II SA/Wa 1647/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-04-11
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
świadczenie uzupełniająceZUSwychowanie dziecires iudicatapostępowanie administracyjneodmowa wszczęcia postępowaniaprawo rodzinneubezpieczenie społeczne

WSA w Warszawie oddalił skargę na postanowienie Prezesa ZUS o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia uzupełniającego, uznając, że sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta.

Skarżąca E.S. wniosła o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, jednak organ odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na wcześniejszą, ostateczną decyzję odmawiającą przyznania świadczenia z powodu niespełnienia warunku wychowania czworga dzieci (jedno z dzieci zmarło w młodym wieku). Skarżąca argumentowała, że śmierć dziecka nie powinna być podstawą do uznania braku wychowania. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania ze względu na zasadę powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), ponieważ sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta.

Przedmiotem skargi E.S. było postanowienie Prezesa ZUS odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Organ powołał się na art. 61a § 1 k.p.a., wskazując, że sprawa została już ostatecznie rozstrzygnięta decyzją z maja 2019 r., która odmówiła przyznania świadczenia z powodu niespełnienia warunku wychowania co najmniej czworga dzieci. Organ uznał, że śmierć jednego z dzieci w wieku 2 lat i 5 miesięcy przerwała proces wychowawczy, uniemożliwiając spełnienie tego warunku. Skarżąca kwestionowała tę interpretację, powołując się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym śmierć dziecka nie powinna być traktowana jako długotrwałe zaprzestanie wykonywania władzy rodzicielskiej z winy rodzica. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd uznał, że Prezes ZUS prawidłowo zastosował art. 61a § 1 k.p.a., odmawiając wszczęcia postępowania, ponieważ sprawa była już prawomocnie rozstrzygnięta decyzją z maja 2019 r. Sąd podkreślił, że nie mógł badać merytorycznej zasadności tej wcześniejszej decyzji, a jedynie prawidłowość odmowy wszczęcia nowego postępowania z powodu zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Skarżąca nie przedstawiła nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby ponowne rozpatrzenie sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, śmierć dziecka nie może być traktowana jako długotrwałe zaprzestanie wykonywania władzy rodzicielskiej z winy rodzica, jednakże w sytuacji, gdy proces wychowawczy ustał w początkowej fazie z powodu śmierci dziecka, nie można uznać warunku wychowania czworga dzieci za spełniony.

Uzasadnienie

Sąd administracyjny, analizując sprawę odmowy wszczęcia postępowania, skupił się na zasadzie powagi rzeczy osądzonej. Wcześniejsza decyzja odmawiająca świadczenia z powodu niespełnienia warunku wychowania czworga dzieci (wskutek śmierci jednego z nich w młodym wieku) była ostateczna. Sąd nie badał meritum, ale potwierdził prawidłowość odmowy wszczęcia nowego postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.r.ś.u. art. 3

Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

k.p.a. art. 61 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 110

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ prawidłowo zastosował art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na zasadę powagi rzeczy osądzonej (res iudicata).

Odrzucone argumenty

Śmierć dziecka nie powinna być traktowana jako długotrwałe zaprzestanie wykonywania władzy rodzicielskiej z winy rodzica. Organ powinien rozpatrzyć sprawę merytorycznie, a nie odmawiać wszczęcia postępowania.

Godne uwagi sformułowania

nie można zatem uznać, że Skarżąca wychowała czworo dzieci, ponieważ wraz ze śmiercią jednego z nich nastąpiło długotrwałe zaprzestanie jego wychowywania O zrealizowaniu procesu wychowania można mówić wówczas, gdy dziecko jest na tyle rozwinięte i ukształtowane, że może w miarę samodzielnie funkcjonować w bieżącym życiu śmierć dziecka nie może stanowić o wypełnieniu przesłanki z art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, dotyczącej długotrwałego zaprzestania wykonywania władzy rodzicielskiej dwukrotne orzekanie w tej samej sprawie stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji.

Skład orzekający

Danuta Kania

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Kruszewska-Grońska

członek

Arkadiusz Koziarski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) w kontekście wniosków o świadczenia, gdzie wcześniejsze decyzje odmawiające były ostateczne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy wszczęcia postępowania, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia o świadczeniu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia społecznego i pokazuje, jak zasada powagi rzeczy osądzonej może wpływać na możliwość ponownego dochodzenia praw, nawet w obliczu odmiennej interpretacji przepisów.

Czy śmierć dziecka przekreśla szansę na świadczenie? Sąd wyjaśnia, kiedy ZUS może odmówić ponownego rozpatrzenia sprawy.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1647/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Koziarski
Danuta Kania /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Kruszewska-Grońska
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 303
art. 3
Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi E. S. (dalej: "Skarżąca") jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Z sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] maja 2019 r. E. S. zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303), odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie rodzicielskie może być przyznane matce, która: urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci; zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (...); jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiada prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; osiągnęła wiek 60 lat; nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.
Organ wskazał, że Skarżąca urodziła czworo dzieci. W okresie od dnia [...] maja 1975 r. do dnia [...] grudnia 1997 r. wychowywała troje dzieci poprzez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na niej względem tych dzieci. W przypadku czwartego dziecka, tj. M. S., urodzonego w dniu [...] listopada 1975 r. i zmarłego w dniu [...] kwietnia 1978 r., okres wychowywania był nieznaczny, ponieważ dziecko zmarło w wieku 2 lat i 5 miesięcy.
Nie można zatem uznać, zdaniem organu, że Skarżąca wychowała czworo dzieci, ponieważ wraz ze śmiercią jednego z nich nastąpiło długotrwałe zaprzestanie jego wychowywania, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki, rozumianym jako okres liczony od urodzenia dziecka do osiągnięcia przez nie pełnoletności.
Uwzględniając powyższe okoliczności faktyczne i prawne organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Wobec niewniesienia środka zaskarżenia od powyższej decyzji, stała się ona ostateczna.
W dniu [...] września 2022 r. E. S. złożyła do Prezesa ZUS kolejny wniosek o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
Decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu wskazał, że Skarżąca nie spełnia przesłanki koniecznej do uzyskania ww. świadczenia, określonej w art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051). Mianowicie, Skarżąca urodziła czworo dzieci, jednak ze względu na śmierć M. S. - wychowała troje dzieci poprzez stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających względem dzieci do czasu osiągnięcia pełnoletności. Nie został zatem spełniony, wynikający z ww. przepisu ustawy, warunek wychowania czworga dzieci.
Na skutek odwołania E. S., Prezes ZUS, decyzją z dnia [...] grudnia 2022r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw przysługujących im względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Z treści art. 1 ust. 2 ww. ustawy wynika, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest rodzajem rekompensaty dla rodzica, który ze względu na konieczność zajmowania się co najmniej czworgiem dzieci zrezygnował z aktywności zawodowej i nie wypracował sobie stosownego świadczenia emerytalnego. Nie każdy zatem przypadek urodzenia dziecka i sprawowania nad nim opieki może być uznany za wychowanie dziecka. Jeśli proces wychowawczy ustał w początkowej fazie, okres sprawowania pieczy nad dzieckiem nie stanowi dokonanego procesu wychowania dziecka w rozumieniu ustawy i nie jest wystarczający dla przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
O zrealizowaniu procesu wychowania można mówić wówczas, gdy dziecko jest na tyle rozwinięte i ukształtowane, że może w miarę samodzielnie funkcjonować w bieżącym życiu, w grupie społecznej, w społeczeństwie. W każdym konkretnym przypadku ustaleniu podlega zatem, czy czynności podejmowane przez matkę względem dziecka doprowadziły do jego wychowania, czyli do względnej samodzielności w jego bieżącym funkcjonowaniu, czy też z uwagi na wiek dziecka proces ten nie został zakończony (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 5729/21; z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt III OSK 2326/21; z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 15640/20; z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt I OSK 569/20; z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1020/20; CBOSA).
Uwzględniając powyższe organ wskazał, że jakkolwiek Skarżąca urodziła czworo dzieci, to jednak syn M. zmarł w wieku 2 lat i 5 miesięcy. Wraz ze śmiercią dziecka nastąpiło zaprzestanie uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki nad nim. Wychowanie syna M. ustało w początkowej fazie. Skoro proces wychowawczy ustał przedwcześnie, to nie można przyjąć, że warunek wychowania co najmniej czworga dzieci został spełniony.
Wnioskiem z dnia [...] marca 2023 r. E. S. po raz kolejny wystąpiła do Prezes ZUS o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie do treści art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 § 1 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Organ podniósł, że sprawa uprawnień do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego została w sposób ostateczny rozstrzygnięta decyzją odmowną z dnia [...] grudnia 2022 r. Skarżąca we wniosku nie powołała żadnych nowych okoliczności faktycznych mających wpływ na zmianę stanowiska zajętego w sprawie dotyczącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Powyższe skutkowało odmową wszczęcia postępowania.
Pismem z dnia [...] lipca 2023 r. E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Prezesa ZUS zarzucając naruszenie prawa "z powodu niewłaściwej interpretacji, że śmierć dziecka - nie z winy rodzica - jest wypełnieniem przesłanki z art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym dotyczącej długotrwałego zaprzestania wykonywania władzy rodzicielskiej".
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz "określenie prawidłowości postępowań przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toczących się postępowaniach począwszy od początku 2019 roku".
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że w latach siedemdziesiątych urodziła czworo dzieci. W 1978 r., po blisko półtorarocznej nieuleczalnej chorobie, zmarł jej syn – M. S..
Wskazała, że na skutek złożonych dotychczas wniosków o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego organ w dniu [...] maja 2019 r, a następnie w dniu [...] listopada 2022 r. wydał decyzje odmawiające przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. utrzymał zaś w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2022 r. Jako przyczynę odmowy organ wskazał okoliczność śmierci syna M. przed nieokreślonym okresem sprawowania funkcji opiekuńczo- wychowawczej nad nim. Wskazała, że w świetle orzecznictwa nie ma przeszkód, aby przyjąć, że matka wychowała dziecko nawet wtedy, gdy wychowywanie zostało przerwane (zakończyło się) wskutek śmierci dziecka, także w wieku niemowlęcym (tak NSA w wyroku z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt III OSK 2326/21). Z kolei w wyroku z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1207/20 Naczelny Sąd Administracyjny precyzyjnie wyjaśnił, iż śmierć dziecka nie może stanowić o wypełnieniu przesłanki z art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, dotyczącej długotrwałego zaprzestania wykonywania władzy rodzicielskiej. Przesłankę tę należy rozpoznawać przy uwzględnieniu elementów woli rodzica i podejmowaniu działań skutkujących zaprzestaniem wykonywania władzy rodzicielskiej. Śmierć dziecka jest okolicznością obiektywną, na którą rodzice nie mają wpływu (co do zasady) i nie może oznaczać "długotrwałego zaprzestania" przez rodziców wykonywania władzy rodzicielskiej w myśl art. 3 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy. Z kolei w wyroku z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 500/20 NSA stwierdził, że o zaprzestaniu wykonywania władzy rodzicielskiej w rozumieniu art. 3 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy można mówić wówczas, gdy rodzic nie wychowuje dziecka z przyczyn leżących po jego stronie a nie wtedy, gdy zaprzestaje wychowywania (sprawowania władzy rodzicielskiej) wskutek niezależnej od niego śmierci dziecka.
Uwzględniając powyższe Skarżąca wniosła o dokonanie oceny spełnienia przez nią ustawowych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że sprawa uprawnień Skarżącej do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego została w sposób ostateczny rozstrzygnięta decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. Skarżąca we wniosku z dnia [...] marca 2023 r. nie powołała żadnych nowych okoliczności faktycznych mających wpływ na zmianę stanowiska zajętego w sprawie wszczęcia postępowania w przedmiocie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postępowanie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r. stanowił art. 61a §1 k.p.a., zgodnie z którym w sytuacji, gdy żądanie o którym mowa w art. 61 k.p.a. (tj. żądanie wszczęcia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, jednak należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, a mianowicie, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, a także gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już merytoryczne rozstrzygnięcie.
Zaznaczyć również należy, iż na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym.
W rozpoznawanej sprawie jako przesłankę zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. organ powołał okoliczność uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy przyznania Skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Z akt sprawy bezspornie wynika, że Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2019r. nr [...] odmówił przyznania Skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego z powodu niespełnienia ustawowego warunku wychowania czworga dzieci. Podstawę materialnoprawną ww. decyzji stanowił art. 3 ww. ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W decyzji tej organ zawarł prawidłowe pouczenie o trybie i terminie wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bądź wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Decyzja ta została Skarżącej doręczona, co wynika z treści skargi. Skarżąca nie skorzystała z prawa wniesienia środka zaskarżenia od powyższej decyzji, zatem decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2019 r. uzyskała przymiot ostateczności i prawomocności.
Przepis art. 16 § 1 k.p.a. zawiera ustawową definicję decyzji ostatecznej, jako decyzji, od której nie służy środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Wydanie przez organ ostatecznej decyzji powoduje niemożność ponownego orzekania w tej samej sprawie w tzw. trybie podstawowym (zwykłym) bez uprzedniego usunięcia z obrotu prawnego tej decyzji. Wydanie decyzji w sprawie załatwionej już uprzednio decyzją ostateczną powoduje, że późniejsza decyzja, rozstrzygająca sprawę co do istoty, obarczona będzie wadą nieważności, o której mowa art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata).
Okoliczność, czy powaga rzeczy osądzonej w danym przypadku występuje, wymaga ustalenia tożsamości porównywanych spraw pod względem podmiotowym oraz przedmiotowym. Tożsamość podmiotowa ma miejsce wtedy, gdy w sprawie występują te same strony. Natomiast tożsamość w zakresie przedmiotu sprawy wyznacza tożsamość podstawy prawnej i faktycznej oraz treści żądania strony.
Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko organu, że w niniejszej sprawie zaistniała zarówno tożsamość podmiotowa jak i przedmiotowa, a w konsekwencji, że należało odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 61a § 1 k.p.a.
Stosownie bowiem do treści do art. 110 k.p.a., organ administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Z kolei zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., dwukrotne orzekanie w tej samej sprawie stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji. Wcześniejsze rozpatrzenie wniosku Skarżącej o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w oparciu o tożsamą podstawę prawną, zawartą w art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, wraz ze wspierającą argumentacją, powoduje, że na obecnym etapie brak było podstaw do przeprowadzenia przez organ postępowania z kolejnego wniosku Skarżącej o tożsamej treści i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.
Zaznaczyć należy, że niniejsza sprawa zainicjowana została wnioskiem Skarżącej o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego z dnia [...] marca 2023 r. We wniosku Skarżąca wskazała, że urodziła czworo dzieci – A., M., R., A. i M.. M. S., urodzony w dniu [...] listopada 1975r., zmarł w dniu [...] kwietnia 1978 r.
Okoliczności te - powołane we wniosku Skarżącej o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego z dnia [...] maja 2019 r. - były już przedmiotem oceny Prezesa ZUS przy wydawaniu decyzji z dnia [...] maja 2019 r. Skarżąca we wniosku z dnia [...] marca 2023 r. nie powołała nowych - mogących mieć wpływ na odmienne, merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy - okoliczności faktycznych w stosunku do tych, które powoływała w sprawie zakończonej ostateczną i prawomocną decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2019 r. Prezes ZUS nie miał zatem podstaw do tego, aby rozpatrzyć wniosek Skarżącej merytorycznie, tj. orzec co do istoty sprawy.
Trafnie zatem uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi nie tylko tożsamość podmiotowa, lecz również tożsamość przedmiotowa sprawy w zakresie podstawy prawnej i treści żądania strony. Zasadnie przy tym organ stwierdził, że okoliczności, które powołała Skarżąca w swym żądaniu z dnia [...] marca 2023 r. zostały wzięte pod uwagę w postępowaniu zakończonym ww. decyzją ostateczną. Nie stanowią one nowych, istotnych okoliczności faktycznych, które - biorąc pod uwagę przesłankę "wychowania" co najmniej czworga dzieci - mogłyby spowodować wydanie innej w swej istocie decyzji, aniżeli ww. decyzja ostateczna z dnia [...] maja 2019 r. Zastosowanie przez organ art. 61a § 1 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku Skarżącej z dnia [...] marca 2023 r. było zatem prawidłowe.
Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje argumentacja podniesiona w skardze. Istotne jest bowiem to, że Sąd nie mógł w postępowaniu zakończonym postanowieniem procesowym o odmowie wszczęcia postepowania rozstrzygać o zgodności z prawem ostatecznej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2019 r., a w istocie tego oczekuje Skarżąca domagając się dokonania oceny spełnienia ustawowych przesłanek przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Kontrolując sprawę ze skargi na postanowienie organu z dnia [...] czerwca 2023 r. Sąd mógł oceniać wyłącznie to, czy organ prawidłowo uznał, że istnieją podstawy do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Dodatkowo wskazać należy, że Sąd w niniejszym postępowaniu nie mógł również ocenić zgodności z prawem decyzji z dnia [...] grudnia 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2022 r. o odmowie przyznania Skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Przedmiotem oceny Sądu było wyłącznie postanowienie Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r.
Postanowienie to, wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a., jest w ocenie Sądu prawidłowe, a zarzuty skargi oceny tej nie podważają.
Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI