II SA/Wa 1657/23

II SA/Wa 1657/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Izabela Głowacka-Klimas
Mateusz Rogala /sprawozdawca/
Piotr Borowiecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U.UE.L 2016 nr 119 poz 1 art. 40, art. 6 ust. 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z  przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant specjalista Joanna Głowala, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2024 r. sprawy ze skarg [...] Bank [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz Biura Informacji Kredytowej z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargi
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, działając m.in. na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781, powoływanej dalej jako u.o.d.o.), art. 6 ust. 1 oraz art. 58 ust. 2 lit. c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, powoływanego dalej jako RODO), w pkt 1 nakazał B. S.A. z siedzibą w [...] usunięcie danych osobowych K.L., w zakresie wynikającym z zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. niezakończonego zawarciem umowy kredytowej; a w pkt 2 nakazał Biuru Informacji Kredytowej z siedzibą w [...] usunięcie danych osobowych K.L., w zakresie wynikającym z zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. niezakończonego zawarciem umowy kredytowej, przekazanych przez B..
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podniósł, że wnioskodawca wniósł do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez B. S.A., polegające na przetwarzaniu jego danych osobowych w zakresie wynikającym z zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r., niezakończonego zawarciem umowy o kredyt, bez podstawy prawnej, w Biurze Informacji Kredytowej S.A.
Organ wyjaśnił, że wnioskodawca po otrzymaniu negatywnej decyzji w przedmiocie udzielenia kredytu wniósł o usunięcie jego danych osobowych pozyskanych w związku ze złożonym zapytaniem kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r. z baz banku oraz BIK.
Bank wyjaśnił, że pozyskał dane osobowe wnioskodawcy w związku ze złożeniem wniosku o udzielenie kredytu (w ramach prowadzonej działalności gospodarczej) z dnia [...] stycznia 2022 r., który nie zakończył się zawarciem umowy. W związku z powyższym bank pozyskał dane osobowe wnioskodawcy w zakresie: imię i nazwisko, nazwisko rodowe, nazwisko panieńskie matki, data urodzenia, numer PESEL, rodzaj, seria, numer i data ważności dokumentu tożsamości, dane kontaktowe (adres zamieszkania, adres zameldowania, numer telefonu, adres email), dane dotyczące sytuacji rodzinnej i finansowej (stan cywilny, liczba dzieci, wykształcenie, informacja o rozdzielności majątkowej, dane identyfikacyjne i kontaktowe prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz informacja o przedmiocie działalności, informacje o dochodach).
Bank wyjaśnił, że dane osobowe wnioskodawcy w zakresie zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. przetwarza na podstawie art. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 6 ust. 1 lit. f) RODO, tj. z uwagi na konieczność spełniania przez bank następujących wymogów: art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 2324 ze zm.), w związku z którym bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy, a kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny tej zdolności; art. 70a i 105a Prawa bankowego, w związku z koniecznością zagwarantowania możliwości uzyskania wyjaśnień dotyczących dokonanej przez bank oceny zdolności kredytowej lub w związku z koniecznością zapewnienia prawa do otrzymania stosownych wyjaśnień banku co do podstaw decyzji podejmowanych w trybie art. 105a ust. 1 Prawa bankowego; w zakresie stosowania modeli wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 648/2012 (Dz. Urz. UE L 176 z 27.06.2013, str. 1, ze zm.) w zw. z art. 105 ust. 4 pkt 1 Prawa bankowego oraz art. 105a ust. 4 Prawa bankowego, tj. m.in. wymogów kapitałowych określonych w część III ww. rozporządzenia - art. 147 ust. 5 w zw. z art. 147 ust. 2 lit. d) (dotyczących metod klasyfikowania ekspozycji do poszczególnych kategorii ekspozycji) lub art. 171 (dot. klasyfikacji do klas lub pul); w związku z wymogami określonymi przez Komisję Nadzoru Finansowego w Rekomendacji T dotyczącej dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych; koniecznością uwzględnienia możliwości dochodzenia przez wnioskodawcę od banku ewentualnych roszczeń związanych z przedmiotem niniejszego postępowania, tj. na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f) RODO w zw. z art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360, powoływanej dalej jako k.c.), w zw. z art. 82 RODO oraz związanej z tym konieczności umożliwienia bankowi obrony przed ewentualnymi roszczeniami (art. 6 ust. lit. f RODO); koniecznością zapewnienia Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych dostępu do informacji niezbędnych do przeprowadzenia postępowania w niniejszej sprawie, w związku z art. 58 ust. 1 lit. e) RODO.
We piśmie skierowanym do banku w dniu [...] stycznia 2022 r. wnioskodawca zwrócił się o zaprzestanie przetwarzania jego danych osobowych oraz usunięcie zapytania kredytowego z BIK. Bank udzielił stronie odpowiedzi w piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. Pisma wnioskodawcy z dnia [...] marca 2022 r. oraz z dnia [...] maja 2022 r. zostały przeprocesowane w banku jako zgłoszenia reklamacyjne, na które bank udzielał odpowiedzi. Równocześnie, pisma z dnia [...] stycznia 2022 r. oraz [...] marca 2022 r. zostały zaewidencjonowane jako wnioski o usunięcie danych osobowych w trybie art. 17 RODO.
W złożonych do organu wyjaśnieniach BIK wskazał, że dane w zakresie zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. pozyskał od banku, na podstawie art. 105 ust. 1 pkt 1c, art. 105 ust. 4 oraz art. 105a ust. 1 Prawa bankowego, a także na podstawie łączącej bank i BIK umowy (BIK wskazał, że przetwarza dane wnioskodawcy w zakresie ww. zapytania w następujących celach: w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego: przez okres 12 miesięcy od dnia złożenia zapytania w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego konkretnego klienta; nie krócej niż 5 lat i nie dłużej niż 10 lat od dnia złożenia zapytania, w celu budowy modeli scoringowych, a więc narzędzi wykorzystywanych przez banki do oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. BIK buduje przedmiotowe modele w oparciu o przetwarzane w zbiorze BIK dane, w tym dane o złożonych zapytaniach. BIK wskazał, że na konieczność wykorzystania własnych i zewnętrznych baz danych przy ocenie zdolności kredytowej wskazuje również Komisja Nadzoru Finansowego w Rekomendacji T dotyczącej dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych, powołując się na Rekomendacje 10, 16.4,1.4 a) tiret drugie, 1.4 b) tiret drugie, 17.5 e) oraz wstęp do Rekomendacji); w celach statystycznych oraz stosowania metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli (Podstawą prawną przetwarzania danych osobowych jest prawnie uzasadniony interes administratora danych (art. 6 ust. 1 lit. f RODO) wynikający z Prawa bankowego, w tym art. 105 ust. 1 i 105a ust. 4); w celach przeciwdziałania przestępstwom oraz wykonywania obowiązków w zakresie określonym w przepisach o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (BIK wskazał, że podstawą prawną przetwarzania danych w celu przeciwdziałania przestępstwom oraz wykonywania obowiązków w zakresie określonym w przepisach o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu jest dla BIK art. 106d ustawy Prawo bankowe. BIK wskazał, że zgodnie z art. 106d ust. 1 w zw. z art. 105 ust. 4 Prawa Bankowego, BIK może przetwarzać i wzajemnie udostępniać informacje w tym informacje objęte tajemnicą bankową, w wymienionych w tym przepisie przypadkach); w celu rozpatrywania ewentualnych reklamacji lub roszczeń odszkodowawczych klientów, których termin przedawnienia zgodnie z art. 118 k.c. wynosi 6 lat (BIK wskazał, że podstawę prawną stanowi w tym przypadku art. 6 ust. 1 lit. f RODO, a dodatkową przesłanką jest konieczność wypełnienia ustawowego obowiązku wynikającego z art. 15 RODO w przypadku wystąpienia przez osobę, której dane dotyczą z wnioskiem o udzielenie informacji); w celu realizacji wniosków klientów banków dotyczących wyjaśnień dokonanej oceny zdolności kredytowej na podstawie art. 70a ustawy Prawo bankowe.
BIK podniósł, że wnioskodawca nie wystosował do BIK konkretnego roszczenia czy reklamacji (BIK także nie wystosował do wnioskodawcy konkretnego roszczenia) związanych z zapytaniem kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r. W dniu [...] maja 2022 r. wnioskodawca wystąpił do BIK z żądaniem usunięcia zapytań kredytowych wskazanych w treści wniosku, w tym zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r.
W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że wnioskodawca w dniu [...] stycznia 2022 r. wystąpił do banku z wnioskiem o udzielenie kredytu. Wobec powyższego bank oraz BIK, na podstawie art. 105a ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 1 Prawa bankowego, były uprawnione do przetwarzania jego danych osobowych w celu oceny zdolności kredytowej. Do zawarcia umowy kredytu pomiędzy wnioskodawcą i bankiem nie doszło, w związku z czym odpadła przesłanka legalizująca dalsze przetwarzanie jego danych osobowych przez bank oraz BIK. Przesłanki zawarte w art. 105a Prawa bankowego dotyczą bowiem przetwarzania informacji objętych tajemnicą bankową w okresie przed powstaniem zobowiązania, w trakcie jego trwania oraz po wygaśnięciu zobowiązania. Pomiędzy bankiem a wnioskodawcą nie zawiązał się żaden stosunek zobowiązaniowy, który stosownie do art. 105a ust. 1-6 Prawa bankowego dawałby podstawę do dalszego przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy. Ponadto celem przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy była ocena zdolności kredytowej i analiza ryzyka kredytowego. W związku z dokonaniem przez bank oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego, cel przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy został zrealizowany i brak jest podstaw prawnych do kontunuowania tego procesu.
W ocenie organu, jako podstawa przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy nie mogą być również uznane wskazane przez BIK cele statystyczne oraz stosowanie metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli. Powołany przez BIK art. 105a ust. 4 Prawa bankowego daje podstawy do przetwarzania informacji dotyczących osoby fizycznej stanowiących tajemnicę bankową po wygaśnięciu zobowiązania wynikającego z umowy zawartej z bankiem lub inną instytucją ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów bez zgody osoby, której te informacje dotyczą. Jednak w przedmiotowej sprawie nie doszło do zawarcia umowy kredytu pomiędzy wnioskodawcą a bankiem, a zatem nie powstał żaden stosunek zobowiązaniowy, o którym mowa w powyższym przepisie.
Organ podniósł, że bank nie jest uprawniony do przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy zawartych w przedmiotowym zapytaniu kredytowym na podstawie przepisów ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2022 r. poz. 593, powoływanej dalej jako ustawa AML), ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, aby BIK mógł przetwarzać dane osobowe wnioskodawcy dotyczące zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. na podstawie art. 106d Prawa bankowego w celach przeciwdziałania przestępstwom oraz wykonywania obowiązków w zakresie określonym w przepisach ustawy AML, bowiem w toku prowadzonego postępowania nie wykazał, aby zaszła którakolwiek z przesłanek określonych w ww. przepisach. W szczególności BIK nie wykazał, aby zaszły uzasadnione podejrzenia, o których mowa w art. 106d ust. 1 pkt 1-2 Prawa bankowego oraz nie wskazał także nałożonego na niego obowiązku określonego w przepisach o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, o którym mowa w art. 106d ust. 1 pkt 3 tej ustawy.
Organ uznał, że zebrany w postępowaniu materiał dowodowy nie wykazał, aby wnioskodawca wystąpił z jakimkolwiek roszczeniem wobec banku lub BIK, które uzasadniałoby uprawnienie tych podmiotów do zachowania i przetwarzania jego danych osobowych dla celów dowodowych w związku z dochodzeniem przez wnioskodawcę tego roszczenia. Podkreślił też, że przesłanka z art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia 2016/679 dotyczy sytuacji już istniejącej, w której celem wynikającym z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora jest konieczność udowodnienia, potrzeba dochodzenia lub obrony przed roszczeniem istniejącym, nie zaś sytuacji, gdy dane są przetwarzane w celu zabezpieczenia się przed ewentualnym roszczeniem. Przyjęcie za prawidłowe stanowiska, iż przetwarzanie danych osobowych w celu uchylenia się od negatywnych skutków w przypadku zgłoszenia w przyszłości ewentualnego i nieokreślonego roszczenia, stanowi prawnie usprawiedliwiony cel w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. f) RODO oznaczałoby, że dane osobowe wnioskodawcy mogą być przetwarzane przez bank i BIK permanentnie, bez konieczności ich usunięcia.
Zdaniem organu, brak jest podstaw do przyjęcia, iż terminy dotyczące przedawnienia roszczeń, wynikających ze stosunków zobowiązaniowych określają jednocześnie ramy czasowe, w których dane osobowe mogą być przetwarzane przez bank i BIK. Przedawnienie roszczenia nie wywołuje skutków na gruncie ochrony danych osobowych, nie wpływa bowiem na fakt istnienia roszczenia, a powoduje jedynie zmianę w sferze zarzutów procesowych w postaci możliwości podniesienia okoliczności przedawnienia w sporze sądowym. Okolicznością usprawiedliwiającą przetwarzanie danych osobowych w celu dochodzenia roszczeń jest sam fakt istnienia roszczenia oraz zamiar jego dochodzenia, nie jest nią natomiast zmiana w uprawnieniach procesowych podmiotu pozwanego.
Zdaniem organu, bank i BIK nie są uprawnione do przetwarzania danych osobowych w związku z koniecznością ewentualnego wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 70a ust. 1 i ust. 2 Prawa bankowego. W doktrynie wskazuje się, że jeśli bank - w wyniku dokonanej oceny zdolności kredytowej (przeprowadzonej zgodnie z przyjętymi rekomendacjami KNF), nie udzieli kredytu, zatem nie dojdzie do zawarcia umowy kredytu, stan taki nie rodzi po stronie ubiegającego się o kredyt żadnych roszczeń na drodze cywilnoprawnej. Ubiegającemu się o kredyt przysługuje tylko możliwość wnioskowania o przedstawienie na piśmie przyczyn odmowy. Przepis art. 70a Prawa bankowego nie przewiduje żadnego terminu na złożenie wniosku o udzielenie informacji dotyczących odmowy udzielenia kredytu. Nie oznacza to jednak, że można jego dane osobowe przetwarzać bezterminowo, gdyż byłoby to sprzeczne z zasadą ograniczenia przechowywania, określoną w art. 5 ust. 1 lit. e) RODO. Ponadto powstanie obowiązku, o którym mowa w art. 70a ust. 1 Prawa bankowego uzależnione jest od złożenia stosownego wniosku przez osobę ubiegającą się o kredyt. W niniejszej sprawie wnioskodawca dwukrotnie zwracał się do banku z żądaniem usunięcia jego danych przetwarzanych w związku z zapytaniem kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r. Proces przetwarzania danych osobowych związanych z ww. zapytaniem kredytowym zakwestionował następnie w postępowaniu przed organem, domagając się ochrony danych osobowych. Uwzględnienie żądania wnioskodawcy usunięcia przedmiotowych danych skutkować będzie brakiem możliwości udzielenia informacji wskazanych w art. 70a ust. 1 i 2 Prawa bankowego, z czym wnioskodawca, żądając usunięcia danych, musi się liczyć. Organ uznał więc, że wnioskodawca nie był i nie jest zainteresowany realizacją prawa do złożenia wniosku, o którym mowa w powyższym przepisie, a tym samym nie można uznać, aby stanowił on podstawę przetwarzania jego danych osobowych.
Organ stwierdził, że brak jest uzasadnienia dla przyjęcia, że BIK jest uprawniony do przetwarzania danych osobowych w związku z koniecznością ewentualnego wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 15 RODO. Usunięcie przez administratora danych osobowych nie uniemożliwia mu wykonania obowiązku uregulowanego w tym przepisie, gwarantującego osobie, której dane dotyczą, prawa do uzyskania od administratora informacji, czy jej dane są przetwarzane, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie - uprawnienie do dostępu do danych na swój temat oraz uzyskania informacji o okolicznościach przetwarzania danych. Jeśli bowiem administrator nie przetwarza danych dotyczących osoby, która zwraca się z żądaniem udzielenia informacji, to działanie administratora ogranicza się do odpowiedzi przeczącej i nie ma on obowiązku podawać podmiotowi danych innych informacji.
W ocenie organu, za podstawę przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy nie mogą być również uznane wskazane przez bank celu realizacji wymogów ostrożnościowych tj. oceny ogólnej ekspozycji oraz ryzyka ekspozycji banku wynikających z Rozporządzenia CRR. Z przepisów tych nie wynika bowiem uprawnienie do przetwarzania danych osobowych w zakresie zapytań kredytowych niezakończonych zawarciem umowy. Instytucja kredytowa jest obowiązana do zbierania informacji przydatnych do skutecznego zarządzania ryzykiem. Nie oznacza to jednak, że gromadzenie danych w systemach ratingowych może odbywać się z naruszeniem innych przepisów regulujących kwestie ochrony danych osobowych.
Zdaniem organu, bank i BIK niewłaściwie wskazują jako podstawę przetwarzania danych wnioskodawcy Rekomendację T Komisji Nadzoru Finansowego dotyczącą dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych w związku z badaniem zdolności kredytowej, korzystania z zewnętrznych baz danych, posiadania narzędzi analitycznych wspierających pomiar poziomu ryzyka związanego z detalicznymi ekspozycjami kredytowymi. Bank był uprawniony do przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy w celu oceny zdolności kredytowej. Do zawarcia umowy pomiędzy ww. i bankiem nie doszło, zatem odpadła przesłanka legalizująca dalsze przetwarzanie danych osobowych przez bank. Ponadto celem przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy była ocena zdolności kredytowej i analiza ryzyka kredytowego. W związku z dokonaniem przez bank oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego, cel przetwarzania danych osobowych ww. został zrealizowany, wobec czego brak jest podstaw prawnych do kontynuowania tego procesu.
W konsekwencji organ stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest celu uzasadniającego dalsze przetwarzanie danych osobowych wnioskodawcy zarówno przez bank jak i BIK (z których każdy jest odrębnym administratorem). Uznał także - w odniesieniu do kwestionowanego przez wnioskodawcę przetwarzania jego danych osobowych przez bank i BIK, że w sprawie nie zaistniała żadna z wyrażonych w art. 6 ust. 1 RODO przesłanka, która stanowiłaby o legalności tego procesu. W tej sytuacji, korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 58 ust. 2 lit. c) RODO, organ nakazał bankowi i BIK, usunięcie danych osobowych wnioskodawcy w zakresie wynikającym z zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r.
W skardze na powołane rozstrzygnięcie B. S.A. zaskarżył powyższą decyzję w zakresie pkt 1. Wniósł o jej uchylenie w zaskarżonej części oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Bank zarzucił decyzji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), polegające na niepodjęciu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy, na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, a także na braku wszechstronnej i merytorycznej oceny zgromadzonego materiału dowodowego; powyższe skutkowało wydaniem przez organ niezasadnego nakazu usunięcia przez bank danych osobowych wnioskodawcy w zakresie wynikającym z zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r., niezakończonego zawarciem umowy kredytowej. W szczególności Prezes UODO:
i. bezzasadnie pominął, że po upływie 12 miesięcy od skierowania przez bank do BIK zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. (dotyczącego wniosku kredytowego złożonego przez wnioskodawcę tego samego dnia) to zapytanie zostało przekazane do tzw. części statystycznej BIK. A zatem w dniu wydania zaskarżonej decyzji - zgodnie z wiedzą skarżącego - informacja o przedmiotowym zapytaniu kredytowym nie była już dostępna dla innych banków lub innych właściwych podmiotów i instytucji w BIK oraz nie wpływała na ocenę zdolności kredytowej wnioskodawcy;
ii. błędnie utożsamia zapytanie kredytowe z wnioskiem kredytowym (wnioskiem o udzielenie kredytu), ponieważ na str. 12 zaskarżonej decyzji nieprawidłowo wskazano, jakoby to wnioskodawca złożył w banku "zapytanie kredytowe", a następnie domagał się usunięcia swoich danych "w zakresie wynikającym z ww. zapytania kredytowego", tymczasem pojęć "zapytanie kredytowe" i "wniosek kredytowy" w żadnym razie nie można stosować zamiennie. Ma to istotne znaczenie, gdyż m.in. z tego powodu nie można uznać, że osnowa zaskarżonej decyzja została sformułowana precyzyjnie;
iii. nie ustalił wszystkich celów przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy, jak również nie uwzględnił w decyzji wszystkich okoliczności przetwarzania tych danych. W konsekwencji organ błędnie nie uwzględnił wszystkich podstaw prawnych dalszego przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy w sytuacji, gdy umowa kredytu nie została zawarta;
iv. bezzasadnie pominął, że o ile analiza zdolności kredytowej dotyczy rozpoznania oraz oceny ryzyka związanego z przyznaniem kredytu konkretnej osobie w konkretnej wysokości, o tyle analiza ryzyka kredytowego wiąże się z koniecznością oszacowania ryzyka dla całego banku, związanego z danym portfelem zobowiązań. W celu ustalenia obiektywnych zasad akceptacji, bank musi przeprowadzić analizę ryzyka kredytowego na podstawie zgromadzonej wiedzy na temat wszystkich osób, które wnioskowały o kredyt - zarówno tych, którym przyznano kredyt, jak i tych, którym odmówiono przyznania kredytu. Wyraźne rozróżnienie "zdolności kredytowej" i "ryzyka kredytowego" jest tym bardziej istotne w niniejszej sprawie, bowiem organ szeroko powołał się w decyzji na wyrok z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2567/17, podczas gdy w tym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny nie oceniał potrzeby wykorzystania danych pod kątem niezbędności do analizy ryzyka kredytowego, a ponadto orzekał na podstawie nieobowiązujących już przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922 ze zm.) i nie analizował przepisów RODO;
v. bezzasadnie pominął, że bazy danych tworzone przez podmioty, które prowadzą działalność bankową, mają rozbudowaną strukturę, w tym zawierają szereg funkcji wyszukiwania oraz udostępniania raportów. Zróżnicowane mogą być również uprawnienia dostępu do zasobów informacji dla poszczególnych grup pracowników (z perspektywy wykonywanych przez nich zadań). Dopiero w takim szerokim kontekście należy rozważyć reguły przetwarzania danych osobowych. W ocenie banku jest on uprawniony do przetwarzania danych wnioskodawcy, a organ powinien wyjaśnić co najwyżej, w jakim terminie i dla jakich celów takie przetwarzanie jest uprawnione oraz którzy pracownicy skarżącego powinni mieć dostęp do tych danych (w zakresie niezbędnym do wykonywania przez nich zadań);
vi. bezzasadnie założył, że skoro wnioskodawca nie był dotychczas zainteresowany realizacją swojego prawa do domagania się od banku wyjaśnień dotyczących oceny zdolności kredytowej, a jednocześnie zażądał usunięcia swoich danych osobowych związanych z zapytaniem kredytowym, to musi się liczyć z tym, że "usunięcie przedmiotowych danych skutkować będzie brakiem możliwości udzielenia informacji wskazanych w art. 70a ust. 1 i 2 prawa bankowego". Tymczasem z materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawca istotnie "liczył się" lub był świadomy takich skutków usunięcia swoich danych osobowych. Ponadto sam fakt, że wnioskodawca do tej pory nie złożył wniosku do banku o udzielenie wyjaśnień dotyczących oceny zdolności kredytowej, nie musi oznaczać, że wnioskodawca nie zdecyduje się na skierowanie takiego wniosku w przyszłości - w tym kontekście wymaga podkreślenia, że ustawowy obowiązek udzielenia wyjaśnień dotyczących dokonanej przez bank oceny zdolności kredytowej nie jest ograniczony określonym terminem;
2. art. 107 § 1 pkt 5 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 104 § 2 k.p.a., polegające na tym, że w decyzji nie wskazano ani nie wyjaśniono, jakie konkretnie dane osobowe wnioskodawcy i w jakim celu przetwarzane przez bank, Prezes UODO uznaje za objęte zakresem "wynikającym z zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r." podczas gdy osnowa decyzji powinna być skonstruowana tak precyzyjnie, aby po stronie obowiązanego podmiotu nie było wątpliwości co do zakresu powinności wynikających z tej decyzji. Osnowa zaskarżonej decyzji nie spełnia tego wymogu - wynika z niej jedynie, wobec jakiego zdarzenia (tu: zapytanie kredytowe z dnia [...] stycznia 2022 r. - przy czym należy zauważyć, że na str. 12 decyzji organ błędnie utożsamia je z wnioskiem o udzielenie kredytu) mają zostać usunięte dane wnioskodawcy. Również w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniono, jakie konkretnie dane osobowe wnioskodawcy i w jakim celu przetwarzane przez bank, organ uznaje za objęte zakresem "wynikającym z zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r.";
3. art. 7 oraz art. 7b w zw. z art. 8 i art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zwrócenia się przez organ do Komisji Nadzoru Finansowego jako organu właściwego w sprawach związanych m.in. z badaniem zdolności kredytowej i analizą ryzyka kredytowego oraz budową modeli scoringowych w zakresie wykorzystywania do realizacji tych zadań danych, w tym danych osobowych o niezrealizowanych zapytaniach kredytowych; tymczasem zwrócenie się przez organ do KNF pozwoliłoby na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli w postaci ustalenia należytych zasad, celów oraz zakresu przetwarzania danych o niezrealizowanych zapytaniach kredytowych w taki sposób, aby - zgodnie z zasadą proporcjonalności - procesy przetwarzania danych czyniły zadość zarówno przepisom o ochronie danych osobowych, jak i przepisom szeroko pojętego prawa bankowego oraz zapewnieniu stabilności rynku gospodarczo-finansowego;
4. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 105 ust. 4 Prawa bankowego, poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że bank nie legitymuje się przesłanką przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy wynikającą z art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 105 ust. 4 Prawa bankowego, podczas gdy z tych przepisów wynika obowiązek przetwarzania danych (również danych z zapytań kredytowych) przez banki i inne instytucje wymienione w art. 105 ust. 4 Prawa bankowego, na zasadzie wzajemności i w zakresie, w jakim informacje te są potrzebne bankom do wykonywania czynności bankowych, w tym oceny zdolności kredytowej i analiza ryzyka kredytowego. Celem art. 105 ust. 4 Prawa bankowego jest zatem nie tylko poinformowanie banku, który rozpatruje wniosek kredytowy, ale i przetwarzanie takiego zapytania przez określony czas i tym samym umożliwienie innemu bankowi (w związku z wnioskiem tej samej osoby złożonym w innym banku) otrzymanie informacji, czy wnioskodawca ubiegał się już o kredyt i z jakim skutkiem - co ma znaczenie dla oceny zdolności i wiarygodności kredytowej dla innego banku. Zdaniem skarżącego przyjęcie jako właściwego stanowiska prezentowanego przez organ może natomiast ostatecznie doprowadzić do zakwestionowania wymiany jakichkolwiek informacji między bankami i BIK;
5. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 105 ust. 1, art. 105 ust. 4 pkt 1, art. 5 ust. 1 pkt 3 oraz art. 70 ust. 1 Prawa bankowego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz nieuzasadnione przyjęcie, że bank nie legitymuje się przesłanką przetwarzania danych wynikającą z art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 105 ust. 4 pkt 1 Prawa bankowego, podczas gdy cel przetwarzania danych polega na dostarczaniu bankowi przez BIK informacji (w tym ocen i modeli scoringowych) niezbędnych do wykonywania czynności bankowych (art. 5 ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego), w tym udzielania kredytów, przy czym ocena zdolności kredytowej jest obowiązkiem banków (art. 70 Prawa bankowego). Ponadto brak danych wynikających z decyzji kredytowych wpłynąłby negatywnie na funkcjonujące i przyszłe modele scoringowe;
6. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 144 ust. 1 lit. d), art. 145 ust. 1 , art. 170 ust. 3 lit. a), art. 171 ust. 2, art. 179 ust. 1 lit. a) oraz art. 181 ust. 2 rozporządzenia CRR, poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz nieuzasadnione przyjęcie, że bank nie legitymuje się przesłanką przetwarzania danych wynikającą z art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z przepisami rozporządzenia CRR, podczas gdy te przepisy wskazują na określone obowiązki banków w zakresie wymogów ostrożnościowych;
7. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 106d ust. 3 Prawa bankowego, art. 33 ust. 2, art. 33 ust. 3 pkt 6, art. 34 ust. 1 pkt 4, art. 36, art. 46 oraz art. 49 ust. 1 ustawy AML, poprzez jego niezastosowanie wobec banku (rozważania Prezesa UODO w tym zakresie odnoszą się wyłącznie do BIK), a w konsekwencji pominięcie, że bank legitymuje się przesłanką przetwarzania danych wynikającą z przywołanych wyżej przepisów, które nakładają na skarżącego obowiązek przetwarzania informacji, w tym danych osobowych, w celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, poprzez przeprowadzenie szczegółowego badania na temat klientów, w tym przyszłych klientów, jak i badania powiązań kapitałowo-osobowych;
8. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 70a ust. 1 i 2 Prawa bankowego, poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 70a ust. 1 i 2 Prawa bankowego nie stanowi podstawy przetwarzania danych wnioskodawcy, skoro dotychczas nie był on zainteresowany realizacją prawa do domagania się od skarżącego wyjaśnień dotyczących dokonanej przez bank oceny zdolności kredytowej i musi liczyć się z tym, że po usunięciu jego danych realizacja tego prawa nie będzie możliwa; tymczasem argumentacja przedstawiona w tym zakresie jest oparta na błędnym i nieuprawnionym założeniu, że usunięcie danych na żądanie wnioskodawcy zwalnia bank z obowiązku udzielenia wyjaśnień dotyczących dokonanej przez bank oceny zdolności kredytowej; taki wniosek nie wynika jednak z art. 70a ust. 1 i 2 Prawa bankowego, a co więcej - obowiązek banku przewidziany w ww. przepisach nie jest nawet ograniczony w czasie; natomiast jak zauważył sam organ w decyzji, wykonanie tego obowiązku i udzielenie wnioskodawcy informacji podanych w art. 70a ust. 1 i 2 Prawa bankowego nie będzie możliwe, jeżeli dane osobowe wnioskodawcy zostaną usunięte;
9. art. 6 ust. 1 lit. f) RODO w zw. z art. 117 § 2, art. 118 i art. 119 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że przechowywanie danych przez okres przedawnienia roszczeń nie stanowi prawnie uzasadnionego interesu banku w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. f) RODO, skoro w momencie wydawania decyzji ani bank, ani wnioskodawca nie zgłosili roszczeń; tymczasem przepisy art. 6 ust. 1 lit. f) RODO w zw. z art. 117 § 2, art. 118 i art. 119 k.c. uprawniają bank do przetwarzania danych osobowych w celu rozpatrywania oraz dochodzenia ewentualnych reklamacji lub roszczeń – również w sytuacji, gdy ani administrator danych osobowych ani osoba, której dane dotyczą nie zgłosiła jeszcze reklamacji lub roszczenia;
10. art. 6 ust. 1 lit. f) RODO w zw. z następującymi rekomendacjami wydanymi przez KNF: (i) Rekomendacją T z lutego 2013 r., dotyczącą dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych; (ii) Rekomendacją W z lipca 2015 r., dotyczącą zarządzania ryzykiem modeli w bankach; (iii) Rekomendacją S z grudnia 2019 r., dotyczącą dobrych praktyk w zakresie zarządzania ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie, poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że bank nie legitymuje się przesłanką przetwarzania wynikającą z art. 6 ust. 1 lit. f) RODO w zw. z ww. rekomendacjami KNF, podczas gdy ww. rekomendacje KNF nakładają na banki oraz BIK (jako instytucję powołaną na mocy art. 105 ust. 4 Prawa bankowego) określone wymagania nie tylko w związku z oceną danego, konkretnego wniosku kredytowego, ale także w odniesieniu do budowy metod i modeli statystycznych (w tym scoringowych); te wymagania podlegają następnie wyegzekwowaniu przez KNF na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.
W uzasadnieniu skargi bank przedstawił argumentację na poparcie postawionych zarzutów.
Biuro Informacji Kredytowej S.A. zaskarżyło decyzję z dnia [...] czerwca 2023 r. w zakresie punktu 2, wnosząc o jej uchylenie w zaskarżonej części oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego oraz prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 105 ust. 1 pkt 1c w zw. z art. 105 ust. 4 i w zw. z art. 105a w zw. z art. 70 i art. 5 ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że BIK nie posiada ww. podstawy prawnej do przetwarzania danych zawartych we wniosku kredytowym w przypadku niezawarcia umowy kredytowej, podczas gdy BIK jest ustawowo zobowiązany do realizacji obowiązku prawnego wynikającego z ww. przepisów polegającego na gromadzeniu, przetwarzaniu i udostępnianiu bankom oraz podmiotom szczegółowo wskazanym w przepisie informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie, w jakim informacje te są potrzebne w związku z wykonywaniem czynności bankowych w postaci oceny zdolności kredytowej oraz analizy ryzyka kredytowego konkretnego klienta (indywidualna ocena zdolności kredytowej) oraz w związku ze stosowaniem metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013; ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia ww. zarzutu, zarzucił naruszenie: art. 6 ust. 1 lit. f) RODO poprzez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie wskutek przyjęcia, że skarżący nie posiada podstawy prawnej przetwarzania danych uczestnika postępowania, opartej na prawnie uzasadnionym interesie administratora oraz podmiotów trzecich wskazanych w art. 105 ust. 4 pkt 1-5 Prawa bankowego, w postaci realizacji obowiązku gromadzenia, przetwarzania oraz udostępnienia bankom oraz podmiotom wskazanym w ww. przepisie informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie, w jakim informacje te są potrzebne w związku z wykonywaniem czynności bankowych w postaci oceny zdolności kredytowej oraz analizy ryzyka kredytowego konkretnego klienta (indywidualna ocena zdolności kredytowej), w celu budowy i utrzymania modeli scoringowych, a więc narzędzi wykorzystywanych przez banki do oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego oraz w związku ze stosowaniem metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013;
2. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 70a w zw. z art. 105 ust. 4 pkt 1 i 2 oraz w zw. z art. 105a Prawa bankowego poprzez jego niezastosowanie wskutek uznania, że BIK nie posiada podstawy prawnej do przetwarzania danych wnioskodawcy w sytuacji niezawarcia umowy kredytowej, podczas gdy skarżący posiada podstawę prawną przetwarzania z uwagi na niezbędność przetwarzania do wykonania obowiązku prawnego przez banki i BIK, w postaci obowiązku przekazania osobie ubiegającej się o kredyt w formie pisemnej na jego wniosek wyjaśnień dotyczących dokonanej oceny zdolności kredytowej wnioskującego;
3. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 106d ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego w zw. z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 33 ust. 2, art. 33 ust. 3 pkt 6, art. 34 ust. 1 pkt, art. 36 ust. 1 oraz art. 49 ust. 1 ustawy AML, poprzez jego niezastosowanie wskutek przyjęcia, że na BIK nie ciążą obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w sytuacji, gdy nie doszło do zawarcia umowy kredytowej pomiędzy wnioskodawcą a bankiem - podczas gdy przepisy te nakładają na banki jako instytucje zobowiązane, a pośrednio na BIK, jako podmiot wspierający banki w realizacji obowiązków instytucji obowiązanej, obowiązek przetwarzania danych osobowych w celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego poprzez przeprowadzenie szczegółowego badania na temat klientów, w tym przyszłych klientów, jak i badania powiązań kapitałowo-osobowych, w tym także wtedy, gdy ostatecznie pomiędzy stronami nie została zawarta umowa kredytowa;
4. art. 6 ust. 1 lit. e) RODO poprzez jego niezastosowanie wskutek uznania, że skarżący nie posiada podstawy prawnej do przetwarzania danych wnioskodawcy w sytuacji niezawarcia umowy kredytowej, podczas gdy skarżący posiada podstawę prawną przetwarzania z uwagi na niezbędność przetwarzania dla realizacji zadania w interesie publicznym przez banki i BIK w postaci zabezpieczenia ekonomiczno-gospodarczego sektora bankowego, w tym depozytariuszy i zapewnienia stabilności ekonomiczno-gospodarczej sektora bankowego, a w ujęciu makro zapobieganiu kryzysom gospodarczym;
5. art. 6 ust. 1 lit. f) RODO poprzez jego niezastosowanie wskutek uznania, że przetwarzanie danych osobowych dla realizacji prawnie uzasadnionych interesów administratora danych w celach zabezpieczenia roszczeń może dotyczyć wyłącznie roszczeń istniejących i aktualnie dochodzonych i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że prawnie uzasadniony interes administratora danych nie istnieje w sytuacji konieczności przetwarzania danych osobowych do ochrony przed roszczeniami istniejącymi, ale niedochodzonymi w chwili dokonywania oceny, podczas gdy istotą uzasadnionego interesu administratora jest możliwość przetwarzania danych na wypadek konieczności obrony przed roszczeniami istniejącymi lub dochodzenia w przyszłości roszczeń istniejących, które w warunkach niniejszej sprawy są związane przetwarzaniem danych osobowych na potrzeby opracowania oceny scoringowej wnioskodawcy niezbędnej do przeprowadzenia analizy zdolności kredytowej oraz analizy ryzyka kredytowego, które to skarżący zobowiązany jest gromadzić, przetwarzać i udostępniać bankom i instytucjom ustawowo upoważnionym dla realizacji celów ustawowych badania zdolności kredytowej;
6. art. 6 ust. 1 lit. f) RODO poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, że w przypadku braku zawarcia umowy kredytowej, BIK nie posiada prawnie uzasadnionego interesu w przetwarzaniu danych uczestnika postępowania, podczas gdy istnieje prawnie uzasadniony interes skarżącego w przetwarzaniu tych informacji pomimo niezawarcia umowy kredytowej, polegający na realizacji działań z zakresu opracowania, utrzymania aktualności i funkcjonalności zbudowanych modeli scoringowych w zgodzie z treścią Rekomendacji W, S i T Komisji Nadzoru Finansowego w zakresie dobrych praktyk i zarządzania ryzykiem kredytowym;
7. art. 6 ust. 1 lit. f) RODO poprzez jego niezastosowanie wskutek uznania, że skarżący nie posiada podstawy prawnej do przetwarzania danych wnioskodawcy, podczas gdy BIK posiada podstawę prawną przetwarzania z uwagi na konieczność zapewnienia rozliczalności działań skarżącego jako administratora danych osobowych na zasadzie art. 5 ust. 2 RODO w postaci wykazania przestrzegania przepisów dotyczących jakości danych;
8. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 u.o.d.o., poprzez niewyczerpujące zebranie, nierozpatrzenie i błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego przejawiającego się w zaniechaniu dokonania wyczerpującej analizy charakteru, zakresu oraz celów gospodarczo-ekonomicznych, dla jakich zostało powołane BIK oraz obowiązków prawnych i obowiązków wynikających z zawartych przez BIK umów z bankami, skutkującą wadliwą i niepełną oceną stanu faktycznego sprawy oraz charakteru działania skarżącego, co w konsekwencji skutkowało nieuzasadnionym wydaniem przez organ nakazu usunięcia danych osobowych wnioskodawcy;
9. art. 7b w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 7 u.o.d.o. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego koniecznego do podjęcia przez organ stosownych czynności, a w szczególności niezwrócenie się do Komisji Nadzoru Finansowego w celu kompleksowego wyjaśniania stanu faktycznego sprawy oraz współdziałania w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu prawnego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli w postaci ustalenia należytych zasad, celów i zakresu przetwarzania danych osobowych o niezrealizowanych zapytaniach kredytowych tak, by procesy przetwarzania danych czyniły zadość zarówno przepisom prawa o ochronie danych osobowych, jak i przepisom szeroko pojętego prawa bankowego, w szczególności dla zapewnienia ochrony wartości, których gwarancje ochrony wynikają z ww. przepisów zgodnie z zasadą proporcjonalności;
10. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania oceny Rekomendacji S, W i T Komisji Nadzoru Finansowego jako organu właściwego do sprawowania nadzoru nad instytucjami krajowymi w rozumieniu przepisów UE (regulatora rynku finansowego), które to regulacje nakładają na banki, a w konsekwencji na BIK, jako instytucję gromadzącą dane służące do oceny zdolności kredytowej oraz budującą modele scoringowe służące bankom, określone wymagania, które podlegają nadzorowi i egzekwowaniu przez Komisję Nadzoru Finansowego na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania przez organ oceny podstaw prawnych i celów, dla jakich BIK oraz banki są upoważnione do przetwarzania danych w zakresie zdolności kredytowej również w przypadku niezawarcia umowy kredytowej dla zabezpieczenia interesów banków oraz stabilności rynku gospodarczo-finansowego;
11. art. 7, art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a w szczególności przejawiającego się brakiem analizy treści skargi złożonej do organu przez wnioskodawcę pod kątem istnienia - po stronie banków, a w konsekwencji BIK jako instytucji gromadzącej dane służące do oceny zdolności kredytowej oraz budującej modele scoringowe służące bankom - oczywistego interesu prawnego przejawiającego się w odmowie udzielenia kredytu wynikającego z braku istnienia zdolności kredytowej po stronie wnioskodawcy, co prowadzi do zabezpieczenia interesu banków przed nieodpowiedzialną polityką udzielania kredytów osobom, które nie mają szans na ich spłacenie oraz do zapewnienia stabilności gospodarczo-ekonomicznej sektora bankowego, a w ujęciu makro zapobieganiu kryzysom gospodarczym;
12. art. 7, art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niezbadanie przez organ wszystkich podstaw prawnych dalszego przetwarzania danych o zapytaniach kredytowych, w sytuacji nieudzielenia kredytu, pomimo iż przepisy prawa upoważniają skarżącego do przetwarzania tych danych, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego nakazania skarżącemu usunięcia danych osobowych wobec błędnego przyjęcia przez organ braku istnienia podstawy prawnej do przetwarzania danych.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podnosząc argumentację tożsamą z zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z
2023 r., poz. 1634 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skargi B. S.A. oraz ze skargi Biura Informacji Kredytowej S.A. i postanowił prowadzić je pod sygn. akt II SA/Wa 1657/23.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa zarówno w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 jak i w pkt 2. Organ podjął w tej sprawie decyzję po dokonaniu pełnych ustaleń stanu faktycznego niezbędnych do jej rozstrzygnięcia.
Stan faktyczny tej sprawy jest w istocie bezsporny. Przetwarzanie danych osobowych K.L. przez oba skarżące podmioty miało miejsce w czasie obowiązywania RODO, tj. w 2022 r. Wymieniony złożył do banku wniosek kredytowy w dniu [...] stycznia 2022 r. Bank wskazał w toku postępowania administracyjnego, że pozyskał w ten sposób i przetwarza dane wymienionego w zakresie: imię i nazwisko, nazwisko rodowe, nazwisko panieńskie matki, data urodzenia, numer PESEL, rodzaj, seria, numer i data ważności dokumentu tożsamości, adres zamieszkania, adres zameldowania, numer telefonu, adres email, stan cywilny, liczba dzieci, wykształcenie, informacja o rozdzielności majątkowej, dane identyfikacyjne i kontaktowe prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz informacja o przedmiocie działalności, informacje o dochodach. Niesporny jest też ustalony cel pozyskania danych wymienionego, tj. ocena zdolności kredytowej i ryzyka kredytowego. W sprawie jest także bezsporne, że BIK pozyskał dane osobowe wnioskodawcy w zakresie zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. od banku, na podstawie art. 105 ust. 4, art. 105a ust. 1 Prawa Bankowego oraz umowy zawartej między BIK i bank.
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, że zgodnie z motywem 40 RODO, aby przetwarzanie danych było zgodne z prawem, powinno się odbywać na podstawie zgody osoby, której dane dotyczą, lub na innej uzasadnionej podstawie przewidzianej prawem: albo w niniejszym rozporządzeniu, albo w innym akcie prawnym Unii lub w prawie państwa członkowskiego, o których mowa w niniejszym rozporządzeniu, w tym musi się ono odbywać z poszanowaniem obowiązku prawnego, któremu podlega administrator, lub z poszanowaniem umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub w celu podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy.
Powyższe znalazło wyraz w art. 6 ust. 1 RODO określającym przesłanki legalności przetwarzania danych osobowych. Zgodnie z tym przepisem, przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy - i w takim zakresie, w jakim - spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków: a) osoba, której dane dotyczą wyraziła zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych w jednym lub większej liczbie określonych celów; b) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy; c) przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze; d) przetwarzanie jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą, lub innej osoby fizycznej; e) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi; f) przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych, w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą, jest dzieckiem. Akapit pierwszy lit. f) nie ma zastosowania do przetwarzania, którego dokonują organy publiczne w ramach realizacji swoich zadań.
Zgodnie z art. 105a ust. 1 Prawa bankowego, przetwarzanie przez banki, inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów, instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, a także instytucje utworzone na podstawie art. 105 ust. 4, informacji stanowiących tajemnicę bankową i informacji udostępnionych przez instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, w zakresie dotyczącym osób fizycznych może być wykonywane, z zastrzeżeniem art. 104, art. 105 i art. 106-106d, w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Zgodnie zaś z art. 105a ust. 4 Prawa bankowego, banki oraz instytucje, o których mowa w art. 105 ust. 4, mogą przetwarzać stanowiące tajemnicę bankową informacje dotyczące osoby fizycznej po wygaśnięciu zobowiązania wynikającego z umowy zawartej z bankiem lub inną instytucją ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów bez zgody osoby, której informacje dotyczą, do celów stosowania metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013. Jednocześnie zgodnie z art. 105a ust. 5 Prawa bankowego, przetwarzanie informacji stanowiących tajemnicę bankową w przypadkach, o których mowa w ust. 3, może być wykonywane przez okres nie dłuższy niż 5 lat od dnia wygaśnięcia zobowiązania, a w przypadku, o którym mowa w ust. 4, przez okres 12 lat od dnia wygaśnięcia zobowiązania. Zgodnie z art. 70 ust. 1 Prawa bankowego, bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny tej zdolności.
Nie ma w świetle powyższego wątpliwości i nie było kwestionowane przez organ w zaskarżonej decyzji, że bank oraz BIK, na podstawie art. 105a ust. 1 Prawa bankowego w zw. z art. 70 ust. 1 tej ustawy, były uprawnione do przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Pogląd ten podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Wprawdzie Prezes UODO wskazał w decyzji, że bank był uprawniony do przetwarzania danych wnioskodawcy w celu oceny zdolności kredytowej, jednakże wprost wskazał jednocześnie, że "W związku z dokonaniem przez Bank oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego ww. cel przetwarzania danych osobowych (...) został zrealizowany i brak jest podstaw do kontynuowania tego procesu" (s. 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Biorąc pod uwagę, że w związku z zapytaniem kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r. nie doszło do zawarcia umowy kredytowej (co nie jest sporne w tej sprawie), nie może być wątpliwości, że ocena zdolności kredytowej i analiza ryzyka kredytowego zostały dokonane (zrealizowane). Cel przetwarzania danych, dla którego zostały one zgromadzone w zapytaniu kredytowym, został osiągnięty.
Zgodnie z art. 105a ust. 2 Prawa bankowego, z zastrzeżeniem ust. 3, instytucje, o których mowa w ust. 1, mogą przetwarzać informacje stanowiące tajemnicę bankową oraz informacje udostępnione przez instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, w zakresie dotyczącym osób fizycznych po wygaśnięciu zobowiązania wynikającego z umowy zawartej z bankiem, inną instytucją ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów, instytucją pożyczkową lub podmiotem, o którym mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, pod warunkiem uzyskania pisemnej zgody osoby, której informacje te dotyczą, z zastrzeżeniem ust. 2a. Zgoda ta może być w każdym czasie odwołana. Ust. 3 stanowi, że banki, instytucje oraz podmioty, o których mowa w ust. 1, mogą przetwarzać informacje stanowiące tajemnicę bankową i informacje udostępnione przez instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, dotyczące osób fizycznych po wygaśnięciu zobowiązania wynikającego z umowy zawartej z bankiem, inną instytucją ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów, instytucją pożyczkową lub podmiotem, o którym mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, bez zgody osoby, której informacje dotyczą, gdy osoba ta nie wykonała zobowiązania lub dopuściła się zwłoki powyżej 60 dni w spełnieniu świadczenia wynikającego z umowy zawartej z bankiem, inną instytucją ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów, instytucją pożyczkową lub podmiotem, o którym mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, a po zaistnieniu tych okoliczności upłynęło co najmniej 30 dni od poinformowania tej osoby przez bank, inną instytucję ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów, instytucję pożyczkową albo podmiot, o którym mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, o zamiarze przetwarzania dotyczących jej tych informacji, bez jej zgody. Kolejne przepisy wskazują, że banki oraz instytucje, o których mowa w art. 105 ust. 4, mogą przetwarzać stanowiące tajemnicę bankową informacje dotyczące osoby fizycznej po wygaśnięciu zobowiązania wynikającego z umowy zawartej z bankiem lub inną instytucją ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów bez zgody osoby, której informacje dotyczą, do celów stosowania metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013 (ust. 4). Przetwarzanie informacji stanowiących tajemnicę bankową w przypadkach, o których mowa w ust. 3, może być wykonywane przez okres nie dłuższy niż 5 lat od dnia wygaśnięcia zobowiązania, a w przypadku, o którym mowa w ust. 4, przez okres 12 lat od dnia wygaśnięcia zobowiązania (ust. 5). Zakres przetwarzanych informacji, o których mowa w ust. 3 i 4, może obejmować dane dotyczące osoby fizycznej lub dane dotyczące zobowiązania (ust. 6).
Podkreślenia jednak wymaga, że w sprawie tej nie doszło do zawarcia umowy kredytowej pomiędzy bankiem a K.L.. Wnioskodawca wniósł następnie o usunięcie jego danych.
Zgodzić należało się w związku z powyższym z organem, że odpadła przesłanka legalizująca dalsze przetwarzanie danych osobowych wnioskodawcy przez bank oraz BIK, które to przetwarzanie miało na celu – co wymaga podkreślenia i czego nie kwestionował organ – ocenę zdolności kredytowej i analizę ryzyka kredytowego (przed zawarciem umowy). Pomiędzy bankiem a wnioskodawcą nie nawiązał się żaden stosunek zobowiązaniowy, który stosownie do art. 105a ust. 1-6 Prawa bankowego dawałby podstawę do dalszego przetwarzania jego danych osobowych zarówno przez bank jak i BIK. Ustał cel przetwarzania, dla którego pozyskano dane osobowe wnioskodawcy i nie ma spełnionej przesłanki ich dalszego przetwarzania, co trafnie stwierdził w zaskarżonej decyzji organ.
Z przedstawionych wyżej przepisów wynika, że przesłanki zawarte w art. 105a Prawa bankowego dotyczą przetwarzania informacji objętych tajemnicą bankową w okresie przed powstaniem zobowiązania, w trakcie jego trwania oraz po wygaśnięciu zobowiązania. Natomiast w sytuacji, gdy w następstwie złożenia wniosku kredytowego nie dochodzi do zawarcia umowy kredytowej z bankiem, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, brak jest ustawowych przesłanek legalizujących dalsze przetwarzanie danych osobowych wnioskodawcy zawartych w zapytaniu kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r. Przetwarzane są one bowiem w celach wskazanych przez bank i BIK (innych niż cele, dla których zostały zebrane, tj. oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego) bez podstawy prawnej.
W świetle powyższego trzeba też wskazać, że sposób sformułowania nakazu w decyzji nie stanowi o rażącym naruszeniu art. 107 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcie decyzji jest w ocenie Sądu na tyle jasne i precyzyjne, że nie wywołuje trudności w sferze wykonania. Nie ma przy tym wątpliwości, że nakaz usunięcia dotyczy danych osobowych K.L. zawartych w zapytaniu kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r.
Nie budzi przy tym wątpliwości, że organ w osnowie decyzji wskazał, że decyzja dotyczy danych osobowych przetwarzanych przez bank oraz BIK w zakresie zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. Okoliczność, że zapytanie kredytowe zostało przekazane przez bank do BIK w związku ze złożonym w dniu [...] stycznia 2022 r. wnioskiem kredytowym nie oznacza, jak twierdzi skarżący bank, że organ błędnie użył w zaskarżonej decyzji obydwu pojęć.
Zarówno bank jak i BIK znają treść zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia
2022 r. i zawarte w nim dane osobowe wymienionej osoby fizycznej. Nakazy nie są więc nieprecyzyjne, a z całą pewnością nie można mówić o ich niewykonalności na gruncie tej sprawy i dokonanych ustaleń faktycznych. Nakazy mogły być oczywiście sformułowane w sposób bardziej szczegółowy, jednakże nie odnosiłyby się do innych danych niż dane osobowe K.L. zawarte w zapytaniu kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r., które w ocenie Prezesa UODO przetwarzane są przez BIK i bank – po osiągnięciu celu – dla którego zostały zebrane – bez podstawy prawnej.
Nie budzi wątpliwości, że ocena zdolności kredytowej i ryzyka kredytowego ma charakter czynności wstępnych przed zawarciem umowy przez bank. Dalsze przetwarzanie danych, uzyskanych pierwotnie wyłącznie w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego, w przypadku braku zawarcia stosownej umowy, pozostaje w oderwaniu od celu, dla którego dane zostały zebrane. Na gruncie RODO niedopuszczalne jest – w takim stanie faktycznym, jak w niniejszej sprawie, gdy nie zawarto umowy kredytowej – przetwarzanie danych osobowych wnioskodawcy "na przyszłość" w zupełnie innych celach niż je zebrano, w tym na potrzeby oceny zdolności kredytowej innych osób, w sytuacji, gdy nie można zrekonstruować wyraźnej podstawy prawnej takich działań.
W sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, w której nawiązano stosunek zobowiązaniowy i następnie dane przetwarzane są (w tym także udostępniane) przez administratora nie tylko w celu zasadniczym, tj. realizacji zawartej z klientem umowy, ale także w innych celach, które powstały w trakcie trwania stosunku zobowiązaniowego i które w ocenie administratora winny być, czy mogą być – w związku z trwającym stosunkiem prawnym - kwalifikowane jako jego "prawnie uzasadnione interesy" na gruncie RODO (art. 6 ust. 1 lit. f RODO).
Sprawa niniejsza dotyczy – co wymaga raz jeszcze podkreślenia – przetwarzania danych osoby fizycznej, z którą bank nie zawarł żadnej umowy, ustał przy tym cel przetwarzania danych tej osoby fizycznej wynikający z art. 105a ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 1 Prawa bankowego, osoba ta wniosła o zaprzestanie przetwarzania danych i ich usunięcie. Przesłanki do dalszego przetwarzania danych osobowych K.L. (na przyszłość i w innych wskazywanych obecnie przez bank i BIK celach) nie stanowi w tej sprawie, w jej okolicznościach faktycznych, ani dla banku ani dla BIK żadna z przesłanek z art. 6 ust. 1 lit. a-f RODO. Nie można się przy tym zgodzić z BIK, że organ naruszył m.in. również art. 6 ust. 1 lit. e) RODO, bowiem wbrew twierdzeniom skargi w sprawie tej nie mamy do czynienia z przetwarzaniem przez BIK i bank jako spółki prawa handlowego danych osobowych (osoby z którą bank nie zawarł umowy) w ramach zadania realizowanego w interesie publicznym, o czym jest mowa w art. 6 ust. 1 lit. e) RODO. Przetwarzanie danych osobowych przez bank i BIK, jako spółki prawa handlowego nie ma miejsca na podstawie art. 6 ust. 1 lit. e) RODO, niezależnie od wyznaczanych sobie przez te podmioty celów. Także określenie jako przedmiotu działalności gospodarczej "przetwarzanie danych" wymaga dla tego przetwarzania legalnej podstawy. Powołanie się na konieczność zabezpieczenia ekonomiczno-gospodarczego sektora bankowego, zapewnienie stabilności gospodarczej sektora bankowego jako uzasadnienie interesu publicznego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 lit. e) RODO, w odniesieniu do przetwarzania danych zawartych w zapytaniu kredytowym osoby, z którą bank nie zawarł umowy nie jest trafne. Ustaleń Sądu w tym zakresie nie zmienia analiza treści znajdującej się w aktach administracyjnych umowy zawartej między wskazanymi spółkami prawa handlowego (BIK i B. S.A.). Umowa ta nie stanowi samoistnej podstawy legalności przetwarzania danych osobowych K.L. w celach wskazywanych obecnie przez wymienione podmioty. Stosowanie RODO nie może zostać wyłączone poprzez zapis umowy.
Ustalenie organu w zakresie braku dopuszczalności przetwarzania danych wnioskodawcy zawartych w zapytaniu kredytowym wskazanym w decyzji jest zatem prawidłowe.
Za nieuzasadnione Sąd uznał wszystkie zarzuty podniesione przez bank i BIK w złożonych w tej sprawie skargach. W ocenie Sądu, organ zasadnie nakazał w punkcie 1 decyzji bankowi, a w punkcie 2 decyzji BIK usunięcie danych osobowych K.L. w zakresie wynikającym z zapytania kredytowego z dnia [...] stycznia 2022 r. niezakończonego zawarciem umowy kredytowej.
Nietrafny, w świetle poczynionych wyżej ustaleń i rozważań, jest zarzut banku naruszenia art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 105 ust. 4, jak również zarzut BIK dotyczący naruszenia art. 6 ust. 1 lit. c (ewentualnie art. 6 ust. 1 lit. f) RODO w zw. z art. 105 ust. 1 pkt 1c w zw. z art. 105 ust. 4 i w zw. z art. 105a w zw. z art. 70 i art. 5 ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego. Podkreślenia wymaga przy tym, że organ nie kwestionował, że udzielanie kredytów jest czynnością bankową. Warto zwrócić przy tym uwagę, że art. 105 ust. 4 Prawa bankowego nie nakłada na bank obowiązku korzystania z zewnętrznej bazy zawierającej informacje o wnioskach z sektora bankowego oraz sektora pożyczkowego. Przyznaje jedynie bankom uprawnienie do tworzenia instytucji upoważnionych do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania bankom informacji stanowiących tajemnicę bankową we wskazanym zakresie.
Przesłanka z art. 6 ust. 1 lit. c) RODO nie znajduje zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy. Przepis ten dotyczy bowiem sytuacji, gdy przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego administratora danych, a nie realizacji uprawnienia, o którym mowa w art. 105 ust. 4 Prawa bankowego. Ponadto przepis art. 105 ust. 4 Prawa bankowego nie stanowi o dopuszczalności przetwarzania danych osobowych dotyczących wniosków kredytowych w sytuacji, gdy nie doszło do zawarcia umowy z bankiem.
Przepis art. 105a ust. 1a, 1b, 1c Prawa bankowego dotyczy określenia warunków dopuszczalności zautomatyzowanego przetwarzania, w tym profilowania danych osobowych w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Powyższe przepisy w żaden sposób nie dają podstawy do przetwarzania "na przyszłość" danych osoby, z którą umowy nie zawarto, a cel, dla którego dane zebrano ustał. Wbrew zarzutom obu skarg brzmienie art. 105a Prawa bankowego nie daje podstaw do dalszego przetwarzania danych wnioskodawcy po zakończeniu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego, gdy umowy nie zawarto. Na podstawie powołanych przepisów bank a także BIK nie ma uprawnienia do dalszego przetwarzania tych danych, albowiem umowy nie zawarto i nie wykazano przesłanki legalizującej to działanie.
Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2567/17 (orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym, "Gdyby podzielić stanowisko skarżącego, że pozyskanie danych na etapie złożenia wniosku kredytowego uprawnia bank do ich nieograniczonego w czasie przechowywania po odmowie zawarcia umowy kredytowej, to regulacje zawarte w art. 105 a ust. 2 i 3 i ust. 5 Prawa bankowego ograniczające w czasie przypadki przetwarzania danych klientów z umów kredytowych pozbawione byłyby sensu".
Pogląd ten – jak trafnie zauważył skarżący bank – wyrażony został wprawdzie na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych i obowiązującej przed RODO Dyrektywy 95/46, jednakże w ocenie Sądu nie stracił na aktualności. Przepisy RODO wzmacniają jeszcze w porównaniu z Dyrektywą 95/46 ochronę danych osób fizycznych. Aktualności tego poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zmienia także fakt, że BIK i bank, przyjęły w swej praktyce określone terminy dalszego przetwarzania danych osobowych osoby, z którą nie zawarto umowy kredytu.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 RODO, dane osobowe muszą być: a) przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dane dotyczą ("zgodność z prawem, rzetelność i przejrzystość"); b) zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach i nieprzetwarzane dalej w sposób niezgodny z tymi celami; dalsze przetwarzanie do celów archiwalnych w interesie publicznym, do celów badań naukowych lub historycznych lub do celów statystycznych nie jest uznawane w myśl art. 89 ust. 1 za niezgodne z pierwotnymi celami ("ograniczenie celu"); c) adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane ("minimalizacja danych"); d) prawidłowe i w razie potrzeby uaktualniane; należy podjąć wszelkie rozsądne działania, aby dane osobowe, które są nieprawidłowe w świetle celów ich przetwarzania, zostały niezwłocznie usunięte lub sprostowane ("prawidłowość"); e) przechowywane w formie umożliwiającej identyfikację osoby, której dane dotyczą, przez okres nie dłuższy, niż jest to niezbędne do celów, w których dane te są przetwarzane; dane osobowe można przechowywać przez okres dłuższy, o ile będą one przetwarzane wyłącznie do celów archiwalnych w interesie publicznym, do celów badań naukowych lub historycznych lub do celów statystycznych na mocy art. 89 ust. 1, z zastrzeżeniem że wdrożone zostaną odpowiednie środki techniczne i organizacyjne wymagane na mocy niniejszego rozporządzenia w celu ochrony praw i wolności osób, których dane dotyczą ("ograniczenie przechowywania"); f) przetwarzane w sposób zapewniający odpowiednie bezpieczeństwo danych osobowych, w tym ochronę przed niedozwolonym lub niezgodnym z prawem przetwarzaniem oraz przypadkową utratą, zniszczeniem lub uszkodzeniem, za pomocą odpowiednich środków technicznych lub organizacyjnych ("integralność i poufność").
Przedstawione zasady przetwarzania danych nie pozwalają na arbitralne decydowanie przez administratora – w sytuacji braku do tego podstaw – o dalszym przetwarzaniu (a zatem ich m.in. ujawnianiu poprzez przesyłanie, udostępnianie, utrwalanie, organizowanie, adaptowanie, modyfikowanie) danych osobowych mimo ustania celu, dla którego dane w zapytaniu kredytowym były zebrane. Powyższe znajduje odniesienie do przetwarzania danych przez BIK jako administratora. Do podmiotu tego też mają zastosowanie zasady przetwarzania danych określone w art. 5 RODO. Przepis art. 5 ust. 2 RODO stanowi, że administrator jest odpowiedzialny za przestrzeganie ust. 1 i musi być w stanie wykazać ich przestrzeganie ("rozliczalność"). W ocenie BIK, ze względu na tę właśnie rozliczalność ma on podstawę w art. 6 ust. 1 lit. f) RODO do przetwarzania danych K.L.. Skoro bank i BIK nie dysponują przesłanką legalności przetwarzania danych zawartych w zapytaniu kredytowym wymienionej osoby po tym, gdy wniosła ona o usunięcie tych danych, co zasadnie stwierdził organ, to nie można przyjąć, aby same zasady określone w RODO mogły wykreować (stanowić) przesłankę legalności przetwarzania danych.
Z kolei zaakceptowanie wykładni przepisów Prawa bankowego, ustawy AML, rozporządzenia nr 575/2013 zaprezentowanej w skargach zarówno przez bank jak i BIK prowadziłaby do stwierdzenia, że na potrzeby oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego bank i BIK mają prawo nieograniczonego w czasie przetwarzania danych osoby, z którą bank nie zawarł umowy o kredyt, zaś prawo to doznaje ograniczenia, gdy doszło do zawarcia takiej umowy. Wprawdzie ani bank ani BIK nie wskazywały, że przetwarzanie danych będzie nieograniczone w czasie, jednakże nie ma wątpliwości, że – wobec braku podstaw prawnych i ograniczeń czasowych przetwarzania danych wnioskodawcy w celach przyjętych przez te podmioty (po dokonaniu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego) – można byłoby mówić o nieograniczonym w czasie przetwarzaniu tych danych. Narzucenie przez bank i BIK samym sobie ograniczeń czasowych dla poszczególnych, przyjętych przez te podmioty nowych celów przetwarzania, potwierdza jedynie, że nie można mówić o takim samym poziomie ochrony danych osobowych na gruncie RODO, jak w przypadku osoby, z którą zawarto umowę.
Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r., zgodnie z którym takich wyników wykładni art. 105a ust. 1 Prawa bankowego nie sposób zaakceptować, bowiem prowadzą one do skutków, których nie zakładałby racjonalny ustawodawca, a więc do przyznania szerszego uprawnienia do przetwarzania danych osobowych podmiotów, z którymi banku nie łączy żaden stosunek prawny.
Przepis art. 105a ust. 1 Prawa bankowego, stanowi, że przetwarzanie przez banki, inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów oraz instytucje utworzone na podstawie art. 105 ust. 4, informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie dotyczącym osób fizycznych może być wykonywane, z zastrzeżeniem art. 104, art. 105 i art. 106 - 106d ustawy, w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Zgodnie z art. 105 ust. 1 pkt 1c Prawo bankowego, bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową wyłącznie instytucjom, o których mowa w ust. 4, w zakresie niezbędnym do stosowania metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w przepisach części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013.
Jak wskazywano już wyżej, zgodnie z art. 105 ust. 4 Prawa bankowego banki mogą, wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi, utworzyć instytucje upoważnione do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania m.in. bankom oraz innym podmiotom określonym w tym przepisie informacji stanowiących tajemnicę bankową w zakresie, w jakim informacje te są potrzebne w związku z wykonywaniem czynności bankowych oraz w związku ze stosowaniem metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013. Zdaniem BIK, organ niewłaściwie przyjął w decyzji, że BIK w tych okolicznościach nie posiada podstawy prawnej do przetwarzania danych K.L. zawartych w zapytaniu kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r. (w sytuacji, gdy umowy kredytowej nie zawarto).
Podkreślenia wymaga, że przepis art. 105 ust. 4 Prawa bankowego jest przepisem o charakterze ogólnym, który stanowi o możliwości utworzenia wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi, instytucji upoważnionych do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania danych. Przepis ten nie daje podstaw do nieograniczonego przetwarzania wszelkich danych osobowych przez utworzone instytucje. Zasady przetwarzania danych objętych tajemnicą bankową określa art. 105a Prawa bankowego, którego możliwość uznania za podstawę przetwarzania danych osobowych w niniejszej sprawie została omówiona już wcześniej. Na gruncie tego przepisu należy oceniać zatem dopuszczalność przetwarzania poszczególnych danych osobowych w określonych ściśle celach. Podstawy prawnej przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy w niniejszej sprawie przez BIK, po tym, jak wniósł o usunięcie danych osobowych, nie zawarł z bankiem umowy kredytowej, nie mógł stanowić zatem art. 105 ust. 4 Prawa bankowego samodzielnie, ani też w powiązaniu z wszystkimi innymi powołanymi przez BIK we wskazanym wyżej zakresie w skardze przepisami Prawa bankowego.
Niezasadne są też zarzuty banku dotyczące naruszenia art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 106d Prawa bankowego, jak i w związku z przepisami ustawy AML. Naruszenie to bank uzasadnił w odniesieniu do art. 106d Prawa bankowego celem w postaci wykrycia nieścisłości oraz powzięcia informacji mogących stanowić o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstw, o których mowa w art. 106d Prawa bankowego, zaś w odniesieniu do przepisów ustawy AML wskazał na wynikający z powołanych w skardze przepisów tej ustawy obowiązek przetwarzania danych osobowych w celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego poprzez przeprowadzenie szczegółowego badania na temat klientów, w tym przyszłych klientów, jak i badania powiązań kapitałowo-osobowych, w tym w zakresie danych dostarczanych przez skarżącego, w tym także wtedy, gdy ostatecznie między stronami nie została zawarta umowa.
Zgodnie z art. 106d ust. 1 Prawa bankowego, banki, inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów, izby rozliczeniowe utworzone na podstawie art. 67, instytucje utworzone na mocy art. 105 ust. 4, instytucje pożyczkowe, podmioty, których podstawowa działalność polega na udostępnianiu składników majątkowych na podstawie umowy leasingu, oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, mogą przetwarzać i wzajemnie udostępniać informacje, w tym informacje objęte tajemnicą bankową, w przypadkach: 1) uzasadnionych podejrzeń, o których mowa w art. 106a ust. 3; 2) uzasadnionych podejrzeń popełnienia przestępstw dokonywanych na szkodę banków, innych instytucji ustawowo upoważnionych do udzielania kredytów, instytucji kredytowych, instytucji finansowych, instytucji pożyczkowych oraz podmiotów, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, i ich klientów, w celu i zakresie niezbędnym do zapobiegania tym przestępstwom; 3) wykonywania obowiązków w zakresie określonym w przepisach o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Art. 106a ust. 3 Prawa bankowego, do którego odwołano się w art. 106d ust. 1 pkt 1 stanowi, że w przypadku powzięcia uzasadnionego podejrzenia, że zgromadzone na rachunku bankowym środki, w całości lub w części pochodzą lub mają związek z przestępstwem skarbowym lub przestępstwem innym niż przestępstwo, o którym mowa w art. 165a lub art. 229 Kodeksu karnego, bank jest uprawniony do dokonania blokady środków na tym rachunku. Blokada może nastąpić wyłącznie do wysokości zgromadzonych na rachunku środków, co do których zachodzi takie podejrzenie.
Należy zauważyć, że art. 33 ust. 1 ustawy AML nakłada na instytucje obowiązane obowiązek m.in. stosowania wobec swoich klientów środków bezpieczeństwa finansowego, których zakres (katalog) znajduje się w art. 34 ustawy AML. Artykuł 34 ust. 1 ustawy AML odnosi się m.in. do bieżącego monitorowania stosunków gospodarczych klienta (w tym analizę transakcji przeprowadzanych w ramach stosunków gospodarczych, badanie źródła pochodzenia wartości majątkowych będących w dyspozycji klienta - w przypadkach uzasadnionych okolicznościami, zapewnienie, że posiadane dokumenty, dane lub informacje dotyczące stosunków gospodarczych są na bieżąco aktualizowane). Art. 35 wskazuje sytuacje, w których bank jest obowiązany stosować środki bezpieczeństwa finansowego. Art. 36 ustawy AML dotyczy kwestii identyfikacji klienta. Na podstawie art. 49 ust. 1 tej ustawy kopie dokumentów i informacje uzyskane w wyniku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego a także dowody potwierdzające przeprowadzone transakcje i ewidencje transakcji, obejmujące oryginalne dokumenty lub kopie dokumentów konieczne do identyfikacji transakcji, przechowuje się przez okres 5 lat licząc od pierwszego dnia roku następującego po roku, w którym zakończono stosunki gospodarcze z klientem lub w którym przeprowadzono transakcje okazjonalne. W przypadku dokonania analizy przeprowadzonej transakcji i udokumentowania jej analizy zgodnie z art. 34 ust. 3 ustawy AML, instytucja pożyczkowa na mocy art. 49 ust. 2 ustawy AML jest obowiązana do przechowywania jej wyników przez okres 5 lat, licząc od pierwszego dnia roku następującego po roku ich przeprowadzenia.
Z wymienionych wyżej przepisów prawa niewątpliwie wynika uprawnienie do monitorowania stosunków gospodarczych klienta i stosowania odpowiednich środków bezpieczeństwa finansowego, co nie ma zupełnie odniesienia do niniejszej sprawy. Bank nie wskazał jakie działania (w sferze stosunków gospodarczych niedoszłego klienta, osoby, z którą nie zawarł umowy kredytowej) chciałby monitorować. Nie jest dla Sądu działaniem zrozumiałym powoływanie się przez bank w kontekście tych przepisów na konieczność monitorowania niedookreślonych stosunków gospodarczych między bankiem a osobą, z którą nie zawarto umowy kredytowej i która nie jest klientem banku. Ogólne twierdzenia banku o celu w postaci "zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego" nie mogą stanowić – w stanie faktycznym tej sprawy – podstawy legalizującej rozszerzanie podstaw i celów przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy. Z akt sprawy i wyjaśnień banku w żaden sposób nie wynika, aby wyżej wymienionego łączyły stosunki gospodarcze z bankiem, a nadto, aby bank powziął podejrzenia, czy stwierdził próbę manipulacji. Powołana ustawa w art. 2 ust. 2 pkt 2 stanowi, że przez stosunki gospodarcze rozumie się stosunki instytucji obowiązanej z klientem związane z działalnością zawodową instytucji obowiązanej, które w chwili ich nawiązywania wykazują cechę trwałości. Z akt sprawy i wyjaśnień banku nie wynika przy tym, aby wnioskodawca był klientem banku w rozumieniu tego pojęcia ujętym w ustawie AML.
W przypadku braku nawiązaniu stosunków gospodarczych pomiędzy bankiem a wnioskodawcą brak jest zaistnienia zdarzeń wymienionych w art. 49 ust. 1 ustawy AML, tj. zakończenia stosunków gospodarczych z klientem lub przeprowadzenia transakcji okazjonalnej, od wystąpienia których można dopiero liczyć wskazany w ww. przepisie termin przetwarzania danych osobowych.
Zdaniem Sądu, rozszerzanie przez bank dopuszczalności przetwarzania danych (zawartych w zapytaniu kredytowym) osoby, z którą nie zawarto umowy kredytowej, z powołaniem się na "zapewnienie bezpieczeństwa finansowego w przypadku nawiązywania stosunków gospodarczych", a zatem szeroko rozumiane, ogólne cele, nie znajduje podstawy na gruncie RODO i jest wprost sprzeczne z zasadą ograniczenia celu (art. 5 ust. 1 lit. b RODO), w sytuacji, gdy nie ma mowy o nawiązaniu stosunku zobowiązaniowego.
Z kolei z powołanych przez bank w skardze przepisów, tj. art. 144 ust. 1 lit. d), art. 145 ust. 1, art. 170 ust. 3 lit. a), art. 171 ust. 2 i art. 179 ust 1 lit. a) oraz art. 181 ust. 2 rozporządzenia CRR (rozporządzenie 575/2013), także nie wynika podstawa prawna do dalszego przetwarzania danych osobowych K.L. przez bank i BIK. Zgodnie z art. 144 ust. 1 lit. d) powołanego rozporządzenia, właściwy organ wydaje zezwolenie na mocy art. 143 na stosowanie przez instytucję metody IRB, w tym na stosowanie własnych oszacowań LGD i współczynników konwersji, wyłącznie wtedy, gdy właściwy organ stwierdzi, że wymogi przewidziane w niniejszym rozdziale są spełnione, w szczególności wymogi przewidziane w sekcji 6, oraz że posiadane przez instytucję systemy w zakresie zarządzania oraz oceny ekspozycji na ryzyko kredytowe są należyte i zostały spójnie wdrożone, w szczególności gdy instytucja wykazała w sposób zadowalający właściwym organom spełnienie następujących norm: (...) d) instytucja gromadzi i przechowuje wszystkie odpowiednie dane, aby zapewnić skuteczne wsparcie procesów pomiaru ryzyka kredytowego oraz zarządzania ryzykiem kredytowym. Stosownie do art. 145 ust. 1 tego rozporządzenia, jest wymagane, aby instytucja ubiegająca się o możliwość stosowania metody IRB korzystała, w odniesieniu do omawianych kategorii ekspozycji IRB, co najmniej przez trzy lata poprzedzające zakwalifikowanie się do stosowania metody IRB, z systemów ratingowych, które odpowiadały w znacznym stopniu wymogom określonym w sekcji 6 dotyczącym wewnętrznego pomiaru ryzyka i zarządzania ryzykiem. Z kolei art. 170 ust. 3 lit. a, stanowi, że struktura systemów ratingowych dla ekspozycji detalicznych spełnia następujące wymogi: a) systemy ratingowe odzwierciedlają zarówno ryzyko dłużnika, jak i ryzyko transakcji oraz uwzględniają wszystkie istotne właściwości ryzyka dłużnika i ryzyka transakcji. Zgodnie z art. 171 ust. 2 klasyfikując dłużników i instrumenty do klas lub pul, instytucja uwzględnia wszystkie istotne informacje. Informacje te są aktualne i umożliwiają instytucji prognozowanie zachowania ekspozycji w późniejszym okresie. Im mniej informacji ma do dyspozycji instytucja, tym ostrożniej klasyfikuje ekspozycje do poszczególnych klas lub pul dłużników i instrumentów. Jeżeli instytucja stosuje rating zewnętrzny jako główny czynnik decydujący o przyznaniu wewnętrznego ratingu, instytucja ta zapewnia uwzględnienie innych istotnych informacji oraz stosownie do art. 179 ust. 1 lit. a, przy przeprowadzaniu kwantyfikacji parametrów ryzyka związanego z poszczególnymi klasami lub pulami ratingowymi instytucje stosują następujące wymogi: a) oszacowania własne instytucji dotyczące parametrów ryzyka PD, LGD, współczynnika konwersji i EL uwzględniają wszelkie istotne dane, informacje i metody. Oszacowań dokonuje się na podstawie zarówno doświadczeń z przeszłości, jak i dowodów empirycznych, nie zaś wyłącznie w oparciu o osąd własny. Oszacowania te są wiarygodne i intuicyjne oraz opierają się na istotnych czynnikach odpowiednich parametrów ryzyka. Im mniej danych ma do dyspozycji instytucja, tym ostrożniejsze są jej oszacowania. W myśl zaś art. 181 ust. 2 rozporządzenia, w odniesieniu do ekspozycji detalicznych instytucje mogą podjąć następujące działania: a) przeprowadzić oszacowania wartości LGD na podstawie zrealizowanych strat i odpowiednich oszacowań PD; b) uwzględniać kwoty do wykorzystania w przyszłości w swoich współczynnikach konwersji lub oszacowaniach LGD; c) w przypadku nabytych wierzytelności detalicznych stosować zewnętrzne i wewnętrzne dane źródłowe do oszacowań LGD. W przypadku ekspozycji detalicznych oszacowania LGD opierają się na danych z okresu co najmniej pięciu lat. Instytucja nie musi przypisywać równej wagi do danych historycznych, jeżeli późniejsze dane stanowią lepszy predyktor wskaźników straty. Przy wdrażaniu metody IRB instytucje mogą, pod warunkiem uzyskania zezwolenia właściwych organów, korzystać z odpowiednich danych obejmujących okres dwóch lat. Okres ten ulega co roku wydłużeniu o jeden rok do momentu, gdy istotne dane będą obejmować okres pięciu lat.
Powołane przepisy rozporządzenia 575/2013 nie stanowią podstawy do przetwarzania danych osobowych zawartych w zapytaniach kredytowych osoby, z którą nie zawarto umowy kredytu.
Zdaniem Sądu, obowiązek zbierania informacji przydatnych w zarządzaniu ryzykiem nie może opierać się na naruszeniu przez bank, czy inną instytucję finansową (BIK) na gruncie RODO praw osoby fizycznej, która przekazała bankowi swoje dane osobowe wyłącznie w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego, która to czynność nie zakończyła się zawarciem umowy kredytowej. Przepisy powołanego rozporządzenia 575/2013 nie stanowią podstawy do "dalszego" przetwarzania danych zawartych w zapytaniu kredytowym w sytuacji nienawiązania stosunku zobowiązaniowego. Sąd podziela twierdzenie organu zawarte w odpowiedzi na skargę, że konstruowanie skutecznych i poprawnie działających modeli, o których mowa w powołanym rozporządzeniu 575/2013 może następować wyłącznie w oparciu o dane osobowe pozyskane i przetwarzane w sposób legalny.
Dodatkowo wskazania wymaga, że organ nie kwestionował stosowania rozporządzenia nr 575/2013 – w ramach oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego – a zatem w związku z wykonywaniem czynności bankowych co do zasady. Stwierdził jedynie, że nie wynika z nich podstawa prawna do przetwarzania danych osobowych zawartych w zapytaniu kredytowym K.L., a zatem osoby, z którą umowy kredytowej nie zawarto.
Ponadto, co Sąd podkreślał już wcześniej, nie można tracić z pola widzenia, że Prawo bankowe ściśle określa cele i zasady przetwarzania danych osobowych, w tym stanowi, w jakich przypadkach i dla jakich ściśle określonych celów jest dopuszczalne "dalsze" przetwarzanie danych bez zgody osoby fizycznej (po wygaśnięciu zobowiązania). W art. 105a ust. 4 Prawa bankowego ustawodawca wyraźnie wskazał na cele stosowania metod wewnętrznych oraz innych metod i modeli, o których mowa w części trzeciej rozporządzenia nr 575/2013. Prawo bankowe określa też, przez jaki czas mogą być przetwarzane dane stanowiące tajemnicę bankową po wygaśnięciu zobowiązania. Rozciąganie uprawnienia – tak w odniesieniu do banku, jak i BIK – do dalszego przetwarzania danych osobowych zawartych w zapytaniu kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r. w przypadku, gdy nie powstało zobowiązanie nie może spotkać się w świetle przepisów RODO i Prawa bankowego z akceptacją Sądu. Także wszystkie pozostałe wymienione w skardze banku i BIK przepisy prawa, o których była już mowa, nie stanowią odrębnej podstawy do zalegalizowania "dalszego" przetwarzania danych wnioskodawcy, które zebrane zostały w ściśle określonym celu (o którym miał wiedzę), czyli w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu banku i BIK dotyczącego naruszenia art. 6 ust. 1 lit. c) RODO wskazania wymaga, że zgodnie z art. 70a ust. 1 Prawa bankowego, banki i inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów na wniosek osoby fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, o ile posiada zdolność prawną, ubiegającej się o kredyt przekazują, w formie pisemnej, wyjaśnienie dotyczące dokonanej przez siebie oceny zdolności kredytowej wnioskującego. Zgodnie z art. 70 ust. 2, wyjaśnienie, o którym mowa w ust. 1, obejmuje informacje na temat czynników, w tym danych osobowych wnioskującego, które miały wpływ na dokonaną ocenę zdolności kredytowej.
W świetle powyższego należy wyjaśnić, że powstanie obowiązku, o którym mowa w art. 70a ust. 1 Prawa bankowego, uzależnione jest od złożenia stosownego wniosku przez osobę ubiegającą się o kredyt. Wniosek taki nie został złożony, a uczestnik niniejszego postępowania wniósł o usunięcie swoich danych. W związku z odmową w tym zakresie podjął też działania przed Prezesem UODO. Z akt sprawy i całokształtu okoliczności nie wynika, aby wnioskodawca wystąpił do banku, czy BIK o jakiekolwiek wyjaśnienie dotyczące dokonanej oceny zdolności kredytowej. Wynika zaś, że złożył żądanie usunięcia danych, w tym również w bazie BIK. Nie może być więc mowy o tym, aby w sprawie znajdował zastosowanie art. 70a ust. 1 i 2 Prawa bankowego.
Odnosząc się do zarzutów banku i BIK naruszenia art. 6 ust. 1 lit. f) RODO w zw. z Rekomendacjami S, W i T Komisji Nadzoru Finansowego wskazania wymaga, że także ten zarzut nie jest zasadny. Powoływane Rekomendacje Komisji Nadzoru Finansowego nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Nie ma przy tym podstaw, aby w tym przypadku, w stanie faktycznym tej sprawy, wywodzić z Rekomendacji KNF – wobec osoby, z którą nie zawarto umowy kredytowej i która zażądała usunięcia danych – prawnie uzasadnione interesy banku i BIK, o których jest mowa w art. 6 ust. 1 lit. f) RODO.
Należy podkreślić, że rekomendacje KNF, które zawierają konkretne wymagania regulacyjne wobec narzędzi używanych przez banki, nie powinny być interpretowane w sprzeczności z RODO w zakresie legalności przetwarzania danych (w zakresie zapytań kredytowych) osób, z którymi nie zawarto umów kredytowych, nie mogą być wykładane w sposób prowadzący do nieuprawnionego przetwarzania takich danych. Twierdzenie, że wypełnienie nakazu organu w postaci usunięcia danych osobowych K.L. przetwarzanych niezgodnie z prawem prowadziłoby do uniemożliwienia BIK realizacji Rekomendacji nie daje podstaw do stwierdzenia o dopuszczalności "dalszego" przetwarzania na gruncie RODO danych zawartych w zapytaniu kredytowym osoby, z którą bank nie zawarł umowy, a jednocześnie nie uzyskał zgody tej osoby na dalsze przetwarzanie jej danych osobowych w celach innych niż te, w jakich je zgromadził. Także powoływana potrzeba realizacji działań z zakresu opracowania, utrzymania aktualności i funkcjonalności zbudowanych modeli scoringowych, nie stanowi w stanie faktycznym tej sprawy podstawy przetwarzania – w odniesieniu do danych osoby, z którą nie zawarto umowy kredytowej – w celu wynikającym z prawnie uzasadnionych interesów BIK.
Nietrafny jest przy tym zarzut naruszenia art. 7b k.p.a. poprzez niezwrócenie się przez Prezesa UODO do KNF jako organu właściwego w sprawach związanych m.in. z badaniem zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego, a także budową modeli scoringowych. BIK w tym aspekcie wskazał przy tym, że powyższe zwrócenie się do KNF było konieczne w celu kompleksowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz współdziałania w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu prawnego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w postaci ustalenia m.in. należytych zasad, celów i zakresu przetwarzanych danych osobowych o niezrealizowanych zapytaniach kredytowych.
Zgodnie z powołanym przepisem, w toku postępowania organy administracji publicznej współdziałają ze sobą w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy. W sprawie niniejszej Prezes UODO nie miał obowiązku zwracania się do KNF ani w zakresie dokonywanych ustaleń stanu faktycznego ani w zakresie wyjaśnień stanu prawnego.
Prezes UODO jest wyspecjalizowanym organem ochrony danych osobowych, jedynym powołanym i uprawnionym do monitorowania i egzekwowania RODO, a nadto do upowszechniania wśród administratorów i podmiotów przetwarzających wiedzę o obowiązkach spoczywających na nich na mocy RODO (art. 51, art. 52, art. 57, motyw 123, motyw 129 RODO, v. podobnie wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 3131/21, wyrok WSA z dnia 5 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1982/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, nie ma wątpliwości, że organ dokonał w tej sprawie niezbędnych dla jej rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych. W zakresie mającym znaczenie dla sprawy organ zebrał niezbędny materiał dowodowy, zwracał się do stron o udzielenie stosownych wyjaśnień, strony wyjaśnień tych udzieliły. Organ rozpatrzył wszechstronnie i należycie zgromadzony materiał dowodowy, a ocena tego materiału na gruncie przepisów RODO nie budzi zdaniem Sądu zastrzeżeń, jest prawidłowa. Odmienna ocena zarówno banku, jak i BIK w zakresie wykładni i zastosowania powołanych przez organ przepisów prawa nie stanowi o naruszeniu przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 i 80 k.p.a. Zarzut naruszenia powołanych przepisów, podniesiony przez BIK, poprzez brak analizy przez organ skargi uczestnika niniejszego postępowania pod kątem istnienia po stronie banków i BIK oczywistego interesu prawnego przejawiającego się w odmowie udzielenia kredytu wynikającego z braku istnienia zdolności kredytowej po stronie K.L., nie jest zasadny.
Organ nie kwestionował w zaskarżonej decyzji uprawnień instytucji finansowych w tym banku i BIK do dokonywania ustaleń i ocen w zakresie zdolności kredytowej. Przedmiotem sprawy była ocena zgodności z prawem "dalszego" przetwarzania danych osobowych wymienionej wyżej osoby zawartych w zapytaniu kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r., bowiem to przetwarzanie danych było przez wnioskodawcę kwestionowane. Uprawnienie do dokonania oceny w tym przedmiocie Prezes UODO bezspornie posiada na gruncie RODO, jako organ wyspecjalizowany. Gromadząc materiał dowodowy nie był przy tym obowiązany do dokonania analizy funkcjonowania sektora finansowego pod kątem wskazywanym w skargach, bowiem aspekt uprawnienia banku i BIK do oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego nie budził żadnych wątpliwości u Prezesa UODO, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd nie kwestionuje przy tym "postulatu" BIK, że należy dążyć do tego, aby procesy przetwarzania danych osobowych czyniły zadość zarówno przepisom prawa o ochronie danych osobowych, jak i przepisom szeroko pojętego prawa bankowego, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, jednak w ocenie Sądu osiągnięcie tego celu w niniejszej sprawie – przy uwzględnieniu obowiązujących regulacji prawnych – nie jest możliwe w inny sposób, jak poprzez realizację nakazów usunięcia danych K.L., zawartych w punkcie 1 i 2 zaskarżonej decyzji, w sytuacji, gdy ani bank ani BIK nie dysponowały zgodą wymienionego na dalsze przetwarzanie jego danych osobowych.
Odnosząc się ponownie do zarzutu naruszenia art. 6 ust. 1 lit f) RODO, tym razem w związku z przytoczonymi w skardze przepisami k.c. i w nawiązaniu do wskazywanej przez bank i BIK potrzeby przechowywania danych (zawartych w zapytaniu kredytowym z dnia [...] stycznia 2022 r.) osoby, z którą nie zawarto umowy kredytowej w celu ustalenia, dochodzenia i ochrony przed roszczeniami, ewentualnego zabezpieczenia roszczeń, na wypadek konieczności obrony lub dochodzenia ewentualnych roszczeń, które mogą się pojawić w określonym czasie po przeprowadzeniu stosownej analizy zdolności kredytowej oraz analizie ryzyka kredytowego wskazania wymaga, że art. 6 ust. 1 lit. f) RODO stanowi o uprawnieniu do przetwarzania, gdy jest ono niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych, w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą, jest dzieckiem. Za usprawiedliwiony cel w rozumieniu powołanego przepisu nie może zostać uznane przetwarzanie danych osobowych na wypadek ewentualnego dochodzenia lub obrony roszczeń. Z akt sprawy nie wynika, aby K.L., który zażądał usunięcia danych w zakresie zapytania kredytowego, miał jakiekolwiek roszczenie na drodze cywilnoprawnej do banku lub BIK. Z akt sprawy i wyjaśnień banku nie wynika, aby wymieniony posiadał w banku zobowiązania (w tym także kredytowe), czy był posiadaczem rachunku osobistego lub innych produktów bankowych. Jednoznacznie żądał natomiast usunięcia danych przetwarzanych bez podstawy prawnej. Z tego względu nie jest dopuszczalne przyjęcie, że to art. 6 ust. 1 lit. f) RODO mógłby stanowić podstawę dla banku, czy BIK do "dalszego" przetwarzania jego danych na wypadek ewentualnego dochodzenia roszczeń. Odnosząc się do argumentacji banku wskazania wymaga, że bank w toku postępowania administracyjnego nie wykazał, nie wynika to też ze skargi, jakich ewentualnie roszczeń chciałby dochodzić od osoby, która zażądała usunięcia swoich danych w zakresie tego zapytania kredytowego i z którą to osobą fizyczną nie zawarto umowy. BIK i bank nie wskazały, aby K.L. kierował do nich jakiekolwiek roszczenia (zażądał jedynie usunięcia własnych danych osobowych w związku z tym, że ustał cel ich przetwarzania).
Ważąc interesy uczestnika postępowania, który żądał respektowania jego praw do ochrony danych osobowych wynikających z RODO i interesy banku i BIK przedstawiane już wyżej, w sytuacji, gdy nie zawarto umowy kredytowej, brak jest podstaw do przyjęcia, że spełniona została przesłanka z art. 6 ust. 1 lit. f) RODO. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym niedopuszczalne jest przetwarzanie danych osobowych niejako "na zapas" z założeniem, że mogą być one ewentualnie przydatne w przyszłości, na przykład z odwołaniem się do przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1459/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wywodzenie zatem także z kwestii przedawnienia roszczeń samodzielnej podstawy do przetwarzania danych – w sytuacji, gdy mowa o danych osoby, z którą bank nie zawarł umowy kredytowej, nie jest uprawnione i nie stanowi przesłanki do ich dalszego przetwarzania.
Celem RODO, tak, jak poprzednio Dyrektywy 95/46/WE, jest ochrona prywatności, która powinna być rozpatrywana także w świetle art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W sprawie tej nie istnieje tego rodzaju powiązanie pomiędzy osobą, której dane dotyczą a bankiem, jak również pomiędzy tą osobą a BIK, które pozwalałoby "wyprowadzić" istnienie prawnie uzasadnionego interesu po stronie BIK i banku w "dalszym" przetwarzaniu danych tej osoby. Z okoliczności sprawy nie wynika przy tym, aby osoba ta mogła spodziewać się w czasie, gdy pozyskiwano od niej dane w celu oceny zdolności kredytowej i ryzyka kredytowego, że będą one "dalej" przetwarzane pomimo niezawarcia umowy kredytowej (por. motyw 47 RODO). Jako prawnie uzasadniony interes administratora na gruncie art. 6 ust. 1 lit. f) RODO nie może być rozumiana każda potrzeba wygenerowana przez danego administratora w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przyjęcie takiej koncepcji poddawałoby w wątpliwość funkcjonowanie wszystkich pozostałych przesłanek legalności przetwarzania danych ujętych w RODO, skoro sama potrzeba, pojawiająca się dynamicznie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (handlowej) czyniłaby dopuszczalnym przetwarzanie danych osobowych. Niewątpliwie zaś ten prawnie uzasadniony interes administratora nie może pozbawiać jednostki prawa do dysponowania własnymi danymi osobowymi i ochrony prywatności.
Zwrócić należy uwagę, że w sprawie niniejszej, w jej okolicznościach faktycznych, prawa i wolności osoby fizycznej, mają nadrzędny charakter nad interesami banku, jak również BIK. Pamiętać trzeba bowiem, że celem udostępnienia danych osobowych przez osobę fizyczną było rozpatrzenie konkretnego wniosku kredytowego (cel był ściśle określony), zgodnie z przepisami Prawa bankowego. Powyższe nie daje podstaw do dalszego przetwarzania danych "na przyszłość" po zakończeniu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Samo powołanie się na zasadę rozliczalności (art. 5 ust. 2 RODO) nie legalizuje przetwarzania jakichkolwiek danych. Konieczne jest bowiem, aby w pierwszej kolejności przetwarzanie danych było zgodne z prawem.
Podkreślenia wymaga, że niezależnie od zrozumienia dla argumentacji banku i BIK co do wskazywanych potrzeb, zamierzeń, czy celów, jakie podmioty te chciałyby osiągnąć w działalności gospodarczej poprzez "dalsze" przetwarzanie danych osobowych zawartych w zapytaniu kredytowym K.L., a które zostały jednoznacznie wskazane zarówno w postępowaniu przed organem, jak i w skargach do Sądu, zaskarżona decyzja (zarówno w zakresie punktu 1, jak i 2) nie narusza prawa.
W sprawie tej cel przetwarzania legalnie zebranych danych osobowych osoby fizycznej (zebranych w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego) ustał. Podkreślić trzeba, że każde przetwarzanie danych osobowych, a tym samym nie tylko zebranie danych, ale także kontynuowanie ich przetwarzania w innych celach musi znajdować podstawę prawną. W sprawie tej, co wykazano już wyżej takiej podstawy prawnej, stanowiącej przesłankę do "dalszego" przetwarzania danych osobowych wymienionej osoby fizycznej, w sprawie tej nie wykazano. W ocenie Sądu, niedopuszczalna jest taka interpretacja powołanych w skargach przepisów Prawa bankowego, ustawy AML, k.c., czy rozporządzenia 575/2013, która czyniłaby uprawnionym na gruncie RODO dalsze przetwarzanie danych osobowych zawartych w zapytaniu kredytowym osoby, z którą nie zawarto umowy (a zatem w celach innych niż cele, w jakich je zebrano), w sytuacji, gdy Prawo bankowe wyraźnie reguluje dopuszczalność przetwarzania danych osobowych przed powstaniem zobowiązania, w trakcie jego trwania i po wygaśnięciu.
Przyjęcie interpretacji zaprezentowanej w skargach prowadziłoby do tego, że w odniesieniu do kategorii osób (których dane zawarte zostały w zapytaniu kredytowym), z którymi nie zawarto umowy kredytowej istniałaby pełna dowolność tak w zasadach ich przetwarzania (bez zgody osoby, jak należy wnioskować ze stanowisk banku i BIK), bez informacji przedstawianej przed pozyskaniem danych o innych celach przetwarzania (niż ocena zdolności kredytowej i ryzyka kredytowego) zarówno przez bank jak i BIK, jak również dowolne ustalenia w odniesieniu do czasu ich przetwarzania (te kwestie byłyby bowiem (i są) i jak wynika z akt administracyjnych, tj. wyjaśnień banku i BIK, ustalane samodzielnie przez te podmioty – z uwzględnieniem przyjmowanych przez nie celów służących co do zasady spełnieniu, jak wskazywano w postępowaniu, określonych wymagań organu nadzoru nad rynkiem finansowym.
W konsekwencji sytuacja K.L., tj. osoby, która zwróciła się z zapytaniem kredytowym i z którą nie zawarto umowy kredytowej, jest z punktu widzenia ochrony danych osobowych, biorąc pod uwagę przepisy Prawa bankowego, sytuacją "gorszą" niż sytuacja osoby, która zawarła umowę kredytową i jej zobowiązanie wygasło. W tym drugim bowiem przypadku dla dalszego przetwarzania danych w BIK po wygaśnięciu zobowiązania wynikającego z danej umowy niezbędna jest zgoda osoby, której dane dotyczą. Zgodę taką można nadto w każdym czasie odwołać.
Zwrócić należy uwagę, że przedmiotem niniejszej sprawy i kompetencji organu nie jest ustalenie możliwego sposobu realizacji przez bank i BIK obowiązków nakładanych na te podmioty przez instytucje nadzorcze w zakresie prowadzonej działalności. Nie ma przeszkód i jest wskazane, aby realizację tych obowiązków wykonywać z poszanowaniem RODO. Przedmiotem oceny organu ochrony danych osobowych była w tej sprawie wyłącznie kwestia oceny zgodności z prawem "dalszego" przetwarzania danych osobowych konkretnej osoby fizycznej w konkretnych okolicznościach faktycznych. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania tej oceny organu.
Podkreślenia wymaga, że w demokratycznym państwie prawnym nie jest dopuszczalne dowolne rozszerzanie uprawnień jakiegokolwiek podmiotu, ani organu władzy ani spółki prawa handlowego, ani żadnego innego podmiotu będącego administratorem w zakresie przetwarzania danych osobowych (art. 47, art. 51 Konstytucji RP). Dane osobowe mogą być przetwarzane co do zasady w celach, w jakich zostały zebrane. Powinny być adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego co niezbędne do osiągnięcia celów, w których zostały zebrane, są przetwarzane (art. 5 ust. 1 lit. c RODO). Przetwarzanie przez bank i BIK "na przyszłość" danych zawartych w zapytaniu kredytowym, w sytuacji, gdy nie zawarto umowy, nie znajduje umocowania w żadnej przesłance z art. 6 ust. 1 RODO.
Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądy, zgodnie z którymi dalsze przetwarzanie danych uzyskanych w celu oceny zdolności kredytowej, w przypadku nie zawarcia stosownej umowy pozostawałoby w oderwaniu od celu, dla którego je uzyskano. Niedopuszczalne jest dalsze przetwarzanie danych osobowych na przyszłość, a także na potrzeby budowy oceny zdolności kredytowej innych podmiotów, jeżeli nie można zrekonstruować wyraźnej podstawy prawnej takich działań, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2567/17, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1942/22 oraz z dnia 5 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1736/22; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.