II SA/WA 1476/24

II SA/Wa 1476/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek /sprawozdawca/
Ewa Radziszewska-Krupa /przewodniczący/
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
III OSK 1279/25 - Wyrok NSA z 2025-11-05
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, , Protokolant referent Marta Stec, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z dnia [...]lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy oddala skargę
Uzasadnienie
Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych (decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...]po rozpatrzeniu rozpoznaniu odwołania szer. K. S. (dalej skarżący) od Rozkazu personalnego Dowódcy [...]Brygady [...]z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej:
1. uchylił punkt [...] Rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy [...]Brygady [...]z dnia [...] kwietnia 2024 roku w części dotyczącej terminu zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, który ustalił na dzień [...] sierpnia 2024 r.
2. w pozostałym zakresie punkt [...] Rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy [...]Brygady [...]z dnia [...] kwietnia 2024 roku utrzymał w mocy.
Ustalono, że skarżący pełnił zawodową służbę wojskową w [...] dywizjonie lotniczym na stanowisku służbowym operator w drużynie przeciwlotniczej.
W dniu [...] września 2023 r. dowódca drużyny - plut. D. M., jako bezpośredni przełożony sporządził opinię służbową, w której ocenił skarżącego na ogólną ocenę niedostateczną. W dniu [...] września 2023 r. dowódca drużyny - plut. D. M., jako bezpośredni przełożony sporządził opinię służbową, w której ocenił szer. K. S. na ogólną ocenę niedostateczną. Opinię służbową doręczono stronie za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu [...] października 2023 r., co potwierdza własnoręczny podpis żołnierza na potwierdzeniu odbioru.
Skarżący odwołaniem z dnia [...] października 2023 r., za pośrednictwem bezpośredniego przełożonego, zaskarżył przedmiotową opinie do wyższego przełożonego (dowódcy plutonu). Dowódca plutonu (st. chor. R. J.) po rozpatrzeniu odwołania, w dniu [...] listopada 2023 r. utrzymał w mocy opinię służbową. W takim stanie sprawy z dniem [...] listopada 2023 r. przedmiotowa opinia służbowa uzyskała walor ostateczności. Ostateczną opinię służbową doręczono stronie w dniu [...] grudnia 2023 r., za pośrednictwem operatora pocztowego, co potwierdza własnoręczny podpis żołnierza na potwierdzeniu odbioru.
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2023 r., skarżący zwrócił się do Dowódcy [...] Dywizjonu Lotniczego, o zweryfikowanie ostatecznej opinii służbowej za rok 2023. Dowódca [...] Dywizjonu Lotniczego po zweryfikowaniu ostatecznej opinii służbowej ww. żołnierza, w dniu [...] grudnia 2023 r. utrzymał w mocy przedmiotową opinię, a zweryfikowaną opinię służbową doręczył stronie za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu [...] stycznia 2024 r. (doręczono dorosłemu domownikowi - B. S.).
Wobec powyższego Dowódca[...] Dywizjonu Lotniczego, mając na uwadze § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2023 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. poz. 433 dalej rozporządzenie w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych), wnioskiem z dnia [...] stycznia 2024 r. wystąpił do Dowódcy [...]Brygady Kawalerii Powietrznej, o zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Dowódca [...] Brygady [...]wydał rozkaz personalny Nr [...] (punkt [...]), którym zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, ustalając jednocześnie termin zwolnienia i przeniesienia do pasywnej rezerwy na dzień [...] maja 2024 r.Za podstawę wydania powyższego rozkazu przyjęto art. 226 pkt 6, art. 229 ust. 1 w zw. z art. 186 ust. 1 pkt 4 i art. 238 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny oraz § 4 rozporządzenia w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej. Organ I instancji swoją decyzje uzasadnił otrzymaniem przez szer. K. S. niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej za 2023 rok, jednocześnie podkreślając że otrzymana przez ww. żołnierza ocena wynika z przebywania na długotrwałym zwolnieniu lekarskim co sprawiło, iż opiniowany żołnierz nie uczestniczył w szkoleniach zgrywających drużynę, nie jest wyszkolony pod względem swojej specjalności, znacznie odstaje pod względem wyszkolenia na tle innych żołnierzy oraz nie posiada kursów potrzebnych do wykonywania obowiązków na zajmowanym stanowisku służbowym.
Przedmiotowy rozkaz doręczono pełnomocnikowi skarżącego za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu [...] maja 2024 r.
Skarżący działając poprzez swego pełnomocnika wniósł w terminie odwołanie od w/w rozkazu personalnego do Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych. W odwołaniu nie neguje faktu otrzymania w 2023 roku niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, jednakże podważa prawidłowość przeprowadzonego procesu opiniowania służbowego, zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy (Dz. U. poz. 1462) dalej jako rozporządzenie w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy przez przyjęcie, że bezpośredni przełożony strony mógł zająć swoje stanowisko w sprawie i przesłać do wyższego przełożonego odwołanie, które nie zostało podpisane przez żołnierza,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 127 ust. 7 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny w zw. z § 12 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy przez przyjęcie, że wyższy przełożony może utrzymać w mocy opinię służbową po rozpatrzeniu odwołania, które nie zostało podpisane przez żołnierza,
3. naruszenie przepisów prawa materialnego § 13 ust. 8 rozporządzenia w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy w zw. z art. 127 ust. 11 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny przez przyjęcie, że Dowódca [...] Dywizjonu Lotniczego mógł zweryfikować ostateczną opinię służbową i utrzymać ją w mocy w sytuacji gdy ostateczna opinia służbowa została wydana po rozpatrzeniu odwołania, które nie zostało podpisane przez żołnierza,
4. naruszenie art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 1997 r. (Dz. U. poz. 483), dalej jako Konstytucja RP przez przyjęcie, że rozpatrzenie odwołania od opinii służbowej, które nie zawiera podpisu żołnierza jest działaniem na podstawie prawa i w granicach prawa,
5. naruszenie § 12 ust. 4 rozporządzenia w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy poprzez niedoręczenie opiniowanemu potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii ostatecznej opinii służbowej,
6. naruszenie § 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy w zw. z art. 228 ust. 1 punkt 11 ustawy o obronie Ojczyzny przez przyjęcie, że szer. K. S. nie zaprzestał pełnienia służby z powodu choroby przez okres ustalony rozporządzeniem (co najmniej 6 miesięcy),
7. błędne zastosowanie § 4 rozporządzenia w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej polegające na błędnym uznaniu, że Dowódca [...] Dywizjonu Lotniczego był uprawniony do złożenia wniosku o zwolnienie szer. K. S. z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej podczas, gdy należało uznać, że ww. żołnierz był wyłączony z mocy prawa z procedury opiniowania, ponieważ zaprzestał pełnienia służby przez okres ustalony rozporządzeniem (tj. co najmniej 6 miesięcy).
Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik skarżącego wniósł na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania organu I instancji.
Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych po rozpatrzeniu rozpoznaniu odwołania skarżącego od Rozkazu personalnego Dowódcy [...]Brygady [...]z dnia [...] kwietnia 2024 r. w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. utrzymał w mocy w/w Rozkaz personalny.
Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych, stwierdził, że zgodnie z dyspozycją art. 226 pkt 6 ustawy o obronie Ojczyzny, żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. W jego ocenie w sytuacji uzyskania przez żołnierza zawodowego niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, organ nie ma możliwości wyboru innego rozstrzygnięcia. Wskazał, że warunkiem koniecznym jaki właściwy organ musi zweryfikować, jest istnienie ostatecznej lub zweryfikowanej opinii służbowej. Podzielił stanowisko Dowódcy [...]Brygady Kawalerii Powietrznej, że organ zwalniający nie jest uprawniony do weryfikowania na nowo wyniku opiniowania i wykazywania rzetelności tego opiniowania, ani też ustalania czy żołnierz rzeczywiście zasłużył na otrzymaną ocenę. Opinia służbowa wydawana jest i podlega kontroli w odrębnym, przypisanym do tego trybie, odbywającym się w ramach wewnętrznych struktur organów wojskowych. Podniósł, że myśli art. 127 ust. 13 ustawy o obronie Ojczyzny dopuszczalne jest uchylenie bądź zmiana przez dowódcę jednostki wojskowej każdej opinii służbowej (z urzędu lub na polecenie wyższego przełożonego), jednakże może to nastąpić wyłącznie w sytuacji gdy:
- wyjdą na jaw okoliczności mające wpływ na to opiniowanie w trakcie przeprowadzania opiniowania, a nieznane opiniującemu;
nie było podstaw prawnych do wydania opinii służbowej;
opinia służbowa zawiera oczywiste błędy lub omyłki.
Jego zdaniem o ile nie zachodzą przesłanki wymienione w przywołanym art. 127 ust. 13 ww. ustawy, to zarówno organ zwalniający, jak i organ odwoławczy nie mają możliwości wydania dowódcy jednostki wojskowej polecenia uchylenia takiej opinii służbowej. Wpływu na treść opinii służbowej oraz wyrażoną w niej ocenę nie mogą mieć również poprzednie opinie służbowe sporządzone przez innych przełożonych, czy zdarzenia niezwiązane z okresem opiniowania (m.in. kary dyscyplinarne, wyróżnienia etc.).
W jego ocenie ten zakres władzy służbowej pozostaje poza kontrolą niniejszego postępowania administracyjnego (art. 3 § 3 pkt 2 k.p.a. i art. 122 ustawy o obronie Ojczyzny). Nie tylko literalne brzmienie art. 226 ustawy o obronie Ojczyzny, ale także rozwiązania systemowe wykluczają badanie prawidłowości (rzetelności) niedostatecznej oceny opiniowanego żołnierza zawodowego przy administracyjnej kontroli decyzji w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Dyspozycja wyrażona w art. 127 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny wprost wskazuje, że "do opiniowania służbowego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego."
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając:
1. Norm prawa materialnego, tj. art. 127 ust 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny w związku z § 3. pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 lipca 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy - przez przyjęcie że skarżący podlegał opiniowaniu służbowemu w 2023 roku - w sytuacji gdy skarżący był wyłączony z opiniowania służbowego ponieważ zaprzestał pełnienia służby z powodu choroby (art. 228 ust 1 pkt 11 ustawy o obronie Ojczyzny).
2. Naruszenie norm prawa materialnego, tj. § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2023 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej - przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że organ 1 instancji był uprawniony do wydania decyzji o zwolnieniu w oparciu o przedłożony dokument nazwany "opinią służbową".
3. Naruszenie norm prawa materialnego, tj. § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2023 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej - przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie przez Organ 1 i II instancji, że [...] Dywizjonu lotniczego był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej z powodu otrzymania oceny niedostatecznej z opiniowania służbowego.
4. Naruszenie norm prawa materialnego, tj. art. 127 ust 4 ustawy o obronie Ojczyzny - polegające na błędnym uznaniu, że powyższy przepis uniemożliwia wezwanie do uzupełnienia braku formalnego podpisu i w konsekwencji przyjęcie, że dopuszczalne i zgodne z prawem jest rozpatrzenia odwołania od opinii służbowej, które uje zawiera podpisu skarżącego.
W sytuacji gdy powyższy przepis należy rozumieć w ten sposób, że kontrola opinii służbowej - nie podlega kognicji sądów administracyjnych.
5. Naruszenie norm prawa materialnego, tj. art. 107 § 3 k,p.a. - polegające na błędnym uznaniu, że organ I instancji nie miał obowiązku odnieść się w uzasadnieniu decyzji do kwestii - braku podpisu pod odwołaniem od opinii służbowej.
6. Naruszenie norm prawa materialnego, tj. art. 107 § 3 k,p.a. - polegające na błędnym uznaniu, że organ I instancji nie miał obowiązku odnieść się w uzasadnieniu decyzji - do załączonego dowodu w postaci stanowiska Dyrektora Departamentu Kadr dotyczącego opiniowania służbowego żołnierzy, w przypadku ich długotrwałej nieobecności oraz stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2019 roku (I OSK1351/17).
7. Naruszenie norm prawa materialnego, tj. § 12 ust 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 lipca 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy w związku z art 6 kp.a. - przez błędne przyjęcie, że odwołanie od opinii służbowej wniesione w terminie bez podpisu spełnia przesłanki do rozpoznania odwołania.
Podniósł, że art 127 ust 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny wskazuje, że w przypadku żołnierzy zawodowych opiniowanie służbowe przeprowadza się corocznie, Natomiast § 3. pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 lipca 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy doprecyzowuje, że opiniowaniem służbowym obejmuje się żołnierzy zawodowych, którzy do dnia 15 sierpnia danego roku przez okres co najmniej sześciu miesięcy pełnili zawodową służbę wojskowa - zaś art 228 ust 1 punkt 11 ustawy o obronie Ojczyzny wprost wskazuje, że żołnierz będąc na zwolnieniu lekarskim zaprzestał służby z powodu choroby. Jego zdaniem w sprawie zaistniała właśnie taka sytuacja, że skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim w związku z wypadkiem w służbie wojskowej od dnia [...] czerwca 2022 roku (przez cały okres objęty opiniowaniem) do dnia [...] czerwca 2024 roku. W związku z powyższym uznał, że skarżący w okresie do dnia [...] sierpnia danego roku (2023) - nie pełnił zawodowej służby wojskowej ani jednego dnia bo zaprzestał jej pełnienia z powodu choroby związanej z wypadkiem w służbie. Wobec czego jego zdaniem organy I i II instancji błędnie uznały, że w oparciu o dokument nazwany " opinią służbową" skarżący uzyskał ocenę niedostateczną, podczas gdy dokument ten nie stanowi o faktycznym przeprowadzeniu procedury jego opiniowania w rozumieniu art 127 ust 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny i przepisów powyższego rozporządzenia, gdyż na mocy § 3. pkt 2 rozporządzenia w związku z art 228 ust 1 punkt 11 ustawy o obronie Ojczyzny był wyłączony z procedury opiniowania, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego i wydania krzywdzącej dla skarżącego decyzji o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jego zdaniem w tym konkretnym przypadku skarżący zaprzestał pełnienia służby przez okres ponad 12 miesięcy i nie było podstaw do sporządzenia dokumentu nazwanego "opinią służbową".
W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo opisał zarzuty. W związku z powyższym wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz do czasu rozpatrzenia niniejszej skargi, zastosowanie ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - przez wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przedmiotem skargi jest decyzja Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...]utrzymująca w mocy Rozkaz personalny Dowódcy [...]Brygady [...]z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w sprawie zwolnienia szer. K. S. z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 z dnia 2024.06.26 dalej P.p.s.a.).
Ustalono, że skarżący pełnił zawodową służbę wojskową w [...] dywizjonie lotniczym na stanowisku służbowym operator w drużynie przeciwlotniczej. Dowódca Brygady wydał rozkaz personalny Nr [...] (punkt [...]), którym zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, ustalając jednocześnie termin zwolnienia i przeniesienia do pasywnej rezerwy na dzień [...] maja 2024 r.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy wydając skarżoną decyzję organ poruszał się w granicach prawa.
W ocenie tut. Sądu na w/postawione pytanie należało udzielić pozytywnej odpowiedzi i stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu skarżący w swoim odwołaniu nie neguje faktu otrzymania w 2023 r. niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, jednakże podważa prawidłowość przeprowadzonego procesu opiniowania służbowego, zarzucając w szczególności naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 lipca 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy (Dz. U. poz. 1462).
Zdaniem WSA w Warszawie należy wskazać, że w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. 2024 r. poz. 248 z późn. zm., dalej ustawa o obronie Ojczyzny), w szczególności jej art. 226 pkt 6, oraz przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2023 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej ( Dz. U. poz. 433), dalej jako rozporządzenie w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej, które stanowią materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a także przepisy w/w ustawy dotyczące opiniowania służbowego (art. 127) oraz przepisy obowiązującego w czasie opiniowania skarżącego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy (Dz. U. poz. 1462), dalej jako rozporządzenie z 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy - uchylone z dniem [...] marca 2024 r.
W ocenie Sądu za podstawę wydania skarżonych decyzji zasadnie przyjęto art. 226 pkt 6, art. 229 ust. 1 w zw. z art. 186 ust. 1 pkt 4 i art. 238 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny oraz § 4 rozporządzenia w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej. Organ zwalniający swoją decyzje uzasadnił otrzymaniem przez skarżącego niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej za 2023 rok, jednocześnie podkreślając, że otrzymana przez w/w żołnierza ocena wynika z przebywania na długotrwałym zwolnieniu lekarskim co sprawiło, iż opiniowany żołnierz nie uczestniczył w szkoleniach zgrywających drużynę, nie jest wyszkolony pod względem swojej specjalności, znacznie odstaje pod względem wyszkolenia na tle innych żołnierzy oraz nie posiada kursów potrzebnych do wykonywania obowiązków na zajmowanym stanowisku służbowym.
Przepis art. 226 pkt. 6 ustawy o Obronie Ojczyzny (który to przepis organ wskazał jako podstawę prawą swojej decyzji) żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Sposób sformułowania powyższego przepisu wprost wskazuje na to, że zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej nie zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Pogląd taki wyraził już z resztą Naczelny Sąd Administracyjny na tle analogicznego w swej treści przepisu wcześniej obowiązującej ustawy pragmatycznej (patrz I OSK 1072/12).
W świetle powyższego jako uprawniona jawi się teza, iż uzyskanie przez żołnierza zawodowego niedostatecznej ogólnej oceny w okresowej opinii służbowej stanowi wystarczającą podstawę do zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby, i to bez konieczności prowadzenia żadnego dodatkowego postępowania dowodowego.
Zgodnie z art. 226 pkt 6 ustawy o obronie Ojczyzny, żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Zwolnienie żołnierza w korpusie szeregowych z zawodowej służby wojskowej w przypadku otrzymania ogólnej oceny niedostatecznej w opinii służbowej następuje decyzją dowódcy jednostki wojskowej zajmującego stanowisko służbowe zaszeregowane do stopnia etatowego co najmniej pułkownika (komandora), w podległych jednostkach wojskowych (art. 186 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny). Termin zwolnienia określa organ w swojej decyzji (art. 229 ust. 4). Żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej, którzy ze względu na wiek nadal podlegają obowiązkowi służby wojskowej i zostali uznani za zdolnych do tej służby, przenosi się do pasywnej rezerwy (art. 238 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny).
Zgodnie z dyspozycją art. 226 pkt 6 ustawy o obronie Ojczyzny, żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Oznacza to, że w sytuacji uzyskania przez żołnierza zawodowego niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, organ jak wskazano wyżej nie ma możliwości wyboru innego rozstrzygnięcia. Taka imperatywna forma czasownika "zwalnia się", użyta w art. 226 ustawy o obronie Ojczyzny, rodzi de facto po stronie organu obowiązek zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Warunkiem koniecznym jaki właściwy organ musi zweryfikować, jest istnienie ostatecznej lub zweryfikowanej opinii służbowej. Zatem do zastosowania art. 226 pkt 6 ustawy o obronie Ojczyzny niezbędne jest wykazanie, że skarżący podlegał opiniowaniu służbowemu, w wyniku którego otrzymał ogólną ocenę niedostateczną oraz, że opinia ta jest ostateczna lub zweryfikowana. Organ zwalniający nie jest uprawniony do weryfikowania na nowo wyniku opiniowania i wykazywania rzetelności tego opiniowania, ani też ustalania czy żołnierz rzeczywiście zasłużył na otrzymaną ocenę. Opinia służbowa wydawana jest i podlega kontroli w odrębnym, przypisanym do tego trybie, odbywającym się w ramach wewnętrznych struktur organów wojskowych. Niewątpliwie po myśli art. 127 ust. 13 ustawy o obronie Ojczyzny dopuszczalne jest uchylenie bądź zmiana przez dowódcę jednostki wojskowej każdej opinii służbowej (z urzędu lub na polecenie wyższego przełożonego), jednakże może to nastąpić wyłącznie w sytuacji gdy: 1) wyjdą na jaw okoliczności mające wpływ na to opiniowanie w trakcie przeprowadzania opiniowania, a nieznane opiniującemu; 2) nie było podstaw prawnych do wydania opinii służbowej; 3) opinia służbowa zawiera oczywiste błędy lub omyłki.
Postępowanie prowadzone w oparciu o art. 226 pkt 6 u.u.O. jest postępowaniem dotyczącym innej kwestii niż zasadność takiej a nie innej oceny wystawionej w opinii służbowej żołnierza. W postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 226 pkt 6 u.u.O. organ bada, czy wobec skarżącego została wydana ostateczna opinia służbowa z oceną negatywną. Jeżeli tak - zobligowany jest on do rozstrzygnięcia o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Oceny organu wymaga jedynie, czy opinia służbowa została wydana przez właściwy organ, czy podlega wykonaniu oraz czy zawarto w niej niedostateczną ocenę ogólną o opiniowanym. Sprowadza się to w istocie do ustalenia, czy opinia spełnia prawem przewidziane warunki formalne, a tym samym, czy można jej przypisać wartość dowodu, potwierdzającego wysokość przypisanej żołnierzowi oceny ogólnej (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2732/12, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA).
Do zastosowania tego przepisu w stanie faktycznym sprawy, niezbędne było wykazanie, że skarżący podlegał opiniowaniu służbowemu, że otrzymał ogólną ocenę niedostateczną i opinia ta jest ostateczna. Wbrew przekonaniu skarżącego, organ zwalniający nie ma w ogóle obowiązku na nowo weryfikować wyniku opiniowania i wykazywać, że żołnierz rzeczywiście zasłużył na otrzymaną ocenę. Opinia służbowa wydawana jest i podlega kontroli w odrębnym, przypisanym do tego trybie, odbywającym się w ramach wewnętrznych struktur organów wojskowych. Żaden przepis ustawy oraz rozporządzenia wykonawczego nie dopuszcza możliwości kolejnej, dalszej jej weryfikacji w jakimkolwiek innym postępowaniu. Tym samym, organ orzekający o zwolnieniu ze służby nie jest uprawniony do prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, celem zbadania zasadności i rzetelności ocen sformułowanych w opinii służbowej. We wskazanym wyroku NSA wyjaśnił, że prawa osób opiniowanych podlegają ochronie wyłącznie przez ustalony w pragmatykach służbowych tryb odwołania się od treści wydanej opinii do właściwych przełożonych wyższego stopnia, bądź przez wynikające z przepisów prawa karnego i cywilnego gwarancje ochrony ich dóbr osobistych.
Natomiast sąd administracyjny, rozpatrując skargę na decyzję "wykonawczą" w przedmiocie rozwiązania stosunku służbowego, ustala jedynie, czy zachodzi przesłanka zwolnienia oraz czy decyzja została podjęta przez właściwy organ i we właściwym trybie. Sąd nie jest władny samodzielnie oceniać sposobu wykonywania przez żołnierza obowiązków służbowych. Jego kompetencje nie obejmują też badania zasadności ocen podjętych w postępowaniu opiniodawczym. Prawo opiniowania i oceniania żołnierzy oraz funkcjonariuszy innych służb mundurowych jest atrybutem właściwego przełożonego i mieści się w sferze podległości służbowej. Ten zakres władzy służbowej pozostaje poza kontrolą sądową (art. 5 pkt 2 p.p.s.a.). Zatem nie tylko literalne brzmienie art. 226 pkt 6 u.o.O., ale także rozwiązania systemowe wykluczają badanie prawidłowości (rzetelności) niedostatecznej oceny opiniowanego żołnierza zawodowego przy sądowoadministracyjnej kontroli decyzji w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Takie stanowisko ukształtowało się na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 1 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (vide: wyrok NSA z 28 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 1446/17; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 501/18; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 240/21, CBOSA) zachowało ono w pełni aktualność wobec analogicznych uregulowań obowiązującej obecnie ustawy o obronie Ojczyzny.
W okolicznościach niniejszej sprawy przesłanka z art. 226 pkt 6 u.o.O. bezsprzecznie zaistniała. Opinią służbową żołnierza wydaną w dniu [...] września 2023 r. skarżący ocenę ogólną niedostateczną. W uzasadnieniu powyższego wskazano, że żołnierz przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim i w związku z tym brak jest podstaw do oceny w związku z wykonanymi zadaniami i obowiązkami. Opinia służbowa stała się prawomocna i ostateczna z dniem [...] listopada 2023 r.
W ocenie Sądu przebywanie żołnierza na zwolnieniu lekarskim nie stanowi podstawy do odstąpienia od opiniowania żołnierza zawodowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, przebywanie na długotrwałym zwolnieniu lekarskim nie uniemożliwiało przeprowadzenia opiniowania służbowego. Zgodnie z art. 127 ust. 1 i 2 u.o.O. żołnierz zawodowy podlega corocznemu opiniowaniu służbowemu. Opiniowanie służbowe przeprowadza się w okresie od dnia 15 sierpnia do dnia 15 października (§ 3 pkt 1 rozporządzenia w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy). W myśl zaś § 3 ust. 2 rzeczonego rozporządzenia opiniowaniem służbowym obejmuje się żołnierzy zawodowych, którzy od dnia sporządzenia ostatniej opinii służbowej lub powołania do pełnienia zawodowej służby wojskowej do dnia 15 sierpnia danego roku przez okres co najmniej 6 miesięcy pełnili zawodową służbę wojskową i nie zaprzestali jej pełnienia.
Z unormowań tych wynika, że pierwszemu opiniowaniu podlega żołnierz, który do dnia 15 sierpnia danego roku realizował obowiązki służbowe co najmniej przez okres sześciu miesięcy. Jeżeli do dnia 15 sierpnia nie miał jeszcze przepracowanego tego okresu, to będzie po raz pierwszy opiniowany w roku następnym. Kolejne opinie przeprowadza się corocznie, w okresie od dnia 15 sierpnia do dnia 15 października, bez względu na to, czy w badanym okresie żołnierz mógł, czy nie mógł realizować obowiązków z usprawiedliwionych przyczyn, skoro stanowisko to zajmuje. Do takiej interpretacji szczególnie przekonuje treść art. 127 ust. 2 u.o.O., zgodnie z którym opiniowanie służbowe żołnierza zawodowego ma ocenić jego wywiązywanie się z obowiązków na stanowisku służbowym. Fakt, że ustawodawca nakłada obowiązek corocznego opiniowania żołnierzy zawodowych, w określonych ustawowo terminach, wskazuje na to, że osoby pozostające w zawodowej służbie wojskowej podlegają temu opiniowaniu, a celem jego jest ustalenie aktualności przydatności do służby na danym stanowisku. Zważyć też należy, że ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków, które pozwalałyby na odstąpienie od opiniowania żołnierza w terminach ustawowo określonych. Jest to z resztą stanowisko słuszne i całkowicie zrozumiałe, bo w innym wypadku i przy podzieleniu stanowiska skarżącego, żadna osoba, która przebywa w danym roku przez dłuższy czas na zwolnieniu lekarskim nie mogłaby podlegać ocenie. Tym samym niezależnie od tego jak wykonywałaby swoje obowiązki i choćby nie była zupełnie przydatna do służby, nie mogłaby być nie tylko oceniona, ale i zwolniona. Nie można pominąć również tego, że żołnierz przebywający na zwolnieniu lekarskim pomimo zwolnienia z zajęć służbowych nadal pozostaje na zajmowanym stanowisku. Jak wskazał NSA w wyroku z dn. 1 grudnia 2016 r. (sygn. I OSK 2365/15, CBOSA) "podnoszone przez skarżącego okoliczności, iż z uwagi na zwolnienie lekarskie skarżący nie wykonywał faktycznie obowiązków służbowych, a więc okres ten nie powinien podlegać opiniowaniu, nie mają znaczenia prawnego. Sam fakt korzystania ze zwolnień lekarskich nie powoduje wygaśnięcia czy zawieszenia stosunku służbowego, jak i nie uchyla obowiązku opiniowania (...) regulację w tej materii należy interpretować w związku z innymi przepisami, wedle których pełnienie służby w ich rozumieniu, jest równoznaczne z zajmowaniem stanowiska, ale nie zawsze z faktycznym wykonywaniem zadań". Dlatego też w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, jak również to, że organy obu instancji nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.