II SA/Wa 1831/23

II SA/Wa 1831/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Koziarski
Łukasz Krzycki /sprawozdawca/
Piotr Borowiecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 133
art. art. 21 ust. 1, ust. 6 pkt 3
Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 344
art. 68 ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odprawy mieszkaniowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym aktem – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2061) oraz art. 23 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 23 ust. 9 pkt 1 i art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy z 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2022 r. poz. 1623), zwanej dalej "ustawą o zakwaterowaniu" – utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w [...], zwanego dalej "Dyrektorem Oddziału" z [...] kwietnia 2023 r., którą odmówiono wypłaty odprawy mieszkaniowej p. A. J. , zwanemu dalej "Wnioskodawcą".
W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne jej uwarunkowania:
- pismem z [...] lutego 2023 r. Wnioskodawca złożył do Dyrektora Oddziału podanie o wypłatę odprawy mieszkaniowej; rozkazem personalnym nr [...] Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z [...] grudnia 2022 r. zwolniono Wnioskodawcę z zawodowej służby wojskowej i przeniesiono do pasywnej rezerwy; termin wypowiedzenia upływał [...] stycznia 2023 r., a rozkaz personalny stał się ostateczny [...] stycznia 2023 r.,
- w załączonym do wniosku o wypłatę odprawy mieszkaniowej oświadczeniu Wnioskodawca wskazał do wyliczenia odprawy mieszkaniowej dzień [...] grudnia 2015 r., w którym zajmował stanowisko służbowe dowódcy działonu w Jednostce Wojskowej nr [...]; jego rodzina składała się z następujących członków: żony B. J., zwanej dalej "Żoną", syna M. J. oraz pasierbicy P. K., z którymi wspólnie zamieszkiwał pod adresem: [...], ul. [...],
- do wniosku o wypłatę odprawy mieszkaniowej Wnioskodawca załączył akt notarialny zmiany treści umowy (repertorium [...] numer [...] z [...] listopada 2000 r.), z którego wynika, że jego Żona wraz z ówczesnym mężem p. T. K. nabyli lokal mieszkalny w [...] przy ul. [...], zwany dalej "Lokalem" od Gminy Miejskiej [...]; z treści tego aktu wynika również, że [...] listopada 2000 r. dokonano zmiany treści aktu notarialnego repertorium [...] numer [...], sporządzonego [...] lipca 2000 r., w ten sposób, że przedmiotowy lokal mieszkalny w całości nabywa B. K. (obecnie J.), natomiast p. T. K. zrzeka się uprawnień do nabycia Lokalu; w akcie tym nie było wzmianki o udzielonej bonifikacie,
- Dyrektor Oddziału [...] lutego 2023 r. wystąpił do Urzędu Miejskiego w [...], zwanego dalej "Urzędem" z prośbą o informację czy Żona wykupiła Lokal z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia; Dyrektor Oddziału pismem z [...] marca 2023 r. wezwał Wnioskodawcę do przesłania kserokopii aktu notarialnego zakupionej nieruchomości oraz złożenia dodatkowych oświadczeń w przedmiocie posiadania (braku posiadania) przez niego, jak i małżonkę tytułu własności nieruchomości (lokalu mieszkalnego) zakupionej z bonifikatą,
- w oświadczeniu, które wpłynęło do Dyrektora Oddziału [...] marca 2023 r., Wnioskodawca wskazał, że on i jego małżonka nie nabyli i nie posiadają własności żadnej nieruchomości zakupionej z bonifikatą; Wnioskodawca nie przesłał aktu notarialnego, o który wnioskowano,
- w dniu 31 marca 2023 r. wpłynęło z Urzędu pismo, z którego wynika, że na podstawie zawartego [...] lipca 2000 r. aktu notarialnego zawarto umowę użytkowania wieczystego gruntu oraz umowę sprzedaży, zgodnie z którą Żona Wnioskodawcy wraz z ówczesnym mężem p. T. K. wykupili Lokal; przedmiotową nieruchomość sprzedano im z zastosowaniem bonifikaty w wysokości 70% od ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego; Urząd poinformował ponadto, że [...] listopada 2000 r. – na podstawie aktu notarialnego – dokonano zmiany treści ww. umowy w ten sposób, że p. T. K. zrzekł się uprawnień do nabycia Lokalu, a całość nabyła Żona; poinformowano również, że Żona 20 marca 2023 r. złożyła w Urzędzie pismo, w którym oświadczyła, że zwróciła bonifikatę udzieloną przy sprzedaży Lokalu – wpłacając ją na rachunek bankowy Urzędu,
- Dyrektor Oddziału odmówił Wnioskodawcy wypłaty odprawy mieszkaniowej,
- sprawę rozpatrywano ponownie w II. instancji, wobec skutecznego wniesienia przez Wnioskodawcę odwołania,
- w toku prowadzonego postępowania, pismem z 1 czerwca 2023 r. wezwano Wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień na jakiej podstawie prawnej lub faktycznej Żona dokonała zwrotu bonifikaty oraz w jakiej wysokości udzieloną bonifikatę zwrócono; wystąpiono ponadto o przesłanie dokumentów, potwierdzających wysokość zwróconej bonifikaty oraz warunki przyznania i zwrotu bonifikaty, które stanowiły podstawę zawarcia umowy sprzedaży z [...] lipca 2000 r., a następnie zmiany treści umowy z [...] listopada 2000 r.,
- w odpowiedzi Wnioskodawca pismem z 12 czerwca 2023 r. poinformował, że Żona dobrowolnie zwróciła otrzymaną bonifikatę w wysokości 6.678 zł, co stanowi 100% sumy jej otrzymania; załączono wydruk z operacji bankowej potwierdzający transakcję,
- w nawiązaniu do odpowiedzi udzielonej z up. Burmistrza przez Naczelnika Wydziału [...] z [...] marca 2023 r., zwrócono się ponownie do Burmistrza Miasta [...] pismem z 6 czerwca 2023 r. o uzupełnienie informacji, czy Miasto [...] było uprawnione do żądania zwrotu udzielonej bonifikaty, na jakiej podstawie prawnej lub faktycznej Żonę zobowiązano do zwrotu bonifikaty, czy zawarto umowę dotyczącą zwrotu bonifikaty, w jakiej wysokości udzieloną bonifikatą zwrócono oraz czy zwrot bonifikaty obejmował kwotę równą udzielonej bonifikacie czy też zwrócono kwotę równą udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji; zwrócono się również o przesłanie: Uchwały Rady Miejskiej w [...] z [...] lutego 1998 r. numer [...] w sprawie gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Gminy Miejskiej [...], Uchwały Rady Miejskiej w [...] z [...] maja 1999 r. numer [...] w sprawie gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Gminy Miejskiej [...] oraz Protokołu uzgodnień z [...] czerwca 2000 r. numer [...] ustalającego warunki zbycia Lokalu,
- w odpowiedzi na powyższe Zastępca Burmistrza Miasta [...], zwany dalej "Zastępcą Burmistrza" wyjaśnił, że warunki zbycia Lokalu na rzecz Żony ustalono w protokole uzgodnień w sprawie zbycia lokalu mieszkalnego oraz oddania w użytkowanie wieczyste ułamkowej części gruntu, który spisano 15 czerwca 2000 r. i podpisano przez państwa K.; protokół ten stanowił podstawę do zawarcia umowy w formie aktu notarialnego z [...] lipca 2000 r.; zgodnie z treścią powołanych w ww. dokumentach uchwał Rady Miejskiej w [...] z [...] lutego 1998 r. oraz z [...] maja 1999 r., Żonie udzielono bonifikaty w wysokości 70% ceny sprzedaży Lokalu stanowiącej kwotę 6.678 zł, która podlega zwrotowi po rewaloryzacji, jeżeli nabywca przed upływem 10 lat, licząc od dnia jej nabycia zbył lub wykorzystał nieruchomość na inne cele niż mieszkalne; zgodnie z zapisami księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych dla Lokalu od dnia zawarcia umowy sprzedaży, tj. [...] lipca 2000 r. jego właścicielem jest Żona; Gmina Miejska [...] nigdy nie występowała z żądaniem zwrotu udzielonej bonifikaty w wysokości 6.678 zł po jej rewaloryzacji, gdyż zgodnie z art. 68 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.), zwanej dalej "u.g.n.", nie wystąpiły przesłanki do żądania jej zwrotu; Zastępca Burmistrza wyjaśnił ponadto, że Żona nie uzgodniła z Urzędem procedury zwrotu bonifikaty, w tym przeliczenia kwoty zwaloryzowanej, samowolnie w dniu 20 lutego 2023 r. dokonała na rachunek bankowy Urzędu wpłaty kwoty 6.678 zł, tytułem zwrotu bonifikaty udzielonej przy sprzedaży lokalu mieszkalnego, informując o tym fakcie Urząd,
- zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu odprawa mieszkaniowa, o której mowa w art. 47, przysługuje żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej, który do dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej nie otrzymał decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 21 ust. 6, o ile nabył prawo do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej,
- w art. 23 ust. 9 ustawy o zakwaterowaniu określono przypadki, gdy żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje odprawa mieszkaniowa,
- treść art. 21 ust. 6 pkt 1-5 ustawy o zakwaterowaniu zawiera katalog przesłanek negatywnych, które wyłączają dopuszczalność realizacji prawa do zakwaterowania w tym, stosownie do cytowanego wyżej art. 23 ust. 9, również do odprawy mieszkaniowej; zgodnie z tym przepisem żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania, jeżeli on lub jego małżonek, z zastrzeżeniem ust. 10, m.in. nabył lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia (tak pkt 3),
- z niekwestionowanych okoliczności faktycznych wynika, że Żona na podstawie umowy sprzedaży Lokalu (akt notarialny z [...] lipca 2000 r. repertorium [...] numer [...]), nabyła go od Gminy Miejskiej [...], na uprzywilejowanych warunkach – z uwzględnieniem bonifikaty; faktu tego pominąć nie można; okoliczność ta stanowi – w świetle cytowanego powyżej przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu – negatywną przesłankę do wypłacenia Wnioskodawcy odprawy mieszkaniowej.
- istota sprawy w tak ustalonym stanie faktycznym sprowadza się zatem do wykładni przepisu art. 23 ust. 9 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu; z treści powołanych wyżej przepisów wynika, że odprawa mieszkaniowa nie przysługuje żołnierzowi zawodowemu m.in. jeżeli żołnierz skorzystał z uprawnień w przypadkach określonych w art. 21 ust. 6, a zgodnie z jego treścią, wyłączone jest uprawnienie żołnierza zawodowego do zakwaterowania, jeżeli on lub jego małżonek nabył kiedykolwiek lokal mieszkalny z bonifikatą lub z pomniejszeniem w cenie nabycia od wskazanych w tym przepisie enumeratywnie podmiotów (art. 21 ust. 6 pkt 3); art. 21 ust. 6 pkt 3 nie precyzuje żadnych innych okoliczności, w których doszło do nabycia lokalu mieszkalnego, takich jak czas nabycia (przed wstąpieniem do zawodowej służby wojskowej lub po wstąpieniu, przed zawarciem związku małżeńskiego czy w jego trakcie) czy sposób nabycia (do majątku wspólnego lub odrębnego), zaś jedynie w sposób wyczerpujący wskazuje podmioty, od których nabycie na preferencyjnych warunkach pozbawia żołnierza zawodowego zarówno prawa podstawowego do zakwaterowania, jak również – co wynika z art. 23 ust. 9 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu – prawa do odprawy mieszkaniowej; oznacza to, że wyłącznie nabycie od Skarbu Państwa, Agencji lub jednostki samorządu terytorialnego wypełnia negatywne znamiona tego przepisu,
- w kwestii nabycia do majątku osobistego przez małżonkę żołnierza lokalu mieszkalnego przed zawarciem związku małżeńskiego z Wnioskodawcą, wyjaśniono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przesłanki negatywne określone w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, nie odnoszą się do czasu; w wyroku z 20 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OSK 3038/12 (dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał jako oczywiste, że przypadki wskazane w tym przepisie mogą dotyczyć zdarzeń zaistniałych w przeszłości; przepisy dotyczące nabycia lokali od Agencji, jednostek samorządu terytorialnego czy Skarbu Państwa umożliwiały i umożliwiają nabycie lokali z zasobów tych podmiotów nie tylko żołnierzom, ale także innym osobom; w związku z tym nabycie Lokalu przez małżonkę Wnioskodawcy, jeszcze przed wstąpieniem z nim w związek małżeński, wyczerpuje negatywną przesłankę prawa do zakwaterowania z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu,
- w art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu celowo ograniczono prawo żołnierza zawodowego do zakwaterowania (w tym do wypłaty odprawy mieszkaniowej), gdy ten – lub jak w przedmiotowej sprawie małżonka Wnioskodawcy – nabyła lokal mieszkalny z bonifikatą; w sposób zamierzony objęto tą przesłanką wszelkie stany faktyczne, niezależnie od daty nabycia lokalu; biorąc pod uwagę cel odprawy mieszkaniowej, jest nim udzielenie pomocy byłemu żołnierzowi w zaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych po zakończeniu służby wojskowej, odprawa mieszkaniowa nie stanowi dodatkowego przywileju należnego zwalnianym ze służby żołnierzom, ale ma umożliwić, względnie ułatwić, im znalezienie nowego lokalu mieszkalnego; skoro zatem Żona nabyła Lokal z bonifikatą od jednostki samorządu terytorialnego (Gminy Miejskiej [...]), to potrzeby mieszkaniowe Wnioskodawcy i jego rodziny z pomocą publiczną zrealizowano; uzasadnia to zastosowanie w niniejszej sprawie wyłączenia, o którym mowa w art. 23 ust. 9 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu,
- "samowolny" zwrot wartości nominalnej bonifikaty w kwocie 6.678 zł po 23 latach od nabycia Lokalu, nie powoduje, że wpłata ta staje się zwróconą bonifikatą; zwrot nominalnej wartości otrzymanej bonifikaty nie odtwarza jej realnej wartości; w konsekwencji żona Wnioskodawcy nadal jest beneficjentem wspomnianego przywileju finansowego; nawet gdyby uznać za możliwe zwrócenie bez podstawy prawnej takiej bonifikaty, bezsprzecznie jej zwrot powinien nastąpić w zwaloryzowanej kwocie, a nie wyłącznie w jej wartości nominalnej.
W skardze zarzucono wydanie kwestionowanej decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego:
- art. 23 ust. 9 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zwrot bonifikaty musi mieć podstawę prawną, gdy żaden przepis prawa, w tym u.g.n. nie zakazuje dobrowolnego zwrotu bonifikaty i taka praktyka zwrotu bonifikat jest stosowana,
- art. 23 ust. 9 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zwrot bonifikaty powinien nastąpić w zwaloryzowanej kwocie, gdy wymóg zwrotu zwaloryzowanej bonifikaty dotyczy wyłącznie ustawowego obowiązku zwrotu, powstającego z mocy prawa na podstawie art. 68 ust. 2 u.g.n., a nie wskazano w oparciu o jaki przepis i w jaki sposób dokonać waloryzacji,
- art. 23 ust. 9 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, poprzez jego zastosowanie, pomimo że w dacie nabycia Lokalu z bonifikatą przez małżonkę Wnioskodawcy, nie był on żołnierzem,
- art. 18 w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 ze zm.) przez ich niezastosowanie w sprawie, w której należało to uczynić, w przeciwnym wypadku uprzywilejowany jest konkubinat wobec instytucji małżeństwa.
Zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania w postaci:
- art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, a mianowicie pisma Żony z 20 lutego 2023 r. do Gminy [...], informującego o zwrocie bonifikaty wraz z potwierdzeniem przelewu – poprzez przyjęcie, że nie doszło do zwrotu bonifikaty, gdy Żona zwróciła kwotę bonifikaty Gminie [...], która nie zakwestionowała zwrotu; mianowicie nie oddała zwróconej przez nią bonifikaty; w konsekwencji nie jest ona wzbogacona z tytułu udzielonej bonifikaty,
- art. 8 w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez brak stanowczej i jednoznacznej wykładni zagadnienia dopuszczalności zwrotu bonifikaty bez podstawy prawnej; w konsekwencji powoduje to, że Wnioskodawca nie jest przekonany, co do prawidłowości i słuszności zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Podkreślił, że zwrot bonifikaty przez małżonkę Wnioskodawcy w kwocie nominalnej jest bezpodstawnym wzbogaceniem gminy, mającym na celu obejście przepisu art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu. Jako taki nie przywraca prawa do odprawy mieszkaniowej.
Sąd zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Trafna jest argumentacja organu administracji. Z uwagi na uprzednie pełne przytoczenie, ponowne jej powtarzanie byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną.
Wobec zarzutów skargi należy dodać jedynie co następuje.
Ratio legis art. 21 ustawy o zakwaterowaniu jest określenie prawa do zakwaterowania żołnierza i jego rodziny. Ustawodawca określił m.in. sposoby realizacji tego prawa (ust. 2), w tym poprzez wypłatę świadczenia mieszkaniowego (pkt 3) oraz negatywne przesłanki jego realizacji (ust. 6). Zgodnie z art. 21 ust. 6 ustawy, "żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania", jeżeli on lub jego małżonek skorzystali z jednej z form pomocy, o których mowa w ust. 6, m.in. nabyli lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego, korzystając z pomocy ze środków publicznych. Kategoryczny sposób sformułowania w postaci zwrotu "nie przysługuje prawo do zakwaterowania" oraz ogólne określenie negatywnych przesłanek realizacji prawa do zakwaterowania, z uwzględnieniem celowościowej i systemowej interpretacji przepisów dotyczących prawa do zakwaterowania żołnierzy zawodowych, pozwala na wniosek, że prawo do zakwaterowania rodzina żołnierza może wykorzystać tylko jeden raz (tak: wyrok o sygn. akt I OSK 3038/12, dostępny w CBOSA). Uznając ten pogląd za trafny, stwierdzić należy, że przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania sytuacji prawnej żołnierza, który wcześniej zaspokoił swoje potrzeby mieszkaniowe – korzystając ze środków pochodzących od Skarbu Państwa. Nadto, szerokie ujęcie wyłączeń dotyczących korzystania z prawa do zakwaterowania wskazuje na zamiar ustawodawcy objęcia nimi wymienionych w ust. 6 sytuacji (zdarzeń), także wówczas, gdy miały one miejsce przed datą wejścia w życie zmiany ustawy o zakwaterowaniu, wprowadzającej ust. 6 do art. 21, tj. od 1 lipca 2010 r. Jeżeli zatem żołnierzowi lub jego małżonkowi kiedykolwiek udzielono pomocy ze środków publicznych na cele mieszkalne (art. 21 ust. 6), to fakt ten stanowi przeszkodę w realizacji prawa do zakwaterowania unormowanego w art. 21 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu.
Taka wykładnia art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Z zasady tej wynika, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy prawa obowiązujące w dniu wydania decyzji. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi, które mogą ograniczyć moc przepisów prawa w czasie, przez wyłączenie stosowania danych przepisów do zdarzeń prawnych mających miejsce przed wejściem ich w życie. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 28, poz.143) zwanej dalej "ustawą zmieniającą", ustawę o zakwaterowaniu sił zbrojnych, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostatecznymi decyzjami administracyjnymi lub zawarciem umowy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 ustawy (tj. ustawy o zakwaterowaniu), w brzmieniu dotychczasowym. Art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej nie przyjął zatem ograniczenia mocy obowiązującej przepisów zmienionych, w tym art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy, do zdarzeń prawnych powstałych po ich wejściu w życie.
Wobec powyższego, przesłanka negatywna realizacji prawa do zakwaterowania (wypłaty świadczenia mieszkaniowego) wystąpi również w sytuacji, gdy osoba będąca żołnierzem w dacie złożenia wniosku o wypłatę tego świadczenia, przed powołaniem do zawodowej służby wojskowej nabyła lokal mieszkalny w określonych w tym przepisie warunkach, czy też nabycia takiego dokonał współmałżonek żołnierza, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Żonie Wnioskodawcy udzielono bowiem pomocy ze środków publicznych na cele mieszkalne. Jak już wskazano, ustawodawca ograniczając prawo żołnierza zawodowego do zakwaterowania w przypadku, gdy nabył on lokal mieszkalny z bonifikatą, w sposób zamierzony objął tą przesłanką wszelkie stany faktyczne, niezależnie od daty nabycia lokalu, czy też jego późniejszej sprzedaży. W tej sytuacji, bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy do nabycia Lokalu doszło przed powołaniem żołnierza do zawodowej służby wojskowej, czy w trakcie jej pełnienia oraz czy Lokal ten stanowił własność żołnierza w dacie skorzystania z przyznanej jego małżonkowi bonifikaty.
W omawianym przypadku, okoliczności faktyczne nie są sporne. Faktem jest bowiem, że to żonie Wnioskodawcy przyznano bonifikatę na zakup Lokalu, z którego to prawa skorzystała, co potwierdza zgromadzony materiał dowodowy. Postępowanie w sprawie odmowy wypłaty świadczenia mieszkaniowego wszczęto po wejściu w życie znowelizowanych przepisów. W dacie rozstrzygania przez organy administracji obowiązywał zatem stan prawny ustalony przepisami ustawy zmieniającej, który ograniczał prawo żołnierza zawodowego do zakwaterowania w przypadku, gdy wcześniej jego małżonek nabył lokal mieszkalny od jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą. Jak już wyżej wskazano, zarówno okoliczność, że Lokal nabyto przed rozpoczęciem zawodowej służby wojskowej przez Wnioskodawcę, jak również fakt, że Lokal z przyznaną bonifikatą nabyła osoba, nie będąca wówczas żoną Wnioskodawcy, nie mają znaczenia w sprawie. W świetle powyższego przepisu, istotny jest bowiem wyłącznie fakt wcześniejszego skorzystania z pomocy finansowej państwa przy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, co w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie miało miejsce. W konsekwencji stwierdzić należy, że nabycie Lokalu przez żoną Wnioskodawcy, jeszcze przed wstąpieniem z nim w związek małżeński, wyczerpało negatywną przesłankę z art. 21 ust. 6 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, uprawniającą do odmowy wypłaty odprawy mieszkaniowej.
W świetle powyższego nie sposób podzielić zarzutu Wnioskodawcy co do naruszenie przez organ wymienionych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, skoro orzekano w sprawie w oparciu o obowiązujące w danym przedmiocie przepisy prawa. Z faktu pozostawania Wnioskodawcy w związku małżeńskim i wynikających z tego konsekwencji w badanej sprawie, trudno doszukać się oczywistej sprzeczności zaskarżonego orzeczenia z normami konstytucyjnymi, wskazywanymi w skardze. Należy mieć przecież na uwadze, że reguły określone w całym szeregu aktów prawnych przyznają właśnie osobom pozostającym w związkach małżeńskich daleko idące przywileje, z których nie mogą korzystać osoby nie będące w takich związkach. Kwestia zatem podnoszonego "uprzywilejowania" konkubinatu wobec instytucji małżeństwa, w kontekście zastosowanych przez organ norm prawnych, nie mieści się w ramach kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, jakiej dokonuje sąd administracyjny. Wprawdzie, w sytuacji powzięcia uzasadnionych wątpliwości co do zgodności danego przepisu z normami konstytucyjnymi, sądowi przysługuje prawo skierowania pytania prawnego w tym zakresie do Trybunału Konstytucyjnego, jednakże z uwagi na powyższe, w rozpatrywanej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do skorzystania z takiego uprawnienia.
Wskazać także należy, że bonifikata udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego ma charakter bezzwrotny. Jedyny przypadek zwrotu udzielonej bonifikaty uregulowano w art. 68 ust. 2 u.g.n., zgodnie z którym, jeżeli nabywca nieruchomości zbył ją lub wykorzystał ją na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty, przed upływem 10 lat, a w przypadku nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny przed upływem 5 lat, licząc od dnia nabycia, jest zobowiązany do zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji. Zwrot następuje na żądanie właściwego organu.
W niniejszym przypadku dobrowolny zwrot bonifikaty na zakup lokalu mieszkalnego jednostce samorządu terytorialnego, po 23 latach od jej przyznania, w kwocie nominalnej, jest świadczeniem nienależnym, nie ma bowiem oparcia w żadnym przepisie obowiązującego prawa. Wypada nadmienić, że skoro zwrot obowiązkowy, przewidziany powyższym przepisem – w ciągu pięciu lat od dnia nabycia lokalu z bonifikatą – obarczony jest waloryzacją, to i zwrot bonifikaty po przeszło dwudziestu latach winien być również zwaloryzowany. Jakkolwiek u.g.n. nie reguluje samowolnego zwrotu bonifikaty, jak i kwestii jej waloryzacji, to jednak zasadnym wydaje się twierdzenie, że kwota bonifikaty udzielonej w tak odległym czasie posiada w aktualnych warunkach rynkowych wyższą wartość aniżeli w dniu jej udzielenia. Wprawdzie Sąd w wyrokach o sygn. II SA/Wa 2186/18 i II SA/Wa 936/19 (dostępne w CBOSA) akceptował zwrot przyznanej bonifikaty jako podstawę uznania, że z przywileju tego nie skorzystano. Zgoła odmienne były jednak okoliczności faktyczne. Dla przykładu, zwrot zwaloryzowanej bonifikaty nastąpił na żądanie gminy z uwagi na zbycie lokalu przed upływem 5 lat od dnia jego nabycia.
Wobec braku podstawy prawnej zwrotu udzielonej żonie Wnioskodawcy bonifikaty na zakup Lokalu, trudno uznać, aby dokonując oceny ram prawnych – co do przypadków wyłączających możliwość skorzystania z pomocy mieszkaniowej, w postaci odprawy – naruszono tym samym zasady zaufania do władzy publicznej oraz przekonywania. Zasadnie uznano w zaskarżonym orzeczeniu, że zwrot nastąpił bezpodstawnie a żona Wnioskodawcy nadal jest beneficjentem wspomnianego przywileju finansowego.
Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.