II SA/Wa 1806/24

II SA/Wa 1806/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-06-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Łukasz Krzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Mateusz Rogala
Sławomir Antoniuk
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 2072
art. 87 par. 6,
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 902
art. 5 ust. 1, art. 16 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Mateusz Rogala, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi B.L. na decyzję Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Trybunału Konstytucyjnego na rzecz B.L. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją – przywołując art. 5 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902), zwanej dalej "ustawą o informacji" oraz art. 87 § 6 ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm.) - wobec żądania p. B. L. zwanej dalej "Wnioskodawcą", z [...] lipca 2022 r., odmówiono udostępnienia informacji publicznej w zakresie oświadczeń majątkowych pięciu, wskazanych z imienia i nazwiska, sędziów Trybunału Konstytucyjnego, zwanego dalej "Trybunałem" - złożonych w 2022 roku. Oświadczeniom nadano klauzulę tajności "zastrzeżone".
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:
- żądanie dotyczyło udostępnienia skanów oświadczeń majątkowych poprzez wysłanie ich na elektroniczną skrzynkę podawczą Wnioskodawcy,
- wnioskowana informacja stanowi informację publiczną oraz znajduje się w posiadaniu Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, zwanego dalej "Prezesem"; zgodnie z obowiązującymi przepisami nie każda jednak informacja publiczna podlega udostępnieniu; w myśl art. 5 ust. 1 ustawy o informacji, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych,
- żądana informacja objęta jest ochroną wobec treści art. 5 ust. 1 ustawy o informacji; Prezes wcześniej - zanim wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej - zdecydował o objęciu wszystkich informacji, zawartych w każdym z wyżej wymienionych oświadczeń majątkowych, ochroną, przewidzianą dla informacji niejawnych - o klauzuli tajności "zastrzeżone"; uczynił to wobec wniosków o nieujawnianie oświadczeń majątkowych, jakie złożyli sędziowie Trybunału - na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa,
- wskazano terminy, w których wnioski złożyli poszczególni sędziowie Trybunału,
- zgodnie z art. 87 § 6 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, wyłączenie jawności oświadczenia majątkowego odbywa się na wniosek sędziego, który je złożył; kompetencję do rozstrzygania w tym przedmiocie przypisano podmiotowi uprawnionemu do odebrania oświadczenia; może on zdecydować o objęciu zawartych w oświadczeniu informacji ochroną, gdy ich ujawnienie "mogłoby powodować zagrożenie dla składającego oświadczenie lub osób dla niego najbliższych"; uzasadnieniem wprowadzenia ochrony jest zatem dobro, składającego oświadczenie lub osób dla niego najbliższych; chodzi o potencjalnie szkodliwy wpływ ujawnienia informacji dla składającego oświadczenie lub osób dla niego najbliższych ("mogłoby powodować"); informacje można objąć ochroną, przewidzianą dla informacji niejawnych o klauzuli tajności "zastrzeżone" - określoną w przepisach ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 742, ze zm.),
- Prezes - w następstwie oceny zarówno wniosków sędziów Trybunału, w tym zawartych tam stwierdzeń, jak też możliwych następstw ujawnienia oświadczeń majątkowych - uznał, że zachodzą podstawy do zastosowania art. 87 § 6 ustawy — Prawo o ustroju sądów powszechnych; przyjął, że ujawnienie zawartych w oświadczeniach majątkowych informacji mogłoby powodować zagrożenie dla sędziów Trybunału lub osób dla nich najbliższych i objął informacje zawarte w oświadczeniach majątkowych ochroną - przewidzianą dla informacji niejawnych o klauzuli tajności "zastrzeżone",
- uwzględniono, że sędziowie Trybunału są adresatem obraźliwych wypowiedzi; obserwowana tendencja do publikowania w prasie sensacyjnego opisu oświadczeń majątkowych sędziów Trybunału mimo, że wysokość ich zasadniczego wynagrodzenia determinują przepisy – tak art. 16 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1422.), zwanej dalej "ustawą o statusie sędziów", oświadczenia majątkowe podlegają zaś kontroli (tak: art. 14 ust. 6 ustawy o statusie sędziów) może spowodować tylko nasilenie tego rodzaju wypowiedzi,
- zakres danych o stanie majątkowym, jakie podlegają udostępnieniu, jest z drugiej strony szeroki; mają one charakter kompleksowy (tak art. 14 ust. 2 ustawy o statusie sędziów); ze względu na ich szeroki zakres, jak też ponieważ dostęp do nich ma każdy, a także z uwagi na brak posiadania przez osoby postronne wiedzy specjalistycznej i mechanizmów kontrolnych, zawarte w oświadczeniu informacje mogą zostać wykorzystane przy wysuwaniu bezpodstawnych oskarżeń przeciwko sędziemu,
- o tym, że dostęp każdego do oświadczeń majątkowych nie jest równoznaczny z rzetelną analizą zawartych tam danych, świadczą publikacje prasowe, w których informowano o stanie majątkowym danego sędziego na podstawie oświadczenia majątkowego innego,
- reasumując, obawa o dobro składającego oświadczenie majątkowe lub osób dla niego najbliższych jest naturalnie zasadna; uwzględniono, że oświadczenia majątkowe, co do których wyłączono jawność, są poddane niezmiennie analizie, połączonej z pracą wyspecjalizowanych organów kontroli skarbowej (tak art. 14 ust. 6 ustawy o statusie sędziów), sędziowie są zaś obowiązani składać oświadczenia majątkowe niezależnie, czy wnoszą o ich utajnienie,
- art. 87 § 6 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, znajduje odpowiednie zastosowanie wobec sędziów Trybunału; dalej przytoczono szerszą argumentacje dla takiego wniosku,
- w związku z tym, informacje zawarte w oświadczeniach majątkowych objęto ochroną, przewidzianą dla informacji niejawnych o klauzuli "zastrzeżone"; tryb dostępu do informacji publicznych, które stanowią niejawne, uregulowano zaś ustawą o ochronie informacji niejawnych; można je udostępniać wyłącznie osobie, dającej rękojmię zachowania tajemnicy (art. 2 pkt 2 tego aktu) i tylko w zakresie niezbędnym, do wykonywania przez nią pracy lub pełnienia służby na zajmowanym stanowisku albo wykonywania czynności zleconych (art. 4 ust. 1); informacje niejawne, którym nadano określoną klauzulę tajności można udostępniać wyłącznie osobie uprawnionej - zgodnie z przepisami ustawy dotyczącymi dostępu do określonej tajności (art. 8 pkt 1),
- w toku postępowania Wnioskodawca nie wykazał, aby był uprawnioną osobą - zgodnie z przepisami, dotyczącymi dostępu do informacji niejawnych o klauzuli "zastrzeżone"; nie było natomiast przesłanek ku udostępnieniu informacji na podstawie ustawy o ochronie informacji niejawnych.
W skardze zarzucono wydanie kwestionowanej decyzji z naruszeniem:
- art. 14 ust. 1 w zw. z ust. 7 oraz z art. 19 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, poprzez błędną ich wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że zawarte w oświadczeniach majątkowych sędziów Trybunału informacje można objąć ochroną, przewidzianą dla informacji niejawnych o klauzuli tajności "zastrzeżone" - w trybie wynikającym z art. 87 § 6 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych.
- art. 7, 11, 107 § 1 pkt 1, 3, 6 i 8 oraz § 3 K.p.a. w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o informacji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in.:
- w orzecznictwie dopuszcza się merytoryczne badanie zasadności nadania klauzuli tajności,
- zaskarżona decyzja dotyczyła udostępnienia informacji publicznej w postaci oświadczeń majątkowych pięciu sędziów Trybunału; pomimo, że dotyczyło to pięciu różnych osób - w stosunku do każdej z nich powody utajnienia oświadczenia majątkowego mają zatem odrębny wymiar (konkretny i indywidualny) – w uzasadnieniu zaskarżonej decyzja kwituje te powody w 2-3 ogólnych zdaniach; sprowadzają się to do przyjęcia, że:
- sędziowie Trybunału są adresatami obraźliwych wypowiedzi, media "sensacyjnie" opisują oświadczenia majątkowe, zaś ujawnienie oświadczeń majątkowych może "tylko spowodować nasilenie tego typu wypowiedzi";
- zawarte w oświadczeniach informacje można wykorzystać przy wysuwaniu przeciwko sędziom Trybunału bezpodstawnych oskarżeń;
- o majątku sędziów Trybunału istnieją nierzetelne publikacje prasowe,
- żadna z powyższych okoliczności nie ma wymiaru konkretnego czy indywidualnego - związanego z danym oświadczeniem majątkowym czy też z konkretnym (wskazanym w sentencji decyzji z imienia i nazwiska) sędzią; nie uprawdopodobniają one nawet zagrożenia, o którym mowa w art. 87 § 6 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych; okoliczności tych przy tym nie udokumentowano - choćby w zakresie publikacji prasowych, do których się odnoszono; powody utajnienia oświadczeń są bliższe ogólnej chęci zachowania prywatności przez sędziów - co wykluczył ustawodawca - niż istnieniu jakiegoś zagrożenia dla nich lub ich najbliższych,
- chociaż nadano klauzulę niejawności na konkretne oświadczenia majątkowe (ich treść), to klauzulą tą nie są automatycznie objęty powody (przesłanki) jej nadania; w uzasadnieniu decyzji nie wskazano jednak jakichkolwiek, konkretnych powodów (okoliczności) ich nadania, jak i nie wyjaśniono, czemu miałoby one również stanowić informację niejawną - wobec braku ich przytoczenia; wskazane bardzo ogólne powody utajnienia oświadczeń mogą być natomiast bez przeszkód zastosowane w praktyce do każdego z sędziów Trybunału szerzej zaś - każdego z sędziów w Polsce,
- jeżeli każdy z sędziów, który jest adresatem obraźliwej wypowiedzi, miałby możliwość utajnienia swojego oświadczenia majątkowego tylko z tego powodu, przeczyłoby to sensowi wprowadzenia instytucji jawności oświadczeń; w uzasadnieniu decyzji trudno zresztą wychwycić związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy taką (nawet potencjalną) wypowiedzią, faktem ujawnienia oświadczenia majątkowego oraz potencjalnym zagrożeniem dla sędziego lub jego bliskich - spowodowanym jego ujawnieniem,
- utajnianie oświadczeń majątkowych nie jest także właściwym środkiem prewencyjnym na wypadek publikowania nierzetelnych informacji, dotyczących majątku sędziego w prasie; jest wręcz przeciwnie - jawne oświadczenie majątkowe powinno przecinać tu wszelkie wątpliwości, zaś niezgodne z prawdą informacje w prasie powinny być prostowane – w trybie przewidzianym w prawie prasowym; uzasadnienie decyzji w tym aspekcie nie jest logiczne,
- argument, że zawarte w oświadczeniu informacje mogą być wykorzystywane przy "wysuwaniu bezpodstawnych oskarżeń przeciwko sędziemu" jest natomiast jedynie nieuzasadnioną spekulacją; tym bardziej, że sędziowie nie są pozbawieni różnych środków ochrony prawnej (w tym cywilnoprawnej) - jeżeli by to miało miejsce,
- uzasadniając decyzji w żaden racjonalny sposób nie podjęło się nawet próby wykazania, że ujawnienie oświadczeń majątkowych może powodować zagrożenie dla składającego oświadczenie lub osób dla niego najbliższych,
- silnie eksponowany fakt, że oświadczenia te podlegają i tak kontroli przez właściwe organy nie miał w sprawie żadnego znaczenia; w niniejszym postępowaniu chodziło bowiem o kwestię kontroli społecznej tych oświadczeń - spełnienia przesłanek, które wynikają z art. 87 § 6 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych; to ustawodawca przesądził o wprowadzeniu takiej kontroli społecznej,
- sądy administracyjne mają obowiązek przeciwdziałania praktyce nadawania bez uzasadnienia klauzul niejawności - tylko po to, aby uniemożliwić ich upublicznienie w trybie dostępu do informacji publicznej; zawarte w art. 61 Konstytucji RP prawo dostępu do informacji publicznej ma charakter kontrolny; pozwala bowiem obywatelom kontrolować bezpośrednio władze publiczne i - dzięki temu - wyrabiać sobie o nich i ich działalności samodzielną opinię.
W odpowiedzi na skargę Prezes wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - wyrokiem z 9 listopada 2022 r. (sygn. akt II SA/Wa 1825/22) - oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazano m.in., że Sąd nie jest upoważniony badać, czy dokumentowi zasadnie nadano klauzule tajności. Wobec wniesienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny - wyrokiem z 13 września 2024 r. (sygn. akt III OSK 361/23) - uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I. instancji. W uzasadnieniu podniesiono m.in.:
- "Biorąc zatem po uwagę, iż sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, będąc zobowiązanymi z mocy art. 14 ww. ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, do składania oświadczeń majątkowych, doznają – analogicznie jak pozostali członkowie stanu sędziowskiego – ograniczeń prawa do prywatności, przyjąć należy, że także w odniesieniu do tej kategorii sędziów racjonalny ustawodawca, poprzez system odesłań zawartych w przywołanym art. 19 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz w art. 10 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, przewidział - w pewnych szczególnych przypadkach - konieczność zapewnienia instrumentu prawnego stanowiącego prawną podstawę do ochrony tego prawa.[...] Z tych też powodów Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż przyjęta przez WSA w Warszawie wykładnia art. 19 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego w związku z art. 10 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym i art. 87 § 6 zd. 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych jest prawidłowa, a podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i niezasadne zastosowanie jest niezasadny.",
- "Trafne są natomiast podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego, a mianowicie zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 106 § 3 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. sprowadzający się do problemu uchylenia się przez Sąd pierwszej instancji od dokonania własnej oceny zasadności objęcia oświadczeń majątkowych ochroną przewidzianą dla informacji niejawnych i braku przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego w tym zakresie, a także art. 1 § 1 w zw. z art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w z art. 184 zd. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez zaniechanie dokonania przez Sąd pierwszej instancji, w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji, oceny elementu materialnego pozwalającego na uznanie określonej informacji za objętą ochroną przewidzianą dla informacji niejawnych i przyjęcie w tym zakresie związania stanowiskiem organu nadającego klauzulę niejawności.", zaś dalej: "czynności dotyczące nadania klauzuli tajności mogą podlegać kontroli przy okazji kontroli innych aktów będących następstwem jej nadania. Jeżeli więc taka klauzula będzie jednym z elementów podstawy prawnej decyzji, postanowienia lub czynności faktycznej, będzie mogła podlegać kontroli jako element tej podstawy. Ocena zgodności z prawem materialnym decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, z powodu oznaczenia tej informacji jedną z klauzul niejawności, o których mowa w ustawie o ochronie informacji niejawnych, nie jest możliwa bez zbadania prawnych przesłanek oznaczenia tej informacji klauzulą niejawności. W przeciwnym razie sądowa kontrola tego rodzaju decyzji byłaby iluzoryczna. Oznacza to możliwość badania przez sądy administracyjne materialnych przesłanek utajnienia informacji. Także w razie braku klauzuli ten element nabiera szczególnego znaczenia w wypadku powoływania się przez organ na art. 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej",
- "W świetle powyższego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty [...] poprzez zaniechanie dokonania przez Sąd I instancji, w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji, oceny elementu materialnego pozwalającego na uznanie określonej informacji za objętą ochroną przewidzianą dla informacji niejawnych i przyjęcie w tym zakresie związania stanowiskiem organu nadającego klauzulę niejawności, a także zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 106 § 3 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., uznać należało za zasadne."; "Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy skład orzekający [...] winien poddać kontroli materialne przesłanki utajnienia wskazanych oświadczeń majątkowych w ramach klauzuli tajności "zastrzeżone", uwzględniając w szczególności treść wniosków sędziów Trybunału Konstytucyjnego skierowanych do Prezesa Trybunału Konstytucyjnego o objęcie informacji zawartych w ich oświadczeniach majątkowych ochroną przewidzianą dla informacji niejawnych oraz treść samych oświadczeń [...]".
W dodatkowym piśmie procesowym (k. 220-226) Prezes podtrzymał stanowisko, wywodząc m.in.
- poza wnioskami sędziów Trybunału, treścią oświadczeń majątkowych, a także oceną możliwych następstw ich ujawnienia, uzasadnieniem dla objęcia oświadczeń majątkowych ochroną przewidzianą dla informacji niejawnych o klauzuli tajności "zastrzeżone" była - jak wynika z uzasadnienia decyzji - wiedza Prezesa na temat warunków, w jakich funkcjonuje sędzia Trybunału i sam Trybunał; wniosek, gdzie wyrażono przeświadczenie sędziego na temat istniejącego zagrożenia, nie był jedynym elementem oceny zagrożenia,
- chodzi o wiedzę, której Prezes jest dysponentem z racji pozycji, jaką zajmuje w organizacji Trybunału; do niego wszak - jako organu kierującego i reprezentującego Trybunał - sędziowie wnoszą żądania, wystąpienia i zażalenia w sprawach, związanych z pełnionym urzędem - także ustnie; Kancelaria Trybunału - zgodnie ze swoim statutem, jako aparat pomocniczy - informuje go z kolei o zakresie i sposobie relacjonowania prac Trybunału, jak również o wypowiedziach i opiniach o nim w mediach,
- obrazujące wiedzę Prezesa materiały zawarto w aktach sprawy, przekazanych sądowi administracyjnemu; dostarczone materiały nie mają kompleksowego charakteru; są zaś świadectwem tego, czego adresatem są sędziowie Trybunału,
- sędziowie Trybunału są adresatami destrukcyjnych oraz bezpodstawnych ataków; media informują z kolei o ich oświadczeniach nierzetelnie; jest to zasadniczy wniosek, wynikający z dołączonych do akt sprawy materiałów,
- o objęciu zawartych w oświadczeniu majątkowym informacji ochroną decyduje uprawniony do odebrania oświadczenia podmiot - mianowicie Prezes; co zauważa ustawodawca, to ten podmiot, który decyduje o poziomie ochrony, ma nie tylko wiedzę o zagrożeniach dla składającego oświadczenie lub osób dla niego najbliższych, ale i in concreto dokonuje analizy i oceny ryzyka, czy:
- ujawnienie informacji może powodować zagrożenie dla składającego oświadczenie lub osób dlań najbliższych, a ponadto
- ujawnienie informacji, zawartych w oświadczeniach majątkowych sędziów Trybunału, może mieć szkodliwy wpływ na wykonywanie przez Trybunał zadań,
- dokonując oceny ryzyka Prezes uwzględnił przede wszystkim wnioski sędziów Trybunału, którzy żywią przeświadczenie o istniejącym dla nich i ich najbliższych zagrożeniu, jak też dane, zawarte w oświadczeniach majątkowych i ich zakres, wreszcie możliwe następstwa ich ujawnienia; również warunki, w jakich funkcjonują sędziowie i Trybunał, który jest ważnym oraz szeroko dyskutowanym społecznie tematem; budzi jednak niestety niekiedy skrajne emocje, w tym obraźliwe oraz osobiste ataki, wymierzone w sędziów - także za sprawą właśnie oświadczeń majątkowych; takie wartości, jak niezawisłość sędziów i niezależność władzy sądowniczej są natomiast krytyczne dla działania państwa; ich ignorowanie może zagrozić porządkowi prawnemu,
- okoliczności te - co wynika z uzasadnienia decyzji - stanowiły zaś o ryzyku wystąpienia zdarzeń, zagrażających sędziom lub osobom dla nich najbliższym; w uzasadnieniu decyzji stwierdzono zaś wprost - "obawa o dobro składającego oświadczenie majątkowe lub osób dla niego najbliższych jest naturalnie zasadna",
- naturalna jest więc również obawa o właściwe funkcjonowanie samego Trybunału, którego działania są przecież skorelowane z działaniami sędziów; odrębnie też, medialne doniesienia oraz destrukcyjne i bezpodstawne ataki wobec sędziów, które mogą stanowić sposób wywierania na nich specyficznej presji, godzą w zaufanie publiczne, jakim musi cieszyć się Trybunał, aby skutecznie wykonywać swoje zadania; stopniowe z kolei przyzwyczajanie opinii społecznej do publicznych, a także nierzetelnych analiz oświadczeń majątkowych, jak również wspomniane ataki będą rodzić - w dłuższym czasie - zgubne następstwa dla akceptowania Trybunału, jako właściwej instytucji do wypełnienia swojej roli ustrojowej,
- kwalifikacja zawartych w oświadczeniu majątkowym informacji - jako objętych ochroną - nie jest związana ścisłymi kryteriami; zawarto tam bowiem wyrażenia nieostre - "mogłoby powodować zagrożenie" (art. 87 § 6 zd. 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych) i "może mieć szkodliwy wpływ" (art. 5 ust. 4 ustawy o ochronie informacji niejawnych); w art. 87 § 6 zd. 2 nie określono na dodatek wymogu szczegółowości ani nawet pisemności wniosku, który inicjuje procedurę; ta natomiast nie przesądza, na jakich zasadach należy go rozpoznać,
- zakres swobody organu kształtują też przepisy, normujące stosunek służbowy sędziego Trybunału, częścią którego jest uprawnienie do objęcia stosowną ochroną zawartych w oświadczeniu majątkowym informacji; stosunek służbowy sędziego Trybunału skonstruowano tak i po to, aby umożliwić Trybunałowi wykonywanie kompetencji, określonych w Konstytucji RP oraz ustawie - na zasadach tam określonych; co więcej, sędzia Trybunału powinien mieć zapewnione odpowiednie warunki pracy (art. 195 ust. 2 Konstytucji RP), w tym przez Prezesa (art. 5 ustawy o statusie sędziego), aby sędzia Trybunału mógł pełnić urząd w sposób niezakłócony, a także żeby gwarantować chronione w demokratycznym państwie prawnym standardy funkcjonowania Trybunału - niezawisłość jego sędziów (art. 195 ust. 1 Konstytucji RP); również w tym świetle należy odczytywać znaczenie instrumentu z art. 87 § 6 zd. 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych.
Z kolei Wnioskodawca, w polemicznym piśmie (k. 260-264) podtrzymał zarzuty. Wywodził, że w istocie nie uzasadniono przesłanek nadania oświadczeniom klauzuli tajności. Zwracał uwagę, że - zgodnie z art. 14 ust. 7 ustawy o statusie sędziów - zasadą jest jawność oświadczeń majątkowych. Uczynienie wyjątku wobec aż 1/3 składu tego sądu (5 z 15 sędziów) jest precedensem i należało to należycie wyjaśnić społeczeństwu - w inny sposób niż jedynie wyjątkową wrażliwością na "sensacyjne" publikacje na temat sędziów Trybunału w prasie.
Skierowanym do kancelarii tajnej Sądu pismami, Prezes przedłożył opatrzone klauzulą zastrzeżone dokumenty: wnioski pięciu sędziów Trybunału o wyłączenie jawności oświadczeń oraz same ich oświadczenia (tak informacja - k. 239 i 263 akt).
Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.)
Sąd zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba odnotować, że orzekający w sprawie Sąd jest związany oceną prawną oraz wytycznymi co do dalszego postępowania a także wykładnią prawa, zawartymi w wyroku o sygn. akt III OSK 361/23 - tak art. 153 i 190 ustawy – ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy więc w sprawie przyjąć, że do oświadczeń sędziów Trybunału znajduje zastosowanie art. 87 § 6 zd. 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, zaś w zakresie właściwości Sądu - wobec zaskarżenia decyzji, wydanych w myśl art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o informacji - pozostaje ocena, czy zasadnie nadano oświadczeniom klauzule tajności - w świetle treści oświadczeń sędziów Trybunału oraz wniosków o nadanie klauzuli. Nie może też podlegać już ocenie Sądu, czy w istocie dostęp do informacji publicznej, zawartej w oświadczeniach sędziów, realizowany ma być z woli prawodawcy na zasadach ogólnych, wyrażonych w ustawie o informacji (w tym art 5 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1), gdy w ustawie - Prawo o ustroju sądów powszechnych, przewidziano szczególny tryb weryfikacji zasadności nadania klauzuli (tak: art. 87 § 6 zd. 3), gdzie - przy odpowiednim stosowaniu odesłań - funkcje ministra sprawiedliwości wykonywałby Prezes.
W zakreślonych wyżej ramach, skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzję wydano bowiem z naruszeniem przepisów prawa procesowego, w zakresie powinności właściwego uzasadnienia, obrazujacego stosownie precyzyjnie przesłanki, jakimi kierował się właściwy w sprawie organ, wydając określone rozstrzygnięcie - uchybiono treści art. 107 § 3 w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a. Reguły Kodeksu znajdą tu zastosowanie wobec treści art. 16 ust. 2 in principio ustawy o informacji. Nie pozwala to także uznać sprawy za stosownie wnikliwie wyjaśnioną - w myśl art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. - również w kontekście przedstawionej Sądowi dokumentacji sprawy. Przedmiotowe orzeczenie nie poddawało się więc kontroli Sądu, w kontekście możliwości rekonstrukcji przesłanek, jakimi kierował się rozpoznając sprawę Prezes. Wobec takich uwarunkowań, uchybienie wskazanym przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.
Za trafną należy uznać argumentację zarzutów skargi, gdzie wywodzono, że uzasadnienie oskarżonego aktu ma charakter ogólny - nie przywołano w nim także prawidłowo przesłanek, które mogłyby stanowić uzasadnienie dla objęcia przedmiotowych oświadczeń klauzulą tajności. Wobec poprzedniego szczegółowego zreferowania danych wywodów, ponowne ich przytaczanie byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje wyrażone tam stanowisko za własne.
Uzupełniając argumentację skargi - zaś odnosząc się do wypowiedzi Prezesa - należy jedynie dodać, co następuje.
Nie sposób wprawdzie podważać trafności, dokonanych przez Prezesa ustaleń, co do stanu faktycznego, gdzie wywodzi on - odwołując się do materiałów sprawy, gdzie daną problematykę zilustrowano przykładowymi publikacjami – że sędziowie Trybunału są obiektem nasilonej krytyki w mediach, która w swojej formie niejednokrotnie nie odpowiada standardom, przyjętym w państwach demokratycznych, przy uwzględnieniu wolności wypowiadania się. Zasadnie zauważa przy tym Prezes, że: " [...] medialne doniesienia oraz destrukcyjne i bezpodstawne ataki wobec sędziów, które mogą stanowić sposób wywierania na nich specyficznej presji godzą w zaufanie publiczne, jakim musi cieszyć się Trybunał Konstytucyjny, aby skutecznie wykonywać swoje zadania."’ Trafnie też skonstatowano, że krytyka czy zarzuty obejmują również kwestie statusu materialnego sędziów, zaś opublikowane w oświadczeniach dane mogą być przedmiotem przeinaczeń bądź wręcz przedstawione nieprawdziwie. Może to też skutkować narastaniem komentarzy, czy nawet zachowań, agresywnych wobec sędziów Trybunału (w materiałach przywołano takie przypadki). Jednocześnie jednak, Prezes nie sformułował argumentacji - opartej na konkretnych badaniach lub analizach, bądź choćby odwołujących się do zasad racjonalnego i logicznego rozumowania, czy względów doświadczenia życiowego - która przemawiałaby za tym, że nieudostępnienie oświadczeń konkretnych sędziów spowoduje wyeliminowanie bądź choćby ograniczenie danego niebezpieczeństwa – upatrywanego w samej manipulacji danymi, zawartymi w oświadczeniach (zamieszczenie nieprawdziwych, bądź absurdalnych ich interpretacji). Brak bowiem informacji o aktualnym statusie sędziów Trybunału - wobec dostępu do danych w tym zakresie w latach poprzednich - rodzić może analogicznie falę destruktywnej krytyki, spekulacji czy nawet insynuacji - których forma, także może wykraczać poza powszechnie akceptowane granice, wynikające z potrzeby poszanowania instytucji publicznych – tak, aby organy państwa (w tym władzy sądowniczej - w szczególności sądu konstytucyjnego), mogły właściwie realizować swoje przypisane konstytucją zadania, obywatele zaś mieli stosowne zaufanie do nich i poczucie, że kompetencje państwa są realizowane w ich interesie.
Trafnie zauważa organ, że właściwe wykonywanie zadań przez organy władzy sądowniczej (w tym sądy konstytucyjne) jest możliwe wyłącznie, gdy sędziowie sprawują swój urząd niezawiśle - nie są poddani pozaprawnym naciskom, jak szykany w mediach czy ostracyzm. Nie wywiedziono jednakże, aby podjęte działanie - objęcie oświadczeń klauzulą tajności - mogły obiektywnie gwarantować im lepszy komfort pełnienia służby publicznej.
Samodzielną przesłanką dla objęcia oświadczeń klauzulą tajności nie może być także subiektywne przekonanie sędziów, że ograniczenie publicznego dostępu do informacji o ich statusie majątkowym wyeliminuje bądź ograniczy zagrożenie dla nich lub osób im najbliższych, w rozumieniu art. 87 ust. 6 zd. 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Muszą za tym przemawiać bowiem także obiektywne - racjonalne względy, które winien wyartykułować organ, wskazując podstawy wydania orzeczenia o odmowie udostępnienie informacji publicznej. Nie może w tym kontekście mieć znaczenia w sprawie, przywoływana przez Prezesa okoliczność, że dysponuje on szerszą wiedzą niż względy, wymienione w samych wnioskach, co do istnienia stosownych przesłanek objęcia oświadczeń klauzulą. W rozpoznawanym przypadku ich bowiem nie przywołano. Jak wcześniej wskazano, nie wywiedziono przekonywająco, aby mogły być nimi same manipulacje bądź nadużycia wobec treści składanych oświadczeń - w związku z krytyką i formami wypowiedzi, wykraczającymi poza stosowne ramy.
Nie może mieć też w sprawie znaczenia sygnalizowana przez organ kwestia, że niepodlegające upublicznieniu oświadczenia sędziów analizują i kontrolują wyspecjalizowane organy państwa. Z jednoznacznie wyrażonej woli prawodawcy przyjęto bowiem zasadę upublicznienia oświadczeń sędziów, zaś upoważniający do ograniczenia tej ogólnej reguły przepis należy wykładać wąsko. Zasadnie natomiast zauważa strona skarżąca, że - w realiach tej sprawy - odmowa dostępu do informacji - wobec opatrzenia oświadczeń stosownymi klauzulami - dotyczy 1/3 pełnego ustawowego składu sędziów Trybunału Konstytucyjnego.
W takiej sytuacji w uzasadnieniu skarżonego aktu nie przywołano przekonywującej argumentacji, przemawiającej za nadaniem oświadczeniom klauzuli tajności. Także dokonana przez Sąd samodzielnie analiza treści przedłożonych przez Prezesa dokumentów (oświadczeń i wniosków), nie pozwala uznać z urzędu, aby wystąpiły przesłanki nadania klauzuli tajności - w kontekście kryteriów określonych art. 87 § 6 zd. 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych – wobec argumentacji samych wniosków. Ponieważ opatrzono je także klauzulą tajności – "zastrzeżone", szczegółowo ich treści Sąd (ani Prezes w uzasadnieniu decyzji) nie może zreferować. Nie wskazano tam jednak indywidualnych przesłanek - wykraczających poza wcześniej wskazane, znajdujące się w jawnej części uzasadnienia orzeczenia - które mogłyby przemawiać za objęciem danych, zawartych w oświadczeniach ochroną, przewidzianą dla informacji niejawnych – o charakterze zindywidualizowanym wobec stanu majątkowego określonej osoby, czy charakteru konkretnych danych o składnikach majątku. Trzeba mieć przy tym na względzie, że - wobec treści art. 87 § 6 zd. 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych – co do zasady nie upublicznia się danych adresowych, informacji o miejscu położenia nieruchomości a także innych, umożliwiających identyfikację ruchomości.
Przywołane okoliczności nie przesądzają, że przesłanki objęcia informacji zawartych w oświadczeniach w przypadku danych pięciu wnioskujących sędziów Trybunału obiektywnie nie występują, choć nie skonkretyzowano ich we wnioskach. Właściwy organ (tu Prezes) - przed ewentualnym rozstrzygnięciem o odmowie uwzględnienia żądania - powinien zwrócić się w takim przypadku do wnioskodawcy o sprecyzowanie przesłanek, zaś - dopiero w razie jej nieujawnienia - odmówić nadania klauzuli. Z przedłożonej Sądowi dokumentacji nie wynika, aby w rozpoznawanej sprawie czynności takie podejmowano.
Niemniej treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w kontekście analizy przedłożonych akt, nie pozwala stwierdzić, aby zasadnie odmówiono Wnioskodawcy udostępnienia informacji publicznej w postaci treści oświadczeń majątkowych pięciu sędziów Trybunału.
Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 145 §. 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt. 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji, w myśl art. 200 powyższej ustawy. Poniesionym kosztem był wyłącznie uiszczony wpis. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił bowiem od zasądzenia na rzecz Wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Rozpoznając ponownie sprawę Prezes uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.