II SA/WA 1803/24

II SA/Wa 1803/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Pośpiech-Kłak
Joanna Kruszewska-Grońska
Sławomir Fularski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odprawy mieszkaniowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] września 2024 r. nr [...] Prezes Agencji Mienia Wojskowego (dalej jako "Prezes AMW" lub "organ odwoławczy"), działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 23 ust. 9 pkt 1 i art. 21 ust. 6 pkt 2 w związku z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r., poz. 1623 oraz z 2023 r. poz. 1872, powoływanej dalej jako "ustawa o zakwaterowaniu"), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w [...] (dalej jako "Dyrektor OR AMW" lub "organ I instancji") z [...] lipca 2024 r. nr [...] odmawiającą T. S. (dalej jako "skarżący", "wnioskodawca" lub "strona") wypłaty odprawy mieszkaniowej.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym sprawy.
Skarżący złożył w dniu [...] kwietnia 2023 r. do Dyrektora OR AMW wniosek
o wypłatę odprawy mieszkaniowej. We wniosku oświadczył, że jego członkowie rodziny: żona D. S. oraz pasierbica małoletnia A. S. zostały uwzględnione do wyliczenia odprawy mieszkaniowej na inną osobę niż wnioskodawca.
W trakcie toczącego się postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że w dniu [...] października 2010 r. D. S. z którym wówczas D. S. (obecnie S.) pozostawała w związku małżeńskim, złożył wniosek o wypłatę odprawy mieszkaniowej. W dniu [...] grudnia 2010 r. została wydana decyzja Dyrektora OR AMW o wypłacie odprawy mieszkaniowej D. S. Do obliczenia wysokości odprawy mieszkaniowej przyjęto normy: D. S. wówczas S. oraz małoletniej A. S. Zatem odprawa mieszkaniowa została wypłacona D. S. w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej, prawo to weszło do majątku wspólnego i D. S. (wówczas S.) jako żona była do niej współuprawniona.
W związku z powyższym, Dyrektor OR AMW decyzją z [...] lipca 2024 r. nr [...] działając m.in. na podstawie art. 47 ust. 2 w związku z art. 23 ust. 9 pkt 1, art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu odmówił wnioskodawcy wypłaty odprawy mieszkaniowej.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe uprawniające wnioskodawcę do otrzymania odprawy mieszkaniowej. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania, jeżeli on lub jego małżonek, z zastrzeżeniem ust. 10, otrzymał odprawę mieszkaniową wypłaconą albo zrealizowaną w formie rzeczowej na podstawie przepisów ustawy obowiązujących od dnia 1 lipca 2004 r.
Skarżący wniósł do Prezesa AMW odwołanie od decyzji organu I instancji wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wypłatę odprawy mieszkaniowej w wysokości wynikającej z przepisów ustawy o zakwaterowaniu. Przedmiotowej decyzji zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1
i ust. 6 pkt 2 oraz art. 23 ust. 9 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu, poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą nieprawidłowym uznaniem, że fakt uwzględnienia żony skarżącego przy ustalaniu wysokości odprawy mieszkaniowej należnej osobie trzeciej jest równoznaczny z nabyciem przez nią odprawy mieszkaniowej, co w efekcie miałoby pozbawiać stronę prawa do zakwaterowania i odprawy mieszkaniowej, podczas gdy prawidłowa interpretacja tych przepisów, zdaniem wnioskodawcy prowadzić powinna do wniosku, że art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu miałby zastosowanie jedynie, gdyby to małżonka skarżącego otrzymała odprawę mieszkaniową - była stroną postępowania w przedmiotowej sprawie i adresatem wydanej decyzji o wypłacie odprawy mieszkaniowej.
W wyniku rozpoznania odwołania, Prezes AMW wskazaną na wstępie decyzją
z [...] września 2024 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy o zakwaterowaniu regulujące przyznawanie odprawy mieszkaniowej i stwierdził, że zgodnie z art. 23 ust. 9 tej ustawy, odprawa mieszkaniowa nie przysługuje żołnierzowi zawodowemu oraz osobom, o których mowa w ust. 3, jeżeli żołnierz skorzystał z uprawnień w przypadkach określonych w ust. 6 i art. 21 ust. 6. W myśl zaś art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy
o zakwaterowaniu, żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania, jeżeli on lub jego małżonek, z zastrzeżeniem ust. 10, otrzymał odprawę mieszkaniową wypłaconą albo zrealizowaną w formie rzeczowej na podstawie przepisów ustawy obowiązujących od dnia 1 lipca 2004 r.
Prezes AMW wskazał, że jak wynika z zaświadczenia dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z [...] stycznia 2024 r., skarżący pełnił jako żołnierz zawodową służbę wojskową w ww. Jednostce w okresie od [...] kwietnia 2008 r. do [...] stycznia 2024 r. Rozkazem personalnym nr [...] Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych
z [...] listopada 2023 r. skarżący został zwolniony z dniem [...] stycznia 2024 r.
z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego. Zgodnie z zaświadczeniem Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z [...] marca 2024 r. wnioskodawca od [...] lutego 2024 r. posiadał prawo do emerytury wojskowej.
Organ odwoławczy zauważył, że skarżący w swoim wniosku o wypłatę odprawy mieszkaniowej żołnierzowi zawodowemu oświadczył, że D. S. (żona)
i małoletnia A. S. (pasierbica) były uwzględnione do wyliczenia odprawy mieszkaniowej na inną osobę niż wnioskujący. Jako dzień wyliczenia odprawy mieszkaniowej skarżący wskazał [...] stycznia 2024 r. Jak wynika z odpisu skróconego aktu małżeństwa Urzędu Stanu Cywilnego [...] z [...] kwietnia 2024 r., skarżący
i D. S. [...] lipca 2017 r. zawarli związek małżeński. We wniosku z [...] kwietnia 2024 r. o wypłatę odprawy mieszkaniowej żołnierzowi zawodowemu skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim z D. S. (wcześniej: D. S.). Jak zaś wynika z akt sprawy Dyrektor OR AMW decyzją z [...] grudnia 2010 r. orzekł o wypłacie D. S. - ówczesnemu mężowi D. S. odprawy mieszkaniowej w wysokości 250 472,09 zł. Przy wyliczeniu ilości norm powierzchni użytkowej podstawowej uwzględniono m.in. żonę – D. S. oraz córkę - małoletnią A. S. Jak wynika z ww. decyzji termin wypowiedzenia stosunku służbowego, dokonanego przez żołnierza zawodowego upływał adresatowi decyzji z dniem [...] listopada 2010 r. W aktach sprawy znajduje się kopia wypisu aktu notarialnego z [...] maja 2016 r. potwierdzającego zawarcie pomiędzy D. S. a D. S. umowy o podział majątku wspólnego. Przy podpisywaniu aktu notarialnego D. S. i D. S. oświadczyli, że dotychczas podziału majątku wspólnego nie dokonywali. Małżonkowie wskazali, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] Cywilny
z [...] lutego 2011 r., sygn. akt [...], ich małżeństwo zawarte [...] września 1996 r. zostało rozwiązane przez rozwód.
Prezes AMW wskazał, że rozpatrując niniejszą sprawę kluczowe znaczenie dla stwierdzenia, czy stronie przysługuje prawo do wypłaty odprawy mieszkaniowej przysługującej żołnierzowi zawodowemu ma ustalenie, czy żonie skarżącego – D. S. przysługiwało prawo do odprawy mieszkaniowej. Ustalony stan faktyczny daje podstawy do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka negatywna, o której mowa w art. 23 ust. 9 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu, który odsyła do art. 21 ust. 6 pkt 2 tej ustawy. Żona skarżącego D. S., na podstawie decyzji Dyrektora OR AMW z [...] grudnia 2010 r., orzekającej o wypłacie D. S. odprawy mieszkaniowej na zasadach ustawowej małżeńskiej wspólności majątkowej była uprawniona do skorzystania z ww. świadczenia.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że stroną postępowania i adresatem decyzji Dyrektora OR AMW z [...] grudnia 2010 r., był jedynie D. S.
w związku z tym D. S. nie była beneficjentką przyznanego mężowi prawa do odprawy mieszkaniowej organ odwoławczy wskazał, że kryterium zastosowania przepisu art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu jest fakt otrzymania przez żołnierza zawodowego lub jego małżonka odprawy mieszkaniowej wypłaconej albo zrealizowanej w formie rzeczowej na podstawie przepisów ustawy obowiązujących od dnia 1 lipca 2004 r. Przepis nie wskazuje innych przesłanek jego zastosowania takich jak czas otrzymania odprawy przez podmioty w nim wskazane - przed zawarciem związku małżeńskiego, czy już po jego zawarciu - sposobu nabycia do majątku wspólnego, czy odrębnego itp. Na potrzeby stosowania powyższego przepisu istotne znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy żołnierz lub jego małżonek kiedykolwiek otrzymał odprawę mieszkaniową. Jeżeli taki fakt zaistniał, to zarówno osoba, która skorzystała z tej formy pomocy, jak również małżonek tej osoby tracą uprawnienie do otrzymania odprawy mieszkaniowej.
Prezes AMW podkreślił, że D. S., jako żona D. S. była beneficjentką przyznanej odprawy mieszkaniowej i miała do niej prawo. Prawo małżonka osoby, która otrzymała odprawę mieszkaniową, w przypadku, gdy małżonków łączy ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wynika z przepisów przewidzianych w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, 1606), dalej: "k.r.o." Zgodnie z art. 31 § l k.r.o., z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami, z mocy ustawy, wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Zgodnie z art. 33 k.r.o. do majątku osobistego każdego
z małżonków należą: 1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego
z małżonków;
9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Przepis art. 33 k.r.o. wskazuje zamknięty katalog określający co należy do majątku osobistego każdego z małżonków. Prawa, które nie zostały wskazane
w omawianym przepisie, na zasadzie wspólności ustawowej wchodzą do majątku wspólnego małżonków. Prawo do odprawy mieszkaniowej nie zostało ujęte
w zamkniętym katalogu przepisu art. 33 k.r.o., zatem wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków.
Organ odwoławczy wskazał przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 511/22, w uzasadnieniu którego stwierdzono: "W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie
z którym odprawa mieszkaniowa, jest prawem podmiotowym żołnierza zawodowego oraz że podmiotem tego prawa jest również jego małżonek. W konsekwencji, prawo do odprawy mieszkaniowej, tak, jak prawo do korzystania z kwatery stałej - stanowi składnik majątku wspólnego małżonków (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 21 grudnia 2006 r. " III CZP 131/06, OSNC 2007, Nr 10, poz. 152 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2009 r., III CZP 96/09, niepubl.). Wskazuje się, że skoro przepisy ustawy o zakwaterowaniu nie przesądzają tej kwestii, to powinna ona zostać rozstrzygnięta w oparciu o ogólne zasady określające przynależność poszczególnych przedmiotów i praw do majątku wspólnego lub osobistego (odrębnego), przewidziane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Regulacja ta określa zamknięty katalog składników majątku osobistego, a zatem wszystkie prawa, które do niego nie należą, wchodzą w skład majątku wspólnego. Jeżeli prawo do odprawy mieszkaniowej zostało nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej, to - zgodnie z ogólną zasadą przewidzianą w art. 31 § 1 i 2 k.r.o. - stanowi dorobek małżonków (por. postanowienie SN z 16 kwietnia 2014 r., V CSK 268/13).".
Prezes AMW wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym odprawa mieszkaniowa, jest prawem podmiotowym żołnierza zawodowego oraz że podmiotem tego prawa jest również jego małżonek.
W konsekwencji, prawo do odprawy mieszkaniowej stanowi składnik majątku wspólnego małżonków. Sąd Najwyższy w tezie postanowienia z 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt V CSK 268/13 stwierdził: "Prawo do odprawy mieszkaniowej - tak, jak prawo do korzystania z takiej kwatery - stanowi składnik majątku wspólnego małżonków.".
Organ odwoławczy stwierdził, że decydujące znaczenie dla określenia prawa do odprawy mieszkaniowej ma stan faktyczny i prawny istniejący w chwili zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby wojskowej. Dzień zwolnienia z zawodowej służby wojskowej jest dniem nabycia uprawnień do wypłaty odprawy mieszkaniowej. Prawo do odprawy mieszkaniowej D. S. uzyskał [...] listopada 2010 r. W tej dacie D. S. pozostawała z nim w związku małżeńskim, zatem prawo do odprawy mieszkaniowej przysługiwało również jej. Rozwód małżonków nastąpił już po dacie uzyskania przez D. S. prawa do odprawy mieszkaniowej. Ustalony stan faktyczny, o którym mowa powyżej wypełnia dyspozycję przepisu art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu. Słusznie zatem organ I instancji odmówił skarżącemu wypłaty odprawy mieszkaniowej, gdyż żona strony – D. S. miała prawo do odprawy mieszkaniowej, na zasadach o których mowa powyżej.
Prezes AMW nie zgodził się również ze stanowiskiem prezentowanym przez skarżącego, dotyczącym zastosowania przez organ I instancji wykładni rozszerzającej art. 21 ust 6 ustawy o zakwaterowaniu. Wskazał, że ww. przepis stanowi wprost, że żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania, jeżeli on lub jego małżonek, z zastrzeżeniem ust. 10 ustawy, otrzymał odprawę mieszkaniową na podstawie przepisów ustawy obowiązujących od dnia 1 lipca 2004 r. Omawiana regulacja prawna nie wyłącza zastosowania przepisu w sytuacji, gdy prawo do odprawy mieszkaniowej nabył małżonek osoby wnioskującej o jej przyznanie przed zawarciem związku małżeńskiego - co ma miejsce w niniejszej sprawie. Przepis posługuje się sformułowaniem "małżonek" nie różnicując tego pojęcia. Skoro ustawodawca
w omawianym przepisie nie dokonał rozróżnienia przyjąć należy, że jego wolą było szerokie rozumienie przedmiotowego sformułowania i dyspozycja przepisu obejmuje zatem sytuacje, w których zarówno obecny małżonek nabył odprawę mieszkaniową
w trakcie trwania małżeństwa, jak i prawo to nabył przed zawarciem małżeństwa.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy
o zakwaterowaniu, odprawę mieszkaniową oblicza się i wypłaca zgodnie z zasadą, iż nie uwzględnia się normy przysługującej na członka rodziny żołnierza wnioskującego
o odprawę mieszkaniową, w sytuacji gdy został on już uwzględniony przy ustalaniu wysokości odprawy mieszkaniowej na inną osobę niż ten żołnierz, z wyjątkiem sytuacji gdy uprawniony do odprawy mieszkaniowej, o którym mowa w art. 23 ust. 1, jest dzieckiem żołnierza, uwzględnionym przy ustalaniu wysokości odprawy mieszkaniowej tego żołnierza, w tym także sytuacji, o których mowa w ust. 3, gdy są uprawnione osoby, o których mowa w ust. 3 tejże ustawy. Przepis ten określa, co wprost z niego wynika, sposób obliczania odprawy mieszkaniowej. Jednakże, aby przejść do etapu jej obliczania, najpierw trzeba ustalić, czy podmiotowi wnioskującemu przysługuje w ogóle prawo do odprawy. O tym, kto jest uprawniony do otrzymania odprawy mieszkaniowej oraz w jakich sytuacjach prawo to nie przysługuje stanowi przepis art. 23 ustawy
o zakwaterowaniu. Gdyby wolą ustawodawcy było, żeby dyspozycja art. 47 ust. 1 pkt 5 tejże ustawy statuowała o prawie lub jego braku do odprawy mieszkaniowej, umieściłby taką regulację w części ustawy stanowiącej o przedmiotowym uprawnieniu, tj. w art. 23 ustawy o zakwaterowaniu, a nie w części mówiącej o sposobie obliczania tegoż prawa.
Przechodząc do kwestii przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie organ odwoławczy uznał, że w rozpatrywanym przypadku zaistniało, przewidziane w art. 23 ust. 9 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu odsyłającym do art. 21 ust. 6 pkt 2 tej ustawy, wyłączenie niepozwalające na pozytywne rozpatrzenie wniosku strony. D. S. - żona skarżącego uzyskała bowiem prawo do wypłaconej, na podstawie przepisów ustawy o zakwaterowaniu, odprawy mieszkaniowej. Pismem z 25 września 2024 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata wniósł na powyższą decyzję Prezesa AMW skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. obrazę prawa materialnego, tj. 21 ust. 1 i ust. 6 pkt 2 oraz art. 23 ust. 9 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu poprzez ich błędną wykładnię, skutkującym nieprawidłowym uznaniem, że fakt uwzględnienia żony skarżącego przy ustalaniu wysokości odprawy mieszkaniowej należnej osobie trzeciej jest równoznaczny z nabyciem przez nią odprawy mieszkaniowej, co w efekcie miałoby pozbawić skarżącego prawa do zakwaterowania i odprawy mieszkaniowej, podczas gdy prawidłowa interpretacja tych przepisów prowadzić musi do wniosku, że art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu miałby zastosowanie jedynie gdyby to małżonka skarżącego otrzymała odprawę mieszkaniową (była stroną postępowania w tej sprawie i adresatem wydanej decyzji
o wypłacie odprawy);
2. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 8 k.p.a. polegającą na działaniu z daleko idącym przekroczeniem ram wyznaczonych przez przepisy obowiązującego prawa, poprzez m. in. wydanie decyzji w oparciu o normę zrekonstruowaną z naruszeniem podstawowych zasad wykładni;
3. w efekcie wskazanych w pkt. 1 i 2 powyżej naruszeń bezpodstawne nieuwzględnienie odwołania skarżącego.
Autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, zobowiązanie Prezesa AMW do wydania w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzji uchylającej decyzję Dyrektora OR AMW z [...] lipca 2024 r. w całości i uwzględniającą wniosek skarżącego
o przyznanie mu odprawy mieszkaniowej. Nadto wniósł o rozpoznanie niniejszej sprawy w postępowaniu uproszczonym i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazał, że skarżący co do zasady nie kwestionuje ustaleń faktycznych dokonanych przez organy obu instancji. Zastosowana przez organ odwoławczy wykładnia art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu, zgodnie z którą D. S. może być uznana za "małżonka, który otrzymał odprawę mieszkaniową" (co dawałoby podstawę do pozbawienia skarżącego prawa do zakwaterowania i prawa do odprawy mieszkaniowej) jest całkowicie nieprawidłowa. Odprawę mieszkaniową, zgodnie z decyzją z [...] grudnia 2010 r. otrzymał D. S. (to jemu, nie zaś jego małżonce odprawa ta została przyznana). D. S. nie była stroną postępowania z wniosku D. S. adresatem wydanej przez Dyrektora OR AMW ww. decyzji, nie miała jakiegokolwiek wpływu na uwzględnienie lub nieuwzględnienie jej (a właściwie przypadającej na nią normy) przy przyznawaniu lub ustalaniu wysokości odprawy. Organ wziął ją pod uwagę na potrzeby wyliczania wysokości odprawy (liczba norm przypadających na D. S.), jednak rola jego małżonki była całkowicie bierna.
W ocenie skarżącego powyższe (błędne) stanowisko organu odwoławczego wynika z nieprawidłowej wykładni użytego w ustawie o zakwaterowaniu sformułowania "otrzymał". Z perspektywy organu słowo to oznaczać miałoby odniesienie przez żołnierza (lub małżonka żołnierza) ubiegającego się o zakwaterowanie (czy też, jak
w tym przypadku, odprawę mieszkaniową) jakiejkolwiek korzyści finansowej w związku z przyznaniem odprawy mieszkaniowej (bycie "beneficjentem prawa do odprawy mieszkaniowej"). Z perspektywy skarżącego jednak jasne wydaje się, że "otrzymanie" jest równoznaczne z uwzględnieniem wniosku o wypłatę odprawy mieszkaniowej złożonego przez daną osobę, bycie adresatem stosownej decyzji. Proponowana przez organ wykładnia prowadzić musi wszakże do sytuacji absurdalnych, w której pozbawiona prawa do zakwaterowania byłaby na przykład osoba, która odziedziczyłaby po rodzicu środki, które ten otrzymał tytułem odprawy mieszkaniowej - wszakże w tej sytuacji także ona stała się "beneficjentem odprawy mieszkaniowej" przyznanej spadkodawcy. Organ całkowicie bezpodstawnie twierdzi wręcz, że D. S. miała "prawo do odprawy mieszkaniowej" (należnej D. S. w związku z jego służbą). Sformułowanie to jest całkowicie chybione, albowiem art. 23 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu przyznaje prawo do odprawy mieszkaniowej wyłącznie żołnierzowi. Jasne jest, że posiadanie prawa (uprawnienia) do czegoś oznacza jednocześnie możliwość żądania z tego tytułu aby podjęte zostały określone działania (np. aby wypłacona została odprawa mieszkaniowa), D. S. nigdy zaś nie mogła się tego domagać (uprawnienie to posiadał jedynie D. S.).
Autor skargi wskazał, że w kontekście powyższych okoliczności organ zobowiązany był (jeśli już dostrzegł możliwe wątpliwości i zdecydował się nie uznać proponowanej przez skarżącego wykładni językowej przepisów ustawy
o zakwaterowaniu), sięgnąć do innych metod interpretacji obowiązujących przepisów,
w szczególności wykładni celowościowej i funkcjonalnej oraz systemowej. Wszystkie one potwierdzają zaś słuszność stanowiska skarżącego. Celem ustawy
o zakwaterowaniu i funkcją odprawy mieszkaniowej jest zagwarantowanie żołnierzowi zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych, także po zakończeniu służby (nie jest nim zaś, o czym zdaje się zapominać organ, ochrona interesów fiskalnych Państwa). Sytuacja, w której odprawę mieszkaniową otrzymuje zaś inna, obca dla żołnierza osoba (D. S. i skarżącego nie łączą żadne relacje), w oparciu o swoją własną (nie zaś skarżącego) sytuację osobistą i rodzinną, a żołnierz nie ma szans na skorzystanie z uzyskanych tą drogą środków (ewentualne pieniądze otrzymane przez D. S. po podziale majątku z D. S. nie wchodzą do łączącej ją ze skarżącym wspólności majątkowej) z całą pewnością nie służy realizacji tego celu.
Skarżący zauważył, że konsekwencją przyjętej przez organy obu instancji wykładni art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu jest faktyczne rozszerzenie kręgu osób, którym nie przysługuje prawo do zakwaterowania - oprócz żołnierzy, którzy otrzymali już odprawę mieszkaniową i żołnierzy, których małżonkowie otrzymali odprawę mieszkaniową, tracić to uprawnienie mieliby także żołnierze, których małżonkowie w jakikolwiek sposób wzbogacili się w związku z przyznaniem odprawy mieszkaniowej osobie trzeciej, ewentualnie żołnierze których małżonkowie byli wcześniej małżonkami żołnierza, który otrzymał odprawę mieszkaniową. Biorąc pod uwagę, że prawo do zakwaterowania (i prawo do odprawy mieszkaniowej) przysługują co do zasady wszystkim żołnierzom, zaś art. 21 ust. 6 ustawy o zakwaterowaniu kształtuje od tej zasady wyjątki, działanie organów prowadzi w praktyce do rozszerzającej wykładni wyjątków, naruszającej podstawową dyrektywę preferencji opisanej paremią exceptiones non sunt extendendae.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W uzasadnieniu wskazał, że istotą sporu jest kwestia przysługiwania prawa do odprawy mieszkaniowej żołnierzowi, którego małżonek został uwzględniony jako norma w odprawie mieszkaniowej byłego męża. Czy w tak ustalonym stanie faktycznym (którego strona nie neguje) można uznać, że zarówno małżonka skarżącego i jej były mąż - jako beneficjenci odprawy mieszkaniowej z racji wypłaty jej w trakcie trwania małżeństwa - otrzymali odprawę mieszkaniową, zatem skarżącemu odprawa mieszkaniowa nie przysługuje, czy zastosowanie będzie miał art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy o zakwaterowaniu, stanowiący o braku podstaw do naliczenia normy na członka rodziny, jeżeli został on już uwzględniony w odprawie mieszkaniowej innej osoby. Zdaniem organu odwoławczego w ww. przepisie chodziło przede wszystkim o dzieci żołnierza, które mogły być wielokrotnie uwzględniane w odprawach mieszkaniowych, nie zaś o współmałżonków z racji łączącej ich ustawowej wspólności majątkowej. Aby zastosować art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy o zakwaterowaniu należy wpierw ustalić
w oparciu o art. 21 ust. 6 pkt 2 ww. ustawy fakt przysługiwania prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Warunki rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym ustawodawca określił w art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1685, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a." Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana
w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wbrew zarzutom skargi nie doszło do naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy w zakresie istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności jest bezsporny i nie budzi wątpliwości. Jak ustaliły organy obu instancji, obecna małżonka skarżącego – D. S. (wówczas nosząca nazwisko S.) została uwzględniona przy ustalaniu wysokości odprawy mieszkaniowej jej byłego męża D. S.
Sporne w niniejszej sprawie jest zaś czy ww. fakt jest równoznaczny z nabyciem przez nią odprawy mieszkaniowej, co w efekcie miałoby pozbawić skarżącego prawa do zakwaterowania i odprawy mieszkaniowej.
Zgodnie z art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu żołnierzowi zawodowemu nie przysługuje prawo do zakwaterowania, jeżeli on lub jego małżonek, z zastrzeżeniem ust. 10 ustawy, otrzymał odprawę mieszkaniową na podstawie przepisów ustawy obowiązujących od dnia 1 lipca 2004 r.
Jak z kolei stanowi art. 23 ust. 9 ustawy o zakwaterowaniu, odprawa mieszkaniowa nie przysługuje żołnierzowi zawodowemu oraz osobom, o których mowa w ust. 3, jeżeli żołnierz lub jego małżonek skorzystał z uprawnień w przypadkach określonych w ust. 6 i art. 21 ust. 6.
W ocenie Sądu prawidłowo uznały organy obu instancji, że omawiana regulacja prawna nie wyłącza zastosowania przepisu w sytuacji, gdy prawo do odprawy mieszkaniowej nabył małżonek osoby wnioskującej o jej przyznanie przed zawarciem związku małżeńskiego - co ma miejsce w niniejszej sprawie. Przepis posługuje się sformułowaniem "małżonek" nie różnicując tego pojęcia. Skoro ustawodawca
w omawianym przepisie nie dokonał rozróżnienia przyjąć należy, że jego wolą było szerokie rozumienie przedmiotowego sformułowania i dyspozycja przepisu obejmuje zatem sytuacje, w których zarówno obecny małżonek nabył odprawę mieszkaniową
w trakcie trwania małżeństwa, jak i prawo to nabył przed zawarciem małżeństwa.
W tym zakresie Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela zatem w całości stanowisko organów obu instancji.
Skarżący wskazuje, że adresatem decyzji Dyrektora OR AMW był jedynie D. S. i tylko on był stroną toczącego się postępowania, dotyczącego przyznania odprawy mieszkaniowej. D. S. została zaś jedynie przez ówczesnego męża jedynie wskazana we wniosku na potrzeby ustalenia wysokości należnej mu odprawy mieszkaniowej. Odprawę mieszkaniową otrzymał D. S., zaś jego ówczesna żona nie miała jakiegokolwiek wpływu na uwzględnienie lub nieuwzględnienie jej przy ustalaniu wysokości odprawy. Organ dokonał więc rozszerzającej interpretacji sytuacji, w jakiej znalazła się żona skarżącego poprzez przyjęcie, że wypłata odprawy mieszkaniowej przyznanej żołnierzowi automatycznie oznacza otrzymanie jej także przez małżonka, co nie znajduje podstaw
w obowiązującym systemie prawnym i nie wynika z przepisów ustawy
o zakwaterowaniu.
W ocenie skarżącego art. 21 ust. 6 ustawy o zakwaterowaniu tworzy wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą prawo do zakwaterowania i odprawy mieszkaniowej przysługuje każdemu żołnierzowi zawodowemu i rozszerzanie przez organ przepisu jest jego zdaniem całkowicie bezpodstawne. Przepisy ustawy o zakwaterowaniu dopuszczają możliwość wypłaty odprawy żołnierzowi w sytuacji, gdy członkowie jego rodziny zostali już uwzględnieni przy ustalaniu wysokości odprawy na osobę inną niż żołnierz, co wynika jego zdaniem wprost z art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy o zakwaterowaniu.
Trafnie wskazał organ odwoławczy, że kryterium zastosowania art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu jest fakt otrzymania przez żołnierza zawodowego lub jego małżonka odprawy mieszkaniowej wypłaconej albo zrealizowanej w formie rzeczowej na podstawie przepisów ustawy obowiązujących od 1 lipca 2004 r. Przepis nie wskazuje innych przesłanek jego zastosowania takich jak czas otrzymania odprawy przez podmioty w nim wskazane - przed zawarciem związku małżeńskiego, czy już po jego zawarciu - sposobu nabycia do majątku wspólnego, czy odrębnego itp. Na potrzeby stosowania powyższego przepisu istotne znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy żołnierz lub jego małżonek kiedykolwiek otrzymał odprawę mieszkaniową. Jeżeli taki fakt zaistniał, to zarówno osoba, która skorzystała z tej formy pomocy, jak również małżonek tej osoby tracą uprawnienie do otrzymania odprawy mieszkaniowej. D. S., jako żona D. S. była zaś beneficjentką przyznanej odprawy mieszkaniowej i miała do niej prawo.
Analiza wszystkich przypadków wyłączenia prawa do zakwaterowania zawartych w punktach 1-5 ustępu 6 art. 21 ustawy o zakwaterowaniu dowodzi, że istotny jest jedynie fakt uzyskania pomocy publicznej w określonej formie (ekwiwalentu, odprawy, bonifikaty w cenie nabycia, itp.).
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym przez skarżącego, dotyczącym zastosowania przez organ I instancji wykładni rozszerzającej art. 21 ust. 6 ustawy o zakwaterowaniu. Omawiana regulacja prawna nie wyłącza zastosowania przepisu w sytuacji, gdy prawo do odprawy mieszkaniowej nabył małżonek osoby wnioskującej o jej przyznanie przed zawarciem związku małżeńskiego - co ma miejsce w niniejszej sprawie. Niezasadny jest zatem zarzut skarżącego, że organ dokonał wykładni rozszerzającej art. 21 ust. 6 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu opierając się na dosłownym brzmieniu tegoż przepisu.
Trafnie wskazał organ odwoławczy, że orzecznictwo sądowe stoi na stanowisku akcentującym prymat wykładni językowej, dopuszczającym możliwość sięgania po inne dyrektywy interpretacyjne dopiero wtedy, gdy taka interpretacja zawodzi. Przejście zatem do innych (poza językową) rodzajów wykładni ma miejsce wyjątkowo, tj.
w sytuacji, gdy w oparciu o reguły językowe nie można wyinterpretować znaczenia konkretnego pojęcia (por. uchwała Sądu Najwyższego z 11 czerwca 1996 r. sygn. akt III CZP 52/96, OSNC 1996/9/111). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 22 czerwca 1998 r., sygn. akt FPS 9/97, ONSA 1998/4/110 podkreślił, że dokonując interpretacji tekstu prawnego trzeba kierować się znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz tym, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych słów, i nie można a priori przyjmować, iż określonych słów używano w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzeby.
Słusznie również organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy o zakwaterowaniu, odprawę mieszkaniową oblicza się i wypłaca zgodnie
z zasadą, iż nie uwzględnia się normy przysługującej na członka rodziny żołnierza wnioskującego o odprawę mieszkaniową, w sytuacji gdy został on już uwzględniony przy ustalaniu wysokości odprawy mieszkaniowej na inną osobę niż ten żołnierz,
z wyjątkiem sytuacji gdy uprawniony do odprawy mieszkaniowej, o którym mowa w art. 23 ust. 1, jest dzieckiem żołnierza, uwzględnionym przy ustalaniu wysokości odprawy mieszkaniowej tego żołnierza, w tym także sytuacji, o których mowa w ust. 3, gdy są uprawnione osoby, o których mowa w ust. 3 tejże ustawy.
Konkludując stwierdzić należy, że w rozpatrywanym przypadku zaistniało, przewidziane w art. 23 ust. 9 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu odsyłającym do art. 21 ust. 6 pkt 2 tej ustawy, wyłączenie niepozwalające na pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego. D. S. - żona skarżącego uzyskała bowiem prawo do wypłaconej, na podstawie przepisów ustawy o zakwaterowaniu, odprawy mieszkaniowej.
Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że aby przejść do etapu obliczania odprawy mieszkaniowej, najpierw trzeba ustalić, czy podmiotowi wnioskującemu przysługuje w ogóle prawo do odprawy. O tym, kto jest uprawniony do otrzymania odprawy mieszkaniowej oraz w jakich sytuacjach prawo to nie przysługuje stanowi art. 23 ustawy o zakwaterowaniu. Gdyby bowiem wolą ustawodawcy było, żeby dyspozycja art. 47 ust. 1 pkt 5 tejże ustawy statuowała o prawie lub jego braku do odprawy mieszkaniowej, umieściłby taką regulację w części ustawy stanowiącej
o przedmiotowym uprawnieniu, tj. w art. 23 ustawy o zakwaterowaniu, a nie w części mówiącej o sposobie obliczania tegoż prawa.
Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.