II SA/WA 1832/23

II SA/Wa 1832/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Kruszewska-Grońska /przewodniczący/
Joanna Kube /sprawozdawca/
Sławomir Fularski
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2061
art.42 ust.1
Ustawa z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego
Dz.U. 2018 poz 133
art. 21 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 6 pkt 1-5, art. 26 ust. 6 pkt 3
Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Sławomir Fularski, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nadpłaconego świadczenia mieszkaniowego oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Agencji Mienia Wojskowego dalej: "Prezes AMW", decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, 2185, 1855), dalej: "k.p.a.", art. 17 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2061) oraz art. 21 ust. 6 pkt 3 i art. 48d ust. 12 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r., poz. 1623), dalej: "ustawa o zakwaterowaniu", utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego Oddział w [...], dalej: "Dyrektor Oddziału", z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...], orzekającą
o nadpłaconym na rzecz A. J. - w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] stycznia 2023 r., w łącznej kwocie 48.586,00 zł - świadczeniu mieszkaniowym
i zobowiązującą A. J. do zwrotu nadpłaconego świadczenia mieszkaniowego.
Jak wynika z ustaleń w sprawie A. J., dalej: "strona", "skarżący", złożył w dniu [...] sierpnia 2010 r. do Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...] (obecnie: Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego), wniosek o wypłatę świadczenia mieszkaniowego. W wyniku rozpatrzenia wniosku, stronie od dnia [...] lipca 2010 r. rozpoczęto comiesięczną wypłatę świadczenia mieszkaniowego. Świadczenie wypłacano w czasie pełnienia służby w garnizonie [...] w okresie od [...] lipca 2010 r. do [...] maja 2012 r. w kwocie 510,00 zł oraz w garnizonie [...] - od
[...] czerwca 2012 r. do [...] grudnia 2022 r. w kwocie 480,00 zł, natomiast od [...] stycznia 2023 r. do [...] stycznia 2023 r. w kwocie 570 zł miesięcznie.
W dniu [...] lutego 2023 r. A. J. złożył wniosek o wypłatę odprawy mieszkaniowej. We wniosku tym, oświadczył, że zarówno on, jak i jego małżonka nie nabyli lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub uwzględnieniem pomniejszenia
w cenie nabycia. A. J. przedstawił jednocześnie akt notarialny zmiany treści umowy (repertorium [...] numer [...] z dnia [...] listopada 2000 r.),
z którego wynika, że B. K. (obecnie J.) wraz
z ówczesnym mężem T. K. w dniu [...] lipca 2000 r. (repertorium [...]) nabyła lokal mieszkalny w [...] przy ul. [...] od Gminy Miejskiej [...] Z aktu tego wynika również, że [...] listopada 2000 r. dokonano zmiany treści aktu notarialnego (repertorium [...]) w ten sposób, że przedmiotowy lokal mieszkalny w całości nabywa B. K.(obecnie J.) natomiast T. K. zrzekł się uprawnień do nabycia przedmiotowego lokalu mieszkalnego. W akcie tym nie było wzmianki o udzielonej bonifikacie.
Z akt sprawy wynika, że A. J. i B. K. zawarli związek małżeński w dniu [...] sierpnia 2014 r. W dniu [...] marca 2023 r. pismem nr [...] Urząd Miejski w [...] poinformował, że na podstawie aktu notarialnego Repertorium [...] numer [...] umowy użytkowania wieczystego gruntu oraz umowy sprzedaży z [...] lipca 2000 r., B.K. (obecnie J.) wraz z mężem T. K. wykupili lokal mieszkalny nr [...] położony w budynku przy ulicy [...] w [...]. Przedmiotowa nieruchomość została sprzedana B. K. oraz T. K. z zastosowaniem bonifikaty wysokości 70% ceny sprzedaży.
Z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki wskazanej w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, pismem z [...] kwietnia 2023 r. Dyrektor Oddziału wezwał stronę do zwrotu nadpłaconego świadczenia mieszkaniowego w kwocie 48.586,00 zł, za okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] stycznia 2023 r., tj. od dnia zawarcia związku małżeńskiego z B.K. (obecnie J.).
W związku z tym, że strona nie zwróciła żądanej kwoty, Dyrektor Oddziału wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie, a następnie wydał decyzję w dniu [...] czerwca 2023 r., stwierdzającą nadpłatę i zobowiązującą do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia mieszkaniowego, za okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] stycznia 2023 r., w kwocie 48.586,00 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji powołał się na negatywną przesłankę realizacji prawa do zakwaterowania, o której mowa w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy
o zakwaterowaniu.
A. J. odwołał się od decyzji Dyrektora Oddziału do Prezesa AMW, zarzucając błędną ocenę okoliczności nabycia lokalu mieszkalnego
z bonifikatą. Wskazał, że bonifikata, na której otrzymanie powołuje się Dyrektor Oddziału, została zwrócona poprzez jej wpłatę na konto Urzędu Miasta [...]. Ponadto zdaniem odwołującego się, organ naruszył prawo poprzez niezastosowanie art. 7a § 1 i art. 81a k.p.a., co przełożyło się na rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości interpretacyjnych i niedających się usunąć wątpliwości faktycznych na niekorzyść odwołującego. Podniósł również, że zgodnie z art. 117 § 2 kodeksu cywilnego po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.
Prezes AMW decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając wskazał, że w toku postępowania wszczętego odwołaniem od decyzji Dyrektora Oddziału o odmowie wypłaty ww. odprawy mieszkaniowej, zwrócił się pismem z [...] czerwca 2023 r. nr [...] do Burmistrza Miasta [...] oraz pismem z 1 czerwca 2023 r. nr [...] do skarżącego o udzielenie informacji dotyczących stanu faktycznego związanego z dokonaniem zwrotu bonifikaty przez B. K. (obecnie J.).
Z otrzymanych odpowiedzi (pisma Burmistrza Miasta [...] z 23 czerwca
2023 r. oraz pisma A. J. z 12 czerwca 2023 r. nr [...]) jednoznacznie wynika, że B. J. w dniu 20 lutego 2023 r. wpłaciła samowolnie na rachunek bankowy Urzędu Miasta [...] kwotę 6.678,00 zł, podając w tytule przelewu zwrot bonifikaty udzielonej przy sprzedaży lokalu mieszkalnego.
Organ odwołał się do treści art. 21 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu, zgodnie
z którym żołnierzowi zawodowemu od dnia wyznaczenia na pierwsze stanowisko służbowe do dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej przysługuje prawo do zakwaterowania na czas pełnienia służby wojskowej w miejscowości, w której żołnierz pełni służbę, albo w miejscowości pobliskiej, albo za jego zgodą w innej miejscowości.
Podał, że prawo do zakwaterowania żołnierza zawodowego, zgodnie z ust. 2 ww. przepisu realizowane jest w jednej z następujących form: przydziału kwatery albo innego lokalu mieszkalnego na czas pełnienia służby, przydziału miejsca
w internacie albo kwaterze internatowej, wypłaty świadczenia mieszkaniowego.
W myśl art. 21 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu, żołnierz zawodowy wybiera, na swój wniosek, jedną z form zakwaterowania, o których mowa w ust. 2. Natomiast treść art. 21 ust. 6 pkt 1-5 ustawy o zakwaterowaniu zawiera katalog przesłanek negatywnych, które wyłączają dopuszczalność realizacji prawa do zakwaterowania (w tym wypłaty świadczenia mieszkaniowego). Zgodnie z tym przepisem żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania, jeżeli on lub jego małżonek,
z zastrzeżeniem ust. 10:
1) otrzymał ekwiwalent pieniężny w zamian za rezygnację z kwatery, wypłacony na podstawie przepisów ustawy obowiązujących do dnia 30 czerwca 2004 r.;
2) otrzymał odprawę mieszkaniową wypłaconą albo zrealizowaną w formie rzeczowej na podstawie przepisów ustawy obowiązujących od dnia 1 lipca 2004 r.;
3) nabył lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia;
4) otrzymał pomoc finansową wypłaconą w formie zaliczkowej lub bezzwrotnej do dnia 31 grudnia 1995 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 maja 1976 r.
o zakwaterowaniu sil zbrojnych (Dz. U. z 1992 r. Nr 5, poz. 19 oraz z 1994 r. Nr 10, poz. 36);
5) nabył własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego od Agencji.
Organ stwierdził, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy bezspornym jest, że A. J. w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] stycznia 2023 r., otrzymywał świadczenie mieszkaniowe, jak również, że jego małżonka B. J. (wcześniej K.) wraz z ówczesnym mężem T. K. w dniu 7 lipca 2000 r. nabyła lokal mieszkalny w [...] przy ul. [...] od Gminy Miejskiej [...], przy zastosowaniu pomniejszenia
w cenie nabycia. Następnie [...] listopada 2000 r. dokonano zmiany treści aktu notarialnego w ten sposób, że przedmiotowy lokal mieszkalny w całości nabyła B. K. (obecnie J.) natomiast T. K. zrzekł się uprawnień do nabycia przedmiotowego lokalu mieszkalnego.
Z treści art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu wynika, że prawo do zakwaterowania, o którym mowa w art. 21 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu, nie przysługuje żołnierzowi zawodowemu m in. jeżeli żołnierz lub jego małżonek skorzystał z uprawnień w przypadkach określonych w art. 21 ust. 6. Jednym
z wymienionych negatywnych przypadków jest nabycie kiedykolwiek przez żołnierza lub jego małżonka lokalu mieszkalnego z bonifikatą lub z pomniejszeniem w cenie nabycia od wskazanych w tym przepisie enumeratywnie podmiotów (art. 21 ust. 6
pkt 3).
Organ zaznaczył, że art. 21 ust. 6 pkt 3 nie precyzuje żadnych innych okoliczności, w których doszło do nabycia lokalu mieszkalnego, takich jak czas nabycia, czy sposób nabycia (do majątku wspólnego lub odrębnego), zaś jedynie
w sposób wyczerpujący wskazuje podmioty, od których nabycie na preferencyjnych warunkach pozbawia żołnierza zawodowego prawa podstawowego do zakwaterowania, np. wypłaty świadczenia mieszkaniowego.
Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił, że A. J. nie był uprawniony do otrzymywania świadczenia, gdyż B. J. (wcześniej K.) w dniu [...] lipca 2000 r. nabyła lokal mieszkalny w [...] przy ul. [...] od Gminy Miejskiej [...], przy zastosowaniu pomniejszenia w cenie nabycia.
Z tego powodu Dyrektor Oddziału, działając zgodnie z art. 48d ust, 12 i 13 ustawy o zakwaterowaniu, wezwał stronę do zwrotu nadpłaconego świadczenia mieszkaniowego za okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] stycznia 2023 r., a następnie wydał decyzję z dnia [...] czerwca 2023 r. o nadpłaceniu oraz zobowiązaniu A. J. do zwrotu świadczenia mieszkaniowego w kwocie 48.586,00 zł.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania w kwestii przedawnienia, powołał się na wyrok WSA z 12 maja 2021 r. sygn. akt. II SA/Wa 154/21, w uzasadnieniu którego Sąd wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu, do spraw roszczeń administracyjnoprawnych Agencji, w zakresie nieuregulowanym przez ustawę o zakwaterowaniu, stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej, tytułu [...] Kodeku [...]. Zgodnie z art. 120 § 1 k.c., bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Roszczenie staje się w świetle przepisów prawa wymagalne wtedy, gdy wierzyciel może skutecznie żądać wykonania świadczenia od dłużnika. W przypadku sprawy o charakterze administracyjnym, żądanie następuje z chwilą wydania odpowiedniego aktu (decyzji) administracyjnego (por. M. Pyziak - Szajhicka, Komentarz do art. 120 Kodeksu cywilnego, LEX 2018, t. 3). Uznać zatem można, że dopiero, gdy decyzja administracyjna, nakazująca zwrot świadczenia, stała się ostateczna zaczął płynąć trzyletni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 42 ust. 1 ustawy
o zakwaterowaniu.
Odnosząc się zaś do kwestii zwrotu bonifikaty udzielonej przy sprzedaży przedmiotowego lokalu, wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344), jeżeli nabywca nieruchomości zbył nieruchomość lub wykorzystał ją na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty (tj. cele mieszkaniowe), przed upływem 10 lat,
a w przypadku nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny przed upływem 5 lat, licząc od dnia nabycia, jest zobowiązany do zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji. Zwrot następuje na żądanie właściwego organu.
Biorąc zatem pod uwagę, że w rozpatrywanym przypadku nie wystąpiły żadne prawne przesłanki do żądania zwrotu bonifikaty, Urząd Miasta [...] nie występował do B. J. (wcześniej K.) o jej zwrot, a co za tym idzie samowolna wpłata kwoty 6.678,00 zł, odpowiadająca kwocie udzielonej w 2000 r. bonifikaty, nie jest równoznaczna z jej zwrotem.
Prezes WAM zauważył, że postępowanie w niniejszej sprawie nie ma charakteru uznaniowego, co powoduje, że organ ma obowiązek wydania decyzji
o zwrocie, w sytuacji braku wpłaty pobranego nienależnie świadczenia
w wyznaczonym terminie. Wpłata kwoty odpowiadającej bonifikacie udzielonej
w 2000 r., na konto organu, który udzielił przedmiotowej bonifikaty, bez podstawy prawnej, określana przez odwołującego się "zwrotem bonifikaty", nie może stanowić podstawy odstąpienia przez organ od żądania zwrotu nadpłaconego świadczenia mieszkaniowego.
Prezes AMW, podsumowując dokonane w rozpatrywanej sprawie ustalenia, wskazał, że A. J. otrzymywał świadczenie mieszkaniowe, pomimo wystąpienia negatywnej przesłanki realizacji prawa do zakwaterowania, o której mowa w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu i wobec tego Dyrektor Oddziału
w oparciu o dyspozycję art. 48d ust. 12 w związku z ust. 13 ustawy
o zakwaterowaniu był zobowiązany do wydania decyzji o zwrocie świadczenia mieszkaniowego nienależnie wypłaconego.
Pismem z dnia 16 sierpnia 2023 r. A. J. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa AMW z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...].
W skardze zarzucił organowi:
I. naruszenie prawa materialnego:
1) art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu poprzez jego błędną wykładnię
i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zwrot bonifikaty musi mieć podstawę prawną w sytuacji, gdy żaden przepis prawa, w tym ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zakazuje dobrowolnego zwrotu bonifikaty i taka praktyka zwrotu bonifikat jest stosowana;
2) art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu poprzez jego zastosowanie, pomimo że w dacie nabycia lokalu z bonifikatą przez małżonkę skarżącego, skarżący nie był żołnierzem,
3) art. 18 w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie
w sprawie, w której powinny znaleźć zastosowanie mając na uwadze, że
w przeciwnym wypadku uprzywilejowany jest konkubinat wobec instytucji małżeństwa;
II. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy:
1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego,
a w szczególności pisma jego żony B. J. z dnia 20 lutego
2023 r. do Gminy [...] informującego o zwrocie bonifikaty wraz z potwierdzeniem przelewu poprzez przyjęcie przez organ, że nie doszło do zwrotu bonifikaty,
w sytuacji zwrotu kwoty bonifikaty Gminie [...], która nie zakwestionowała zwrotu, ponieważ do dnia dzisiejszego nie oddała zwróconej bonifikaty, a w konsekwencji nie jest wzbogacona z tytułu udzielonej jej bonifikaty.
Skarżący, wskazując na powyższe uchybienia, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Oddziału i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zdaniem skarżącego, spór w przedmiotowej sprawie zasadza się na tym, czy mamy do czynienia ze zwróconą bonifikatą. Ma to o tyle znaczenie, że w przypadku zwróconej bonifikaty nie stosuje się art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu.
Skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmujące, że nie stosuje się art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu w sytuacji, gdy doszło do zwrotu bonifikaty.
Przytoczył fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2186/18), iż "Organ winien więc ustalić przede wszystkim to, czy na dzień orzekania wnioskodawcę nadal można skutecznie uznawać za beneficjenta uprawnienia do nabycia lokalu z bonifikatą. W ocenie składu orzekającego, zasady logicznego rozumowania przemawiają za przyjęciem, że zwrot przez żołnierza udzielonej mu bonifikaty na zakup mieszkania, przywraca stan faktyczny istniejący przed jej udzieleniem. Bonifikata udzielona, ale późnej zwrócona, przestaje istnieć jako taka. Nie jest już bowiem bonifikatą, a staje się zwróconą bonifikatą. Nie wymaga zaś dowodu twierdzenie, iż nie można być równocześnie beneficjentem prawa do bonifikaty i jednocześnie nie być owym beneficjentem (wobec zwrócenia bonifikaty). W innej sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 936/19 Sąd
w uzasadnieniu wskazał, że "Zwrot przez żołnierza udzielonej mu bonifikaty na zakup mieszkania, przywraca stan faktyczny istniejący przed jej udzieleniem. Bonifikata udzielona, ale późnej zwrócona, przestaje istnieć jako taka. Nie jest już bowiem bonifikatą, a staje się zwróconą bonifikatą".
Zdaniem skarżącego, przywoływany przez organ art. 68 ust. 2 ustawy
o gospodarce nieruchomościami dotyczy obowiązku zwrotu bonifikaty stanowiącego sankcję naruszenia ustawowych ograniczeń w dysponowaniu i rozporządzaniu nabytą nieruchomością. Jednakże to dobrowolny zwrot bonifikaty przez beneficjenta był rozpatrywany w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2186/18. Tak więc w praktyce organów administracji publicznej zachodziły przypadki dobrowolnego zwrotu bonifikaty.
Podniósł, że zwrot bonifikaty, na który powołuje się skarżący, nastąpił dobrowolnie, a nie jak twierdzi organ samowolnie i nie miał miejsca w ramach wykonania sankcji naruszenia ustawowych ograniczeń w dysponowaniu
i rozporządzaniu nabytą nieruchomością.
W ocenie skarżącego, decydujące jest, że nie jest on wzbogacony udzieloną bonifikatą, gdyż faktycznie została ona zwrócona, a Gmina nie zakwestionowała zwrotu i nie oddała przelanych środków. Zatem faktyczny zwrot udzielonej bonifikaty na zakup mieszkania, przywraca stan faktyczny istniejący przed jej udzieleniem. Nie zachodzi więc sytuacja dwukrotnego uprzywilejowania skarżącego, gdyż bonifikata została zwrócona.
Reasumując stwierdził, że żaden przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zakazuje dobrowolnego zwrotu bonifikaty i praktyka zwrotu bonifikat jest stosowana, niezależnie od ustawowego obowiązku zwrotu bonifikaty na podstawie art. 68 ust. 2 ww. ustawy. Organ nie powinien w związku z tym
w przedmiotowej sprawie stosować art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, co uczynił błędnie.
Ponadto organ nie powinien stosować art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy
o zakwaterowaniu także z tej przyczyny, że skarżący nie był żołnierzem w dacie nabycia lokalu z bonifikatą przez jego małżonkę. Skarżący rozpoczął służbę w dniu [...] marca 2005 r., natomiast jego małżonka nabyła lokal z bonifikatą w dniu [...] lipca
2000 r.
Ustawodawca w tym przepisie posługuje się pojęciem żołnierza, uzależniając powstanie negatywnej przesłanki korzystania ze świadczenia mieszkaniowego od nabycia lokalu mieszkalnego z bonifikatą lub pomniejszeniem ceny nabycia przez "żołnierza". Wykładnia językowa wskazuje zatem na to, że przesłanka ta nie ziszcza się, gdy lokal mieszkalny nabyty został przez osobę cywilną, przed powołaniem jej do służby wojskowej, nie jest to bowiem nabycie lokalu mieszkalnego przez żołnierza. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2016 r. I OSK 2439/14).
Powyższy wyrok dot. sytuacji żołnierza, ale w ocenie skarżącego winien odnosić się do sytuacji małżonka żołnierza.
Małżonka skarżącego nabyła lokal z bonifikatą zanim skarżący został powołany do służby wojskowej, a więc skarżący był wówczas cywilem. Nie ma żadnego uzasadnienia do różnicowania na tle ww. wyroku sytuacji żołnierza i jego małżonki.
Podniósł, że w sprawie organ winien zastosować art. 18 w zw. z art. 8 ust. 1
i 2 Konstytucji RP. Uznanie, że przepisy ustawy o zakwaterowaniu gwarantują pomoc rodzinom żołnierzy w zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych, tylko w sytuacji, gdy uprzednio ani żołnierz, ani jego małżonek nie skorzystali już uprzednio z takiej pomocy publicznej prowadzi do wielu niesprawiedliwych konsekwencji. W ten sposób premiuje się osoby pozostające tylko w związkach faktycznych lub decydujących się na "fikcyjne rozwody". Na gruncie przedmiotowej sprawy, gdyby skarżący nie zawarł związku małżeńskiego z B. J. to nie byłby zobowiązany do zwrotu świadczenia mieszkaniowego w kwocie prawie 50.000,00 zł. Premiowanie konkubinatu względem małżeństwa nie ma żadnego oparcia w Konstytucji RP.
Skarżący nie zgadza się z wykładnią, że dla zastosowania art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu w związku z nabyciem przez małżonka żołnierza lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Agencji lub jednostki samorządu terytorialnego
z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia - nie mają znaczenia tego rodzaju okoliczności jak: data nabycia takiego lokalu, małżeński ustrój majątkowy między małżonkami w dacie nabycia lokalu, a także bez względu na okoliczność, czy małżonek w dacie nabycia lokalu pozostawał w związku małżeńskim z wnioskodawcą. Nie można tracić z pola widzenia, że to nie on nabył lokal
z bonifikatą, a jego małżonka do swojego majątku, lokal ten stanowi jej majątek osobisty. Nie jest on beneficjentem żadnych świadczeń z tytułu bonifikaty oraz nie ma możliwości korzystania ze świadczenia mieszkaniowego w ramach prawa do zakwaterowania. Uważa, że jest to sytuacja dla niego krzywdząca.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie dodał, iż uszło uwadze skarżącego, że okres, za który organ domaga się zwrotu świadczenia mieszkaniowego to okres wypłaty tego świadczenia w warunkach istnienia negatywnej przesłanki, wykluczającej prawo strony do zakwaterowania - art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu. Późniejszy samowolny "zwrot nominalnej kwoty udzielonej bonifikaty" nie ma jakiegokolwiek wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nie jest też rolą organu oceniać, jak postąpi Gmina [...] z powyższą wpłatą. Przywołane w skardze orzeczenia sądu administracyjnego wydane w sprawach o sygnaturach akt: II SA/Wa 2186/18 i II SA/Wa 936/19 dotyczą tego samego żołnierza, niemniej w odróżnieniu od niniejszej sprawy był on zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej kwoty bonifikaty w wyniku niedotrzymania warunku umowy nabycia lokalu z pomniejszeniem w cenie. Zatem nie są to tożsame stany faktyczne i raczej nie zachodzą w praktyce organów administracji publicznej przypadki "dobrowolnego" zwrotu bonifikaty.
Ustosunkowując się do zarzutu nabycia lokalu przez małżonkę strony
w czasie, gdy skarżący nie był żołnierzem, wskazał, iż przepis art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu nie odnosi do kwestii czasu, w jakim nabycie lokalu przez żołnierza lub jego małżonka nastąpiło, co więcej orzecznictwo administracyjne zostało w tym zakresie już ukształtowane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu, żołnierzowi zawodowemu od dnia wyznaczenia na pierwsze stanowisko służbowe do dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej przysługuje prawo do zakwaterowania na czas pełnienia służby wojskowej w miejscowości, w której żołnierz pełni służbę, albo w miejscowości pobliskiej albo za jego zgodą w innej miejscowości. Przepis art. 21 ust. 2 i 3 ustawy
o zakwaterowaniu uprawnia zaś żołnierza służby stałej do wyboru jednej spośród następujących form zakwaterowania: przydziału kwatery (lokalu mieszkalnego) na czas pełnienia służby, przydziału miejsca w internacie (kwaterze internatowej), wypłaty świadczenia mieszkaniowego. Z kolei w art. 21 ust. 6 pkt 1-5 ustawy
o zakwaterowaniu zostały enumeratywnie wyliczone przesłanki negatywne, które wyłączają dopuszczalność realizacji prawa do zakwaterowania. Jedną z nich jest nabycie lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia (art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu).
W swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że celem wynikającym z art. 21 ustawy o zakwaterowaniu jest zakwaterowanie żołnierza w jeden ze sposobów przewidzianych w tym przepisie, a takie wyjątkowe prawo, jak zakup mieszkania z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia
w cenie nabycia, żołnierz może wykorzystać tylko jeden raz. Zaś sformułowanie art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu pozwala przyjąć, że zamiarem ustawodawcy było szerokie ujęcie omawianego wyłączenia, obejmujące przypadki, gdy żołnierzowi lub jego małżonkowi kiedykolwiek udzielono pomocy ze środków publicznych na cele mieszkalne tam wskazane (m.in. wyroki NSA: z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1688/18; z 26 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2559/16; z 25 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1240/13).
W orzecznictwie dominuje pogląd, że dla wyłączenia uprawnienia do zakwaterowania w świetle przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, wystarczający jest wyłącznie fakt nabycia lokalu od podmiotu publicznoprawnego na preferencyjnych warunkach, bez względu na to, kiedy miał on miejsce i bez względu na łączące strony stosunki majątkowe (por. np. wyroki NSA z: 20 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 3038/12; 9 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 454/21; 23 marca 2022 r. sygn. akt III OSK 4520/21).
Z orzecznictwa wynika także, że przepis art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy
o zakwaterowaniu obejmuje wszystkie możliwe przypadki nabycia lokalu od podmiotów publicznoprawnych z bonifikatą lub pomniejszeniem w cenie nabycia, zaistniałe w różnych konfiguracjach. W wyroku z 27 czerwca 2023 r. sygn. akt III OSK 2381/21 (podobnie wyrok NSA z 20 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 3038/12) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "ratio legis normy zawartej w art. 21 ustawy to prawo do zakwaterowania, ale prawo to jest realizowane w jednej
z form, o których mowa w ustępie 2 tego artykułu - m.in. przez wypłatę świadczenia mieszkaniowego i nie przysługuje w przypadkach enumeratywnie wskazanych
w ustępie 3 - m.in. wówczas, gdy żołnierz lub jego małżonek nabył lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia. Treść przepisu nie uprawnia do konstruowania czy wprowadzania jakichkolwiek dodatkowych warunków wyłączających zaistnienie przesłanki negatywnej w nim zawartej. Analiza wszystkich przypadków wyłączenia prawa do zakwaterowania zawartych w punktach 1-5 ustępu 6 art. 21 ustawy dowodzi, że istotny jest jedynie fakt uzyskania pomocy publicznej
w określonej formie (ekwiwalentu, odprawy, bonifikaty w cenie nabycia, itp.)".
Uznając ten pogląd za trafny, stwierdzić należy, że szerokie ujęcie wyłączeń dotyczących korzystania z prawa do zakwaterowania wskazuje na zamiar ustawodawcy objęcia nimi wymienionych w ust. 6 sytuacji (zdarzeń), także wówczas, gdy miały one miejsce przed datą wejścia w życie zmiany ustawy, wprowadzającej ust. 6 do art. 21, tj. od 1 lipca 2010 r. (tak też Naczelny Sąd Administracyjny
w powołanym wyżej wyroku z dnia 20 grudnia 2013 r. dostępny: https://cbois.nsa.gov.pl).
Jeżeli zatem żołnierzowi lub jego małżonkowi kiedykolwiek udzielono pomocy ze środków publicznych na cele mieszkalne (art. 21 ust. 6), to fakt ten stanowi przeszkodę w realizacji prawa do zakwaterowania unormowanego w art. 21 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu.
Taka wykładnia art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu pozostaje
w zgodzie z konstytucyjną zasadą praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Z zasady tej wynika, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy prawa obowiązujące
w dniu wydania decyzji. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi, które mogą ograniczyć moc przepisów prawa w czasie, przez wyłączenie stosowania danych przepisów do zdarzeń prawnych mających miejsce przed wejściem ich w życie.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy
o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 28, poz.143), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostatecznymi decyzjami administracyjnymi lub zawarciem umowy stosuje się przepisy ustawy zmienianej
w art. 1 ustawy (tj. ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP), w brzmieniu dotychczasowym. Art. 18 ust. 1 ustawy nowelizującej nie przyjął zatem ograniczenia mocy obowiązującej przepisów zmienionych, w tym art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy, do zdarzeń prawnych powstałych po ich wejściu w życie.
Ustawodawca, ograniczając prawo żołnierza zawodowego do zakwaterowania w przypadku, gdy nabył on lokal mieszkalny z bonifikatą, w sposób zamierzony objął tą przesłanką wszelkie stany faktyczne, niezależnie od daty nabycia lokalu. W tej sytuacji, bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy do nabycia lokalu doszło przed powołaniem żołnierza do zawodowej służby wojskowej, czy w trakcie jej pełnienia oraz czy lokal ten nabyła żona przed zawarciem z żołnierzem związku małżeńskiego.
W okolicznościach rozpatrywanej sprawy B. K. (obecnie J.) skorzystała z pomocy publicznej (w dniu [...] lipca 2000 r., nabywając od Gminy Miejskiej [...] lokal mieszkalny na preferencyjnych warunkach, a w dniu 30 sierpnia 2014 r. zawarła związek małżeński z A. J.) i ta okoliczność ma znaczenie z punktu widzenia art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy
o zakwaterowaniu. Jak już powiedziano, istotny jest jedynie fakt uzyskania pomocy publicznej w określonej formie (ekwiwalentu, odprawy, bonifikaty w cenie nabycia itp.) przez któregokolwiek z małżonków bez względu na późniejsze jej wykorzystanie.
Powadzi to do stwierdzenia, że zarzut naruszenia art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy
o zakwaterowaniu przez jego nieprawidłową wykładnię jest nieuzasadniony.
W świetle przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, istotny jest bowiem wyłącznie fakt wcześniejszego skorzystania z pomocy finansowej państwa przy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, co w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie miało miejsce (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1037/13).
Odnośnie powoływanej w skardze argumentacji, co do kwestii zwrotu bonifikaty przez małżonkę skarżącego, to wskazać należy, że bonifikata udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego ma charakter bezzwrotny. Jedyny przypadek zwrotu udzielonej bonifikaty uregulowano w art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym, jeżeli nabywca nieruchomości zbył ją lub wykorzystał na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty, przed upływem 10 lat, a w przypadku nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny przed upływem 5 lat, licząc od dnia nabycia, jest zobowiązany do zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji. Zwrot następuje na żądanie właściwego organu.
Powoływane w skardze wyroki wydane w sprawach o sygnaturach akt:
II SA/Wa 2186/18 i II SA/Wa 936/19 dotyczyły odmiennego, od rozpatrywanej sprawy, stanu faktycznego. W sprawach tych przyczyną zwrotu ww. bonifikat było żądanie ich zwrotu w związku ze sprzedażą lokalu mieszkalnego przed upływem 5 lat od dnia nabycia nieruchomości.
W niniejszym przypadku dobrowolny zwrot bonifikaty na zakup lokalu mieszkalnego jednostce samorządu terytorialnego, po 23 latach od jej przyznania,
w kwocie nominalnej, jest świadczeniem nienależnym, nie ma bowiem oparcia
w żadnym przepisie obowiązującego prawa.
Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że gdyby zamierzeniem ustawodawcy było wyłączenie - ze stosowania przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 powołanej ustawy – sytuacji, w których doszło do zwrotu bonifikaty jednostce samorządu terytorialnego udzielonej przy zakupie lokalu mieszkalnego, znalazłoby to bezpośredni wyraz w przepisach ustawy, tak jak ma to miejsce w przypadku wyłączenia określonego w art. 21 ust. 10 ww. ustawy.
W sprawie nie doszło również do upływu terminu przedawnienia roszczenia. Przypomnieć należy, iż w myśl art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2061 z późn. zm.), roszczenia Agencji o charakterze administracyjnoprawnym ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jednocześnie stosowanie do ust. 2 tego przepisu, do przedawniania roszczeń administracyjnoprawnych Agencji
w zakresie nieuregulowanym niniejszą ustawą stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej tytuł VI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Stosownie do treści art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Wskazać należy, iż doktrynie przyjmuje się, iż roszczenie staje się wymagalne wtedy, gdy wierzyciel może skutecznie żądać wykonania świadczenia przez dłużnika. Podnosi się przy tym, iż w przypadku sprawy o charakterze administracyjnym, żądanie następuje
z chwilą wydania odpowiedniego aktu (decyzji) administracyjnego (por. M. Pyziak – Szafnicka, Komentarz do art. 120 Kodeksu cywilnego, LEX 2018, t. 3). Skoro zatem przepis art. 48d ust. 13 ustawy o zakwaterowaniu nakazuje wydanie decyzji administracyjnej w razie bezskutecznego upływu terminu zakreślonego w wezwaniu, to uznać należy, że dopiero, gdy decyzja administracyjna zobowiązująca do zwrotu świadczenia staje się ostateczna, zaczyna płynąć trzyletni termin przedawnienia,
o którym mowa w art. 42 ust. 1 ustawy o Agencji Mienia Wojskowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 października 2018 r. o sygn. akt II SA/Wa 1535/17).
Z faktu pozostawania skarżącego w związku małżeńskim i wynikających
z tego konsekwencji w badanej sprawie, nie można doszukać się sprzeczności zaskarżonego orzeczenia z normami konstytucyjnymi, wskazywanymi w skardze. Kwestia podnoszonego "uprzywilejowania" konkubinatu wobec instytucji małżeństwa,
w kontekście zastosowanych przez organ norm prawnych, nie mieści się w ramach kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, jakiej dokonuje sąd administracyjny.
Zarówno Prezes AMW, wydając zaskarżoną decyzję, jak i Dyrektor Oddziału rozstrzygając w I instancji, nie uchybili normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., albowiem organy te podjęły wszelkie możliwe i niezbędne zarazem czynności celem pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, dokonując przy tym prawidłowej wykładni przepisu art. 26 ust. 6 pkt 3 ustawy
o zakwaterowaniu.
Ponadto, poprzez pełne - w ocenie Sądu - uzasadnienie faktyczne i prawne obu spornych decyzji, organy te nie naruszyły normy postępowania administracyjnego wyrażonej w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co obligowało do jej oddalenia, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
-----------------------
potwierdzam podpis