II SA/WA 1692/06

II SA/Wa 1692/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2008-04-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kołodziej /przewodniczący/
Ewa Grochowska-Jung /sprawozdawca/
Ewa Pisula-Dąbrowska
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Sygn. powiązane
I OZ 297/07 - Postanowienie NSA z 2007-04-26
I OZ 912/07 - Postanowienie NSA z 2007-12-06
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 134,  art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie Ewa Grochowska - Jung (spr.), Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi J. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2006 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. S. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o kwotę 52,80 zł (słownie: pięćdziesiąt dwa złote i 80/100) stanowiącą 22% podatku VAT oraz kwotę 17 (słownie: siedemnaście) złotych stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa - tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
W dniu 19 sierpnia 2005 r. J. S., działając jako pełnomocnik swojej babci F. B., wystąpiła do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ze skargą dotyczącą przetwarzania danych osobowych F. B. oraz jej zmarłego męża P. B. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z siedzibą w W. przy ul. C. [...] – Oddział w B.z siedzibą przy ul. K. [...]. Podniosła, że "w przedmiotowej sprawie nastąpiło rażące naruszenie ochrony danych osobowych przez ZUS w B., poprzez dopuszczenie do zniszczenia bądź kradzieży dokumentów zmarłego emeryta [P. B.] z akt czynnych, rentowych jego żyjącej żony [F. B.]. J. S., powołując się na treść art. 18 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, wniosła o "przywrócenie stanu zgodnego z prawem, poprzez usunięcie uchybień oraz zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe, gdyż zabezpieczenie stosowane przez ZUS w B. doprowadziło do zniszczenia bądź kradzieży dokumentów po zmarłym P. B. W toku postępowania stwierdziła ponadto, iż zaginięcie akt emerytalnych P. B. nastąpiło z winy kierownictwa i pracowników ZUS B., oraz że "ochrona danych osobowych w takiej instytucji jest fikcją", a kradzieżą dokumentów nikt się nie zainteresował. Wniosła o ustalenie przez Generalnego Inspektora "gdzie istnieje zbiór dokumentów po zmarłym P. B., gdyż akta te stanowią integralną część akt rentowych żyjącej jego żony F. B. (...); zwrócenie bądź odtworzenie oryginalnych dokumentów po P. B. i umieszczenie ich w aktach osobowych F. B.; zastosowanie dodatkowych działań przed znikaniem akt z archiwów z siedziby ZUS B.".
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. odmówił uwzględnienia wniosku. J. S. w ustawowym terminie złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 ust. 1, art. 12 a’ contrario i art. 36 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż postępowanie prowadzone było w przedmiocie zakreślonym treścią złożonej przez skarżącą skargi.
Dotyczyła ona nieprawidłowości przy przetwarzaniu danych osobowych jej mocodawczyni – F. B. i jej zmarłego męża P. B. Skarżąca wniosła jednocześnie o ustalenie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych "gdzie istnieje zbiór dokumentów po zmarłym P. B. (...); zwrócenie bądź odtworzenie oryginalnych dokumentów po P. B. i umieszczenie ich w aktach osobowych F. B. [oraz] zastosowanie dodatkowych działań przed znikaniem akt z archiwów z siedziby ZUS B.". Przedstawiona przez skarżącą sprawa została oceniona przez organ z punktu widzenia zgodności z ustawą o ochronie danych osobowych na podstawie zabranego w postępowaniu materiału dowodowego i analizy odpowiednich przepisów obowiązującego prawa.
Zebrano materiał dowodowy w zakresie niezbędnym i wystarczającym do pełnego wyjaśnienia sprawy i nie jest koniecznym uzupełnianie go o ustalenia poczynione w trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych w ZUS. Przyjęto także, że nie ma żadnych powodów, aby podważyć wiarygodność wyjaśnień ZUS złożonych w postępowaniu, a ponadto organ ochrony danych osobowych przeprowadza czynności kontrolne z urzędu, a nie na wniosek uczestnika postępowania. Na żadnym etapie postępowania J. S. nie wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania starszego inspektora ubezpieczeń K. K., pracownika ZUS, a jednocześnie nie ma żadnych przesłanek, aby sądzić, iż wyjaśnienia złożone w sprawie przez pracownika ZUS wniosłyby coś nowego do sprawy, w której odebrano już pisemne wyjaśnienia Dyrektora Departamentu Ochrony Informacji ZUS.
W odniesieniu do zagadnienia przetwarzania danych osobowych osoby nieżyjącej, tj. P. B. zawartych w aktach emerytalno-rentowych będących w posiadaniu ZUS, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wskazał, iż organ ochrony danych osobowych nie może merytorycznie odnieść się do kwestii przetwarzania danych osoby zmarłej, a w konsekwencji, wniosek o ustalenie przez Generalnego Inspektora "miejsca istnienia" zbioru dokumentów po zmarłym nie może być merytorycznie rozpatrzony przez organ ochrony danych osobowych, nadto nie jest prawnie legitymowany do odtwarzania jakichkolwiek dokumentów ani nie posiada prawnej legitymacji do wydawania żadnych władczych rozstrzygnięć inicjujących działania innych podmiotów w tym zakresie.
Generalny Inspektor nie znalazł także podstaw do nakazania ZUS zastosowania dodatkowych środków zabezpieczenia danych, jako że w ocenie organu spełnione są przez ZUS ustawowe warunki prawidłowego zabezpieczenia danych osobowych z art. 36 ustawy. W odniesieniu do kwestii błędnego wskazania imienia i nazwiska J. S. w treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 2006 r., Generalny Inspektor przyjął w decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r., iż nie można tej okoliczności oceniać inaczej niż jako oczywistą omyłkę pisarską, sprostowaną postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r. ([...]).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie jej za wydaną z rażącym naruszeniem prawa oraz o wznowienie postępowania, gdyż orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym.
W uzasadnieniu skargi zarzuciła naruszenie art. 6 i 7 w związku z art. 80 i 81 [ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.)], gdyż organ wydając decyzję, nie ustosunkował się do jej dowodów. Skarżąca stwierdziła ponadto, że zaskarżona decyzja jest "bezprawna", bowiem oparta została na "kłamliwych przesłankach, a także że [sprawa] była prowadzona przez zajmującego się nią urzędnika w sposób tendencyjny, przez co została złamana zasada bezstronności".
W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z dnia 3 października 2006 r. zwrócił się do J. S. o nadesłanie informacji, czy skargę na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] czerwca 2006 r. złożyła we własnym imieniu, czy jako przedstawiciel F. B. oraz zobowiązał do złożenia pełnomocnictwa do występowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym w przypadku, gdyby skarga została złożona w imieniu F. B.
W wykonaniu zarządzenia pismem z dnia 16 października 2006 r., J. S. wskazała, iż działa we własnym imieniu, bowiem jest jedyną spadkobierczynią F. B. Do pisma tego dołączyła odpis skrócony aktu zgonu wystawiony przez Urząd Stanu Cywilnego w B, nr aktu [...], z którego wynika, iż F. B. zmarła w dniu [...] lutego 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związanym – stosownie do art. 134 p.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu. Uznał, iż zaskarżona decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., jak i poprzedzająca ją decyzja nr [...] z dnia [...] marca 2006 r., zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego.
Ze złożonego przez J. S., będącą pełnomocnikiem F. B., odpisu skróconego aktu zgonu wystawionego przez Urząd Stanu Cywilnego w B., nr aktu [...], wynika, iż F. B. – będąca stroną postępowania – zmarła w dniu [...] lutego 2006 r.
Tak więc zarówno skierowana do niej decyzja z dnia [...] marca 2006 r., jak i decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. zostały skierowane do osoby zmarłej. Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, zatem F. B. jako osoba zmarła nie mogła być stroną postępowania. Stroną postępowania nie była też J. S., która występowała w postępowaniu jako pełnomocnik swej babci F. B.
Tak więc zapadłe rozstrzygnięcie dotyczące sytuacji prawnej osoby, która zmarła uznać należy za rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Wskazana wada postępowania jest tak istotna, że prowadzenie postępowania administracyjnego z udziałem osoby zmarłej i wydanie decyzji jest uchybieniem, w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punku widzenia praworządności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić podniesioną wyżej okoliczność, w pełni stosując się do warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego przepisów oraz zasad, wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.
W zaistniałej sytuacji badanie legalności decyzji pod kątem zarzutów skargi należało uznać za przedwczesne.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego, na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł, postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18.1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).