II SA/Wa 1640/20

II SA/Wa 1640/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Góra-Błaszczykowska /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Walawski
Łukasz Krzycki
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
III OSK 4928/21 - Postanowienie NSA z 2022-11-15
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
ART. 153, ART. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Janusz Walawski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2021 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga C. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] maja 2017 r. (data wpływu do organu – [...] maja 2017 r.) C. B. (zwany dalej: wnioskodawca, skarżący) zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (zwany dalej: Minister, organ) o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r., poz. 708 ze zm., zwana dalej: ustawą zaopatrzeniową).
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca szczegółowo opisał przebieg swojej służby, wyszczególniając okresy pełnienia służby oraz zajmowane stanowiska. Wskazał, że służbę mundurową pełnił przez ponad 21 lat, a w Sekcji [...] Służby Bezpieczeństwa Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w G.; pełnił tę służbę krótkotrwale, tj. od dnia [...] stycznia 1989 r. do dnia [...] marca
1999 r. Zaznaczył, że w opinii służbowej z tego okresu wskazano,
że nie posiadał przygotowania do wykonywania zadań służbowych i nie posiadał żadnego przeszkolenia do pracy w Służbie Bezpieczeństwa. Podkreślił, że po dniu 12 września 1989 r. rzetelnie i z narażeniem życia wykonywał zadania i obowiązki służbowe: "w pionie Policji kryminalnej", zgodnie ze złożonym ślubowaniem, z którego w pełni w każdym punkcie wywiązywał się wobec Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli. Skarżący stwierdził, że realizowane przez niego zadania wiązały się z bezpośrednim narażeniem życia i zdrowia, a także przez okres służby w Policji realizował zadania w sposób wzorowy, co znajduje odzwierciedlenie w załączonych opiniach służbowych. Wskazał także, że jego wniosek jest uzasadniony, ponieważ nigdy nie dokonał jakiegokolwiek przestępstwa, w tym polegającego na "działaniu na szkodę wolności i narodu polskiego", "gnębieniu", "biciu", "terroryzowaniu", "dławieniu" oraz "działaniu na rzecz obcego państwa", ani też nie popełnił żadnego innego przestępstwa, a także służbę w organach Służby Bezpieczeństwa pełnił krótkotrwale.
Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. Minister, działając na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, orzekł o odmowie wyłączenia stosowania wobec skarżącego przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
Wyrokiem z dnia 15 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 842/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi skarżącego na powołane wyżej rozstrzygnięcie, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, że organ naruszył art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Minister nie dokonał oceny, czy spełniona została ww. przesłanka, nie stwierdził, czy służba skarżącego wynosząca 1 rok i 4 dni była służbą krótkotrwałą. Sąd wskazał także, iż w sprawie niniejszej Minister nie kwestionował, że skarżący rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki po 12 września 1989 r. Sąd stwierdził, że ustawodawca nie wymaga w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, aby przez rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. rozumieć wyłącznie przypadek pełnienia służby z narażeniem zdrowia i życia.
W wytycznych dotyczących dalszego postępowania sformułowanych dla organu, Sąd zalecił przyjęcie przez Ministra, że w sprawie skarżącego spełniona została przesłanka określona w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej oraz dokonanie wyczerpującej oceny spełnienia przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zalecił także rozważenie, czy w sprawie tej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.
Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. Minister, działając na podstawie art. art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, orzekł o odmowie wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
W uzasadnieniu podjętej decyzji - po przedstawieniu uprzednio poczynionych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy oraz treści art. 8a ustawy zaopatrzeniowej Minister podał, że ww. przepis nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej. Przesłanki te są nieostre, co oznacza uznaniowy charakter postępowania.
Analizując pierwszą z przesłanek formalnych organ wskazał, że "krótkotrwałość" pełnienia służby musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako z zastrzeżeniem jej oceny przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Następnie organ dokonał wykładni językowej ww. pojęcia i uznał, że wolą ustawodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru ww. przepisu, pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Oceniając drugą określoną w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej przesłankę tj. "rzetelność wykonywania zadań i obowiązków" po dniu 12 września 1989 r. "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" organ zauważył, iż stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która powinna być każdorazowo oceniana indywidualnie.
Rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań, jak i poprzez gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych. Zawarty w tym warunku zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza, odnoszący się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.
Zadaniem organu jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego ww. przesłanki można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Warunek ten znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego i rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych zauważył, iż ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek, określających treść normy materialnoprawnej, podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Zdaniem organu, skoro całkowity okres służby wnioskodawcy wynosi 20 lat i 4 dni, zaś służba pełniona przez niego na rzecz totalitarnego państwa wynosi 1 rok i 4 dni, to uznać należy, że w sprawie spełniona została przesłanka "krótkotrwałości służby" określona w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.
W odniesieniu do przesłanki rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. Minister wskazał, że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez skarżącego w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, tym samym przyjmuje spełnienie przez wnioskodawcę spełnienie również przesłanki "rzetelnej służby" określonej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.
Zauważył, że z informacji dotyczącej przebiegu służby przekazanej przez Komendanta Głównego Policji wynika, iż wnioskodawcy w toku pełnionej służby w 2000 r. zostało nadane odznaczenie - Brązowy Krzyż Zasługi, a w 2001 r. otrzymał Brązową Odznakę "Zasłużony Policjant". Powyższe zasługi oraz okoliczność, że skarżący został zaliczony do drugiej grupy inwalidzkiej, a wskazane inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą i jest czasowe, nie mogą mieć w ocenie organu wpływu na wydanie rozstrzygnięcia z uwagi na świadome zaangażowanie skarżącego w realizację zadań z zakresu służby na rzecz państwa totalitarnego.
Wskazał dalej, że wnikliwa analiza materiału dowodowego (kopii akt osobowych o sygn. [...]) pozwala na domniemanie, iż skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania oceny, czy jego sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec niego ww. przepisu. Minister podkreślił, że rozpoczęcie przez wnioskodawcę służby w Służbie Bezpieczeństwa nie było efektem odgórnego przeniesienia służbowego, lecz wynikało z jego inicjatywy oraz z chęci podjęcia jej przez samego wnioskodawcę. Odzwierciedleniem powyższego jest raport z dnia 30 czerwca 1988 r., w którym ww. napisał: "(...) zwracam się z prośbą o wyrażenie zgody na rozpoczęcie przeze mnie pracy w organach Służby Bezpieczeństwa po odbyciu służby zasadniczej w [...] (...)." Dodatkowo w trakcie pełnienia służby w ww. strukturach skarżący podjął również studia stacjonarne w Wyższej Szkole Oficerskiej w L., a wniosek w tym zakresie umotywował tym, że: "(...) obecnie pracuję w Służbie Bezpieczeństwa w [...] w G. od [...] stycznia 1989 r. na etacie oficerskim, w związku z tym chciałbym zdobyć w najbliższym okresie niezbędne mi kwalifikacje do właściwego wykonywania zadań służbowych". Powyższe wskazuje na dążenie do podwyższenia kwalifikacji oraz rozwoju kariery zawodowej w przedmiotowej "organizacji’'.
Ponadto w opiniach służbowych (z 1988 r. oraz 1989 r.), za okres pełnienia służby przez wnioskodawcę w Służbie Bezpieczeństwa przedstawiono, że: "(...) Jego strona ideowa nie budzi zastrzeżeń (...)" oraz: "(...) pracowity, zdyscyplinowany i odpowiedzialny. Zainteresowany wykonywaną pracą. Wykonuje ustalenia, prowadzi rozmowy operacyjne, wywiady. Kandydat PZPR. Prezentuje światopogląd materialistyczny. Wykazuje zaangażowanie w pracy (...)". Jednocześnie w dokumentacji IPN znajduje się akt ślubowania na funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, w którym wskazano: "(...) obywatel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, świadom podejmowanych obowiązków funkcjonariusza pełniącego służbę w resorcie spraw wewnętrznych ślubuje służyć wiernie Socjalistycznej Ojczyźnie - Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Narodowi Polskiemu i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej(...)".
Minister zaznaczył, że Polska Zjednoczona Partia Robotnicza była masową partią kierującą autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką; partią dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego. Skoro wnioskodawca wyrażał chęć przystąpienia do PZPR to niewątpliwie identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego. W ocenie organu taka postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa, nie kwalifikuje sprawy jako szczególnie uzasadniony przypadek.
W konsekwencji Minister stwierdził, że służba oraz osiągnięcia skarżącego po dniu 12 września 1989 r., niewątpliwie zasługują na uznanie. Jednakże biorąc pod
uwagę całokształt służby w.w., a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., a także zważywszy na opisaną wyżej postawę wnioskodawcy w szczególności w kontekście podjętej inicjatywy w zakresie służby w strukturach Służby Bezpieczeństwa, powodują, że przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy jej art. 15c, art. 22a i art. 24a.
W skardze złożonej na powołaną decyzję do sądu administracyjnego, skarżący wniósł o jej uchylenie, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów w celu udowodnienia okoliczności pominiętych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, mających istotne znaczenie w niniejszej sprawie oraz zobowiązanie Ministra do wydania, w terminie określonym przez Sąd, decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wyłączającej stosowanie wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
1. zasad postępowania administracyjnego w zakresie określonym w art. 8 § 1, art. 9 art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79 § 1 i § 2, art. 79a § 1 i § 2, art. 81 i art. 86 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwana dalej: k.p.a.);
2. art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, które miało wpływ na wynik sprawy
3. oraz brak prawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy.
Uzasadniając skargę skarżący stwierdził, że w przeprowadzonym ponownie postępowaniu administracyjnym Minister z nieustalonych przyczyn, w dalszym ciągu nie podjął próby wyjaśnienia istotnej dla sprawy kwestii zawartej w uzasadnieniu wyroku WSA, tj. oceny spełnienia przesłanki określonej w art. 8a ust 1 ustawy zaopatrzeniowej. Organ dokonał wyłącznie analizy akt skarżącego będących w
dyspozycji IPN. Wykazał się przy tym niekompetencją i brakiem umiejętności
czytania ze zrozumieniem akt udostępnionych przez IPN. Jako przesłankę odmowną
Minister wskazał, że skarżący podjął studia stacjonarne w Wyższej Szkole
Oficerskiej w L. (raport z dnia [...] lutego 1989 r.) oraz dokument potwierdzający złożenie przez skarżącego "Ślubowania funkcjonariusza służby bezpieczeństwa i milicji obywatelskiej" i treści zawarte w rocie ślubowania. Organ jednak nie przeczytał w aktach IPN kolejnej karty jaką jest raport z dnia [...] czerwca 1989 r. o niekierowanie na studia w WSO w L. - dokument pozytywnie zaopiniowany (karta 030 i 031 akt IPN). Nie przeczytał też w ww. materiałach, że ślubowanie zostało złożone w ramach rozpoczęcia przez skarżącego służby w Milicji Obywatelskiej w styczniu 1987 r. i w tym czasie skarżący miał stopień szeregowego, a przyjmującym ślubowanie był oficer milicji obywatelskiej. Złożenie ślubowania w Milicji Obywatelskiej nawet przy obecnym stanie prawnym nie jest elementem dyskredytującym i nie powinno stanowić przesłanki odmownej. Ponadto dokonując analizy akt przekazanych przez IPN, Minister umyślnie nie przytoczył danych z jedynej opinii służbowej jaka znajduje się w aktach IPN (karty 054, 055, 056 i 057), w której skarżący jest określany następującymi zwrotami "Nie posiada przygotowania do wykonywania zadań służbowych", "W niewielkim stopniu zna zasady pracy", "Brak doświadczenia zawodowego", "Nie posiada żadnego przeszkolenia zawodowego do pracy w SB". Zdaniem skarżącego, organ prowadząc postępowanie w sposób zdecydowanie jednostronny i wyraźnie niekompetentny, dokonał analizy akt uzyskanych z IPN, co ewidentnie wskazuje na brak bezstronności i brak obiektywizmu w ocenie materiału dowodowego.
Stwierdził dalej, że nie zgadza się z argumentacją Ministra w zakresie oceny przesłanki "krótkotrwałości" jego służby. Uważa, że w jego przypadku, gdy okres służby na rzecz państwa totalitarnego obejmował czas 1 roku i 4 dni, przesłanka ta została spełniona. Spełnia też pozostałe przesłanki opisane w art. 8a warunkujące wyłączenie stosowania wobec niego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, przywołując argumentację tożsamą z zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 842/19 uchylił zaskarżoną decyzję. W przywołanym wyżej orzeczeniu, co przedstawiono wyżej, Sąd zalecił Ministrowi, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przyjęcie, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej i dokonanie wyczerpującej oceny spełnienia przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zalecił także rozważenie, czy w sprawie tej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie (tu: decyzja) były przedmiotem zaskarżenia.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).
W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, publ.: orzeczenia. nsa.gov.pl).
Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały po uprawomocnieniu się ww. wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1275/19.
W niniejszej sprawie znajduje również zastosowanie art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby.
W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył art. 170 w związku z art. 153 p.p.s.a. Nie uwzględnił bowiem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wydanym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku.
Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, zgodnie z którym minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: (1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz (2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).
Wydając decyzję odmowną w oparciu o ww. przepis, pomimo zobowiązania, organ nie rozważył w sposób wszechstronny i rzetelny wszelkich okoliczności sprawy, a w konsekwencji naruszył zasady procesowe, wymienione w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie tej decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 w związku z art. 11 i art. 8 k.p.a.
Wprawdzie w ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokonał oceny przesłanki "krótkotrwałości służby" skarżącego przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r." i uznał, że te warunki zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej zostały spełnione. Jednak wbrew zaleceniom Sądu, organ nie dokonał przekonującej oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Przedstawione w tym zakresie w zaskarżonej decyzji ustalenia organu sprowadzają się do wskazania, na podstawie informacji dotyczącej przebiegu służby przekazanej przez Komendanta Głównego Policji, że w toku pełnionej służby skarżący w 2000 r. został odznaczony - Brązowym Krzyżem Zasługi, a w 2001 r. Brązową odznaką "Zasłużony Policjant" oraz stwierdzenia, że skarżący został zaliczony do drugiej grupy inwalidzkiej, a wskazane inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą i jest czasowe. W oparciu o ww. ustalenia organ stwierdził, iż ww. odznaczenia (państwowe i resortowe) oraz pozostające w związku ze służbą inwalidztwo wnioskodawcy, nie są mogą mieć wpływu na ocenę przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", "z uwagi na świadome zaangażowanie skarżącego w realizację zadań z zakresu służby na rzecz państwa totalitarnego". Powyższe ustalenia organu wskazują, że w istocie zaniechał on oceny, czy skarżący legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie, szczególnie wyróżniającymi go na tle innych funkcjonariuszy. Nie uwzględnił też wynikającego z akt sprawy faktu, iż skarżący był jednym z funkcjonariuszy prowadzących śledztwo w sprawie zabójstwa [...]. Tak poważna sprawa niewątpliwie mogła zostać przydzielona tylko funkcjonariuszowi posiadającemu wybitne osiągnięcia w służbie. Tymczasem organ wskazał na przynależność skarżącego do partii PZPR, co pozwoliło na "domniemanie", że skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym. Na powyższe mają wskazywać opinie służbowe z 1988 r. i 1989 r. oraz fakt, że podjęcie przez skarżącego służby w SB wynikało z jego własnej inicjatywy, nadto w trakcie tej służby podjął studia stacjonarne w Wyższej Szkole Oficerskiej w L., "co wskazuje na dążenie do podwyższenia kwalifikacji oraz rozwoju kariery zawodowej w przedmiotowej organizacji".
Zdaniem Sądu, podnoszona przez organ okoliczność członkostwa w partii PZPR oraz "identyfikowanie się" z ustrojem PRL nie jest dla takiej oceny właściwa. Podkreślić także trzeba, że jak wynika z dokumentów sprawy, w tym powoływanej przez organ z opinii z [...] marca 1989 r., po maturze w 1986 r. skarżący odbywał służbę wojskową w Milicji Obywatelskiej, a po jej odbyciu rozpoczął pracę w SB. Wnioskodawca nie posiadał przeszkolenia zawodowego do pracy w SB, w związku z czym występowały trudności w realizowaniu przez niego bardziej skomplikowanych zadań. Podjęcie przez niego studiów w szkole oficerskiej niekoniecznie świadczy o "podwyższaniu kwalifikacji oraz rozwoju kariery zawodowej" w SB, lecz o dążeniu do zdobycia wykształcenia, wiedzy i umiejętności.
Zdaniem Sądu, przepis art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym zawiera dwa pojęcia niedookreślone: "krótkotrwała służba" i "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków", które to pojęcia definiują "szczególnie uzasadniony przypadek" w którym Minister może wyłączyć stosowanie wobec funkcjonariusza przepisów art. 15c, 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej. Sformułowanie zawarte w treści art. 8 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, a zwłaszcza bezpośrednie połączenie "szczególnie uzasadnionych przypadków" z pkt 1 i 2 [Minister może wyłączyć (...) w szczególnie uzasadnionych przypadkach (...) ze względu na: pkt 1 i 2 (...)] świadczy niezbicie o tym, że o istnieniu analizowanego szczególnie uzasadnionego przypadku przesądza krótkotrwałe pełnienie służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1464/19 (publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl), unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w istocie zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Z kolei w wyroku z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1669/19 (publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl.), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku wymaga zbadania, czy służba określonej osoby była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego – żadnych konotacji negatywnych.
By właściwie ocenić "przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku" w sprawie wnioskodawcy organ winien więc zbadać, czy w okresie służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, a więc w okresie od [...] stycznia 1989 r. do [...] stycznia 1990 r. skarżący realizował zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też zwykłe, standardowe działania podejmowane w służbie publicznej, tj. na rzecz państwa jako takiego w ramach służby publicznej. Z przepisu art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej wyraźnie wynika, że warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku jest powiązany z przesłanką krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. i rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. Ustalenia organu dotyczące tego, że skarżący był członkiem partii PZPR oraz podejmował działania w celu zdobycia wykształcenia, nie mogą zastąpić właściwych ustaleń dotyczących oceny pełnionej przez wnioskodawcę służby, tj. czy realizował on zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też zwykłe, standardowe działania podejmowane w służbie publicznej, tj. na rzecz państwa jako takiego w ramach służby publicznej.
W świetle powyższego nie można uznać, aby organ w sposób należyty rozważył, czy sytuacja skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. W istocie organ nie ocenił przebiegu służby skarżącego w oparciu o informację przekazaną przez Komendanta Głównego Policji, która przedstawia w sposób szczegółowy przebieg służby skarżącego, w tym awanse, nadane stopnie i wyróżnienia oraz odznaczenia i odznaki, a także w oparciu o pozostały, obszerny materiał dowodowy.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną wynikającą z uprzednio wydanego wyroku z dnia 15 listopada 2019 r. oraz z niniejszego wyroku, tj. podda ocenie kryterium "szczególnie uzasadnionego przypadku" służby skarżącego mając na względzie wskazaną powyżej argumentację. Dokona też wnikliwej oceny przebiegu jego służby odwołując się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Organ weźmie również pod uwagę, że nie dopełniając obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. naraża się na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji arbitralności i dowolności wydanej decyzji.
Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.