II SA/Wa 1657/19

II SA/Wa 1657/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Janusz Walawski /przewodniczący sprawozdawca/
Łukasz Krzycki
Tomasz Szmydt
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Powszechny obowiązek obrony
Sygn. powiązane
III OSK 3093/21 - Wyrok NSA z 2024-04-30
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1430
art. 134a
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Protokolant specjalista Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2020 r. sprawy ze skargi E. Sp. z o.o. w R. na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie wypłaty świadczenia pieniężnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w dniu [...] grudnia 2018 r. wydał decyzję nr[...] , którą odmówił E. Sp. z o. o. z siedzibą w R. - dalej jako "Spółka") wypłaty świadczenia pieniężnego rekompensaty odprawy z tytułu powołania P. D. do odbycia przeszkolenia w ramach służby przygotowawczej w Centrum Szkolenia Logistyki w [...].
Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego działając na podstawie:
art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 29 k.p.a. uchylił powyżej określoną decyzję;
art. 105 § 1 w zw. z art. 28, art. 29 i art. 61a k.p.a. oraz 134a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 poz. 1459 z późn. zm.) umorzył postępowanie pierwszej instancji, ponieważ stało się one bezprzedmiotowe w całości.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podał, że Rozdział 4a – Służba przygotowawcza został wprowadzony art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 61, poz. 1278), zwanej dalej "ustawą zmieniającą". Z kolei w art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej wprowadzono art. 134 a, który nie przewiduje rekompensaty wypłaconej pracownikowi odprawy przez pracodawcę na podstawie art. 133 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, który został wprowadzony ustawa zmieniającą. Art. 134a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP stanowi natomiast o rekompensacie kosztów m.in. "wypłaty żołnierzowi rezerwy odprawy, o której mowa w art. 125". W rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 lipca 2017 r. w sprawie świadczenia pieniężnego przysługującego pracodawcom zatrudniającym żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy za okres odbywania przez tych żołnierzy ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej oraz żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową rotacyjnie (Dz. U. z 2017 r. poz. 1497 z późn. zm.) została zawarta definicja pojęcia "żołnierz rezerwy" jako żołnierza rezerwy z zasobów osobowych Narodowych Sił Rezerwowych posiadającego nadany przydział kryzysowy i będącego pracownikiem nieświadczącym pracy w okresie odbywania przez niego ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej. Zakwalifikowanie żołnierza rezerwy do Narodowych Sił Rezerwowych, przyjęciem przydziału kryzysowego i wydaniem karty mobilizacyjnej.
Z art. 125 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wynika, że pracodawca jest zobowiązany do wypłaty odprawy w sytuacji powołania jego pracownika do: 1) zasadniczej służby wojskowej; 2) okresowej służby wojskowej lub 3) terytorialnej służby wojskowej. Na podstawie art. jednak art. 134a powyżej powołanej ustawy "świadczenie pieniężne" przysługujące pracodawcy zatrudniającym pracownika będącego żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział kryzysowy lub żołnierzem OT (...) za okres odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza. Z art. 134a ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wynika, że przesłanki do rekompensaty wypłaconej odprawy są natury podmiotowej (pracodawca zatrudniający pracownika będącego żołnierzem rezerwy posiadający nadany przydział kryzysowy lub żołnierza OT), czasowo okresowej (za okres odbywania, pełnienia) i przedmiotowej (odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie).
Biorąc pod uwagę powyższe przesłanki, służące do ustalenia kręgu adresatów normy (pracodawcy) uprawnionych do rekompensaty kosztów odprawy już na etapie wstępnego badania formalnego wniosku w celu ustalenia możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Interes prawny lub obowiązek musi wynikać z przepisów prawa materialnego.
Z art. 134a ust. 1 i 2 w zw. z art. 125 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wynika, że nie można uznać pracodawcy zatrudniającego pracownika powołanego do pełnienia służby przygotowawczej za stronę postępowania o rekompensatę kosztów wypłaconej odprawy. Oceny tej nie zmienia treść art. 133 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RO, który stanowi, że żołnierzom pełniącym służbę przygotowawczą oraz członkom ich rodzin przysługują szczególne uprawnienia przewidziane dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej i członków ich rodzin na zasadach określonych w art. 118-132. Przepisy dotyczące świadczeń dla pracodawców, tj. tzw. rekompensaty kosztów zatrudnienia nowego pracownika albo powierzenia zastępstwa innemu pracownikowi lub wypłaconej odprawy (art. 134a ust. 1 i 2 powyżej powołanej ustawy) nie stanowią podstawy do otrzymania rekompensaty pieniężnej za ewentualnie wypłacona odprawę przez pracodawcę, nie będącego strona postępowania, a zatrudniającego pracownika powołanego do służby przygotowawczej. Pełnie bowiem takiej służby nie spełnia przesłanek z art. 134a ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Związane jest ona z kształceniem (przeszkoleniem) w uczelniach wojskowych, szkołach podoficerskich i ośrodkach szkolenia, ewentualnie również w jednostkach wojskowych, kończącym się egzaminem.
Wobec powyższego należało stwierdzi, że uchybiono art. 61a §1 w zw. z art. 28-29 i w zw. z art. 34a ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP i dlatego należało umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję nr [...] Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 2019 r.
Pełnomocnik Spółki zarzucił w skardze, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło w warunkach rażącego naruszenia następujących przepisów (art. 156 §1 ust. 2 k.p.a.)":
art. 15 k.p.a., poprzez wydanie decyzji przez organ drugiej instancji na innej podstawie prawnej opierającej się na innej przyczynie materialnoprawnej odmowy wypłaty świadczenia rekompensującego wypłaconą odprawę przez pracodawcę zatrudniającemu pracownika powołanego do służby przygotowawczej, aniżeli wskazana w decyzji organu pierwszej instancji;
art. 28, art. 29 oraz art. 61a k.p.a. w zw. z art. 134a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1459 z późn. zm.), poprzez nieuzasadnione i bezpodstawne odmówienie przyznania pracodawcy statusu strony w niniejszym postępowaniu w związku z ubieganiem się o rekompensatę kosztów wypłaconej odprawy dla pracownika powołanego do służby przygotowawczej w ramach OT;
art. 134a ust. 1, 5, 7 w zw. z art. 125 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, poprzez niezasadne uznanie, iż pracodawcy zatrudniającemu pracownika powołanego do służby przygotowawczej, nie będącego żołnierzem rezerwy nie przysługuje rekompensata kosztów odprawy, wa w konsekwencji bezzasadne podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania o wypłatę świadczenia pieniężnego, podczas gdy skarżący należycie wypłacił pracownikowi powołanemu do służby terytorialnej odprawę, odpowiednio udokumentował wydatki związane z wypłaconą odprawą oraz złożył prawidłowy wniosek o wypłatę świadczenia pieniężnego, obejmującego koszty wypłaconej pracownikowi odprawy, a tym samym wniosek skarżącego o zwrot poniesionych wydatków był w pełni zasadny i zasługiwał na pozytywne rozpatrzenie praz poprze pominięcie wykładni celowościowej przedmiotowej regulacji w sytuacji, gdy w/w przepis powinien być stosowany tak, aby był najbardziej przydatnym środkiem osiągnięcia celu, który przewiduje ustawa;
art. 7 w zw. z art 8 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wszechstronnego rozpoznania sprawy oraz nienależyte zbadanie stanu faktycznego sprawy, biorąc pod uwagę interes społeczny i słuszny interes skarżącego przez co organ naruszył zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;
art. 105 § 1 k.p.a., poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie w wyniku dokonania oczywiście wadliwej wykładni przepisów prawa i uznanie, że skoro pracodawca zatrudniający pracownika powołanego do służby przygotowawczej niebędącego żołnierzem rezerwy nie ma prawa do zwrotu kosztów wypłaconej odprawy, to nie może być stroną w takim postępowaniu z uwagi na brak interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a.
Pełnomocnik Spółki podnosząc powyższe zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie jej uchylenie i zobowiązanie organu odwoławczego do wydania w określonym terminie decyzji wskazując sposób rozstrzygnięcia, tj. przyznanie pracodawcy świadczenia pieniężnego obejmującego rekompensatę kosztów odprawy w kwocie 1.064,65 zł wypłaconą pracownikowi w związku z powołaniem do służby przygotowawczej oraz zasądzenia od organu na rzecz Spółki kosztów postępowania.
Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i potrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie, a tym bardziej stwierdzenia jej nieważności, o co wnosił pełnomocnik Spółki.
Na wstępie podać należy, że zgodnie z art. 61 § k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Zgodnie z art. 61a k.p.a. tym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobą niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z przytoczonej regulacji wynika, iż odmowa wszczęcia postępowania może mieć miejsce, gdy wystąpi niedopuszczalność wszczęcia tego postępowania z przyczyn podmiotowych (żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną) bądź z przyczyn przedmiotowych (inne uzasadnione przyczyny).
Podkreślić należy, że art. 61 § 1 k.p.a. musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego.
Zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Istnienie interesu prawnego należy oceniać na gruncie norm prawa materialnego, który przesądza w rozumieniu art. 28 k.p.a. o przymiocie strony w postępowaniu administracyjnym. Sprawa administracyjna - jest to zespół okoliczności prawnych i faktycznych, w których organ administracji publicznej stosuje normę prawa administracyjnego w celu ustanowienia po stronie określonego podmiotu (podmiotów) sytuacji prawnej w postaci udzielania żądanego uprawnienia albo w postaci obciążenia z urzędu określonym obowiązkiem.
Przed rozpoznaniem odwołania niezbędne jest zbadanie przez organ drugiej instancji legitymacji procesowej podmiotów wnoszących ten środek zaskarżenia. Podkreślić należy, że prawo to jest niezależne od tego czy strona brała udział w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, a także od tego, kogo wskazano jako adresata tej decyzji. Ważne jest natomiast, aby strona wykazała, że ma do tego legitymację. Oznacza to, że odwołanie może wnieść jedynie osoba, która co do zasady mogła być stroną w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, czyli osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczyło to postępowanie. Wyznaczenie strony postępowania, zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji, powinno nastąpić w oparciu o przesłanki obiektywne (materialnoprawne). Podmiot, który nie może mieć statusu strony postępowania administracyjnego zakończonego decyzją wydaną w pierwszej instancji, nie może również wnieść skutecznie odwołania. Osoba ta może mieć interes we wzruszeniu takiej decyzji, lecz nie jest to interes, w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Z akt sprawy wynika, że Spółka w dniu 10 października 2018 r. skierowała do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. o wypłatę świadczenia, o którym mowa w art. 134a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1430).
Zgodnie z art. 134a ust. 1 i 2 powyżej powołanej ustawy, pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział kryzysowy przysługuje świadczenie pieniężne, zwane dalej "świadczeniem", za okres odbywania ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej przez tego żołnierza.
Świadczenie obejmuje wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia, poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza rezerwy, o którym mowa w ust. 1, lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy, a także wypłaty żołnierzowi rezerwy odprawy, o której mowa w art. 125.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował normę art. 134a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści tego przepisu wynika, że znajduje ona zastosowanie do żołnierzy rezerwy odbywających ćwiczenia wojskowe, pełniących okresową służbę wojskową lub terytorialną służbę wojskową rotacyjnie. Aby pracodawcy żołnierza przysługiwało skuteczne roszczenie o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres odbywania przez pracownika ćwiczeń wojskowych czy za okres pełnienia przez niego okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie muszą łącznie zaistnieć dwie przesłanki tj. pracownik będący żołnierzem musi pełnić powyższe czynności oraz pracownik ten musi być żołnierzem rezerwy. Brak zaistnienia jednej z powyższych przesłanek wyklucza więc możliwość przyznania pracodawcy omawianego świadczenia.
W świetle powyższego, koniecznym było także odkodowanie pojęcia "żołnierz rezerwy". Definicja tego pojęcia została umieszczona przez ustawodawcę w przepisie art. 99 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.o.RP, zgodnie z którym żołnierzem rezerwy jest osoba, która złożyła przysięgę wojskową i została przeniesiona do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w tym z zawodowej służby wojskowej lub ze służby kandydackiej, jeżeli w dalszym ciągu podlega obowiązkowi służby wojskowej.
Przenosząc powyższe uwagi na realia faktyczne niniejszej sprawy uznać należało, iż skarżona decyzja odpowiada prawu. Pracownik Spółki, którego dotyczy dochodzone w sprawie świadczenie pieniężne, nie wypełnia definicji pojęcia "żołnierz rezerwy" sformułowanej w powołanym art. 99 ust. 1 i ust. 2 przedmiotowej To zaś sprawia, iż w sprawie nie można było zastosować normy art. 134a tej ustawy gdyż - jak to już wyżej podkreślono - znajduje ona zastosowanie wyłącznie do żołnierzy rezerwy.
Skład orzekający podziela stanowisko organu, że pełnienie służby przygotowawczej, o której mowa w art 133 powoływanej ustawy nie spełnia przesłanek określonych w jej art. 134a ust. 1 i 2.
Podkreślić należy, że na każdym etapie postępowania administracyjnego organ administracji publicznej jest obowiązany badać czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, zatem czy może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wniosek podmiotu nie będącego stroną postępowania nie może być załatwiony tak jak to nakazuje art. 104 k.p.a. - co do istoty, ale odmiennie. W zależności od tego czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a k.p.a. - postanowienie o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. - decyzja o umorzeniu postępowania.
Przenosząc powyższe okoliczności na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ rozpatrujący odwołanie może podjąć jedno z rozstrzygnięć wskazanych w art. 138 k.p.a. W sytuacji, gdy ustali, że wnoszący odwołanie nie jest stroną, to wypełniona zostaje przesłanka bezprzedmiotowości postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.), która stworzyła po jego stronie, obowiązek umorzenia zainicjowanego przez nią postępowania. Natomiast stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną i nie był nią w postępowaniu przed organem pierwszej instancji w rozumieniu art. 28 k.p.a., to rozstrzygnięcie następuje w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, oraz iż przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).