II SA/WA 1832/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-05-31
NSAAdministracyjneWysokawsa
informacja publicznaNBPtajemnica przedsiębiorcydostęp do informacjiumowa najmusąd administracyjnyuchylenie decyzji

WSA uchylił decyzję Prezesa NBP o odmowie udostępnienia umowy najmu powierzchni, uznając, że NBP nie może powoływać się na tajemnicę przedsiębiorcy w kontekście swojej podstawowej działalności banku centralnego.

Skarżący domagał się udostępnienia umowy najmu powierzchni przez NBP. Prezes NBP odmówił, powołując się na tajemnicę przedsiębiorcy. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że NBP, jako bank centralny, nie może automatycznie stosować przepisów o tajemnicy przedsiębiorcy do swojej podstawowej działalności, a argumentacja organu była niewystarczająca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Narodowego Banku Polskiego (NBP) o odmowie udostępnienia umowy najmu powierzchni, na mocy której NBP dysponuje lokalem dla Oddziału Okręgowego w Warszawie. Skarżący domagał się dostępu do tej umowy, jednak Prezes NBP odmówił, powołując się na tajemnicę przedsiębiorcy, argumentując, że umowa zawiera szczegółowe wymagania bezpieczeństwa istotne dla NBP i jego działalności operacyjnej. Sąd uznał, że NBP, będąc bankiem centralnym, nie jest klasycznym przedsiębiorcą i nie może automatycznie stosować przepisów o tajemnicy przedsiębiorcy do swojej podstawowej działalności, która ma charakter publicznoprawny. Sąd wskazał, że argumentacja organu była niewystarczająca, nie wykazał on precyzyjnie, w jaki sposób ujawnienie umowy naruszyłoby tajemnicę przedsiębiorcy ani czy rozważono możliwość anonimizacji danych. W związku z tym, uchylono zaskarżoną decyzję i zasądzono zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, NBP jako bank centralny nie może automatycznie stosować przepisów o tajemnicy przedsiębiorcy do swojej podstawowej działalności publicznoprawnej. Argumentacja organu odmawiającego udostępnienia informacji była niewystarczająca.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że NBP, wykonując zadania banku centralnego, nie jest klasycznym przedsiębiorcą, a jego działalność w tym zakresie ma charakter publicznoprawny. Odmowa udostępnienia informacji musi być precyzyjnie uzasadniona i uwzględniać możliwość anonimizacji danych, czego organ nie wykazał.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

udip art. 5 § 2

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy. Sąd podkreślił, że pojęcie to nie jest tożsame z tajemnicą przedsiębiorstwa i nie może być stosowane automatycznie do NBP w kontekście jego podstawowej działalności.

Konstytucja RP art. 61 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na ochronę wolności i praw innych osób oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Sąd analizował proporcjonalność ograniczenia.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Pomocnicze

udip art. 16

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Dotyczy odmowy udostępnienia informacji publicznej. Sąd wskazał, że przepis ten może mieć zastosowanie w przypadku, gdy istota żądanej informacji dotyczy ujawnienia chronionych prawem danych, ale wymaga rozważenia możliwości anonimizacji.

uNBP art. 37

Ustawa o Narodowym Banku Polskim

Dotyczy organizacji gospodarki znakami pieniężnymi przez NBP.

uNBP art. 4

Ustawa o Narodowym Banku Polskim

Dotyczy wyłącznego prawa NBP do emisji znaków pieniężnych.

uznk art. 11 § 2

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Definicja tajemnicy przedsiębiorstwa, do której odwoływano się w kontekście tajemnicy przedsiębiorcy.

k.c. art. 659 § 1

Kodeks cywilny

Definicja umowy najmu.

P.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania.

P.p.s.a. art. 119 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

NBP jako bank centralny nie jest klasycznym przedsiębiorcą i nie może automatycznie powoływać się na tajemnicę przedsiębiorcy w kontekście swojej podstawowej działalności. Odmowa udostępnienia informacji publicznej musi być precyzyjnie uzasadniona, a organ powinien rozważyć możliwość anonimizacji danych. Argumentacja Prezesa NBP dotycząca tajemnicy przedsiębiorcy była niewystarczająca i nie wykazała, że ujawnienie umowy naruszyłoby istotne interesy NBP.

Godne uwagi sformułowania

NBP jest szczególnym podmiotem i 'nie może być uznawany za klasycznego przedsiębiorcę'. Ratio legis 'tajemnicy przedsiębiorcy' jest zapewnienie uczciwej konkurencji na wolnym rynku i umożliwienie czerpania zysku z posiadanych przez przedsiębiorcę utajnionych informacji. Niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia ustawowego zwrotu 'tajemnica przedsiębiorcy'.

Skład orzekający

Sławomir Fularski

przewodniczący

Agnieszka Góra-Błaszczykowska

członek

Michał Sułkowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o dostępie do informacji publicznej w kontekście działalności banków centralnych i stosowania pojęcia tajemnicy przedsiębiorcy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji NBP jako banku centralnego; zastosowanie do innych instytucji może wymagać odrębnej analizy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy dostępu do informacji publicznej od kluczowej instytucji finansowej państwa, NBP, i porusza kwestię granic tajemnicy przedsiębiorcy w kontekście działalności banku centralnego.

Czy NBP może ukrywać umowy pod płaszczykiem tajemnicy przedsiębiorcy? Sąd administracyjny odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1832/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
Michał Sułkowski /sprawozdawca/
Sławomir Fularski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
Skarżony organ
Prezes Narodowego Banku Polskiego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Banku Polskiego na rzecz skarżącego J. J. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
J. J. we wniosku z [...] lipca 2022 r. zwrócił się do Narodowego Banku Polskiego (dalej "NBP") o udostępnienie informacji publicznej w następującym zakresie:
1. umowy, na mocy której Narodowy Bank Polski dysponuje powierzchnią w budynku przy ulicy [...] w W., gdzie aktualnie znajduje się Oddział Okręgowy Narodowego Banku Polskiego w W;
2. informacji, z jakich powodów Oddział Okręgowy Narodowego Banku Polskiego w W. został przeniesiony z lokalizacji przy [...] w W. do budynku przy ulicy [...] w W.;
3. decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (dalej "udip) w 2021 i 2022 roku;
4. informacji o wysokości kwot wypłaconych tytułem wynagrodzenia w ostatnim zamkniętym księgowo miesiącu (ze wskazaniem jaki to miesiąc) poszczególnym osobom zatrudnionym w Narodowym Banku Polskim na stanowiskach: Prezesa, wiceprezesa, członka zarządu NBP, dyrektora oddziału okręgowego, dyrektora departamentu (komórki równorzędnej), zastępcy dyrektora oddziału okręgowego, zastępcy dyrektora departamentu oraz osobom zajmującym stanowiska równorzędne pod względem płacowym ze stanowiskiem dyrektora departamentu i jego zastępcy.
Skarżący zwrócił się o przekazanie żądanych informacji w formie skanów dokumentów na skrzynkę ePUAP.
Prezes NBP decyzją z [...] września 2022 r. nr [...], na podstawie art. 16 w zw. z art. 5 ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 udip, odmówił J. J. udostępnienia informacji publicznej w postaci umowy, na mocy której NBP dysponuje powierzchnią w budynku przy ul. [...] w W., gdzie aktualnie znajduje się Oddział Okręgowy NBP.
W uzasadnieniu decyzji Prezes NBP wywiódł, że rozważając dopuszczalność udostępnienia umowy będącej przedmiotem wniosku był zobowiązany do dokonania analizy możliwych niepożądanych dla organu skutków związanych z jej ujawnieniem. Zaważył, że zgodnie z przepisami udip, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu z przyczyn wskazanych w przepisach tej ustawy. Wskazał, że możliwość ograniczenia tego prawa wynika wprost z art. 61 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że ograniczenie prawa do informacji publicznej może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.
Następnie Prezes NBP odwołał się do art. 5 ust. 2 udip, zaznaczając, że stosownie do jego treści, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu m.in. ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy. Odwoławszy się z kolei do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 703/05, organ zauważył, że "oprócz wypełniania funkcji banku emisyjnego oraz współdziałania w tworzeniu polityki pieniężnej, NBP prowadzi także działalność gospodarczą. Nie jest on wprawdzie (z uwagi na podstawowe cele jego działalności) klasycznym przedsiębiorcą, jednakże, działalność gospodarczą mogą prowadzić także podmioty, których głównym celem nie jest działalność zarobkowa".
Prezes NBP wskazał ponadto, że w kontekście statusu NBP jako przedsiębiorcy należy mieć na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 października 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 595/13, którym oddalono skargę na decyzję Wiceprezesa NBP – Pierwszego Zastępcy Prezesa NBP z [...] lutego 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z [...] stycznia 2013 r. nr [...] o odmowie udostępnienia informacji publicznej, w której jako przyczynę odmowy wskazano tajemnicę NBP jako przedsiębiorcy. Jak skonstatował organ, we wskazanej sprawie Sąd za trafny uznał pogląd co do statusu NBP jako przedsiębiorcy i możliwości powoływania się przez NBP na tajemnicę przedsiębiorcy, jako przesłankę ograniczenia dostępu do informacji publicznej.
Dalej Prezes NBP wywiódł, że podjęcie "tajemnicy przedsiębiorcy" nie zostało zdefiniowane na gruncie udip, natomiast w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przy analizie zastosowania art. 5 ust. 2 udip należy się posiłkować odwołaniem do "tajemnicy przedsiębiorstwa" zdefiniowanej w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczeniu nieuczciwej konkurencji (dalej "uznk"). Jak zauważył organ, wskazany przepis poddaje ochronie, jako tajemnicę przedsiębiorstwa, informację techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności.
Z powyższego Prezes NBP wywiódł, że na tajemnicę przedsiębiorstwa składają się dwa elementy: materialny – sprowadzający się do posiadania przez informację określonej wartości dla przedsiębiorcy – oraz formalny, tj. wola utajnienia danych informacji. Tajemnicę przedsiębiorstwa stanowią więc informacje znane jedynie określonemu kręgowi osób i związane z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością, wobec których podjął on wystarczające środki ochrony w celu zachowania ich w poufności. Informacja staje się "tajemnicą", kiedy przedsiębiorca przejawi wolę zachowania jej jako niepoznawalnej dla osób trzecich i nie traci takiego charakteru przez to, że wie o niej pewne ograniczone grono osób zobowiązanych do dyskrecji.
Prezes NBP podkreślił przy tym, że o uznaniu konkretnej informacji za tajemnicę decyduje sam przedsiębiorca. Wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem doktryny i judykatury, decyzja o utajnieniu poszczególnych informacji nie może jednak wynikać tylko ze swobodnego uznania przedsiębiorcy, lecz powinna opierać się na uzasadnionym przypuszczeniu, że dana wiadomość nie jest powszechnie znana osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie jest łatwo dostępna dla takich osób, że jej ujawnienie zagrażałoby istotnym interesom przedsiębiorcy, oraz że wiadomość ta może być uważana za poufną w świetle zwyczajów i praktyki danej branży lub zawodu. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, Prezes NBP wskazał, że wprawdzie tajemnicę przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5 ust. 2 udip, wyprowadza się z tajemnicy przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 2 uznk, to tajemnica przedsiębiorcy może być rozumiana szerzej. W przypadku tajemnicy przedsiębiorcy nie jest bowiem wymagana przesłanka gospodarczej wartości informacji jak przy tajemnicy przedsiębiorstwa. Tajemnicę przedsiębiorcy stanowią więc informacje znane jedynie określonemu kręgowi osób i związane z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością, wobec których podjął on wystarczające środki ochrony w celu zachowania ich w poufności.
Mając powyższe na uwadze, Prezes NBP stwierdził, że w zakresie swojej ustawowej właściwości NBP realizuje zadania banku centralnego państwa, wskazane w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (dalej "ustawa o NPB")
oraz w innych ustawach. Obejmują one m.in. organizowanie gospodarki znakami pieniężnymi (art. 37 ustawy o NPB), sprzedaż wartości kolekcjonerskich (art. 36 ustawy o NBP) oraz wymianę zużytych lub uszkodzonych znaków pieniężnych (art. 34 ust. 1 ustawy o NBP). W ramach gospodarki znakami pieniężnymi NBP zaopatruje banki w banknoty i monety (art. 68 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
– dalej "Prawo bankowe"). Na podstawie § 4 ust. 1 zarządzenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 17 sierpnia 2016 r. nr 19/2016 w sprawie sposobu i trybu przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowań banknotów i monet oraz wykonywania czynności związanych z zaopatrywaniem banków w te znaki (dalej "zarządzenie nr 19/2016), NBP zawiera z bankami i realizuje umowy określające warunki pobierania i odprowadzania znaków pieniężnych.
Jak skonstatował organ, w wykonaniu wyżej wymienionych zadań NBP, Oddział Okręgowy NBP w W. m.in. przechowuje znaki pieniężne, zaopatruje w te znaki uprawnione podmioty, administruje zasobami wartości skarbcowych, a także prowadzi obsługę gotówkową klientów oraz sprzedaż wartości kolekcjonerskich.
Prezes NBP stwierdził, że wnioskowana umowa dotyczy wykorzystywania powierzchni udostępnianej organowi w budynku przy ul. [...] wyłącznie na cele bezpośrednio związane z działalnością operacyjną Oddziału Okręgowego NBP w W. Wynika to wprost z postanowień tej umowy. Umowa określa szczegółowe wymagania bezpieczeństwa, jakie mają spełniać poszczególne pomieszczenia, a także cały budynek, w celu zapewnienia należytej ochrony przechowywanym w nich wartościom pieniężnym oraz transportom takich wartości, w tym wymaganej przepisami ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia.
W ocenie Prezesa NBP, są to istotne dla organu informacje o charakterze organizacyjnym i technicznym, które podlegają szczególnej ochronie w systemie bezpieczeństwa NBP. Udostępnienie tych informacji mogłoby poważnie zagrażać istotnym interesom NBP w zakresie bezpieczeństwa obrotu gotówkowego.
W odniesieniu do woli utajnienia treści wnioskowanej umowy Prezes NBP wskazał, że przewidziano w niej odpowiednie postanowienia mające na celu zapewnienie poufności. Strona będąca właścicielem udostępnianej powierzchni zobowiązała się również do zobligowania swoich pracowników do złożenia pisemnego oświadczenia wobec NBP o zachowaniu poufności. W przypadku organu, treść umowy znana jest natomiast jedynie określonej grupie osób, które mają do niej dostęp z uwagi na zakres i przedmiot wykonywanych zadań służbowych.
Prezes NPB skonkludował, że informacje zawarte w treści wnioskowanej umowy nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem działalności, ani nie są łatwo dostępne dla takich osób, a ich ujawnienie mogłoby zagrażać interesom organu. Strony umowy podjęły, przy zachowaniu należytej staranności, niezbędne działania mające na celu utrzymanie w poufności powyższych informacji. Tym samym, w odniesieniu do wnioskowanej przez stronę informacji publicznej zachodzi ustawowa przesłanka ograniczenia prawa do informacji publicznej w postaci tajemnicy przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5 ust. 2 udip.
J. J. zaskarżył decyzję Prezesa NBP z [...] września 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie:
1. art. 61 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim z przepisów tych wynikają zasady ograniczenia prawa do informacji publicznej, poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieuzasadnionej odmowie udzielenia informacji, niespełniającej warunków proporcjonalności i konieczności dokonanego ograniczenia, nieznajdującej podstaw w potrzebie ochrony wartości prawnie chronionych wskazanych w art. 61 ust. 3 Konstytucji RP;
2. art. 5 ust. 2 udip w zakresie, w jakim przepis ten stanowi o tym, że prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na ochronę tajemnicy przedsiębiorcy, poprzez błędne zastosowanie polegające na niepoprawnym przyjęciu, że udostępnienie żądanych informacji naruszyłoby tajemnicę przedsiębiorcy.
Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji;
2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych;
3. skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi J. J. przedstawił argumentację mającą przemawiać za tym, że Prezes NBP nie jest uprawniony do powoływania się na tajemnice przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5 ust. 2 udip. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku z 28 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 703/05, skarżący zauważył, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jakkolwiek NBP prowadzi działalność gospodarczą, to jest on szczególnym podmiotem i "nie może być uznawany za klasycznego przedsiębiorcę". Wynika to przede wszystkim z tego, że wykonywane przez NBP czynności bankowe nie mają komercyjnego charakteru i nie są nakierowane na osiągnięcie zysku. Nie podlega on pod zasadę wolności działalności gospodarczej, ponieważ żaden inny podmiot nie może wykonywać jego zadań. Ponadto, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o NBP, nie podlega on wpisowi do rejestru przedsiębiorstw państwowych. Powyższe okoliczności oznaczają, że stosowanie przepisów dotyczących przedsiębiorców wobec NBP nie powinno być automatyczne, ale każdorazowo poddane szczegółowemu procesowi wykładni.
Następnie J. J. stwierdził, że jakkolwiek pojęcie tajemnicy przedsiębiorcy nie zostało zdefiniowane w udip, to w doktrynie wskazuje się, że jest ono w zasadzie tożsame z "tajemnicą przedsiębiorstwa". Ponadto skarżący odwołał się do motywu I Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/943 w sprawie ochrony niejawnego know-how i niejawnych informacji handlowych (tajemnic przedsiębiorstwa) przed ich bezprawnym pozyskiwaniem, wykorzystywaniem i ujawnianiem, wywodząc na jego podstawie, że tajemnica przedsiębiorcy w sposób nierozerwalny połączona jest z zapewnieniem prawidłowego funkcjonowania formalnie równych podmiotów na wolnym rynku, a jej zasadniczym celem jest zapewnienie uczciwej konkurencji i umożliwienie osiągnięcia zysku z poczynionych inwestycji. W ocenie skarżącego, ratio legis "tajemnicy przedsiębiorcy" jest zapewnienie uczciwej konkurencji na wolnym rynku i umożliwienie czerpania zysku z posiadanych przez przedsiębiorcę utajnionych informacji. NBP jest tymczasem monopolistą w tym sensie, że żaden inny podmiot nie jest uprawniony do wykonywania jego działalności. Oznacza to, że nie jest on poddany regułom konkurencji jako typowy przedsiębiorca. Co więcej, jego działalność ma publicznoprawny, a nie komercyjny charakter. Z tych powodów, w ocenie skarżącego, regulacje dotyczące tajemnicy przedsiębiorcy nie powinny mieć zastosowania do działalności NBP.
Następnie J. J. przedstawił argumentację mającą przemawiać za niedopuszczalnością uznania żądanej przez niego informacji za tajemnicę przedsiębiorcy. Stwierdził, że tzw. przesłanka formalna została spełniona poprzez odpowiednie zapisy w umowie zobowiązujące do zachowania poufności. W ocenie skarżącego, wbrew stanowisku Prezesa NBP, w sprawie nie została jednak spełniona przesłanka materialna, bowiem konieczne jest w tym przypadku, aby poufna informacja miała choćby minimalną wartość gospodarczą. Ponadto musi być wykazany potencjalny związek przyczynowy pomiędzy treścią informacji a generowanym przez przedsiębiorcę zyskiem. Tymczasem, jak skonstatował skarżący, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NBP wywodzi, że umowa nie może zostać udostępniona ze względu na to, że zawiera zapisy dotyczące szczegółowych zasad bezpieczeństwa. Zdaniem skarżącego, informacje te nie mają komercyjnego charakteru i nie ma podstaw do utajniania ich w oparciu o przesłankę tajemnicy przedsiębiorcy.
Ponadto J. J., zauważając, że prawo do informacji jest prawem człowieka wyrażonym zarówno w prawie krajowym, prawie unijnym, jak i w prawie
międzynarodowym, podniósł, że w świetle utrwalonego orzecznictwa konstytucyjne prawo do informacji publicznej powinno służyć jak najszerszemu obywatelskiemu dostępowi do danych publicznych. Normy regulujące zarówno tryb, jak i zasady dostępu do informacji publicznej, powinny być wykładane w sposób rozstrzygający wątpliwości na korzyść wnioskodawcy. Wszelkie natomiast ograniczenia dostępu do informacji powinny być też proporcjonalne.
Uwzględniając powyższe, skarżący skonstatował, że odmowa udostępnienia całości informacji, jako środek najdotkliwiej ingerujący w prawo do informacji, powinna być stosowana w ostateczności. W jego ocenie, nawet zatem jeżeli uznać, że w żądanej umowie informacje dotyczące bezpieczeństwa stanowią tajemnicę przedsiębiorcy, to nie uzasadnia to odmowy udostępnienia całości dokumentu. W takiej sytuacji prawidłowym i wystarczającym środkiem ochrony informacji jest anonimizacja poszczególnych zapisów umowy.
Prezes NBP, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymując i uzupełniając w odpowiedzi na skargę stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Odwołując się do powoływanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 703/05 Prezes NBP zaznaczył, że oprócz wypełniania funkcji banku emisyjnego oraz współdziałania w tworzeniu polityki pieniężnej, NBP prowadzi także działalność gospodarczą. Nie jest on wprawdzie (z uwagi na podstawowy cel jego działalności) klasycznym przedsiębiorcą, jednakże działalność gospodarczą mogą prowadzić także podmioty, których głównym celem nie jest działalność zarobkowa. Odwołując się z kolei do poglądów doktryny, organ podniósł, że NBP jest z jednej strony sui generis bankiem (podmiotem gospodarczym), dokonującym różnych operacji finansowych. Z drugiej strony jest organem państwa (podmiotem administracji publicznej) podejmującym decyzje o charakterze władczym. Odwołał się także do powołanego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 2001 r. sygn. akt FPS 11/01 stanowiska C. Kosikowskiego, wywodząc, że "prowadzenie rozważań na temat tego, czy NBP jest organem państwowym, czy podmiotem gospodarczym, jest pozbawione sensu. NBP jest bowiem bankiem, a ten nie jest ani urzędem, ani klasycznym przedsiębiorcą. Co więcej, NBP nie jest bankiem operacyjnym, jakkolwiek wykonuje również pewne czynności operacyjne (np. prowadzenie rachunków bankowych, udzielanie kredytów refinansowych, udzielanie gwarancji i poręczeń). Nie podlega więc ogólnym regułom działalności bankowej ustalonym w ustawie - Prawo bankowe. Jest natomiast bankiem centralnym państwa, co powszechnie oznacza sytuację odrębną od innych banków i innych podmiotów prawnych. Wobec tego wszelkie porównania pozycji NBP z innymi podmiotami nie są uprawnione, a ich rezultaty stają się jałowe".
Prezes NBP podzielił stanowisko skarżącego, że przepisów dotyczących przedsiębiorców, w szczególności ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (dalej "Prawo przedsiębiorców"), nie można stosować w stosunku do organu w sposób "automatyczny", ponieważ nie może być on uważany za klasycznego przedsiębiorcę. W ocenie prezesa NBP, z uwagi na niepowtarzalny status NBP zarówno na gruncie prawa prywatnego, jak i publicznego, nie znajduje uzasadnienia stosowanie do NBP norm prawnych właściwych dla "przedsiębiorców" jako wyodrębnionej kategorii uczestników obrotu prawnego, zawartych w Prawie przedsiębiorców, jak również w innych ustawach, w których odnaleźć można definicję "przedsiębiorcy".
Jak wywiódł Prezes NBP, podstawą powołania się w zaskarżonej decyzji na tajemnicę przedsiębiorcy w rozumieniu art. 5 ust. 2 udip nie było przyjęcie, że organ jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanych przepisów. Powoływanie się na tajemnicę przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5 ust. 2 udip, wynikało ze szczególnej pozycji prawnoustrojowej NBP, odrębnej od innych podmiotów prawnych, w szczególności będących "klasycznymi" przedsiębiorcami. Prezes NBP przypomniał, że możliwość powoływania się przez NBP na tajemnicę przedsiębiorcy jako przesłankę ograniczenia dostępu do informacji publicznej potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 października 2013 r. sygn. akt SA/Wa 595/13.
Organ nie zgodził się także z bezwarunkowym utożsamianiem pojęć "tajemnica przedsiębiorcy" i "tajemnica przedsiębiorstwa", a także z przyjęciem, że ratio legis tajemnicy przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5 ust. 2 udip, jest zapewnienie uczciwej konkurencji na wolnym rynku i umożliwienie czerpania zysku z posiadanych przez przedsiębiorcę utajnionych informacji. W ocenie Prezesa NBP, stanowisko skarżącego należy uznać za chybione. Pojęcia "tajemnica przedsiębiorstwa" i "tajemnica przedsiębiorcy" nie są tożsame i nie powinny być tak samo interpretowane. Ustawodawca przypisał tajemnicy przedsiębiorcy szczególną rangę, wymieniając ją jako przesłankę ograniczenia dostępu do informacji publicznej obok prywatności jednostki. Organ wskazał, że wobec braku normatywnej możliwości ustalenia, co stanowi "tajemnicę przedsiębiorcy", przyjmuje się, że przy analizie zastosowania art. 5 ust. 2 udip należy się posiłkować odwołaniem do "tajemnicy przedsiębiorstwa", zdefiniowanej w art. 11 ust. 2 uznk, czy też wyprowadzać tajemnicę przedsiębiorcy z tajemnicy, o której mowa w art. 11 ust. 2 tej ustawy. "Posiłkowanie się", czy też "wyprowadzanie" nie może być jednak rozumiane jako utożsamianie tych pojęć oraz ich ratio legis, w szczególności poprzez odwoływanie się do Dyrektywy, która dotyczy ochrony know-how i informacji, które są walutą gospodarki opartej na wiedzy oraz zapewniają przewagę konkurencyjną, przez klasyczne przedsiębiorstwa i instytuty badawcze o charakterze niekomercyjnym. Prezes NBP zauważył, że prezentowane przez niego stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się, że wprawdzie tajemnicę przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5 ust. 2 udip wyprowadza się z art. 11 ust. 2 uznk, jednak tajemnica przedsiębiorcy może być rozumiana szerzej. Mając na uwadze zarzuty skargi, Prezes NBP zauważył, że zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie ma fakt, że w przypadku tajemnicy przedsiębiorcy nie jest wymagana przesłanka gospodarczej wartości informacji, jak przy tajemnicy przedsiębiorstwa. Jednocześnie przypomniał, że w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji informacje objęte ochroną mają dla organu charakter techniczny i organizacyjny, wskazany wprost w art. 11 ust. 2 uoznk.
Odnosząc się do zarzutu odmowy udostępnienia całej umowy zamiast dokonania anonimizacji informacji dotyczących bezpieczeństwa, Prezes NBP wyjaśnił, że wyrywkowa anonimizacja dokumentu mogłaby przynieść niepożądany efekt w postaci nieprawidłowej interpretacji pozostałych postanowień umownych. Ponadto stwierdził, że kontekst sytuacyjny determinowany całokształtem postanowień umownych tworzy ryzyko ujawnienia informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorcy nawet po ich zanonimizowaniu.
Prezes NBP nie podzielił też stanowiska skarżącego, wedle którego odmowa udostępnienia żądanych informacji narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Organ zauważył, że jedną z wynikających z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP przesłanek ograniczenia prawa do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne jest ochrona ważnego interesu gospodarczego państwa. Wartością konstytucyjną jest również, określona w ustawach, ochrona wolności i praw innych osób oraz podmiotów gospodarczych. W ocenie Prezesa NBP, na gruncie udip będzie to prawo organu (w przedmiotowej sprawie sui generis podmiotu gospodarczego) do ochrony tajemnicy, o której mowa w art. 5 ust. 2 udip.
Organ stanął na stanowisku, że wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo wyważył proporcje, jakie powinny zostać zachowane, aby zastosować ograniczenie obywatelskiego prawa do informacji publicznej w celu ochrony ww. wartości konstytucyjnych.
W odniesieniu do ważnego interesu gospodarczego Prezes NBP odwołał się do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia, wskazując, że obszary, obiekty, urządzenia i transporty ważne dla obronności, interesu gospodarczego państwa, bezpieczeństwa publicznego i innych ważnych interesów państwa, podlegają obowiązkowej ochronie przez specjalistyczne uzbrojone formacje ochronne lub odpowiednie zabezpieczenie techniczne. Do takich obszarów, obiektów i urządzeń w zakresie ochrony interesu gospodarczego państwa należą w szczególności banki i przedsiębiorstwa wytwarzające, przechowujące bądź transportujące wartości pieniężne w znacznych ilościach (art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. c powołanej ustawy).
W ocenie Prezesa NBP, z treści powołanego przepisu (zwrotu: "i innych ważnych interesów państwa") wynika, że przymiot "ważności" posiada również interes gospodarczy. Objęcie ochroną informacji dotyczących wymagań bezpieczeństwa, jakie ma spełniać obiekt, w którym jednostka organizacyjna organu (Oddział Okręgowy w W.) przechowuje znaki pieniężne oraz zaopatruje w te znaki uprawnione podmioty, jest w pełni uzasadnione z uwagi na ważny interes gospodarczy państwa.
Dodatkowo – nadmieniając, że kwestia ta została poruszona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – Prezes NBP stwierdził, że udostępnienie skarżącemu wnioskowanej umowy mogłyby poważnie zagrażać realizacji ustawowych zadań w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gotówkowego w Polsce, które są bardzo istotne z punktu widzenia interesu gospodarczego państwa. Wskazał, że rola organu w obrocie gotówkowym została określona w Konstytucji RP, ustawie o NBP, a także ustawie Prawo bankowe. Działalność NBP w ramach obrotu gotówkowego obejmuje m.in. organizowanie gospodarki znakami pieniężnymi (art. 37 ustawy o NBP), sprzedaż wartości kolekcjonerskich (art. 36 ustawy o NBP) oraz wymianę zużytych lub uszkodzonych znaków pieniężnych (art. 34 ust. 1 ustawy o NBP). W ramach gospodarki znakami pieniężnymi NBP zaopatruje również banki w banknoty i monety (art. 68 pkt 2 ustawy Prawo bankowe). Jak zaznaczył Prezes NBP, zapewnienie bezpieczeństwa fizycznego gotówki stanowi IV Filar Narodowej Strategii Bezpieczeństwa Obrotu Gotówkowego, która określa strategiczne kierunki działania mające na celu wzmocnienie bezpieczeństwa obrotu gotówkowego w Polsce.
Uwzględniając powyższe, Prezes NBP skonstatował, że odmowa udostępnienia skarżącemu umowy dotyczącej wykorzystywania powierzchni wynajętej organowi w budynku przy ul. [...] w W. nie narusza konstytucyjnej hierarchii dóbr. Jej udostępnienie mogłoby bowiem wywołać niepożądane skutki dla ważnego interesu gospodarczego państwa, natomiast miałoby niewielkie znaczenie z punktu widzenia jawności życia publicznego i kontroli władzy publicznej, ponieważ ww. umowa nie zawiera istotnych komunikatów w sprawach publicznych.
W piśmie z 15 listopada 2022 r. wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu złożyło Stowarzyszenie [...] z siedzibą W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i podzielając argumentację skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 2 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1832/22 dopuścił Stowarzyszenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Stowarzyszenie, zawiadomione o wnioskach pozostałych stron o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądało przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej powoływana jako "P.p.s.a."), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do treści art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zarówno J. J. (w skardze), jak i Prezes Narodowego Banku Polskiego (dalej "Prezes NBP") (w odpowiedzi na skargę), wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, natomiast Stowarzyszenie [...] z siedzibą W. nie zażądało przeprowadzenia rozprawy.
W związku z powyższym Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Jakkolwiek w sprawie nie ma sporu między stronami co do tego, że Narodowy Bank Polski (dalej "NBP") jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, a objęta wnioskiem skarżącego z [...] lipca 2022 r. (pkt 1) umowa najmu (m.in. podstawa dysponowania, tj. najem i strony umowy udostępniane są przez NBP na stronie internetowej: [...], na mocy której NBP dysponuje powierzchnią w budynku przy ulicy [...] w W., zawiera informację publiczną, należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902 – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "udip"), każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie.
W świetle natomiast art. 4 ust. 1 udip, obowiązane do udostępniania informacji publicznej są m.in. władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1), a także m.in. podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne (...) oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne (...) (art. 4 ust. 1 pkt 4) oraz podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym (...) (art. 4 ust. 1 pkt 5).
Stosownie z kolei do treści art. 6 ust. 1 pkt 2, pkt 3 i pkt 5 udip, udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1, w tym o majątku, którym dysponują (art. 4 ust. 2 pkt 2 lit. c), o zasadach funkcjonowania tych podmiotów, a także o majątku publicznym, w tym o majątku Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych (art. 4 ust. 2 pkt 5 lit. a), innych prawach majątkowych przysługujących państwu i jego długach (art. 4 ust. 2 pkt 5 lit. b) oraz majątku podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5, pochodzącym z zadysponowania majątkiem, o którym mowa w lit. a-c, oraz pożytkach z tego majątku i jego obciążeniach (art. 4 ust. 2 pkt 5 lit. d).
Uwzględniając powyższe, należy zauważyć, że w świetle art. 227 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Narodowy Bank Polski (dalej "NBP") jest centralnym bankiem państwa. Przysługuje mu wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej. Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz. U. z 2022 r. poz. 492 ze zm. – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "uNBP"), NBP jest bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 2 ust. 1 uNPB, NBP posiada osobowość prawną i prawo używania pieczęci z godłem państwowym. Jak wynika z art. 3 ust. 1 uNBP, podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP. Zgodnie z art. 3 ust. 2 uNBP, do zadań NBP należy także m.in.: 1) organizowanie rozliczeń pieniężnych; 2) prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi; 3) prowadzenie działalności dewizowej w granicach określonych ustawami; 4) prowadzenie bankowej obsługi budżetu państwa; 5) regulowanie płynności banków oraz ich refinansowanie; 6) kształtowanie warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego. W myśl z kolei art. 4 uNBP, NBP przysługuje wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Jak wynika z art. 11 ust. 1 i ust. 2 uNBP, Prezes NBP jest przełożonym wszystkich pracowników NBP, przewodniczy Radzie Polityki Pieniężnej, Zarządowi NBP oraz reprezentuje NBP na zewnątrz.
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że NBP, reprezentowany przez Prezesa NBP, będąc bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej posiadającym osobowość prawą, powołanym w celu kształtowania polityki pieniężnej Państwa, jest w rozumieniu art. 4 ust. 1 udip, podmiotem wykonującym zadania publiczne. Spoczywa więc na nim obowiązek udostępnienia informacji publicznej (zob. też np. prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 14 września 2022 r. sygn. akt II SAB/Wa 29322, z 15 maja 2015 r. sygn. akt II SAB/Wa 79/12, z 31 marca 2008 r. sygn. akt II SAB/Wa 4/08, z 21 października 2016 r. sygn. akt II SAB/Wa 242/16, z 12 czerwca 2018 r. sygn. akt II SAB/Wa 62/18 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Żądana we wniosku skarżącego umowa, na mocy której NBP dysponuje powierzchnią w budynku, w którym znajduje się Oddział Okręgowy NBP, zawiera natomiast informację o majątku, którym dysponuje podmiot wymieniony w art. 4 ust. 1 udip, a także informację o zasadach funkcjonowania tego podmiotu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 2 udip, zgodnie z którym, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa.
Prezes NBP odmówił J. J. udostępnienia informacji publicznej żądanej w punkcie 1 wniosku z [...] lipca 2022 r. ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy.
Użyte przez ustawodawcę w art. 5 ust. 2 udip pojęcie "tajemnicy przedsiębiorcy" nie zostało zdefiniowane w tej ustawie. Jest natomiast zbliżone do pojęcia "tajemnicy przedsiębiorstwa" zdefiniowanej w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1233 – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "uznk"). Zgodnie z tym przepisem, przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności.
Posiłkując się pojęciem tajemnicy przedsiębiorstwa zawartym w art. 11 ust. 2 uznk, w orzecznictwie sądów administracyjnych odnoszącym się do odmowy udostępnienia informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy przyjmuje się, że konieczne jest badanie dwóch elementów tej tajemnicy: materialnego (np. szczegółowego opis sposobu działania) oraz formalnego (woli utajnienia danych informacji). Tajemnicę przedsiębiorstwa stanowią więc informacje znane jedynie określonemu kręgowi osób i związane z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością, wobec których podjął on wystarczające środki ochrony w celu zachowania ich w poufności. Informacja staje się "tajemnicą", kiedy wyrażono wolę zachowania jej jako niepoznawalnej dla osób trzecich. Nie traci natomiast poufnego charakteru przez to, że wie o niej pewne ograniczone grono osób zobowiązanych do dyskrecji (np. pracownicy przedsiębiorstwa). Utrzymanie danych informacji jako tajemnicy wymaga więc podjęcia przez przedsiębiorcę działań zmierzających do wyeliminowania możliwości dotarcia do nich przez osoby trzecie w normalnym toku zdarzeń, bez konieczności podejmowania szczególnych starań (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 511/13
– niepublikowany; dostępny: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na związki między pojęciami "tajemnicy przedsiębiorcy" i "tajemnicy przedsiębiorstwa" zwraca się uwagę w judykaturze, dostrzegając, że pojęcie tajemnicy przedsiębiorcy może być w pewnych sytuacjach szersze od pojęcia tajemnicy przedsiębiorstwa. Nadmienia się, że nie jest wymagane, by informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorcy same w sobie posiadały wartość gospodarczą. W określonych przypadkach, informacjami objętymi tajemnicą przedsiębiorcy mogą być też informacje, których ujawnienie mogłoby mieć istotny wpływ na sytuację ekonomiczną i konkurencyjność przedsiębiorcy, jakkolwiek nie muszą one stanowić wartości gospodarczej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 marca 2023 r. sygn. akt III OSK 1852/21, z 23 marca 2021 r. sygn. akt III OSK 232/21, z 7 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 888/17, z 9 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 2878/16, z 18 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1483/13, z 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 193/13 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Trzeba jednak jednocześnie podkreślić, że pojęcie "tajemnicy przedsiębiorcy" jest pojęciem użytym przez ustawodawcę wyłącznie w udip i w kontekście przesłanek ograniczenia prawa do informacji publicznej. Tego rodzaju zabieg legislacyjny musi skutkować zakazem rozszerzającej wykładni ustawowego zwrotu "tajemnica przedsiębiorcy" oraz obliguje podmiot odmawiający udostępnienia informacji publicznej "ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy" do szczegółowego przedstawienia motywów odmowy w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, argumentując za koniecznością odmowy udostępnienia informacji publicznej "ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy", Prezes NBP odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2006 r. II FSK 703/05, w którego uzasadnieniu stwierdzono, że "[...] oprócz wypełniania funkcji banku emisyjnego oraz współdziałania w tworzeniu polityki pieniężnej Narodowy Bank Polski prowadzi także działalność gospodarczą. Nie jest on wprawdzie (z uwagi na podstawowe cele jego działalności) klasycznym przedsiębiorcą, jednakże, działalność gospodarczą mogą prowadzić także podmioty, których głównym celem nie jest działalność zarobkowa [...]". Należy przy tym zauważyć, że przywołany wyrok, podobnie jak powołana w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 2001 r. sygn. akt FPS 11/01 (ONSA z 2002 r. nr 2, poz. 57), zostały wydane w sprawach dotyczących określania stawek podatku od nieruchomości posiadanych przez NBP (dokładniej – stosowania do tych nieruchomości stawek, jak dla nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej).
Ponadto Prezes NBP odwołał się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 października 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 595/13, stwierdzając, że w sprawie tej Sąd uznał za trafny pogląd co do statusu NBP jako przedsiębiorcy i możliwości powoływania się przez NBP na tajemnicę przedsiębiorcy jako przesłankę ograniczenia dostępu do informacji publicznej. Do powołanego wyroku nie sporządzono jednak uzasadnienia. Nie sposób zatem ustalić, jaka ocena prawna legła u podstaw oddalenia skargi na decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej we wskazanej sprawie.
Odnosząc się do zacytowanego przez Prezesa NBP fragmentu uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 703/05, należy zgodzić się ze stanowiskiem, że NBP ma szczególną pozycje w polskim systemie bankowym. Jest centralnym bankiem państwa i przysługuje mu wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej. Odpowiada za wartość polskiego pieniądza oraz realizuje zadania określone w powołanym wyżej art. 3 uNBP, które niewątpliwie są zadaniami publicznymi. Oprócz tych zadań, a także w celu ich prawidłowego wykonywania NBP może także podejmować czynności, odpowiadające w swej istocie czynnościom bankowym, określonym w art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 2439 ze zm. – dalej powoływana jako "P.b."; stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji). Może w szczególności udzielać bankom kredytu refinansowego (art. 42 ust. 1 uNBP), udzielać kredytu w walutach obcych bankom krajowym (art. 47 uNBP), emitować i sprzedawać papiery wartościowe (art. 48 pkt 1 uNBP), czy przyjmować papiery wartościowe do przechowywania i administrowania (art. 50 uNBP). W celu realizacji funkcji centralnej bankowej instytucji dewizowej NBP jest też m.in. zobowiązany do podejmowania czynności bankowych mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa obrotu dewizowego i płynności płatniczej kraju (art. 52 ust. 1 uNBP). NBP pobiera również prowizje i opłaty za prowadzenie rachunku banku oraz inne czynności na zasadach i w wysokości wynikających z odrębnych przepisów (§ 20 ust. 1 uchwały Nr 9/2013 Zarządu Narodowego Banku Polskiego z dnia 24 maja 2013 r. w sprawie warunków otwierania I prowadzenia rachunków banków przez Narodowy Bank Polski - Dz. Urz. NBP z 2023 r. poz. 6).
W świetle art. 5 ust. 4 P.b., wykonywanie czynności bankowych przez banki komercyjne jest działalnością gospodarczą. Nie można zatem przyjmować, że jeżeli identyczne czynności, również odpłatnie, wykonuje centralny bank państwa, mają one inny charakter niż wówczas, gdy wykonuje je bank komercyjny. Jakkolwiek ich podstawowym celem nie jest osiągnięcie zysku, to charakteryzują się ciągłością, stałością, powtarzalnością działań i są racjonalne ekonomicznie. Posiadają więc wszelkie cechy, jakim charakteryzuje się działalność gospodarcza.
Opisany wyżej zakres działalności prowadzonej przez NBP, obejmującej również takie czynności bankowe, jakie podejmują banki komercyjne, obok samoistnego charakteru tej działalności oraz niezależności finansowej, funkcjonalnej i instytucjonalnej NBP, doprowadziły – w sprawach dotyczących podatku od nieruchomości – do konstatacji, że NBP, oprócz funkcji banku emisyjnego oraz współdziałania w tworzeniu polityki pieniężnej, prowadzi także działalność gospodarczą, chociaż – z uwagi na podstawowe cele jego działalności – nie jest klasycznym przedsiębiorcą (poza powołanym w zaskarżonej decyzji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 703/05 i powołaną w odpowiedzi na skargę uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 2001 r. sygn. akt FPS 11/01, zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2005 r. sygn. akt FSK 2050/04, z 28 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 703/05
– niepublikowany; dostępny: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak powyżej zaznaczono, pojęcie "tajemnicy przedsiębiorcy", o którym mowa w art. 5 ust. 2 udip, może być w pewnych sytuacjach szersze od pojęcia tajemnicy przedsiębiorstwa, a informacjami objętymi tajemnicą przedsiębiorcy mogą być informacje, które nie muszą mieć same w sobie wartości gospodarczej. Informacje, których udostępnienie podlega ograniczeniu ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy, muszą być jednak związane z działalnością prowadzoną przez przedsiębiorcę. W przypadku NBP będzie to zatem działalność obejmująca te czynności, które stanowią wykonywanie działalności gospodarczej, a nie wszelkie działania, a w szczególności te, które związane są ściśle z funkcją NBP jako banku emisyjnego.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NBP wywiódł natomiast, że NBP w zakresie swojej ustawowej właściwości realizuje zadania banku centralnego państwa, wskazane w ustawie o NBP oraz w innych ustawach. Następnie zaś odwołał się do art. 34 ust. 1, art. 36 i art. 37 uNBP oraz art. 68 pkt 2 P.b., a także § 4 ust. 1 zarządzenia Nr 19/2016 Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 17 sierpnia 2016 r. w sprawie sposobu i trybu przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowań banknotów i monet oraz wykonywania czynności związanych z zaopatrywaniem banków w te znaki (Dz. Urz. NBP z 2020 r. poz. 28 ze zm.).
Zgodnie z art. 37 uNBP, NBP organizuje gospodarkę znakami pieniężnymi Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z art. 31 uNBP, znakami pieniężnymi Rzeczypospolitej Polskiej są banknoty i monety opiewające na złote i grosze. Wzory i wartość nominalną banknotów oraz wzory, wartość nominalną, stop, próbę i masę monet oraz wielkość emisji znaków pieniężnych, jak również terminy wprowadzenia ich do obiegu ustala Prezes NBP w drodze zarządzenia (art. 33 ust. 1 uNBP). Stosownie do treści art. 34 ust. 1 uNBP, znaki pieniężne, nieodpowiadające wskutek zużycia lub uszkodzenia warunkom ustalonym przez Prezesa NBP, przestają być prawnym środkiem płatniczym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i podlegają wymianie. Wedle art. 36 uNBP, NBP może prowadzić w kraju i za granicą sprzedaż monet, banknotów i numizmatów przeznaczonych na cele kolekcjonerskie oraz na inne cele, na warunkach i według zasad ustalonych przez Zarząd NBP w drodze uchwały. Zgodnie z art. 68 pkt 2 P.b., Prezes NBP określa, w drodze zarządzenia sposób i tryb przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowań banknotów i monet oraz wykonywania czynności związanych z zaopatrywaniem banków w te znaki. W świetle § 4 ust. 1 powołanego wyżej zarządzenia, banki określają w umowach w sprawie pobierania i odprowadzania banknotów lub monet, w szczególności: 1) warunki pobierania i odprowadzania banknotów lub monet oraz sposób postępowania w przypadku: stwierdzenia uszkodzenia opakowania banknotów lub monet, uszkodzenia jego oznaczenia lub stwierdzenia różnicy kasowej; 1a) sposób oznaczania opakowań banknotów i monet waluty polskiej oraz wykonywania czynności związanych z pobieraniem i odprowadzaniem banknotów i monet waluty polskiej z zastosowaniem kodów kreskowych GS1-128; 2) przedsiębiorcę, w przypadku powierzenia przedsiębiorcy wykonywania czynności przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowań banknotów i monet; 3) sposób i tryb przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowań banknotów lub monet wycofanych z obiegu na podstawie odrębnych przepisów.
Jak wywiedziono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w wykonaniu zadań wynikających z powołanych przepisów, Oddział Okręgowy NPB w W. m.in. przechowuje znaki pieniężne, zaopatruje w te znaki uprawnione podmioty, administruje zasobami wartości skarbcowych, a także prowadzi obsługę gotówkową klientów oraz sprzedaż wartości kolekcjonerskich.
Jak już natomiast wskazano, emisja znaków pieniężnych jest wyłącznym prawem NBP (art. 227 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 4 uNBP). Wynikające z powołanych wyżej unormowań zadania NBP stanowią zaś realizację nałożonego nań zadania publicznego w postaci prowadzenia gospodarki znakami pieniężnymi Rzeczypospolitej Polskiej. Nie są więc związane z działalnością prowadzoną przez NBP, jako przedsiębiorcę, lecz jako centralny bank państwa, będący jedynym podmiotem uprawnionym do emisji pieniądza i prowadzenia gospodarki znakami pieniężnymi. Nie ma więc podstaw, by czynności podejmowane w celu realizacji tych zadań, polegające na zawarciu umowy najmu, na podstawie której NBP dysponuje pomieszczeniami służącymi realizacji wskazanych wyżej celów, uznać za czynności podejmowane przez przedsiębiorcę.
Zaznaczając ponownie, że niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia ustawowego zwrotu "tajemnica przedsiębiorcy", nie można też zaakceptować stanowiska wyrażonego w odpowiedzi na skargę, wedle którego powołanie się na tajemnicę przedsiębiorcy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest uzasadnione szczególną pozycją prawnoustrojową (NBP – przyp. Sądu), odrębną od innych podmiotów prawnych, w szczególności będących "klasycznymi" przedsiębiorcami. Stanowisko takie prowadzi do wniosku, że chociaż – jak podnosi Prezes NBP w odpowiedzi na skargę – do NBP nie znajduje zastosowania uznk, to ze względu na to, że określone informacje (w tym przypadku zawarte w umowie najmu) mają charakter techniczny i organizacyjny oraz podjęto w stosunku do nich środki ochrony w celu zachowania poufności (art. 11 ust. 2 uznk), prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu "ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy", bez względu na to, czy są to informacje związane z działalnością prowadzoną przez przedsiębiorcę. W ocenie Sądu taki wniosek prowadzi do niedopuszczalnego rozszerzenia znaczenia użytego w art. 5 ust. 2 udip zwrotu "tajemnica przedsiębiorcy".
Należy dostrzec, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, iż objęta wnioskiem skarżącego umowa określa szczegółowe wymagania bezpieczeństwa, jakie mają spełniać poszczególne pomieszczenia, a także cały budynek, w celu zapewnienia należytej ochrony przechowywanym w nich wartościom pieniężnym oraz transportom takich wartości, w tym wymaganej przepisami ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz. U. z 2021 r. poz. 1995 – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "uooim"). Wskazano ponadto, że udostępnienie tych informacji mogłoby poważnie zagrażać istotnym interesom NBP w zakresie bezpieczeństwa obrotu gotówkowego.
Powyższa argumentacja została uzupełniona w odpowiedzi na skargę, w odniesieniu do zarzutu naruszenia zasady proporcjonalności. W jej ramach, odwołując się do art. 61 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zwrócono uwagę, że wartością konstytucyjną uzasadniającą ograniczenie prawa do informacji jest określona w ustawach ochrona m.in. podmiotów gospodarczych. Zaznaczono przy tym, że w przedmiotowej sprawie NBP jest sui generis podmiotem gospodarczym. Powołano się jednak także na inną wartość konstytucyjną uzasadniającą ograniczenie prawa do informacji publicznej w postaci ochrony ważnego interesu gospodarczego państwa. Następnie natomiast odwołano się do art. 5 ust. 1 powołanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uooim, wywodząc, że objęcie ochroną informacji dotyczących wymagań bezpieczeństwa, jakie ma spełniać obiekt, w którym jednostka organizacyjna NBP przechowuje znaki pieniężne oraz zaopatruje w te znaki uprawnione podmioty, jest uzasadnione z uwagi na ważny interes gospodarczy państwa. Dodatkowo wskazano, że udostępnienie skarżącemu wnioskowanej informacji mogłoby poważnie zagrażać realizacji ustawowych zadań w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gotówkowego w Polsce, które są bardzo istotne z punktu widzenia interesu gospodarczego państwa.
Zasadność przyznania pierwszeństwa ograniczeniu dostępu do informacji publicznej zawartej w żądanej przez skarżącego umowie uzasadniono zatem nie określoną w ustawach ochroną praw podmiotu gospodarczego, lecz ochroną ważnego interesu gospodarczego państwa, w tym bezpieczeństwa obrotu gotówkowego.
Jakkolwiek zaskarżoną decyzję wydano na podstawie art. 5 ust. 2 udip, a nie art. 5 ust. 1 udip ("Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych"), należy w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 55 uNBP, pracownicy NBP oraz członkowie Rady i organów opiniodawczo-doradczych przy Zarządzie NBP są obowiązani do nieujawniania osobom nieupoważnionym informacji, z którymi zapoznali się w trakcie wykonywania swoich obowiązków, w tym informacji objętych tajemnicą bankową na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, informacji objętych ochroną na podstawie przepisów dotyczących ochrony informacji niejawnych, jak również innych informacji chronionych ustawowo. Obowiązek ten trwa również po rozwiązaniu stosunku pracy, a także po ustaniu członkostwa w Radzie lub wspomnianych wyżej organach.
Posłużenie się w treści powołanego przepisu formułą "w tym" wskazuje, że celem ustawodawcy było objęcie obowiązkiem zachowania dyskrecji szerokiego spektrum informacji. Przepis ten zawiera też bezpośrednie odesłanie do przepisów o ochronie informacji niejawnych. Zgodnie natomiast z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 742 ze zm. – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "uooin"), jej przepisy mają zastosowanie m.in. do Narodowego Banku Polskiego. W świetle zaś art. 1 ust. 1 tej ustawy informacjami niejawnymi są informacje, których nieuprawnione ujawnienie spowodowałoby lub mogłoby spowodować szkody dla Rzeczypospolitej Polskiej albo byłoby z punktu widzenia jej interesów niekorzystne, także w trakcie ich opracowywania oraz niezależnie od formy i sposobu ich wyrażania. Powołana ustawa określa m.in. zasady klasyfikowania informacji niejawnych, organizowania ochrony i przetwarzania tych informacji (art. 1 ust. 1 pkt 1 - pkt 3 uooin).
W ocenie Sądu, w świetle argumentacji powołanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołującej się do zadań NBP w zakresie gospodarki znakami pieniężnymi i zagrożenia, jakie może spowodować udostępnienie żądanej informacji dla bezpieczeństwa obrotu gotówkowego, którą to argumentację uzupełniono w odpowiedzi na skargę poprzez odwołanie się do potrzeby ochrony ważnego interesu gospodarczego państwa, zasadne było rozważenie przez Prezesa NBP ograniczenia prawa do informacji publicznej na podstawie art. 5 ust. 1 udip w zw. z art. 55 uNBP. Jak już jednak wskazano, zaskarżone rozstrzygnięcie podjęto na podstawie art. 5 ust. 2 udip, odmawiając udostępnienia informacji publicznej "ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy".
Mając na uwadze wszystko, co powyżej wywiedziono, Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. art. 5 ust. 2 udip. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnienie podstawy faktycznej (1. zadania Oddziału Okręgowego NBP w W.: przechowywanie znaków pieniężnych, zaopatrywanie w nie uprawnionych podmiotów, administrowanie zasobami wartości skarbcowych, obsługa gotówkowa i sprzedaż wartości kolekcjonerskich; 2. zawartość umowy: szczegółowe wymagania bezpieczeństwa pomieszczeń i budynku) i prawnej (1. art. 5 ust. 2 udip; 2 art. 34 ust. 1, art. 36, art. 37 uNBP, art. 68 pkt 2 P.b. oraz uooim) rozstrzygnięcia nie pozwala bowiem stwierdzić, że w sprawie zachodziły podstawy ograniczenia prawa do informacji publicznej "ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy". Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało odmową udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej.
Zakładając nawet jednak, że w realiach rozpoznanej sprawy dopuszczalne było ograniczenie prawa do informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy (spełnienie warunku formalnego, tj. woli utajnienia danych wynika z przedmiotowej umowy i nie jest przedmiotem sporu między stronami), należy zaznaczyć, że w świetle art. 5 ust. 2 udip, brak rezygnacji przedsiębiorcy z prawa do utrzymania tajemnicy przedsiębiorcy nie powoduje, że prawo do informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy zostaje wyłączone, a podlega jedynie "ograniczeniu". Skutkiem takiej regulacji prawnej jest przyjęcie, że brak rezygnacji z przysługującego przedsiębiorcy prawa, które należy określić jako prawo do ochrony tajemnicy przedsiębiorcy, obliguje podmiot obowiązany do udostępnienia informacji publicznej do ustalenia wpływu udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej na tajemnicę przedsiębiorcy, bo tylko wzgląd na tę wartość daje podstawy do ograniczenia dostępu do informacji publicznej. Skoro bowiem wzgląd na te wartości nie wyklucza prawa do informacji publicznej, a jedynie je ogranicza, to zadaniem podmiotu obowiązanego do udzielenia informacji publicznej jest ustalenie w konkretnej sprawie zasięgu tego ograniczenia (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3046/15 i z 10 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2314/15
- https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy ponadto podzielić wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym, z zestawienia dwóch wartości, tj. zasady jawności informacji publicznych oraz obowiązku ochrony prywatności, tajemnic przedsiębiorcy i danych osobowych osób fizycznych, można wyprowadzić wniosek, że możliwe jest udostępnianie informacji publicznej w sposób nienaruszający wskazanych dóbr chronionych. Służy temu m.in. tzw. anonimizacja danych wrażliwych. W takim wypadku nie zachodzi jednak potrzeba wydawania oddzielnej decyzji na podstawie art. 16 udip, gdyż przepis ten może mieć zastosowanie tylko w wypadku odmowy udostępnienia informacji, a nie w przypadku jej udzielenia z zachowaniem zasady ochrony dóbr chronionych. Wydanie decyzji odmownej (lub częściowo odmownej) na podstawie art. 16 udip jest konieczne natomiast w przypadku, gdy istota żądanej informacji dotyczy ujawnienia chronionych prawem danych. Ocenę tę należy przeprowadzać przez pryzmat złożonego w sprawie wniosku i wskazanego w nim wyraźnie zakresu żądanych informacji (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 września 2020 r. sygn. akt III OSK 1884/21, z 19 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 2273/18, z 14 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1372/15, z 11 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2267/12 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uwzględniając powyższe, w pierwszym rzędzie należy przypomnieć, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, którą odmówiono udostępnienia całości żądanej umowy, jako powód odmowy wskazano zawarcie w niej szczegółowych wymagań bezpieczeństwa, jakie mają spełniać poszczególne pomieszczenia, a także cały budynek, w celu zapewnienia należytej ochrony przechowywanym w nich wartościom pieniężnym oraz transportom takich wartości, które to ograniczenia stanowią istotne dla organu informacje o charakterze organicznym i technicznym. Z decyzji nie wynika jednak, czy Prezes NBP ustalił w przedmiotowej sprawie zasięg ograniczenia "ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy". Z wniosku skarżącego z [...] lipca 2022 r. nie wynika przy tym, by domagał się on informacji o szczegółowych wymaganiach bezpieczeństwa najętych pomieszczeń i budynku, w którym się znajdują. Wnioskiem objęto umowę najmu, na mocy której NBP dysponuje powierzchnią w budynku, w którym znajduje się Oddział Okręgowy NBP w W., a także m.in. informację, z jakich powodów Oddział ten został przeniesiony z lokalizacji przy [...] w W. Także ze skargi J. J. wynika, że przy założeniu, iż zawarte w umowie informacje dotyczące bezpieczeństwa stanowią tajemnicę przedsiębiorcy, zadośćuczynienie żądaniu skarżącego mogłoby polegać na zanonimizowaniu poszczególnych postanowień umowy zawierających dane podlegające ochronie.
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala zatem na ustalenie, czy organ, stwierdziwszy, że w przedmiotowej umowie zawarto szczegółowe wymagania bezpieczeństwa, prawidłowo ustalił zasięg stwierdzonego ograniczenia i rozważył możliwość jej udostępnienia po zanonimizowaniu informacji podlegających ochronie.
Przez umowę najmu, zgodnie z art. 659 § 1 Kodeksu cywilnego, wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Umowa taka może oczywiście zawierać i zwykle zawiera także inne postanowienia niż określenie przedmiotu najmu, stawki czynszu i czasu najmu. W przypadku, gdy wniosek o udostępnienie informacji publicznej dotyczy umowy najmu, lecz nie wynika z niego, że wnioskodawca zainteresowany jest mogącymi znajdować się w tej umowie (także w załącznikach do niej) szczegółowymi danymi podlegającymi ochronie np. ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy, podmiot obowiązany powinien rozważyć, czy udostępnienie umowy po zanonimizowaniu postanowień umowy zawierających dane podlegające ochronie lub wyłączeniu z udostępnienia części umowy zawierającej takie dane, będzie zgodne z żądaniem wnioskodawcy. Takiego wyjaśnienia zabrakło w zaskarżonej decyzji. Zawarto je w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę. Po pierwsze jednak, kontroli sądu administracyjnego podlega zaskarżona decyzja, a nie stanowisko strony postępowania wyrażone w piśmie złożonym w sprawie. Po drugie natomiast, argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę nie jest wystarczająca do stwierdzenia, że właściwie określono zasięg ograniczenia prawa do informacji publicznej "ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy" oraz wpływ tego ograniczenia na możliwość uwzględniania wniosku skarżącego poprzez udostępnienie umowy po zanonimizowaniu lub pominięciu danych podlegających ochronie. W sytuacji, gdy z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że informacje techniczne i organizacyjne to zawarte w żądanej umowie informacje o szczegółowych wymaganiach bezpieczeństwa, jakie mają spełniać poszczególne pomieszczenia, a także cały budynek, niewystarczające dla odmowy uwzględnienia wniosku w całości jest stwierdzenie, że "wyrywkowa anonimizacja dokumentu mogłaby przynieść niepożądany efekt w postaci nieprawidłowej interpretacji pozostałych postanowień umownych" oraz dodatkowo, że "kontekst sytuacyjny determinowany całokształtem postanowień umownych tworzy ryzyko ujawnienia informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorcy nawet po ich zanonimizowaniu".
Z oczywistych względów, powołując się na tajemnicę przedsiębiorcy, podmiot obowiązany nie może w uzasadnieniu decyzji odmownej przedstawiać szczegółowych postanowień umowy. Realizacja obowiązku szczegółowego przedstawienia w decyzji motywów odmowy udostępnienia informacji nie może jednak w tym przypadku polegać na powołaniu niesprecyzowanych przesłanek, jak kontekst sytuacyjny, czy zdeterminowanie całokształtem postanowień umownych.
Zakładając więc nawet, że w przedmiotowej sprawie prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy, zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 5 ust. 2 udip w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wyjaśniono bowiem kwestii, które mogły przesądzić o możliwości uwzględniania wniosku skarżącego, a zarazem ochrony informacji stanowiących w ocenie organu tajemnicę przedsiębiorcy.
Ponownie rozpatrując wniosek J. J. (pkt 1), Prezes NBP weźmie pod uwagę przedstawioną wyżej ocenę prawną. Uwzględni, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnienie podstawy prawnej i faktycznej nie świadczy o tym, że prawo do informacji publicznej podlega w realiach przedmiotowej sprawy ograniczeniu ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy. Nie oznacza to, że objęta wnioskiem umowa ma zostać udostępniona. Ewentualne ponowne powołanie się na art. 5 ust. 2 udip wymaga jednak wykazania, że informacje, których udostępnienie podlega ograniczeniu są związane z działalnością prowadzoną przez NBP, jako przedsiębiorcę. Organ nie rozważał też jak dotąd, czy prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych (art. 5 ust. 1 udip). W przypadku stwierdzenia podstaw do ograniczenia prawa do informacji publicznej konieczne będzie też ustalenie zasięgu stwierdzonego ograniczenia, w tym rozważenie możliwości udostępniania informacji z wyłączeniem danych podlegających ochronie.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.
O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Objęły one uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI