II SA/Wa 1770/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-01-31
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo oświatowesamorząd terytorialnylikwidacja szkołynadzór pedagogicznykompetencje kuratorasamodzielność gminywarunki lokalowedemografiatransport szkolny

WSA w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Edukacji Narodowej negatywnie opiniujące zamiar likwidacji szkoły, uznając, że organ nadzoru przekroczył swoje kompetencje ingerując w samodzielność gminy.

Gmina P. zamierzała zlikwidować Szkołę Podstawową w P., jednak Kurator Oświaty i Minister Edukacji Narodowej wydali negatywną opinię, powołując się na czynniki demograficzne, warunki lokalowe i dobro uczniów. Gmina zaskarżyła postanowienie Ministra, argumentując, że spełniła wszystkie wymogi formalne, a organy nadzoru nie miały podstaw do ingerencji w jej samodzielność. Sąd administracyjny przychylił się do skargi, uchylając zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji.

Sprawa dotyczyła skargi Gminy P. na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej, które utrzymało w mocy negatywną opinię Kuratora Oświaty dotyczącą zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej w P. Gmina argumentowała, że zapewniła uczniom możliwość kontynuowania nauki w innej szkole, spełniając wymogi formalne. Minister natomiast powoływał się na czynniki demograficzne, warunki lokalowe i dobro uczniów, uznając likwidację za niepożądaną. Sąd administracyjny uznał, że organy nadzoru przekroczyły swoje kompetencje, ingerując w samodzielność gminy w zakresie prowadzenia szkół. Podkreślono, że nadzór kuratora powinien ograniczać się do kryterium legalności, a nie oceny celowości czy polityki oświatowej. Sąd stwierdził, że negatywna opinia nie była uzasadniona naruszeniem konkretnych przepisów prawa, a argumenty dotyczące warunków lokalowych, demograficznych czy transportu nie były wystarczające do odmowy wydania pozytywnej opinii. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nadzoru pedagogicznego może odmówić wydania pozytywnej opinii tylko wtedy, gdy decyzja organu prowadzącego szkołę jest sprzeczna z konkretnymi przepisami ustawy. Nie uzasadniają takiej odmowy względy szeroko rozumianej polityki oświatowej państwa ani subiektywne opinie lokalnej społeczności.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że samodzielność jednostek samorządu terytorialnego jest gwarantowana konstytucyjnie, a nadzór nad ich działalnością ogranicza się do kryterium legalności. Kompetencja kuratora do wydania opinii w sprawie likwidacji szkoły jest środkiem nadzoru nad działalnością gminy i nie może naruszać jej samodzielności w wykonywaniu zadań własnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (25)

Główne

Dz.U. 2017 poz 60 art. 89 § ust. 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo oświatowe art. 89 § ust. 3 i 4

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 9 lit. h

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Prawo oświatowe art. 39 § ust. 7a

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 89 § ust. 8

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 51 § ust. 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 55

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 56 § ust. 1 i 6

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 58

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 89 § ust. 3

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 96 § ust. 4

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 39 § ust. 3 pkt 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Prawo oświatowe art. 10

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Konstytucja RP art. 163

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 165 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 171

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.s.g. art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 8

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 85

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Prawo oświatowe art. 8 § pkt 15

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nadzoru przekroczyły swoje kompetencje, ingerując w samodzielność gminy. Gmina spełniła wymogi formalne dotyczące zapewnienia możliwości kontynuowania nauki. Negatywna opinia nie mogła być oparta na względach celowościowych lub polityce oświatowej państwa. Argumenty dotyczące warunków lokalowych, demograficznych i transportu nie były wystarczające do odmowy wydania pozytywnej opinii.

Odrzucone argumenty

Negatywna opinia oparta na czynnikach demograficznych i warunkach lokalowych. Zamiar likwidacji szkoły nie był niezbędny i był niepożądany z punktu widzenia dobra uczniów. Przejęcie bazy lokalowej po wygaszanym gimnazjum stanowiło przekształcenie szkoły wymagające pozytywnej opinii kuratora.

Godne uwagi sformułowania

nadzór nad działalnością samorządu terytorialnego do kryterium legalności Pozytywna opinia kuratora oświaty [...] w rzeczywistości decyduje o "ważności" uchwały rady gminy o likwidacji szkoły. Nie uzasadniają takiej odmowy względy szeroko rozumianej polityki oświatowej państwa.

Skład orzekający

Andrzej Góraj

przewodniczący

Joanna Kube

sprawozdawca

Ewa Radziszewska-Krupa

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu kompetencji organów nadzoru pedagogicznego w stosunku do samodzielności jednostek samorządu terytorialnego w sprawach likwidacji szkół."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej likwidacji szkół publicznych prowadzonych przez samorządy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu między samodzielnością samorządu a nadzorem państwa w ważnej społecznie dziedzinie, jaką jest edukacja, co może być interesujące dla szerszego grona odbiorców.

Samorząd wygrywa z Ministerstwem: Sąd staje w obronie autonomii gmin w sprawach likwidacji szkół.

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1770/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Góraj /przewodniczący/
Ewa Radziszewska-Krupa
Joanna Kube /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 60
art. 89 ust. 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie negatywnej opinii zamiaru likwidacji szkoły 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2019 r. nr. [...], 2. zasądza od Ministra Edukacji Narodowej na rzecz Gminy [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu [...] lutego 2019 r. Rada Miejska w P., działając na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 996 z późn. zm.; dalej: "ustawa - Prawo oświatowe") oraz art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2018 r., poz. 994 z późn. zm.), podjęła uchwałę nr [...] w sprawie zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej w P. W uzasadnieniu do uchwały wskazano uczniom tej szkoły możliwość kontynuowania nauki w Szkole Podstawowej w P. Wykonując powyższą uchwałę, Burmistrz P. pismem z [...] lutego 2019 r., wystąpił do [...] Kuratora Oświaty (dalej: "Kurator", "organ I instancji") o wydanie opinii w przedmiotowej sprawie.
Kurator postanowieniem z [...] marca 2019 r. nr [...] negatywnie zaopiniował zamiar likwidacji Szkoły Podstawowej w P. stwierdzając, że proponowana likwidacja nie jest niezbędna biorąc pod uwagę obecnie istniejące uwarunkowania, a w aspekcie nadzoru pedagogicznego i społecznie pojmowanego dobra uczniów - niepożądana.
Minister Edukacji Narodowej (dalej: "Minister", "organ II instancji") po rozpoznaniu zażalenia Gminy P. (dalej: "skarżąca", "Gmina"), postanowieniem z [...] maja 2019 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 89 ust. 3 i 4 ustawy - Prawo oświatowe, utrzymał w mocy postanowienie Kuratora z dnia [...] marca 2019 r. nr [...].
W uzasadnieniu postanowienia Minister wyjaśnił, że zamiar likwidacji Szkoły Podstawowej w P. jest związany z szerszą reorganizacją oświaty na terenie Gminy, a mianowicie z uchwałami Rady Miejskiej w P. o nr: [...] w sprawie zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej w P. oraz nr [...] w sprawie zamiaru przekształcenia ośmioletniej Szkoły Podstawowej w L. w Szkołę Podstawową w L. o strukturze klas I-III i oddział przedszkolny.
Podał, iż zgodnie z zarządzeniem nr [...] Burmistrza P. z dnia [...] czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia harmonogramu czynności związanych z wygaszaniem Gimnazjum Publicznego im. [...] w P., określono przejęcie bazy lokalowo-dydaktycznej przez Zespół Szkolno-Przedszkolny w P. na dzień 1 września 2019 r.
Minister uznał, że przejęcie bazy lokalowo-dydaktycznej wygaszanego gimnazjum przez Zespół Szkolno-Przedszkolny w P. oznacza de facto utworzenie innej lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych przez Szkołę Podstawową w P. od 1 września 2019 r. Zgodnie z art. 39 ust. 7a ustawy - Prawo oświatowe, w przypadku szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego tworzenie i likwidacja innych lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych stanowi przekształcenie szkoły, do którego stosuje się przepisy art. 89 tej ustawy. Oznacza to, że utworzenie z dniem 1 września 2019 r. innej lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych przez szkołę w P. wymagało zawiadomienia rodziców uczniów oraz kuratora oświaty do końca lutego 2019 r. oraz uzyskania pozytywnej opinii kuratora w sprawie zamiaru przekształcenia szkoły w P. Jednakże nie dokonano tych czynności, dlatego nie ma prawnej możliwości podjęcia uchwały w sprawie przekształcenia Szkoły Podstawowej w P. poprzez utworzenie innej lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych w dotychczasowej siedzibie wygaszanego gimnazjum. W związku z tym organ II instancji nie mógł uwzględnić bazy lokalowej po wygaszanym gimnazjum, z której - wedle zamiaru Gminy - mają korzystać uczniowie Szkoły Podstawowej w P., natomiast uwzględnił obecną bazę lokalowo-dydaktyczną szkoły podstawowej.
Organ, powołując się na zgromadzony materiał dowodowy (protokoły z wizji lokalnych przeprowadzonych w 2019 r. w Szkole Podstawowej w P. przez pracowników Kuratorium Oświaty w O.), wskazał, że szkoła w P. umiejscowiona jest w dwóch połączonych ze sobą budynkach. W szkole jest 8 sal lekcyjnych, w tym pracownia komputerowa (12 stanowisk komputerowych) i sala przeznaczona dla oddziału przedszkolnego. W szkole funkcjonuje biblioteka z wypożyczalnią, która dodatkowo pełni rolę stołówki. W szkole znajduje się również kuchnia. Szkoła wyposażona jest w cztery projektory multimedialne, monitor dotykowy. Stoły i krzesła wyposażone są w regulację wysokości. W skład bazy sportowej wchodzi boisko do piłki siatkowej, boisko do piłki nożnej. Z uwagi na brak sali gimnastycznej w klasach funkcjonują kąciki gimnastyczne. Na terenie szkoły znajduje się plac do zabawy dla dzieci oddziału przedszkolnego oraz miasteczko ruchu drogowego. W dniu [...] maja 2019 r. została przeprowadzona w budynku Szkoły Podstawowej w P. kontrola okresowa, polegająca na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia. Jak wynika z protokołu nr [...] tej kontroli budynek jest w dobrym stanie technicznym i nadaje się do bezpiecznego użytkowania.
Szkoła Podstawowa w P. jest umiejscowiona w trzykondygnacyjnym budynku. Dysponuje 14 salami dydaktycznymi, pracownią komputerową (24 stanowiska), biblioteką z wypożyczalnią, stołówką i kuchnią. Szkoła wyposażona jest w projektory multimedialne, monitor dotykowy, tablicę multimedialną, tablicę interaktywną. W każdej sali lekcyjnej jest komputer stacjonarny z dostępem do Internetu. W skład bazy sportowej wchodzi sala gimnastyczna o powierzchni około 110 m2 i boisko do piłki nożnej. Wykorzystywana jest również położona w pobliżu hala sportowa. Kontrola okresowa z zakresu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia, przeprowadzona [...] kwietnia 2018 r., wykazała, iż budynek jest w dobrym stanie technicznym i nadaje się do bezpiecznego użytkowania.
Na terenie szkoły w P. znajduje się baza sportowa w postaci boiska do piłki siatkowej i nożnej, która pozwala na realizowanie podstawy programowej z wychowania fizycznego zarówno w klasach I-III jak i klasach IV-VIII. Z tym, że należy tak ustalić realizację programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły oraz zestawu programów nauczania (w tym programu nauczania przedmiotu wychowanie fizyczne dla klas IV-VIII), aby niektóre treści programowe były realizowane w okresie sprzyjającym aktywności fizycznej na świeżym powietrzu.
W świetle powyższego Minister doszedł do wniosku, że obie szkoły dysponują
budynkiem i wyposażeniem, dającym możliwość zapewnienia realizacji podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, a w przypadku szkoły w P., także oddziału przedszkolnego. Każda z nich ma wystarczające zaplecze dydaktyczne i lokalowe, odpowiednie do potrzeb mniejszej szkoły – w przypadku szkoły w P. i większej szkoły - w przypadku szkoły w P. Zatem kwestia warunków lokalowo-dydaktycznych nie może stanowić podstawy do likwidacji Szkoły Podstawowej w P.
Natomiast odnośnie czynnika demograficznego w aspekcie likwidacji szkoły w P., organ II instancji wskazał, że liczba urodzeń w Gminie P. utrzymuje się w ostatnich latach na podobnym poziomie. Niemniej jednak przyjął, że liczba dzieci w wieku 7-14 lat, zamieszkałych w Gminie P., a zatem dzieci które spełniają obowiązek szkolny, utrzymuje się w latach 2010 - 2018 średnio na poziomie 491 dzieci, przy odchyleniu standardowym 212.
Gmina P. jest gminą miejsko-wiejską, a według danych GUS (stan na dzień 31 grudnia 2018 r.) w gminie mieszka 6 246 osób, w tym 3 500 osób na terenie wiejskim. W roku 2018 urodziło się na terenie gminy 35 dzieci, w tym 28 na terenie wiejskim. Podkreślił, że to na obszarze wiejskim zamieszkuje większa część dzieci w wieku 3-14 lat, a zatem dzieci objętych obowiązkiem szkolnym, obowiązkiem rocznego przygotowania przedszkolnego oraz prawem do korzystania z wychowania przedszkolnego (w roku 2018 stanowi to 62% wszystkich tych dzieci zamieszkałych w Gminie P., w roku 2010 było to 60%, a w roku 2000 - 53%).
Minister biorąc pod uwagę powyższe dane stwierdził, że Gmina, podejmując zamiar likwidacji wiejskiej szkoły i zapewnienia możliwości korzystania z edukacji zorganizowanej na terenie miasta, nie traktuje równo dzieci wiejskich, których jest zdecydowanie więcej niż w mieście.
Na terenie Gminy P. funkcjonują cztery szkoły podstawowe z oddziałami przedszkolnymi, jedno przedszkole i jedno gimnazjum w P. poddane procesowi wygaszenia - zgodnie z realizowaną od 2017 r. reformą oświaty. Zwrócił uwagę, że liczba uczniów w szkołach podstawowych, położonych na terenach wiejskich w Gminie P., w ostatnich latach utrzymuje się na zbliżonym poziomie, a w związku z m.in. utworzeniem klas VII i VIII liczba ta - w przypadku szkoły w P. - wzrasta. W ocenie Ministra, dane demograficzne
w zakresie liczby dzieci w wieku 3-14 lat i w kontekście liczby uczniów szkół podstawowych świadczy o bezpodstawnym przyjęciu przez Gminę czynnika demograficznego, jako przesłanki przy podejmowaniu decyzji o zamiarze likwidacji szkoły w P. i przeniesieniu kształcenia do szkoły w P.
Obecnie w Szkole Podstawowej w P. uczy się 254 uczniów w klasach l-VIII. W każdej klasie został utworzony jeden lub dwa oddziały. Przyjęcie uczniów z objętych zamiarem likwidacji szkół w P. i P. oraz przekształcenie szkoły w L. spowoduje zwiększenie liczby oddziałów w szkole w P. Niemniej jednak dla uczniów, którzy dotychczas uczęszczali do mniejszej liczebnie szkoły i małolicznych oddziałów, dołączenie do większej grupy często może stanowić przyczynę trudności adaptacyjnych i problemów emocjonalnych związanych z przystosowaniem się do nowego otoczenia, w tym nowego środowiska rówieśniczego. Zmiana miejsca edukacji, dojazd do szkoły (którego dotychczas nie było) lub jego wydłużenie, współistniejące z koniecznością odnalezienia się w nowych rolach społecznych w nieznanej dziecku grupie rówieśniczej prowadzi do zachwiania poczucia bezpieczeństwa. Zdaniem Ministra, przemawia to również przeciwko likwidacji Szkoły Podstawowej w P.
Organ zaznaczył, iż funkcjonowanie małej szkoły umożliwia prowadzenie zajęć systemem klas łączonych, zwłaszcza jeśli jest akceptowane przez rodziców. Dlatego, w ocenie Ministra, nauczanie w klasach łączonych w Szkole Podstawowej w P. jest korzystniejsze dla uczniów niż dowożenie do szkoły w P. oddalonej o ok. 10 km od Szkoły Podstawowej w P.
Minister zwrócił uwagę na całkowicie pomijaną w uzasadnieniu do uchwały, kwestię 11 dzieci uczęszczających do oddziału przedszkolnego, funkcjonującego w Szkole Podstawowej w P. Alternatywą zarówno dla dzieci z tego oddziału przedszkolnego, jak i działającego w Szkole Podstawowej w P. (obecnie 8 dzieci) jest jedynie Przedszkole w P., działające w zespole szkolno-przedszkolnym, do którego obecnie uczęszcza 110 dzieci (5 oddziałów). Jak wykazano w SIO, według stanu na dzień 30 września 2018 r., liczba miejsc, którymi dysponuje Przedszkole w P. wynosi 125. Zatem, ww. liczba miejsc może być niewystarczająca, aby wszystkie dzieci w wieku 3-6 lat w kolejnych latach mogły realizować obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego lub realizować prawo do korzystania z wychowania przedszkolnego.
Obecnie do oddziału przedszkolnego w Szkole Podstawowej w P. uczęszcza 11 dzieci, tak samo jak w roku szkolnym 2017/2018 i 2016/2017 (4 sześciolatków, 3 pięciolatków, 2 czterolatków i 2 trzylatków).
W ocenie Ministra, zapewnienie wychowania przedszkolnego w oddziale przedszkolnym w Szkole Podstawowej w P. wpłynie pozytywnie na liczbę dzieci w klasach I w kolejnych latach. Powyższe oznacza wzrost i stabilizację liczby dzieci w oddziale przedszkolnym, a w efekcie także możliwy wzrost i stabilizację liczby uczniów Szkoły Podstawowej w P., na co wskazują również dane demograficzne.
Minister nie zaaprobował także nowej organizacji dowozu (po likwidacji szkoły w P.), która jego zdaniem nie poprawi warunków nauki tych uczniów. W przypadku dokonania reorganizacji sieci szkolnej, zajęcia w szkole w P. będą rozpoczynały się o godzinie 800. Organizacja dowozu obejmować będzie zgodnie z planem jedną trasę z miejscowości P. Poranna godzina zbiórki została określona w tej miejscowości na godzinę 715, w miejscowości B. na godzinę 728, a przyjazd do miejsca docelowego o godzinie 755.
Minister podniósł, że w wyniku zmian, uczniom dojeżdżającym z [...] proponuje się - pomimo wsiadania do autobusu o tej samej godzinie, co aktualnie, spędzenie w podróży codziennie 1 h i 20 minut, zamiast 10 minut, a zatem nastąpi wydłużenie tego czasu o 1 h i 10 minut.
Zdaniem Ministra, obecne rozpoczynanie zajęć w Szkole Podstawowej w P. o godzinie 730 przez uczniów, którzy wsiadają do autobusu szkolnego o godzinie 644 jest sprzeczne z zasadami ochrony zdrowia i higieny pracy i w takiej sytuacji nie można przyjąć, że nowa organizacja dowozu, po przeprowadzeniu likwidacji szkoły w P., będzie stanowiła poprawę warunków nauki tych uczniów. Poprawą warunków, w przypadku uczniów zamieszkujących w miejscowości P., B., P. oraz S., byłoby rozpoczynanie zajęć lekcyjnych o godzinie 800 w Szkole Podstawowej w P., zamiast jak dotychczas o 730, oraz dostosowanie do tej godziny transportu do szkoły.
Przeniesienie kształcenia podstawowego do jednej szkoły spowoduje wydłużenie drogi dojazdu dzieci z części wiejskiej gminy, a zatem nie można uznać, że w kwestii dowożenia warunki kształcenia uczniów Szkoły Podstawowej w P. ulegną poprawie.
Ponadto nie stanowi poprawy warunków korzystania z wychowania przedszkolnego zapewnienie dowozu do szkoły oddalonej znacznie od miejsca zamieszkania uczniów, wobec możliwości uczęszczania do oddziału przedszkolnego w pobliżu domu rodzinnego. W przypadku dzieci 3 i 4-letnich, co do których Gmina nie ma obowiązku organizacji dowozu do wskazanego przedszkola, obciążenie to musieliby przejąć rodzice, a co za tym idzie, skłoniłoby to niektórych rodziców do całkowitej rezygnacji z przysługującego im ww. prawa.
W wyniku zamierzonej reorganizacji sieci szkół, w efekcie pozostanie jedna szkoła podstawowa o pełnej strukturze klas I-VIII, umiejscowiona w centralnej części gminy i ewentualnie jedna szkoła podstawowa w L. o strukturze klas I-III z oddziałem przedszkolnym. A zatem kumulacja kształcenia uczniów w całej gminie w jednej szkole podstawowej jest rozwiązaniem po pierwsze pozbawiającym rodziców tych uczniów możliwości wyboru szkoły dla swoich dzieci, jeżeli szkoła obwodowa nie spełnia ich oczekiwań, a po drugie działaniem skierowanym jedynie na oszczędność finansową związaną z ograniczeniem wydatków gminy.
Głównym argumentem organizowania i utrzymania sieci szkół podstawowych na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego powinna być przede wszystkim korzyść dla społeczności mieszkańców, wrażająca się m.in. poprzez poprawę warunków nauki ich dzieci, a nie - tak jak w tym przypadku - obniżenie kosztów utrzymania tych szkół, poprzez likwidację funkcjonującej od wielu lat szkoły samorządowej.
Z uwagi na wyższe koszty wydatkowania kształcenia jednego ucznia małej szkoły, nie można utrudniać tym dzieciom korzystania z przysługującego im konstytucyjnego prawa do nauki. W przedmiotowym przypadku, uczniom likwidowanej szkoły proponuje się naukę w szkole oddalonej od miejsca dotychczasowej szkoły o ok. 12 km, co ma w efekcie obniżyć wydatki na oświatę w gminie P.
Na marginesie Minister zauważył, że problem reorganizacji sieci szkół i dostosowania jej do potrzeb mieszkańców oraz uwarunkowań lokalnych wymaga uzgodnień uwzględniających wszystkie ważne w tym zakresie aspekty, w tym opinie dotyczące zamiaru likwidacji szkoły. W opinii Rady Rodziców przy Szkole Podstawowej w P., szkoła funkcjonuje w środowisku lokalnym, dzieci mają zapewnione pełne wsparcie dydaktyczno-wychowawcze, indywidualizację nauczania, a także przyjazną atmosferę. Do akt sprawy załączony został także list rodziców oraz mieszkańców wsi P., wyrażający sprzeciw dotyczący likwidacji przedmiotowej szkoły. Podejmując działania zmierzające do reorganizacji sieci szkół, organy gminy nie powinny pomijać stanowiska społeczności lokalnej, w tym opinii przeciwko likwidacji szkoły.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra z dnia [...] maja 2019 r. Gmina P. zarzuciła naruszenie:
1. normy art. 89 ust. 1 i ust. 3 w związku z art. 39 ust. 1 - 5, w zw. z art. 51 i 55 ustawy – Prawo oświatowe przez niewłaściwe zastosowanie, w szczególności przez przyjęcie, że negatywna opinia może być wydana pomimo spełnienia przez skarżącą wszelkich wymagań określonych w tych przepisach;
2. normy z art. 124 § 2 w związku z art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a. przez niezastosowanie i pominięcie w uzasadnieniu podstawy prawnej i faktycznej w znacznej części rozstrzygnięcia;
3. normy z art. 7, art. 8 § 1 i 2 oraz art. 11 i art. 12 § 1 k.p.a. co do znacznej części rozstrzygnięcia.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także o uchylenie postanowienia organu I instancji, jak również zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Gmina podniosła m.in., że z treści załącznika do Zarządzenia Nr [...] Burmistrza P. z dnia [...] czerwca 2018 r. w sprawie przejęcia czynności związanych z wygaszaniem Gimnazjum Publicznego im. [...] w P. wynika, że Szkoła Podstawowa w P. przejmuje majątek ww. gimnazjum oprócz sekretariatu, gabinetu dyrektora i biblioteki najpóźniej [...] sierpnia 2018 r., pracowników obsługujących wcześniejszy obiekt gimnazjalny już od 1 lipca 2018 r., a najpóźniej 1 września 2019 r. szkoła ma przejąć trzy pomieszczenia niedydaktyczne będące jeszcze w dyspozycji gimnazjum. Do takiej sytuacji art. 39 ust. 7a ustawy – Prawo oświatowe nie znajduje zastosowania, albowiem obowiązuje od 1 stycznia 2019 r. na mocy ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. – o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, a przepisy międzyczasowe tej ustawy nie przewidują skutku wstecznego powyższej regulacji z art. 39 ust. 7a. W istocie proces przejęcia majątku wydzielonego zakończył się przed wejściem w życie art. 39 ust. 7a p.o., stąd nie może być mowy o jakimkolwiek przekształceniu.
Gmina podważyła liczbę sal lekcyjnych w Szkole Podstawowej w P. (14), podaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podniosła, iż w trakcie oględzin, poprzedzających wydanie zaskarżonego postanowienia, w dniu [...] maja 2019 r. komisja przeliczyła wszystkie sale w obu budynkach i było ich 22, przy czym nie uwzględniono sal wolnych od zajęć dydaktycznych ze względu na brak potrzeby takiego ich wykorzystania na dzień dzisiejszy. Powyższe ma istotne znaczenie dla oceny poprawy warunków nauki dzieci w Szkole Podstawowej w P. względem warunków oferowanych przez Szkołę Podstawową w P. W istocie nie ma potrzeby prowadzenia nauki w systemie zmianowym w Szkole Podstawowej w P. po przekształceniu mniejszych szkół, a więc nie dojdzie do pogorszenia warunków nauki z tego powodu. Ilość oddziałów - 17 jest dużo mniejsza niż ilość sal - 22, przy czym wiele sal pozostaje w rezerwie. Uczniowie z P. uzyskają natomiast znaczącą korzyść w postaci możliwości korzystania z zewnętrznej, profesjonalnej hali sportowej, a także kompleksu boisk i urządzeń zewnętrznych. Ponadto sale lekcyjne w Szkole Podstawowej w P. są o wiele lepiej wyposażone niż te w P.
Skarżąca zwróciła też uwagę na niezgodności pomiędzy ustaleniami z zaskarżonego postanowienia a stanem rzeczywistym w zakresie wyliczenia czasu dojazdu do szkoły i oczekiwania na zajęcia.
Gmina zwróciła uwagę, że o czasie dojazdu dzieci do szkoły decyduje czas od momentu rozpoczęcia podróży do rozpoczęcia zajęć, albowiem czas ten decyduje miedzy innymi o tym, jak wcześnie trzeba wstać. Przyznano, że w przypadku dzieci z P. czas przeznaczony na podróż do szkoły zwiększy się z 17 minut do 45 minut czyli w takim stopniu, jak skróci się czas dojazdu dla dzieci z miejscowości S. W konsekwencji wydłużenie tego czasu w stosunku do dzieci dojeżdżających z P. wyniesie 56 minut, a nie jak podaje Minister "1 h 10 minut". Natomiast skróci się czas przejazdu dla dzieci z miejscowości S., które będą wyjeżdżać do szkoły godzinę później niż dotychczas, czyli o godzinie 744.
W wypadku wykonania zmian, których dotyczy niniejsze postępowanie dla większości dzieci dowożonych do szkoły w dotychczasowym obwodzie szkolnym w P., czas dowozu do szkoły ulegnie skróceniu. Jest tak dlatego, że miejscowość P. jest niewielka i wyludniona, stanowi jedynie przysiołek. W miejscowości S. mieszka o wiele więcej dzieci, stąd skrócenie czasu dojazdu dotyczyć będzie znacznie większej liczby dzieci.
W dalszej kolejności Gmina zakwestionowała rozważania demograficzne organu II instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia pominięto fakt, iż liczba uczniów w szkole w P. staje się niewielka i - przy założeniu stałej tendencji demograficznej - w przyszłości stanie się porównywalna z liczbą nauczycieli i personelu pomocniczego, co prowadzi do zastąpienia edukacji społecznej edukacją indywidualną.
Liczba uczniów szkół podstawowych w ostatnich 12 latach systematycznie malała. Za niezrozumiały uznano pogląd Ministra, że liczba urodzeń na terenie Gminy P. utrzymuje się w ostatnich latach na podobnym poziomie, na przestrzeni ostatnich 9 lat spadek urodzeń wyniósł 10% populacji, w 2018 r. urodziło się tyko 35 dzieci, przy 71 urodzeniach w 2010, w tym przypadku ubytek demograficzny wynosi aż 50%. W przypadku nie dokonania reorganizacji za kilka lat rocznik 35 uczniów będzie kształcić się w 4 szkołach podstawowych.
Powołując się na dane statystyczne z ostatnich trzech lat, skarżąca zaakcentowała, że odsetek uczniów uczęszczających do szkoły podstawowej w P. w stosunku do dzieci zameldowanych w tej miejscowości kształtuje się na poziomie 62% w 2016 r. 48% w 2017 r. i 58% w 2018 r. W konsekwencji rodziny niemal połowy dzieci wiejskich wybierają edukację poza miejscowością P.
Wnosząca skargę Gmina wskazała, że Szkoła Podstawowa w P. posiada najnowocześniejszy obiekt szkolny w powiecie, który na dzień dzisiejszy, ze względu na likwidację gimnazjów, nie jest w pełni wykorzystany. Posiada najlepsze wyposażenie przedmiotowych sal dydaktycznych do nauki chemii, fizyki, biologii, czy też geografii. Nie jest to tylko bardzo dobre wyposażenie pozostawione po gimnazjum, ale również zakupione nowe, w ramach dużej, ministerialnej rezerwy subwencji oświatowej, m.in. stanowiska dla uczniów do wykonywania doświadczeń. W każdej sali lekcyjnej są tablice interaktywne. Uczniowie mają do swojej dyspozycji halę sportową o powierzchni 650 m2, dwie sale gimnastyczne o powierzchni 160 m2,
szerokie korytarze, hole o dużej powierzchni, windę i sanitariaty specjalnie przygotowane dla dzieci niepełnosprawnych ruchowo. W bezpośredniej bliskości znajduje się kompleks boisk ORLIK 2012 wraz z zewnętrzną siłownią. W grudniu 2016 r. zakończono budowę dużego obiektu sportowego wraz z zapleczem dydaktycznym przeznaczonym dla gimnazjum.
Szkoła w P. dysponuje dwoma obiektami, w tym jeden zupełnie nowy, z dużymi przestronnymi, jasnymi korytarzami. Nauka jest zorganizowana w taki sposób, że dzieci nauczania wczesnoszkolnego przebywają w wydzielonym skrzydle szkoły, mają komfortowe i bezpieczne warunki. Jest placówką bezpieczną, na korytarzach dyżurują nauczyciele, w obu obiektach jest monitoring, nie ma w niej problemu narkotyków czy agresji. Planowane jest objęcie dzieci opieką stomatologiczną i pielęgniarską. Placówka w P. jest usytuowana na obrzeżach miasta, na skraju jednego z najstarszych rezerwatów w Europie - Rezerwatu Doliny Rzeki [...], w którym znajdują się ścieżki dydaktyczne. Na terenie szkolnym jest wiele rabat i ogródków, które są pielęgnowane przez uczniów tej szkoły. Warunki jakie zapewnia szkoła w P. weryfikowali i udokumentowali przedstawiciele organów obydwu instancji podczas wizji lokalnej. Istotne są także perspektywy rozwoju szkoły. Mniejsze szkoły oferują uczniom minimum przestrzeni edukacyjnej, jednak w przyszłości finansowane będą przede wszystkim szkoły duże. W konsekwencji nauka w tak wyposażonej szkole na pewno oferuje uczniom lepsze warunki lokalowe, niż nauka w Szkole Podstawowej w P., w tym uczniom niepełnosprawnym.
Gmina P., nie mając takiego obowiązku, dokonała wnikliwych konsultacji ogólnogminnych. Organ prowadzący skonsultował społecznie temat reorganizacji o wiele szerzej niż wskazują na to przepisy prawa (a wszyscy rodzice uczniów szkoły zostali poinformowani o zamiarze jej likwidacji). Reorganizacji poświęcono ok. 30 spotkań z mieszkańcami. W 20 sołectwach na 25 istniejących na terenie gminy większość mieszkańców zarekomendowała Radzie Miejskiej likwidację szkoły, a więc rozwiązanie dalej idące niż np. przekształcenie szkoły w L. Ponadto, 18 sołtysów przyjęło wspólne stanowisko, w którym poparło likwidację szkół wiejskich. Zamiar likwidacji szkoły w P. przyjęto zdecydowaną większością w Radzie tzn. stosunkiem głosów: 10 za, 2 przeciw, 1 wstrzymującym, 1 radny wyłączył się z głosowania, 1 radny nieobecny, co wskazuje, że decyzja jest społecznie akceptowana, oczekiwana i w pełni uzasadniona.
Odnośnie nielicznych protestów środowiska związanego ze szkołą wskazała, że Gmina usiłowała uzyskać pełną, społeczną zgodę w procesie reorganizacji, proponując przekazanie szkoły Stowarzyszeniu [...] (posiadającego dobrą opinię w regionie), z którym Gmina nawiązała współpracę. Jednak opinie rodziców
w tym przedmiocie były negatywne. Protesty, o których pisze organ nadzoru, to wizyty u przedstawicieli władzy rządowej, czy też kontakty osobiste z przedstawicielami parlamentu osób, które - co naturalne w sytuacji różnych osobowości i przekonań - posiadają inny pogląd na omawiane kwestie, jednak nie przedstawiają one stanowiska reprezentującego ogół czy większość społeczności miasta i gminy.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przypomnieć należy, że przesłanki likwidacji (przekształcenia) publicznej szkoły określa art. 89 ustawy – Prawo oświatowe, zgodnie z którym, może być ona zlikwidowana z końcem roku szkolnego przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a także kształcącej w tym samym lub zbliżonym zawodzie. Organ prowadzący jest obowiązany, co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji, zawiadomić o zamiarze likwidacji szkoły: rodziców uczniów, a w przypadku uczniów pełnoletnich – tych uczniów, właściwego kuratora oświaty oraz organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu (ust. 1). Szkoła publiczna prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego może zostać zlikwidowana po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty (ust. 3). Przepisy te stosuje się odpowiednio w przypadku przekształcenia szkoły (ust. 8).
Z akt sprawy wynika, że skarżąca Gmina P. wypełniła wymagania określone w art. 89 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe. Zapewniła uczniom oraz dzieciom w wieku przedszkolnym likwidowanej Szkoły Podstawowej w P. możliwość kontytuowania nauki na poziomie szkoły podstawowej, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpłatnego transportu (zgodnie z art. 39 ustawy - Prawo oświatowe), jak również zawiadomiła o zamiarze likwidacji wszystkie podmioty wskazane w tym przepisie.
Pomimo tego, Kurator postanowił wydać opinię negatywną w sprawie przekształcenia Szkoły Podstawowej w P., a jego stanowisko znalazło pełne uznanie Ministra. Organ wywodził umocowanie w tym zakresie ze swoich kompetencji związanych z realizacją nadzoru pedagogicznego i polityki oświatowej państwa, stanowiącymi – w jego ocenie – podstawę do dokonania analizy nie tylko okoliczności, wskazanych w art. 89 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, jak termin likwidacji szkoły, zapewnienie możliwości kontynuowania nauki, dokonanie stosownych zawiadomień o zamiarze likwidacji szkoły, czy też zapewnienie dzieciom bezpiecznego transportu do szkoły, ale również te wszystkie aspekty związane z likwidacją szkoły, które odnoszą się do współtworzenia i realizacji regionalnej i lokalnej polityki oświatowej zgodnej w tym względzie z polityką państwa, jak i do zapewnienia uczniom właściwych warunków nauki, wychowania i opieki.
W realiach kontrolowanej sprawy, istota sporu między stronami sprowadza się do ustalenia podstaw i zakresu ingerencji kuratora oświaty, będącego organem administracji rządowej, w decyzje samorządowego organu prowadzącego szkołę, dotyczące jej likwidacji (przekształcenia).
Przystępując do rozstrzygnięcia tak zakreślonego sporu, przypomnieć trzeba, że zasadniczym elementem, wyznaczającym pozycję ustrojową jednostek samorządu terytorialnego, jest ich samodzielność, podlegająca ochronie sądowej, zagwarantowanej przez art. 163 i 165 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 506 z późn. zm.; zwanej dalej: "u.s.g."). Gwarancją tej samodzielności jest także ograniczenie zakresu nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego do kryterium legalności (art. 171 Konstytucji RP i art. 85 u.s.g.). Gmina wykonuje więc zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 2 pust. 1 u.s.g.). Do zadań własnych gminy należą m. in. sprawy edukacji publicznej (art. 7 ust. 1 pkt 8 u.s.g.). Potwierdza to art. 8 pkt 15 ustawy – Prawo oświatowe, według którego zakładanie i prowadzenie m. in. szkół podstawowych należy do zadań własnych gminy.
Z kolei w myśl art. 51 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, kurator oświaty, w imieniu wojewody, wykonuje zadania i kompetencje w zakresie oświaty określone w ustawie i przepisach odrębnych na obszarze województwa, a w szczególności sprawuje nadzór pedagogiczny nad publicznymi szkołami. Przedmiotem nadzoru kuratora jest zatem głównie działalność szkół i placówek (art. 55 ustawy – Prawo oświatowe), a jedynie w ograniczonym zakresie środki nadzoru mogą być kierowane do organu prowadzącego szkołę (art. 56 ust. 1 i 6 ustawy – Prawo oświatowe). W doktrynie i orzecznictwie podnosi się przy tym, że granice omawianego nadzoru określa sama ustawa – Prawo oświatowe. W zakresie działalności dydaktyczno-wychowawczej i opiekuńczej organ sprawujący nadzór pedagogiczny, może ingerować w działalność szkoły lub placówki wyłącznie w zakresie i na zasadach określonych w ustawie (art. 58 ustawy – Prawo oświatowe).
Należy przyjąć, że formą nadzoru pedagogicznego kuratora oświaty nad działalnością szkół jest również wymaganie uzyskania pozytywnej opinii tego organu w sprawie likwidacji (przekształcenia) szkoły publicznej (art. 89 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe). Niemniej jednak – zdaniem Sądu – powyższa kompetencja nadzorcza jest równorzędna wobec wskazanych wyżej zasad nadzoru sprawowanego nad działalnością jednostek samorządowych określonych w Konstytucji RP i w odniesieniu do gmin w u.s.g. Pozytywna opinia kuratora oświaty, działającego w imieniu wojewody, w rzeczywistości decyduje o "ważności" uchwały rady gminy o likwidacji szkoły. Dlatego też należy ją kwalifikować, jako środek nadzoru nad działalnością gminy, przewidziany w art. 89 ust. 1 u.s.g. Nie ma żadnych prawnych przesłanek do dopatrywania się w prawie oświatowym wyjątków od konstytucyjnego kryterium nadzoru i podstaw do wkraczania przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny (co do zasady nad szkołami) w działalność jednostek samorządowych, prowadzących szkoły w ramach swoich zadań własnych, głębiej, niż pozwala na to Konstytucja RP i samorządowe ustawy ustrojowe. W szczególności usprawiedliwieniem takiej ingerencji nie mogą być wyłącznie przepisy typu zadaniowego, np. art. 51 ust. 1 pkt 5 ustawy - Prawo oświatowe, stanowiący o realizowaniu przez kuratora polityki oświatowej państwa. Również w orzecznictwie przyjmuje się, że wiążące dla organu stanowiącego stanowisko kuratora w sprawie likwidacji szkoły lub placówki nie może naruszać samodzielności gminy w zakresie wykonywania jej własnych, obowiązkowych zadań publicznych w dziedzinie oświaty (por. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2006 r. o sygn. akt I OSK 258/06; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 14 sierpnia 2017 r. o sygn. akt II SA/Rz 692/17; wyroki WSA w Warszawie: z dnia 20 sierpnia 2019 r. o sygn. akt II SA/Wa 1603/19 i z dnia 19 września 2019 r. o sygn. akt II SA/Wa 1604/19).
Powyższe rozważania prowadzą - zdaniem Sądu - do wniosku, że organ nadzoru pedagogicznego może odmówić organowi samorządowemu, prowadzącemu szkołę, wydania pozytywnej opinii w sprawie likwidacji (przekształcenia) szkoły tylko wtedy, gdyby decyzja w tym zakresie była sprzeczna z konkretnymi przepisami ustawy. Innymi słowy, nie uzasadniają takiej odmowy względy szeroko rozumianej polityki oświatowej państwa.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona, jak i utrzymana nią w mocy, opinia Kuratora zostały powzięte z naruszeniem przedstawionych wyżej reguł. Przepis art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe nakłada na organ prowadzący szkołę, w razie powzięcia zamiaru jej likwidacji (przekształcenia), jedynie obowiązek zapewnienia uczniom szkoły likwidowanej (przekształcanej) możliwości kontunuowania nauki w innej szkole publicznej. W tym przepisie chodzi zatem jedynie o gwarancję możliwości kontynuowania nauki, a nie o gwarancję porównywalnych lub lepszych warunków kontynuowania nauki. Tym samym kurator oświaty nie może kierować się przy podejmowaniu opinii, o której mowa w przepisie art. 89 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe, względami innymi, aniżeli wynikającymi z unormowania zawartego w jego ust. 1. W szczególności nie mogą nim kierować argumenty natury celowościowej, czy słusznościowej, związane z uogólnianymi zasadami polityki oświatowej, a już z całą stanowczością subiektywne opinie lokalnej społeczności, gdyż wszystkie one stanowią argumenty pozanormatywne w świetle omawianych przepisów.
Niezależnie jednak od podniesionych wyżej racji, należy stwierdzić, że argumenty wywiedzione na poparcie negatywnej opinii w sprawie likwidacji Szkoły Podstawowej w P. nie są przekonywujące.
Przede wszystkim nie sposób jest podzielić stanowiska, że decydujące znaczenie w sprawie ma mieć "przewaga" mniejszej liczebności klas uformowanych w szkole likwidowanej, jak również związana z tym zwiększona atencja nauczycieli wobec uczniów. Nie można bowiem nie dostrzec, że klasy utworzone w przekształconej szkole nie będą znacznie liczniejsze niż klasy dotychczas łączone, a co najważniejsze, te pierwsze będą wpisywały się w zasadę, że nauka odbywa się w ramach jednego oddziału, a jedynie wyjątkowo – z uwagi na "szczególnie trudne warunki demograficzne lub geograficzne" – dopuszcza się organizację nauczania w klasach łączonych (art. 96 ust. 4 ustawy – Prawo oświatowe). Dla oceny, czy korzystniejsze jest nauczanie w tzw. klasach łączonych, czy też bardziej liczebnych (niż dotychczas) klasach – z punktu widzenia efektywności nauki, relacji między uczniami, ich integracji społecznej oraz nabywania umiejętności w zakresie współpracy i współzawodnictwa - nie mają znaczenia przedstawione przez Ministra wywody natury naukowej, związane z "atrakcyjnością", czy też tezy przeczące umniejszaniu tej formuły nauczania, gdyż zawsze będą one podnoszone, jako uzasadnienie do wyjątku obowiązującego w polskim systemie edukacji, którego dopuszczalność ograniczona jest wyłącznie względami ściśle określonymi ustawowo (demograficznymi i geograficznymi). W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie ma zresztą mowy o szczególnie trudnych warunkach natury geograficznej, skoro Szkoła Podstawowa w P. usytuowana jest w bliskiej odległości od miejscowości, w której znajduje się likwidowana Szkoła Podstawowa w P.
Odnosząc się zaś do materii warunków demograficznych, dostrzec wypada, że przedstawione przez Ministra prognozy w tym zakresie, choć może zgodne z danymi statystycznymi, to jednak obarczone są tą zasadniczą wadą, że nie uwzględniają deklaracji żadnego z rodziców potencjalnych uczniów, że ich dzieci będą uczęszczały w przyszłości do szkoły w P. W kontekście danych demograficznych (obecnych i prognozowanych) nie rozważono ile obecnie dzieci aktualnie z klas I-VIII z P. i miejscowości dowożonych do szkoły w P. wybrało naukę w Szkole Podstawowej w P.
Nie mają podstawy – ani faktycznej, ani prawnej – te argumenty organów, które dotyczą przewozu uczniów. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 3 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe, jeżeli droga dziecka z domu do szkoły, w której obwodzie dziecko mieszka przekracza odległości wymienione w ust. 2, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka albo zwrot kosztów przejazdu dziecka środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice, a do ukończenia przez dziecko 7 lat – także zwrot kosztów przejazdu opiekuna dziecka środkami komunikacji publicznej. W realiach kontrolowanej sprawy nie ulega wątpliwości, że Gmina zobowiązała się do spełnienia tego warunku, zatem wywody dotyczące potencjalnych "uciążliwości" spowodowanych przewozem uczniów uznać trzeba na gruncie normatywnym za bezprzedmiotowe.
Zdaniem Sądu, w zaskarżonym rozstrzygnięciu zabrakło – w kontekście planowanej reorganizacji - rzetelnej analizy dotychczasowych warunków nauki, wychowania i opieki uczniów w porównaniu do stanu proponowanego, która pozwoliłaby obiektywnie ocenić wpływ likwidacji szkoły w P. na sytuację edukacyjną dzieci. W szczególności nie zweryfikowano faktycznej ilości i rodzaju sal lekcyjnych, którymi dysponuje szkoła w P. w porównaniu do szkoły w P. Taka analiza ma bardzo istotne znaczenie przy ocenie istnienia potencjalnej możliwości wprowadzenia systemu nauki zmianowej w szkole w P. (po reorganizacji). Gmina trafnie zwróciła uwagę, że art. 39 ust. 7a ustawy – Prawo oświatowe, na który powołuje się Minister (argumentując brak możliwości uwzględnienia bazy lokalowej po wygaszanym gimnazjum) wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2019 r., a według załącznika do zarządzenia nr [...] Burmistrza P., przejęcie majątku gimnazjum przez szkołę w P. (oprócz sekretariatu, gabinetu dyrektora, biblioteki i trzech pomieszczeń niedydaktycznych) miało nastąpić najpóźniej 15 sierpnia 2018 r. Równie ważne - jak konieczność zapewnienia uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki - jest zagwarantowanie bazy dydaktycznej odpowiedniej do potrzeb kształcenia. Tymczasem organ nie rozważył, czy szkoła w P. posiada pracownie przedmiotowe wyposażone w odpowiedni sprzęt, zabezpieczający właściwy poziom edukacji uczniom z klas IV–VIII. Co do tej kwestii nie można było poprzestać na stwierdzeniu, że organ prowadzący szkołę, jako podmiot odpowiedzialny powinien niezwłocznie doposażyć Szkołę Podstawową w P. w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania, programów wychowawczo-profilaktycznych, przeprowadzania egzaminów oraz wykonywania innych zadań statutowych, stosownie do art. 10 ustawy – Prawo oświatowe.
Z kolei Gmina podnosi, że szkoła w P. posiada najlepsze wyposażenie sal dydaktycznych do nauki chemii, fizyki, biologii i geografii - nie tylko pozostawione po gimnazjum, ale również zakupione w ramach ministerialnej rezerwy subwencji oświatowej. W każdej sali lekcyjnej jest tablica interaktywna i komputer. Uczniowie mają do dyspozycji halę sportową o powierzchni 650 m2, dwie sale gimnastyczne o powierzchni 160 m2, szerokie korytarze, hole o dużej powierzchni, windę i sanitariaty przystosowane dla dzieci niepełnosprawnych ruchowo. Obok znajduje się kompleks boisk ORLIK 2012 wraz z zewnętrzną siłownią. Nadto dzieci realizujące obowiązek edukacji wczesnoszkolnej przebywają w wydzielonym skrzydle szkoły.
Skoro w rozpoznawanej sprawie organy nie wykazały naruszeń prawa materialnego uzasadniających negatywną opinię, a także czy, i ewentualnie jakich wymogów przewidzianych w ustawie i odrębnych przepisach nie spełniła skarżąca Gmina, decydując się na likwidację szkoły, należało stwierdzić, że działające w sprawie organy dokonały błędnej interpretacji przepisu prawa materialnego wyrażonego w art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, jak również dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm.), a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), w punkcie pierwszym wyroku uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI