenia 2016/679 oraz art. 9 ust. 2 lit. b rozporządzenia 2016/679, których stosowanie zostało wyłączone do działalności prasowej.
f) dane osobowe zostały zebrane w związku z oferowaniem usług społeczeństwa informacyjnego, o których mowa w art. 8 ust. I (lit. f); w tym zakresie wskazać należy, iż art. 8 - zgodnie z decyzją polskiego ustawodawcy - nie znajduje zastosowania w ocenie operacji przetwarzania danych w związku z działalnością prasową.
Organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2021 r., sygn. akt: III OSK 2883/21, w którym to Sąd podkreślił, że spośród 6 przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2016/679, z uwagi na klauzulę prasową oraz brak konieczności legitymowania się przez prasę podstawą przetwarzania danych ewentualne zastosowanie mogą mieć trzy z nich, tj.:
1) dane osobowe nie są już niezbędne do celów, w których zostały zebrane lub w inny sposób przetwarzane (lit. a);
2) dane osobowe były przetwarzane niezgodnie z prawem (lit. d) oraz,
3) gdy dane osobowe muszą zostać usunięte w celu wywiązania się z obowiązku prawnego przewidzianego w prawie Unii lub prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator (lit. f).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. d rozporządzenia 2016/679, który stanowi, że osoba, której dane dotyczą, może domagać się usunięcia danych, jeżeli twierdzi, że administrator przetwarza dane z naruszeniem prawa, tzn. gdy administrator nie legitymuje się odpowiednią podstawą prawną uprawniającą go do przetwarzania danych, wskazać należy, że ustalenie zaistnienia ww. przesłanki wymagałoby od Prezesa UODO przeprowadzenia w niniejszej sprawie czynności wyjaśniających w zakresie legalności przetwarzania przez spółkę [...] sp. z o.o. [...] danych osobowych skarżącego w oparciu o art. 5 i art. 6 RODO. Tymczasem, nie ulega wątpliwości, że przepisów tych nie można jednak stosować dla przetwarzania danych do celów dziennikarskich, o czym wyraźnie stanowi art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. W tej sytuacji, oznacza to, że organ nadzorczy nie posiadał materialno-prawnej podstawy do ustalenia okoliczności faktycznej warunkującej spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 lit. d RODO, a tym samym nie miał podstaw prawnych do badania tych przesłanek w celu spełnienia żądania skarżącego. Na poparcie tego argumentu Organ przytoczył wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt: II SA/Wa 2073/19 odnoszący się do kontroli umorzenia postępowania przez Prezesa UODO.
Reasumując Organ wskazał, że wszystkie przesłanki regulujące prawo osoby, której dane dotyczą, są nierozerwalnie połączone z przesłankami legalizującymi przetwarzanie danych oraz zasadami przetwarzania danych osobowych (tj. art. 5 ust. 1, 6 ust. 1 oraz 9 ust. 2 rozporządzenia 2016/679). Wyłączenie stosowania wyżej wymienionych przepisów uniemożliwia Prezesowi UODO dokonanie oceny legalności przetwarzania danych osobowych Skarżącego. Nie można bowiem dokonać analizy ziszczenia się przesłanek określonych w art. 17 rozporządzenia 2016/679 w oderwaniu od kwestii legalności, prawidłowości i niezbędności danych w procesie przetwarzania.
Odnosząc się z kolei do zarzutu Skarżącego o niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, Organ podkreślił, że postępowanie dowodowe jest przeprowadzane w trakcie postępowania administracyjnego, a nie przed jego wszczęciem. To sama skarga inicjuje wszczęcie postępowania, jeżeli organ do którego się zwrócono jest właściwy do rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie organ odmówił Skarżącemu wszczęcia postępowania, ze względu na wyłączenie jego właściwości w badaniu tego rodzaju spraw na podstawie art. 85 ust. 1 rozporządzenia 2016/679 w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z 2018 r. Sprawa nie wymagała szerszego wyjaśnienia niż to co przedstawił sam Skarżący. Wobec ww. przeszkody w prowadzeniu postępowania organ musiał ustosunkować się formalnie co do żądania jego wszczęcia (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2020 r., sygn. akt. II SA/Wa 2190/19). Prezes UODO wskazał, że umiejscawia badanie legalności przetwarzania informacji prasowych, w tym danych osobowych, należy poszukiwać w kompetencjach sądów powszechnych. O tym, czy w konkretnym przypadku opublikowanie materiału prasowego nastąpiło z naruszeniem prawa, orzekają właściwe rzeczowo i miejscowo sądy powszechne. W wyroku z 18 marca 2008 r. (IV CSK 474/07, LEX nr 394884) Sąd Najwyższy wskazał na samodzielny i odrębny charakter ochrony danych osobowych w rozumieniu ustawy Prawo prasowe. Sprawy o roszczenia wynikające z naruszenia przepisów Prawa prasowego w tym art. 13 ust. 2 Prawa prasowego należą zatem do właściwości sądów powszechnych.
Skoro ustawodawca przewidział, że w zakresie naruszenia art. 13 ust. 2 Prawa prasowego należy rozpatrywać w kontekście naruszenia dóbr osobistych, tym z samym niezasadne jest istnienie konkurencyjnego sposobu ochrony na gruncie postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 t.j.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności, czy też zgodności z zasadami współżycia społecznego.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 t.j., dalej także: ,,p.p.s.a.").
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony.
Skarga zasługuje na uwzględnienie lecz nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne.
Sąd uznał, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, wydając sporne postanowienie dopuścił się naruszenia przepisu art. 61 a § 1 k.p.a. Wskazana regulacja z art. 61 a § 1 k.p.a. nadaje kompetencję dla organu administracji publicznej do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy postępowanie administracyjne nie może być wszczęte, ponieważ żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z ,,innych uzasadnionych przyczyn’’. Odmowa wszczęcia następuje zatem ze względów podmiotowych lub przedmiotowych. Względy podmiotowe związane są z oczywistym brakiem przymiotu strony. Względy przedmiotowe mają natomiast zróżnicowany charakter. Zgodnie z ustabilizowanym orzecznictwem jednak "inne uzasadnione przyczyny" to takie przeszkody, które uniemożliwiają wszczęcie postępowania administracyjnego i odnoszą się do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (vide: wyrok NSA z 20.11.2017 r., II GSK 1706/17, LEX nr 2424216).
Tak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie akceptowana jest teza, że te inne przyczyny to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, a więc przypadki, w których, np. sprawa nie ma charakteru administracyjnego albo sprawa administracyjna nie podlega załatwieniu w formie aktu administracyjnego, w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 317). Podkreśla się również, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. ,,z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy, wtedy gdy ,,na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (vide: wyrok NSA z 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13, LEX nr 1982821). Organ nie może zatem ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie - po stwierdzeniu, że brak podstaw do prowadzenia postępowania - wydać postanowienia o odmowie jego wszczęcia ,,z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. (vide: wyrok WSA w Białymstoku z 10 września 2015 r., sygn. akt: II SA/Bk 429/15, LEX nr 1796627). Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a., ma zatem charakter rozstrzygnięcia formalnego, a nie merytorycznego (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 6 września 2012 r., sygn. akt: IV SA/Po 332/12, LEX nr 1216728).
Prezes UODO w trybie art. 61a k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania. W niemożność zastosowania przepisów RODO w stanie faktycznym sprawy nie ma charakteru oczywistego. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania co do jego zasadności. W ocenie Sądu, Prezes UODO wadliwie w niniejszej sprawie zastosował przepis art. 61 a § 1 k.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie skargi J.M. na niezgodne z prawem przetwarzanie jego danych osobowych przez [...] sp. z o.o. [...] z siedzibą w W. wskazując na brak podstawy materialnoprawnej do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w żądanym przez skarżącego przedmiocie z powodu ,,innych uzasadnionych przyczyn’’.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wydał zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia danych osobowych, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., ze względu na brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W uzasadnieniu postanowienia podał, że w zakresie jego kompetencji mieści się wydawanie decyzji administracyjnych w sprawie, ze względu na wyłączenie jego właściwości w badaniu tego rodzaju spraw na podstawie art. 85 ust. 1 rozporządzenia 2016/679 w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z 2018 r. o ochronie danych osobowych.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych jest organem właściwym w sprawie ochrony danych osobowych (art. 34 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. 2019 r., poz. 1781 t.j.) i jednocześnie organem nadzorczym, w rozumieniu rozporządzenia 2016/679 (art. 34 ust. 2 u.o.d.o.). Jak stanowi przepis art. 57 ust. 1 RODO, bez uszczerbku dla innych zadań określonych na mocy niniejszego rozporządzenia, każdy organ nadzorczy na swoim terytorium monitoruje i egzekwuje stosowanie niniejszego rozporządzenia, m.in. rozpatrując skargi wniesione przez osobę, której dane dotyczą.
W niniejszej sprawie istotna jest odpowiedź na pytania: czy w związku z publikacją danych osobowych skarżącego w artykule z 2011 r. na stronie internetowej [...], przy założeniu, iż od pierwszej publikacji materiału prasowego upłynął znaczny czas to Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych miał podstawę prawną do orzekania w przedmiocie nieprawidłowości w przetwarzaniu danych osobowych skarżącego; czy udostępnianie publikacji z tak odległej przeszłości przechowywana na stronie internetowej stanowi działalność polegającą na redagowaniu, przygotowywaniu, tworzeniu lub publikowaniu materiałów prasowych w rozumieniu Prawa prasowego a zatem stanowi ,,działalność prasową", wobec której wyłączona jest - w myśl art. 2 ust. 1 u.o.d.o. - część regulacji RODO oraz czy w sprawach działalności prasowej znajduje faktycznie zastosowanie regulacja art. 17 RODO ("prawo bycia zapomnianym") czy też regulacja ta jest wyłączona jak twierdzi Organ. Problematyka ta była przedmiotem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2023 roku w sprawie o sygn. akt: II OSK 6781/21, (https://cbois.nsa.gov.pl). Sąd ten wskazał, że pierwszeństwo wolności prasy nad ochroną prawa do prywatności możliwe jest tylko do chwili, gdy są realizowane cele działalności prasowej, a zatem do momentu, gdy materiał prasowy zgodnie z art. 1 ustawy Prawo prasowe służy urzeczywistnianiu prawa obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej, a zatem udostępnianie przez wydawcę publikacji z przed kilkunastu lat, publikacji archiwalnej przechowywanej na stronie internetowej nie stanowi działalność prasowej polegającą na redagowaniu, przygotowywaniu, tworzeniu lub publikowaniu materiałów prasowych w rozumieniu ustawy Prawo prasowe. W konsekwencji do przetwarzania takich danych nie znajduje zastosowania wyłączenie z art. 2 ust. 1 ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, a w konsekwencji znajduje zastosowanie także przepis art. 17 RODO regulujący tzw. prawo zapomnienia, gdyż udostępnianie archiwalnych materiałów prasowych dostępnych w Internecie nie jest niezbędne do korzystania z prawa do wolności wypowiedzi i informacji, o czym mowa w art. 17 ust. 3 lit.a RODO, bowiem prawo do wolności wypowiedzi i informacji zostało zrealizowane już uprzednio, tj. w chwili opublikowania materiału posiadającego przymiot aktualności, a zatem służącego realizacji zadań prasy, o których mowa w art. 1 ustawy Prawo prasowe.
Sąd nie przesądza o tym, czy materiał prasowy przechowywany na stronie internetowej portalu [...] posiada cechę aktualności, czy jest to materiał archiwalny jednakże obowiązkiem organu było rozważenie, czy z perspektywy wolności dostępu do informacji, dalsze przetwarzanie w materiale prasowym sprzed jedenastu lat danych osobowych skarżącego, jest w istocie niezbędne. Takie rozważania mogą mieć miejsce po wszczęciu postępowania.
Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrzymywanie publikacji zawierającej wypowiedzi krytyczne wobec określonej osoby - może nie służyć dostarczaniu obiektywnej informacji prasowej (aktualnej czy archiwalnej), lecz może służyć np. kreowaniu wizerunku konkretnych postaci, wedle przyjętych przez administratora kryteriów doboru pozostawianych w Internecie materiałów prasowych. Publikowanie danych osobowych wówczas nie jest niezbędne w kontekście korzystania z prawa do wolności wypowiedzi i informacji w granicach działalności prasowej, w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.o.d.o.. Zatem Organ, nie czyniąc zadość obowiązkowi rozważeniu sprawy we wskazanych wcześniej aspektach wobec treści art. 17 RODO, uchybił przepisom prawa procesowego w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy w jej istotnych aspektach. Doszło zatem do naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a tj. art. 7, 77 § 1 art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. Przyczyną tego była błędna wykładnia przepisów, tj. art. 85 RODO jak i art. 2 ust. 1 u.o.d.o. jak i brak analizy przepisów prawa materialnego w kontekście stanu faktycznego sprawy. Tym samym Prezes UODO bezzasadnie odmówiono wszczęcia postępowania, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Zwrócić należy uwagę, że nawet przyjęcie, iż działalność wydawcy spełnia kryteria ,,działalności prasowej’’ zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych i wyłączone zostały niektóre przepisy RODO, tj.: art. 5-9, art. 11, art. 13-16, art. 18-22, art. 27, art. 28 ust. 2-10 oraz art. 30 rozporządzenia 2016/679. Nie oznacza wyłączenia stosowania przepisów RODO w całości. Wyłączeniu nie ulega stosowanie art. 10 RODO, art. 12 RODO, art. 17 RODO, art. 23-26 RODO.
Przyjęta konstrukcja prawna art. 85 RODO jak i motyw 153 preambuły RODO oznacza brak możliwości całkowitego wyłączenia stosowania rozporządzenia RODO (zagadnienia dotyczące zakresu jego stosowania zawarte zostały w rozdziale I, który nie został wskazany wśród przepisów możliwych do wyłączenia czy ograniczenia), a jedynie możliwość wprowadzenia wyłączeń lub ograniczenia stosowania konkretnych przepisów. Art. 85 ust. 2 RODO przewiduje, że dla przetwarzania do celów dziennikarskich lub do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej państwa członkowskie określają odstępstwa lub wyjątki od rozdziału II (Zasady), rozdziału III (Prawa osoby, której dane dotyczą), rozdziału IV (Administrator i podmiot przetwarzający), rozdziału V (Przekazywanie danych osobowych do państw trzecich lub organizacji międzynarodowych), rozdziału VI (Niezależne organy nadzorcze), rozdziału VII (Współpraca i spójność) oraz rozdziału IX (Szczególne sytuacje związane z przetwarzaniem danych), jeżeli są one niezbędne, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z wolnością wypowiedzi i informacji.
Nie ulega wątpliwości, że rozporządzenie RODO stanowi kompleksową regulację dotyczącą ochrony danych osobowych a państwom członkowskim Unii Europejskiej pozostawiono pewien zakres swobody w zakresie regulacji na poziomie krajowym, aby niektóre zagadnienia doprecyzować (np. w przypadku organu nadzorczego, czy odpowiedzialności za naruszenie zasad ochrony danych osobowych), czy też dostosować zasady wprowadzone przez RODO do innych obowiązujących w danym porządku prawnym zasad. Przyjmuje się, że RODO, mimo swojego szerokiego zastosowania do praktycznie każdej sfery działalności, w której mamy do czynienia z przetwarzaniem informacji, nie może ingerować w absolutnie każdą sferę życia i w niektórych dziedzinach, takich jak właśnie wypowiedzi dziennikarskie, czy też działalność artystyczna, słusznie wyłączono jednak część obowiązków typowych dla "klasycznego" przetwarzania danych osobowych.
Biorąc pod uwagę, że ustawa o ochronie danych osobowych nie wyłączyła wszystkich regulacji RODO a jedynie wprost wskazane w art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych to Organ powinien dokonać analizy czy wyłączenie zastosowania art. 5 i 6 RODO w konkretnej sprawie wyłącza zastosowania art. 17 ust. 1 lit d RODO. Mogło bowiem dojść do naruszenia innych zasad przetwarzania danych.
Przytoczony przez organ wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt: II SA/Wa 2073/19 (https://cbois.nsa.gov.pl) jest prawomocny, jednakże odnosił się on do kontroli umorzenia postępowania przez Prezesa UODO. W przytoczonym judykacie zdaniem Sądu, Organ nie dopuścił się w toku postępowania jakichkolwiek istotnych uchybień formalnych, które uniemożliwiłyby Sądowi dokonanie prawidłowej oceny zarzutów skargi i wypowiedzenie się co do legalności podjętego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze uchybienia formalne Sąd analizował przestrzeganie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa (art. 8 § 1 k.p.a.), jak i stosowanie (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem, w niniejszej sprawie organ odmówił wszczęcia postępowania a zatem nie zrealizował ww. zasad. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2021 roku, sygn. akt: III OSK 2883/21, (https://www.cbosa.nsa.gov.pl), że istnieje podstawa prawna do działania organu - Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych i jest nim art. 17 ust.1-3 RODO, gdyż jego stosowanie (podobnie jak np. art. 10 RODO) nie zostało wyłączone w ramach klauzuli prasowej – art. 2 ust.1 u.o.d.o. Organ powinien zatem odnieść się merytorycznie do skargi J.M. i rozstrzygnąć sprawę co do istoty. Ponieważ sprawa nie była w ogóle badana w tym kontekście przez organ, przedwczesnym byłoby zajmowanie stanowiska w tym aspekcie przez Sąd.
Nieuzasadnione okazały się także zarzuty skargi, iż Organ przyjął, że spółka [...] przetwarza dane osobowe Skarżącego zgodnie z prawem. Z uwagi na odmowę wszczęcia postępowania nie było to przedmiotem oceny Organu.
Rozpoznając ponownie sprawę Organ będzie obowiązany rozważyć czy udostępniona przez wydawcę publikacja z 2011 roku, zawierająca dane osobowe Skarżącego zamieszczona na portalu internetowym [...] stanowi działalność prasową polegającą na redagowaniu, przygotowywaniu, tworzeniu lub publikowaniu materiałów prasowych w rozumieniu ustawy Prawo prasowe, do której zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, nie stosuje się przepisów art. 5-9, art. 11, art. 13-16, art. 18- 22, art. 27, art. 28 ust. 2-10 oraz art. 30 RODO, a także czy w konkretnym stanie faktycznym nawet jeśli publikacja artykułu objęta jest klauzulą prasową wtłaczającą działalność prasową spod stosowania niektórych norm RODO to Skarżący mógł skutecznie żądać zaprzestania przetwarzania przez upublicznienie na stosownej stronie internetowej swoich danych osobowych w materiale prasowym, opublikowanym na portalu [...] biorąc pod uwagę niewyłączone przepisy RODO.
Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.
Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O kosztach rozstrzygnięto w pkt 2 w myśl art. 200 P.p.s.a.