II SA/Wa 1155/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-12-03
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc materialnauchwałarada gminysystem oświatyopieka zastępczaRODOochrona danych osobowychniepełnoletnizasiłek szkolnystypendium szkolne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy dotyczącej pomocy materialnej dla uczniów, uznając zaistniałe w niej ograniczenia kręgu wnioskodawców i klauzule za sprzeczne z prawem, jednocześnie oddalając skargę w pozostałym zakresie.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody na uchwałę Rady Gminy w sprawie pomocy materialnej dla uczniów. Sąd, działając na skutek wyroku NSA, stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej załącznika nr 3, uznając za istotne naruszenie prawa zawężenie kręgu wnioskodawców (pominięcie osób sprawujących pieczę zastępczą) oraz nieuprawnione zastosowanie klauzuli o odpowiedzialności karnej. Skarga została oddalona w pozostałej części, w tym w zakresie żądania daty urodzenia ucznia, uznanej za uzasadnioną z praktycznych względów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Wojewody na uchwałę Rady Gminy dotyczącą pomocy materialnej dla uczniów w formie zasiłku szkolnego. Sprawa była wynikiem wcześniejszego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazał na sprzeczność między uzasadnieniem a rozstrzygnięciem wyroku WSA pierwszej instancji. Sąd administracyjny, kontrolując legalność uchwały, stwierdził nieważność załącznika nr 3 do uchwały w dwóch aspektach: po pierwsze, w części dotyczącej określenia wnioskodawców, gdzie Rada Gminy nie wymieniła osób sprawujących pieczę zastępczą nad dzieckiem, co stanowiło naruszenie art. 90n ust. 2 i art. 3 pkt 10 ustawy o systemie oświaty. Po drugie, sąd uznał za nieuprawnione zastosowanie klauzuli o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia do całej części A wniosku, podczas gdy ustawa ogranicza ją do oświadczeń o dochodach. W pozostałym zakresie, w tym w kwestii żądania daty urodzenia ucznia, sąd oddalił skargę, uznając te wymogi za uzasadnione z praktycznych względów identyfikacyjnych i proporcjonalne do celu przetwarzania danych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, Rada Gminy nie może zawężać kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o pomoc materialną, jeśli ustawa definiuje pojęcie "rodzica" w sposób szerszy, obejmujący również opiekunów prawnych i osoby sprawujące pieczę zastępczą.

Uzasadnienie

Ustawa o systemie oświaty definiuje "rodzica" szeroko, obejmując opiekunów prawnych i osoby sprawujące pieczę zastępczą. Rada Gminy, tworząc regulamin pomocy materialnej, nie może modyfikować tych ustawowych definicji ani ograniczać kręgu uprawnionych podmiotów, co stanowi istotne naruszenie prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (8)

Główne

u.s.o. art. 90n § ust. 2

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Świadczenia pomocy materialnej przyznawane są m.in. na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia. Definicja "rodzica" obejmuje także prawnych opiekunów dziecka oraz osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem.

u.s.o. art. 3 § pkt 10

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Definicja pojęcia "rodziców" obejmuje także prawnych opiekunów dziecka oraz osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem.

u.s.o. art. 90n § ust. 5a

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Odpowiedzialność karna za złożenie fałszywych zeznań odnosi się tylko do oświadczeń o wysokości dochodów oraz o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności.

P.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa.

RODO art. 5 § ust. 1 lit. c

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679

Dane osobowe muszą być adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane (zasada minimalizacji danych).

RODO art. 6 § ust. 1 lit. c i e

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679

Przetwarzanie danych jest zgodne z prawem, gdy jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze lub do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy oraz inne sądy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 90n ust. 2 i art. 3 pkt 10 u.s.o. poprzez zawężenie kręgu wnioskodawców o osoby sprawujące pieczę zastępczą. Naruszenie art. 90n ust. 5a u.s.o. poprzez nieuprawnione zastosowanie klauzuli o odpowiedzialności karnej do całości części A wniosku.

Odrzucone argumenty

Żądanie podania daty urodzenia ucznia we wniosku o pomoc materialną. Żądanie podania danych dotyczących członków rodziny ucznia (imię i nazwisko, miejsce pracy, stopień pokrewieństwa, źródło dochodu) oraz miejsca pracy ucznia. Żądanie wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych.

Godne uwagi sformułowania

Istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały. Rada Gminy nie może modyfikować regulacji zawartych na poziomie ustawy. Podanie daty urodzenia ucznia umożliwia jego identyfikację i nie narusza zasady minimalizacji danych.

Skład orzekający

Iwona Maciejuk

przewodniczący

Ewa Radziszewska-Krupa

sprawozdawca

Mateusz Rogala

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących pomocy materialnej dla uczniów, zakresu upoważnienia organów samorządu terytorialnego do tworzenia aktów prawa miejscowego, stosowania klauzul o odpowiedzialności karnej oraz przetwarzania danych osobowych w kontekście wniosków o świadczenia publiczne."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji uchwały Rady Gminy i może wymagać analizy w kontekście innych aktów prawnych i orzecznictwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych i materialnych związanych z pomocą publiczną dla uczniów, w tym interpretacji przepisów o ochronie danych osobowych i zakresu kompetencji organów samorządu. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne formułowanie aktów prawa miejscowego.

Rada Gminy nie może ograniczać prawa do pomocy uczniom – kluczowa interpretacja WSA ws. pieczy zastępczej i RODO.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1155/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-12-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Radziszewska-Krupa /sprawozdawca/
Iwona Maciejuk /przewodniczący/
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 561/25 - Wyrok NSA z 2025-09-03
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 750
art. 90n ust. 2, art. 3 pkt 10,
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
Dz.U. 2024 poz 935
art. 147 § 1, art. 151, art. 200, art. 205 § 2, art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1465
art. 90, art. 93 ust. 1, art. 85, art. 86
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant specjalista Monika Gieroń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...] w formie zasiłku szkolnego 1. stwierdza nieważność załącznika nr 3 do zaskarżonej uchwały w zakresie "CZĘŚCI A" w części: - PUNKT I. WNIOSKODAWCA – w zakresie niewymienienia wśród kategorii wnioskodawców, osób sprawujących pieczę zastępczą nad dzieckiem, - treści klauzuli: "jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia"; 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. zasądza od Gminy [...] na rzecz Wojewody [...] kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 lipca 2024r. sygn. akt III OSK 2771/22 po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Wojewody [...] (zwany dalej "Wojewodą") w:
- pkt 1 uchylił pkt 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 sierpnia 2022r. sygn. akt II SA/Wa 586/22 i przekazał sprawę - ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy [...] (zwana dalej "Radą Gminy") z [...] grudnia 2021r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...] - do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie
- pkt 2 zasądził od ww. Gminy na rzecz Wojewody 360 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
NSA w uzasadnieniu ww. orzeczenia stwierdził, że uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim przedstawiono w nim oceny prawne dotyczące załącznika nr 3 uchwały pozostaje w sprzeczności z treścią rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3 wyroku – oddalenie skargi. Z treści uzasadnienia wyroku wynika, że WSA za istotnie naruszające prawo uznał wyłączenie z kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o pomoc materialną o charakterze socjalnym opiekunów prawnych dziecka oraz osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem. Sąd wskazał wprost, że w związku z przyjętą oceną prawną należało stanąć na stanowisku, że ustalenia zawarte w § 7 ust. 1 pkt 1 załącznika nr 1 do uchwały oraz w częściach A "I. WNIOSKODAWCA" załączników Nr 2 i 3 do uchwały w sposób istotny naruszają prawo (s. 13 uzasadnienia). Z rozstrzygnięć zawartych w punktach 1 i 2 wyroku wynika jednak, że skarga w opisanym zakresie została uwzględniona w odniesieniu do § 7 ust. 1 pkt 1 załącznika Nr 1 do uchwały oraz w częściach A "I. WNIOSKODAWCA" załącznika nr 2. Pomimo jednoznacznego stwierdzenia przez WSA, że w omawianym zakresie również postanowienia części A "I. WNIOSKODAWCA" załącznika nr 3 istotnie naruszają prawo, skarga w tej części została oddalona. Zachodzi zatem ewidentna sprzeczność pomiędzy uzasadnieniem wyroku, a jego rozstrzygnięciem.
Wadliwość o analogicznym charakterze NSA wytknął w odniesieniu do rozstrzygnięcia, które odnosi się do załącznika nr 3 do uchwały – "CZĘŚCI A"-"III.OŚWIADCZENIE O SYTUACJI RODZINNEJ UCZNIA UZASADNIAJĄCE PRZYZYNANIE ŚWIADCZENIA POMOCY MATERIALNEJ O CHARAKTERZE SOCJALNYM W FORMIE ZASIŁKU SZKOLNEGO" - w zakresie, w jakim Rada Gminy za obligatoryjne uznała żądanie podania we wniosku danych dotyczących członków rodziny ucznia (tj. imię i nazwisko, miejsce pracy lub nauki, stopień pokrewieństwa, źródło dochodu wraz z kwotą uzyskaną z tego źródła) oraz miejsca pracy w odniesieniu do ucznia oraz w zakresie, w jakim treść klauzuli: "jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia", Rada Gminy odniosła do całości "CZĘŚCI A" wzoru wniosku.
NSA zaznaczył, że jak wynika z uzasadnienia wyroku, WSA przyjął, że żądanie przedmiotowych informacji nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. WSA ocenił, że zakres wymienionych danych wprost wykracza poza normę kompetencyjną, zaś ich obligatoryjność dla pozytywnego załatwienia wniosku stanowi nieuprawnione nałożenie na wnioskodawców nieprzewidzianego ustawą warunku, od którego uzależnione jest prawo przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym (stypendium szkolnego, zasiłku szkolnego)" - s. 16 uzasadnienia. Rozstrzygnięcie wyroku WSA uwzględniające skargę w omawianym zakresie odnosi się jednak wyłącznie do załącznika nr 2 do uchwały, który reguluje kwestie związane z wnioskiem o przyznanie stypendium szkolnego. Sąd pierwszej instancji pomimo przesądzenia, że omawiana wadliwość dotyczy również wniosku o zasiłek szkolny – załącznik nr 3 uchwały, oddalił skargę w przedmiotowym zakresie.
Na stronie 21 uzasadnienia wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdza: "Zasadnym natomiast okazał się zarzut Wojewody dotyczący zarzutu dotyczącego bezpodstawnego zamieszczenia w CZĘŚCI A załącznika nr 3 - "Informacji o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia", z uwagi na odniesienie tej klauzuli do całości CZĘŚCI A wniosku, gdyż zgodnie z przepisem art. 90n ust. 5a ustawy z 7 września 1991r. o systemie oświaty (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1915, dalej "u.s.o.") odpowiedzialność karna za złożenie fałszywych zeznań odnosi się tylko do oświadczeń o wysokości dochodów oraz o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, dlatego też odniesienie tej "informacji" do całości wniosku w istotny sposób narusza wskazany wyżej przepis ustawowy."
W ocenie NSA ocena ta nie znalazła potwierdzenia w rozstrzygnięciu zawartym w kwestionowanym skargą kasacyjną wyroku, albowiem w odniesieniu do załącznika nr 3 uchwały skarga została w całości oddalona.
NSA, z uwagi na podane rozbieżności pomiędzy jednoznacznymi ocenami prawnymi sformułowanymi w uzasadnieniu wyroku a rozstrzygnięciem zawartym w jego sentencji, uwzględnieniu podlegały zarzuty naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 5, art. 138, art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – pkt II.2.lit.a-c skargi kasacyjnej.
NSA nie podzielił natomiast zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 90f, art. 90n ust. 4 pkt 1 i 2 u.s.o. oraz art. 5 ust. 1 lit. c, art. 6 ust. 1 lit. c i e oraz ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy nr 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych) - Dz.Urz. UE. L 119 z 04.05.2016, zwanego dalej "RODO"). Wojewoda wywodzi, że powołane przepisy nie pozwalają na żądanie podania przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie pomocy materialnej dla uczniów daty urodzenia ucznia. Zdaniem Wojewody tak sformułowane wymogi wniosku naruszają art. 90n ust. 4 u.s.o., który w sposób kompleksowy reguluje obligatoryjne elementy jego treści. NSA tej oceny nie podzielił i podał, że adekwatnie do treści art. 90n. ust. 4 u.s.o. ab initio "Wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym zawiera w szczególności". Zamieszczenie takiej klauzuli przed enumeratywnym wskazaniem elementów wniosku o przyznanie pomocy (pkt 1-4 ust. 4 art. 90n) dowodzi tego, że z jednej strony ustawodawca określa jego obligatoryjne komponenty formalne, z drugiej zaś pozostawia przestrzeń na ustanowienie dodatkowych jego elementów, jeżeli jest to celowe. Co więcej, w art. 90n ust. 4 pkt 3 u.s.o. podano, że wniosek ma zawierać "dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z zastrzeżeniem ust. 5".
Zdaniem NSA rację ma zatem Sąd pierwszej instancji, że żądanie podania we wniosku daty urodzenia dziecka pozwala na szybką identyfikację ucznia w razie, gdy ma takie samo imię i nazwisko, jak inny uczeń, który złożył wniosek. Konsekwencją przyjętej oceny, że domaganie się podania wieku ucznia we wniosku o przyznanie pomocy materialnej nie narusza art. 90n ust. 4 oraz 90f u.o.s.o. musi być konkluzja, że żądanie to nie narusza również art. 5 ust. 1 lit. c oraz art. 6 ust. 1 lit. c i e RODO. Jeżeli bowiem pozyskanie przedmiotowych danych osobowych dotyczących wieku dziecka oceniono jako legalne, to nie można jednocześnie przyjąć, iż są nadmiarowe (art. 5 ust. 1 lit. c) i zbędne z uwagi na cel ich przetwarzania (art. 6 ust. 1 lit. c i e).
Dystrybucja środków na pomoc materialną dla uczniów jest niewątpliwie zadaniem ustawowym, obciążającym jednostki organizacyjne, które aby go zrealizować gromadzą dane osobowe podmiotów, które się o taką pomoc ubiegają. Jeżeli przyjęto, że gromadzenie danych osobowych dziecka w postacie jego daty urodzenia jest prawnie dopuszczalne i pozwala na optymalizację rozpoznania wniosku o przyznanie mu pomocy materialnej, to nie ma podstaw, aby zasadnie twierdzić, że gromadzenie tych danych jest nadmiarowe i zbędne, z uwagi na przyjęty cel ich przetwarzania. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 lit. a RODO w zw. z art. 90n ust. 4 pkt 1 i 2 u.s.o. i art. 5 ust. 1 lit. c RODO. Przetwarzanie danych osobowych wszystkich podmiotów ujawnionych we wniosku o przyznanie pomocy materialnej dla uczniów jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi – art. 6 ust. 1 lit. e RODO. Kwestia wyrażenia zgody na przetwarzanie tych danych w klauzuli stanowiącej załącznik do wniosku jest więc pomijalna i z założenia nie stanowi istotnego naruszenia prawa w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g.
2. Rada Gminy ww. uchwałą, na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 14a ustawy z 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2021r., poz. 1372 ze zm., zwana dalej "u.s.g.") i art. 90f u.s.o. przyjęła w § 1 Regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...] (załącznik nr 1 do uchwały) oraz określiła wzór wniosku o przyznanie stypendium szkolnego (załącznik nr 2 do uchwały) oraz wzór wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego (załącznik nr 3 do uchwały).
3. Skarżący pismem z 28 lutego 2022r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. uchwałę Rady Gminy w części wnosząc o:
1) orzeczenie nieważności załącznika nr 1 do ww. uchwały w części, tj. w zakresie ustaleń zawartych w: § 7 ust. 1 pkt 1 w zakresie, w jakim Rada ograniczyła krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o stypendium szkolne, pomijając tym samym osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem; oraz § 8 ust. 1 pkt 3 i 4, w zakresie, w jakim Rada zobowiązała wnioskodawców do złożenia wraz z wnioskiem o przyznanie stypendium szkolnego następujących dokumentów: odcinków renty, emerytury lub wypłat alimentów oraz decyzję o przyznaniu dodatków mieszkaniowych;
2) orzeczenie nieważności załącznika nr 2 do ww. uchwały, określającego wzór wniosku o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego, w części, tj. w zakresie ustaleń zawartych w "CZĘŚCI A":
a) "I. WNIOSKODAWCA" - w zakresie, w jakim Rada Gminy ograniczyła krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego pomijając tym samym osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem;
b) "II. DANE UCZNIA/SŁUCHACZA/WYCHOWANKA - w zakresie, w jakim Rada Gminy za obligatoryjne uznała żądanie podania we wniosku daty urodzenia ucznia/słuchacza/wychowanka;
c) "III. OŚWIADCZENIE O SYTUACJI RODZINNEJ I MATERIALNEJ UCZNIA/SŁUCHACZA/WYCHOWANKA UZASADNIAJĄCE PRZYZNANIE ŚWIADCZENIA POMOCY MATERIALNEJ O CHARAKTERZE SOCJALNYM W FORMIE STYPENDIUM SZKOLNEGO" - w zakresie, w jakim Rada Gminy za obligatoryjne uznała żądanie podania we wniosku danych dotyczących członków rodziny ucznia (imię i nazwisko, miejsce pracy lub nauki, stopień pokrewieństwa, źródło dochodu wraz z kwotą uzyskaną z tego źródła) oraz miejsca pracy w odniesieniu do ucznia;
d) oraz w odniesieniu do klauzuli: "Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych zawartych we wniosku, dla celów związanych z przyznaniem stypendium szkolnego", ód której Rada uzależniła przyznanie stypendium szkolnego;
3) orzeczenie nieważności załącznika nr 3 do ww. uchwały, określającego wzór wniosku o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie zasiłku szkolnego, w części, tj. w zakresie ustaleń zawartych w "CZĘŚCI A":
a) "I. WNIOSKODAWCA" - w zakresie, w jakim Rada Gminy ograniczyła krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie zasiłku szkolnego pomijając tym samym osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem;
b) "II. DANE UCZNIA" - w zakresie, w jakim Rada Gminy za obligatoryjne uznała żądanie podania we wniosku daty urodzenia ucznia;
c) "III. OŚWIADCZENIE O SYTUACJI RODZINNEJ UCZNIA UZASADNIAJĄCE PRZYZNANIE ŚWIADCZENIA POMOCY MATERIALNEJ O CHARAKTERZE SOCJALNYM W FORMIE ZASIŁKU SZKOLNEGO" - w zakresie, w jakim Rada Gminy za obligatoryjne uznała żądanie podania we wniosku danych dotyczących członków rodziny ucznia (imię i nazwisko, stopień pokrewieństwa);
d) w odniesieniu do sformułowania zamieszczonego w "CZĘŚCI A" wzoru wniosku: "Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych zawartych we wniosku, dla celów związanych z przyznaniem zasiłku szkolnego", od której to zgody Rada uzależniła przyznanie zasiłku szkolnego;
e) w zakresie, w jakim treść klauzuli: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia" Rada Gminy odniosła do całości "CZĘŚCI A" wzoru wniosku.
4) zasądzenie na rzecz Wojewody kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wojewoda w uzasadnieniu skargi stwierdził, że ustalenia zawarte w § 7 ust. 1 pkt 1 załącznika nr 1 do ww. uchwały oraz w częściach A "I. WNIOSKODAWCA" załączników nr 2 i 3 do uchwały w sposób istotny naruszają prawo w zakresie, w jakim Rada Gminy dokonała zawężenia kręgu wnioskodawców uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie pomocy materialnej dla uczniów w formie stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego, nie uwzględniając przy tym podmiotów sprawujących pieczę nad dzieckiem. Wobec powyższego Rada Gminy dokonała nieuprawnionej modyfikacji uregulowań zawartych w art. 90n ust. 2 u.s.o., w zakresie ustalenia kręgu podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym.
Zdaniem Wojewody Rada Gminy nie ma upoważnienia do modyfikacji regulacji zawartych na poziomie ustawy w zakresie zawężenia kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym, więc istnieje zakaz modyfikacji przepisów, czy pojęć ustawowych, tworzenia w uchwale własnych definicji pojęć, jak i ustalania znaczenia określeń ustawowych. Niezgodność z prawem tworzenia w uchwale regulacji określonych na poziomie ustawy, jest uzasadnioną okolicznością, że interpretacja wprowadzonych w uchwale zmodyfikowanych regulacji zawartych w ustawie, może prowadzić do całkowitej lub częściowej zmiany intencji prawodawcy. Lokalny prawodawca, wprowadzając w akcie prawnym określone pojęcia czy ustalenia daje wyraz temu, że zamierza przypisać definiowanym zwrotom nie tylko inne znaczenie niż w języku potocznym, ale także inne znaczenie niż powszechnie przyjmuje się to w innych aktach prawnych. W przypadku dokonania w uchwale modyfikacji regulacji ustawowych, istnieje realna możliwość, że interpretacja tak skonstruowanych postanowień uchwały w oderwaniu od aktu pierwotnego spowoduje zmianę znaczeniowo-prawną regulacji wprowadzoną na poziomie ustawy. W sprawie ustalenia uchwały, a tym samym krąg podmiotów nimi określony ogranicza w sposób nieuprawniony regulacje u.s.o. w tym zakresie.
Wojewoda za istotnie naruszające prawo uznał ustalenie Rady Gminy zawarte w § 8 ust. 1 pkt 3 i 4 załącznika nr 1 do uchwały, w zakresie, w jakim Rada zobowiązała wnioskodawców do złożenia wraz z wnioskiem o przyznanie stypendium szkolnego następujących dokumentów: odcinków renty, emerytury lub wypłat alimentów (pkt 3) oraz decyzji o przyznaniu dodatków mieszkaniowych (pkt 4). Stwierdził ponadto, że w świetle przepisów u.s.o. Rada Gminy nie posiada upoważnienia do żądania przedłożenia wraz z wnioskiem odcinków renty, emerytury lub wypłat alimentów, czy decyzji o przyznaniu dodatków mieszkaniowych. Żądanie przedłożenia wraz z wnioskiem o przyznanie stypendium szkolnego tego rodzaju dokumentów jest działaniem naruszającym w sposób istotny przepisy u.s.o. Żądane we wnioskach dane dotyczące członków rodziny wnioskodawcy (imię i nazwisko, miejsce pracy lub nauki, stopień pokrewieństwa, źródło dochodu wraz z kwotą uzyskaną z tego źródła) oraz data urodzenia czy miejsce pracy ucznia nie są niezbędne do realizacji celu, dla którego miałyby być te dane przetwarzane, w tym zbierane. Zakres tych danych wprost wykracza poza normę kompetencyjną. Obligatoryjność tych danych stanowi nieuprawnione nałożenie na wnioskodawców nieprzewidzianego ustawą warunku, od którego uzależnione jest prawo przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym (stypendium szkolnego, zasiłku szkolnego). Używanie tych danych na potrzeby oznaczenia strony postępowania administracyjnego, w przypadku gdy brak przepisu wprost stanowiącego podstawę dla przetwarzania tej danej, jest nadmiarowe, niezgodne z zasadą minimalizacji danych wyrażoną w art. 5 ust. 1 lit. c RODO.
Zdaniem Wojewody obligatoryjność podania kwestionowanych w skardze danych pozostaje zatem w sprzeczności z zasadą minimalizacji danych. Zgodnie z tą zasadą zbierane dane osobowe muszą być adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne, do celów, w których są przetwarzane ("minimalizacja danych"). Warunek ten w kwestionowanej uchwale ten nie został spełniony, bo nie ma przepisu prawnego, podstawy prawnej zawierających upoważnienie dla Rady Gminy do żądania we wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, czy zasiłku szkolnego podania wskazanych danych członków rodziny wnioskodawcy (imienia i nazwiska, miejsca pracy lub nauki, stopnia pokrewieństwa, źródeł dochodu wraz z kwotą uzyskaną z tych źródeł) czy danych dotyczących ucznia (daty urodzenia, miejsca pracy). Żądanie tych danych bez wyraźnej podstawy prawnej stanowi o przekroczeniu zakresu upoważnienia ustawowego.
Wzory ww. wniosków dotyczą danych chronionych prawnie, do przetwarzania których musi istnieć wyraźna delegacja ustawowa, która nie może pozostać domniemaną. Zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. c i e oraz ust. 3 RODO przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy - i w takim zakresie, w jakim - spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków: przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze lub przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi. Wojewoda stwierdził, że podstawa przetwarzania, o którym mowa w ust. 1 lit. c i e, musi być określona: w prawie Unii lub w prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator. Istotnym jest, że cel przetwarzania musi być określony w tej podstawie prawnej lub, w przypadku przetwarzania, o którym mowa w ust. 1 lit. e - musi być ono niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi. Podstawa prawna może zawierać przepisy szczegółowe dostosowujące stosowanie przepisów niniejszego rozporządzenia, w tym: ogólne warunki zgodności z prawem przetwarzania przez administratora; rodzaj danych podlegających przetwarzaniu; osoby, których dane dotyczą; podmioty, którym można ujawnić dane osobowe; cele, w których można je ujawnić; ograniczenia celu; okresy przechowywania; oraz operacje i procedury przetwarzania, w tym środki zapewniające zgodność z prawem i rzetelność przetwarzania, w tym w innych szczególnych sytuacjach związanych z przetwarzaniem, o których mowa w rozdziale IX. Prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego muszą służyć zatem realizacji celu, który leży w interesie publicznym, oraz być proporcjonalne do wyznaczonego, prawnie uzasadnionego celu.
Nadto w "CZĘŚCI A" załącznika nr 2 i 3 do uchwały, Rada Gminy zawarła klauzule dotyczące wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych zawartych we wniosku, dla celów związanych z przyznaniem stypendium szkolnego lub zasiłku szkolnego. Wprowadzając te klauzule Rada Gminy w sposób nieuprawniony, zawęziła krąg wnioskodawców, uzależniając możliwość ubiegania się o stypendium szkolne, czy zasiłek szkolny i przyznanie tych świadczeń od wyrażenia takiej zgody. Oprócz tego, że Rada Gminy nie posiada delegacji do egzekwowania wyrażenia zgody na przetwarzanie danych zawartych we wnioskach przez wnioskodawcę ubiegającego się o pomoc materialną o charakterze socjalnym, to żądanie to odnosi się także do wyrażenia zgody na przetwarzanie danych, których Rada Gminy nie ma podstaw żądać we wnioskach. Wprowadzenie obowiązku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych zawartych we wnioskach stanowi w sposób istotny naruszenie prawa.
Dodatkowo Rada Gminy w załączniku nr 3 do uchwały pod "CZĘŚCIĄ A" zawarła klauzulę: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia" upoważnienie do uprzedzania o takiej odpowiedzialności musi wynikać z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie (wyrok SN z 18 maja 2009r., IV KK 459/08). Każdorazowo zatem, gdy ustawodawca zamierza nadać wymaganym oświadczeniom składanym przez zainteresowane podmioty rygor odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (zeznań), to rygor ten wprowadza wprost do ustawy. Ustalając wówczas kompetencję organu samorządu do określenia wzoru wniosku, deklaracji lub podobnego formularza, ustawodawca wprost przewiduje w treści upoważnienia wymóg pouczenia o odpowiedzialności karnej. Zgodnie z art. 90n ust. 5a u.s.o. klauzula, o której mowa w tym przepisie odnosi się do oświadczeń, o których mowa w ust. 4 pkt 3 i ust. 5 tego artykułu - do danych uzasadniających przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z zastrzeżeniem że w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Zdaniem Wojewody klauzula "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia" odnosi się do całości "CZĘŚCI A" załącznika nr 3 do uchwały. Zawarcie tej klauzuli pod częścią wniosku, wobec którego nie nałożono ustawowego obowiązku, wykracza poza upoważnienie ustawowe. Okoliczność, że kwestionowana uchwała stanowi akt prawa miejscowego, w konsekwencji normatywny akt wykonawczy, oznacza że Rada Gminy, podejmując ww. uchwałę i określając regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy, nie może wykraczać poza granice upoważnienia określonego w u.s.o. Z art. 94 Konstytucji RP wynika bowiem, że każdy akt prawa miejscowego ma charakter wykonawczy w stosunku do ustaw, a jako taki winien on być oparty na ustawie upoważniającej i nie przekraczać zakresu upoważnienia. Zamieszczenie w treści uchwały obowiązków nieznajdujących uzasadnienia prawnego oraz norm istotnie naruszających przepisy prawa powoduje konieczność stwierdzenia nieważności uchwały w części określonej w petitum skargi.
4. Rada Gminy w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie w w zakresie:
1) zarzutów dotyczących ustaleń w CZĘŚCI A, II DANE UCZNIA/SŁUCHACZA/WYCHOWANKA oraz III OŚWIADCZNENIE O SYTUCJI RODZINNEJ I MATERIALNEJ (...) załącznika nr 2 do uchwały;
2) zarzutów dotyczących ustaleń w CZĘŚCI A, II DANE UCZNIA/SŁUCHACZA/WYCHOWANKA oraz III OŚWIADCZNENIE O SYTUCJI RODZINNEJ I MATERIALNEJ (...) załącznika nr 3 do uchwały;
3) zarzutu dotyczącego zawarcia w CZĘŚCI A, załącznika nr 2 do uchwały oświadczenia o treści: "Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych zawartych we wniosku, dla celów związanych z przyznaniem stypendium szkolnego.";
4) zarzutu dotyczącego zawarcia w CZĘŚCI A, załącznika nr 3 do uchwały oświadczenia o treści: " Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych zawartych we wniosku, dla celów związanych z przyznaniem stypendium szkolnego.".
Rada Gminy nie uznała za uzasadniony zarzutu naruszenia § 7 ust. 1 pkt 1 Regulaminu - zakresie pominięcia w tym przepisie jako wnioskodawców osób sprawujących pieczę zastępczą nad dzieckiem i stwierdziła, że wzory wniosków o przyznanie świadczenia (stanowiące załączniki nr 2 i 3 do uchwały w CZĘŚCI A, I. WNIOSKODAWCA) nie powinny wskazywać osób sprawujących pieczę zastępczą jako osób uprawnionych do złożenia wniosku. Rada Gminy stwierdziła też, że nie jest niezgodny z prawem § 8 ust. 1 pkt 3 i 4 Regulaminu, stanowiącego załącznik nr 1, w zakresie w jakim zobowiązywał wnioskodawców do przedłożenia wraz z wnioskiem o udzielenie świadczenia odcinków renty, emerytury lub wypłat alimentów oraz decyzji o przyznanych dodatkach mieszkaniowych, gdyż nie narusza art. 90n ust. 4 i 5 u.s.o. Z ww. przepisów wprost wynika, że wraz z wnioskiem można domagać się dostarczenia zaświadczenia lub oświadczenia o dochodach, względnie zaświadczenia lub oświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Żądanie odcinków rent, emerytur, wypłat alimentów lub decyzji o przyznanych dodatkach można uznać za wykraczające poza delegację ustawową. Żądanie podania danych dotyczących członka rodziny ucznia (jego imienia, nazwiska i stopnia pokrewieństwa w załączniku nr 2 i 3, a także miejsca pracy oraz kwot z poszczególnych źródeł dochodów w załączniku nr 2) nie pozostaje w sprzeczności z wynikającą z przepisów RODO zasadą minimalizacji danych. W w tym zakresie skarga Wojewody jest bezzasadna, bo informacje te są niezbędne do prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskującego o przyznanie pomocy materialnej, a co za tym idzie dla ustalenia istnienia przesłanek przyznania świadczenia oraz jego wysokości. Dane dotyczące daty urodzenia ucznia, mają umożliwić jego identyfikację np. w przypadku, gdyby kilku uczniów miało takie samo imię i nazwisko. Pozostałe kwestionowane przez Wojewodę informację służą ustaleniu sytuacji dochodowej w rodzinie ucznia ubiegającego się o pomoc materialną i jako takie również są niezbędne dla podjęcia decyzji o przyznaniu świadczenia. Żądanie tego rodzaju informacji jest ogólnie przyjętą praktyką w przypadku odbierania oświadczeń o sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o prawo pomocy i nie można uznać, aby ich żądanie stało w sprzeczności z przepisami o ochronie danych osobowych. W związku z powyższym Rada stwierdziła, że zarzut Wojewody jest w tym zakresie chybiony.
Rada Gminy, odnosząc się do zarzutu bezzasadnego zawarcia w CZĘŚCI A wzorów wniosków w załączniku nr 2 i nr 3 oświadczenia o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych zawartych we wniosku, dla celów związanych z przyznaniem stypendium szkolnego stwierdziła, że jest on nieuzasadniony. Warunkiem udzielania pomocy jest przetworzenie danych przekazanych przez wnioskodawcę w celu ustalenia prawa do świadczenia. Zatem złożenie tego rodzaju oświadczenia przez wnioskodawcę jest konieczne. Rada Gminy odnosząc się do zarzutu zamieszczenia w CZĘŚCI A załącznika nr 3 informacji o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, z uwagi na odniesienie tej klauzuli do całości CZĘŚCI A wniosku, wyjaśniła, że zgodnie z art. 90n ust. 5a u.s.o. odpowiedzialność karna za złożenie fałszywych zeznań odnosi się tylko do oświadczeń o wysokości dochodów oraz o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, dlatego rzeczywiście odniesienie tej informacji do całości wniosku można uznać za zbyt daleko idące.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Skargę, w związku z prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2024r. sygn. akt III OSK 2771/22, należało uwzględnić jedynie w części.
2. Należy zauważyć na wstępie, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 ., poz. 935, zwana dalej "P.p.s.a."), Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Natomiast zgodnie z art. 147 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 P.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części., na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Stosownie do art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
3. Przedmiotem sądowej kontroli legalności w sprawie - w związku z wydanym w sprawie ww. wyrokiem NSA z 11 lipca 2024r. sygn. akt III OSK 2771/22 - jest uchwała Rady Gminy [...] z [...] grudnia 2021r. nr [...] w zakresie udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...] w formie zasiłku szkolnego.
Przy tak zakreślonych granicach skargi, Sąd w punkcie wyjścia wyjaśnia, że podstawy do stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy wyznaczają przepisy u.s.g. W myśl art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Wprowadzając sankcję nieważności, jako następstwo sprzeczności z prawem uchwały lub zarządzenia, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania takiej sankcji.
W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy, a więc uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być zaakceptowane w demokratycznym państwie prawnym, które wpływają na treść uchwały lub zarządzenia (por. wyrok NSA z 11 lutego 1998r. sygn. akt II SA/Wr 1459/07, publ. OSS 1988, nr 3, poz. 79 oraz wyrok NSA z 8 lutego 1996r. sygn. akt SA/Gd 327/95).
Do takich naruszeń zalicza się między innymi naruszenie przepisów wyznaczających kompetencje do wydania aktu lub brak podstawy prawnej, bądź naruszenie przepisów prawa ustrojowego lub przepisów prawa materialnego przez wadliwą ich wykładnię oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał, jeżeli na skutek tego naruszenia zapadła uchwała innej treści, niż gdyby naruszenie to nie wystąpiło (por: M. Stahl, Z. Kmieciak "Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny" [w]: Samorząd terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-1023).
O istotnym naruszeniu prawa można zatem mówić wówczas, gdy naruszenie dotyczy przepisów prawa ustrojowego, materialnego czy procedury podejmowania aktów (por. wyroki NSA z 11 lutego 1998r. sygn. akt II SA/Wr 1459/97, publ. OwSS 1998/3/79; z 8 lutego 1996r. sygn. akt SA/Gd 327/95, publ. OwSS 1996, nr 3, poz. 90; z 26 lipca 2012r. sygn. akt I OSK 679/12 i sygn. akt I OSK 997/12).
Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić więc tylko wtedy, gdy pozostaje ona w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawa, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu.
Z kolei za nieistotne naruszenie prawa należy uznać takie naruszenie, które jest mniej doniosłe w porównaniu z innymi przypadkami wadliwości, jak np. nieścisłość prawna czy też błąd, który nie ma wpływu na istotną treść aktu organu gminy. Takie naruszenia są jedynie przesłanką do wskazania, że akt został wydany z naruszeniem prawa, ale nie stanowią przesłanki do stwierdzenia jego nieważności.
O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały, w trybie określonym w art. 90 u.s.g. (art. 91 ust. 1 zd. drugie u.s.g.). Organem nadzoru jest natomiast z mocy art. 86 u.s.g. wojewoda.
Wojewoda nadzór nad działalnością gminną sprawuje na podstawie kryterium zgodności z prawem (art. 85 u.s.g.). Stosownie do treści art. 93 ust. 1 u.s.g., wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego przez organ nadzoru w zakresie stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy, nie jest dopuszczalne po upływie ustawowego terminu 30 dni od dnia ich doręczenia.
Upływ tego terminu nie wyłącza jednak badania legalności takiej uchwały lub zarządzenia. Wojewoda może bowiem zaskarżyć je do sądu administracyjnego, który dokona ich kontroli co do zgodności z prawem.
Organ nadzoru, wnosząc skargę do Sądu administracyjnego, nie jest przy tym ograniczony terminem zaskarżenia, o którym mowa w art. 53 P.p.s.a. Wskazane w art. 94 ust. 1 u.s.g. ograniczenie możliwości stwierdzenia nieważności uchwały (upływ jednego roku od dnia jej podjęcia) nie obejmuje aktów prawa miejscowego.
Dodatkowo wskazać należy, że nawet zmiana lub uchylenie uchwały będącej aktem prawa miejscowego, a w konsekwencji tego utrata mocy obowiązującej uchwały, nie czyni bezprzedmiotowym rozpoznania wniesionej skargi i nie uzasadnia umorzenia postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Przy ocenie zgodności z prawem uchwały należy bowiem wziąć pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej podejmowania.
4. Sąd, mając na względzie ww. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2024r. sygn. akt III OSK 2771/22, uchylający jedynie w części ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 sierpnia 2022r. sygn. akt II SA/Wa 586/22, dokonał oceny zasadności zawartych w ww. skardze zarzutów Wojewody w przedmiocie wskazanego w skardze załącznika nr 3 zaskarżonej uchwały, oraz uznał, że zasługują one w znaczącej części na uwzględnienie.
Po pierwsze Sąd przyjął, że Rada Gminy w ww. załączniku nr 3 do ww. uchwały dokonała zawężenia kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o udzielenie pomocy materialnej w formie zasiłku szkolnego, a więc zmodyfikowała w sposób nieuprawniony unormowania zawarte w art. 90n ust. 2 u.s.o. w zakresie kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o udzielenie pomocy materialnej w formie zasiłku szkolnego. W ocenie Sądu w tym zakresie, zasadny był więc zarzut Wojewody o naruszeniu art. 90n ust. 2 u.s.o. Przepis ten stanowi, że świadczenia pomocy materialnej przyznawane są m.in. na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia. W art. 3 pkt 10 u.s.o. zawarto natomiast definicję pojęcia "rodziców", wskazując, że należy przez nie rozumieć także prawnych opiekunów dziecka oraz osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem.
Brak upoważnienia Rady Gminy do modyfikacji regulacji zawartych na poziomie ustawy – u.s.o. - w zakresie zawężenia kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym oznacza zakaz modyfikacji przepisów czy pojęć ustawowych, tworzenia w uchwale własnych definicji pojęć, jak i ustalania znaczenia określeń ustawowych.
Niezgodność z prawem tworzenia w uchwale regulacji określonych na poziomie ustawy (u.o.s.), jest uzasadnioną okolicznością, że interpretacja wprowadzonych w uchwale zmodyfikowanych regulacji zawartych w u.s.o., może prowadzić do całkowitej lub częściowej zmiany intencji prawodawcy.
Rada Gminy, uchwalając załącznik nr 3 do ww. uchwały w "Części A" PUNKT 1 WNIOSKODAWCA, przez nie wskazanie podmiotów sprawujących pieczę na dzieckiem w kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o udzielenie pomocy materialnej w formie zasiłku szkolnego - zawęziła krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o udzielenie pomocy materialnej w formie zasiłku szkolnego. Tym samym Rada Gminy przekroczyła przyznaną jej delegację ustawową, bowiem doprowadziła do modyfikacji norm wynikających z art. 90n ust. 2 i art. 3 pkt 10 u.s.o. Zaakceptowanie ww. zapisu regulaminu pozbawiłoby prawa do uzyskania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dziecko, nad którym sprawowana jest piecza zastępcza. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd o niedopuszczalności powtarzania w akcie prawa miejscowego postanowień ustaw lub ich modyfikacji (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2008r. sygn. II OSK 370/07). Tym samym rację miał Wojewoda, podnosząc, że Rada Gminy zawęziła krąg wnioskodawców uprawnionych do złożenia wniosku o udzielenie pomocy materialnej w formie zasiłku szkolnego.
W ocenie Sądu, wprowadzenie i pozostawienie w obrocie prawnym regulacji zawężających zakres przedmiotowy określony w akcie rangi ustawowej, spowodowałoby zmianę znaczenia prawnego danego pojęcia oraz brak jednolitości, nie tylko na poziomie ustawodawczym, ale również w zakresie judykatury. Sąd podziela zatem w pełni stanowisko Wojewody, który kwalifikuje zarówno działania polegające na modyfikacji norm powszechnie obowiązujących, jak i podjęcie ustaleń uchwały sprzecznych z tymi normami, jako rażące naruszenia prawa, skutkujące nieważnością stosownych zapisów uchwały.
W ocenie Sądu zasadnym był też zarzut naruszenia przez Radę Gminy w załączniku nr 3 do zaskarżonej uchwały w zakresie ustaleń zawartych w "CZĘŚCI A" – w zakresie, w jakim Rada za obligatoryjne uznała posłużenie się zwrotem "jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia" do całości "CZĘŚCI A" wzoru wniosku. Zakres ww. oświadczenia nie jest niezbędny do realizacji celu, dla którego zebrane dane mogłyby być przetwarzane. Wykracza zatem poza normę kompetencyjną oraz stanowi nieuprawnione nałożenie na wnioskodawców nieprzewidzianego ustawą warunku, od którego uzależnione jest prawo przyznania pomocy materialnej w postaci zasiłku szkolnego. Żądanie podania ww. informacji bez wyraźnej podstawy prawnej stanowi o przekroczeniu zakresu upoważnienia ustawowego.
Sąd, mając powyższe na względzie za zasadne uznał podniesione w skardze zarzuty i na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji, stwierdzając nieważność załącznika nr 3 do zaskarżonej uchwały w zakresie "CZĘŚCI A" w części:
- PUNKT I. WNIOSKODAWCA – w zakresie niewymienienia wśród kategorii wnioskodawców, osób sprawujących pieczę zastępczą nad dzieckiem,
- treści klauzuli: "jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia".
5. Sąd nie podzielił natomiast wniosku Wojewody o uznanie za rażące naruszenie prawa ustaleń zawartych załączniku nr 3 do zaskarżonej uchwały w "CZĘŚCI A" w zakresie, w jakim Rada za obligatoryjne uznała żądanie podania we wniosku danych w postaci daty urodzenia dziecka.
Sąd zauważa, że za podaniem przez wnioskodawcę takich danych przemawiają, po pierwsze, względy praktyczne, gdyż umożliwiają identyfikację ucznia w przypadku, gdy kilku uczniów nosi takie samo nazwisko i imię, co – jak wskazuje doświadczenie – nie jest wcale zjawiskiem rzadkim. Po drugie, z podanych wyżej względów, żądanie takich danych, mimo iż nie jest oparte na "pozytywnym" przepisie prawa, to jednak nie może być traktowane jako nadmiarowe i niezgodne z omówioną wcześniej zasadą minimalizacji danych osobowych, wyrażoną w art. 5 ust. 1 lit. c) RODO.
Nie może bowiem umykać z pola widzenia fakt, że niepodanie takich danych (tj. daty urodzenia dziecka) może w określonych sytuacjach, jak choćby przykładu opisanego wyżej, mieć istotny wpływ na załatwienie wniosku i przyznanie ww. uprawnienia, jeśli nie będzie można zidentyfikować ucznia ubiegającego o świadczenie. W ocenie Sądu, żądanie to nie może być więc traktowane jako nieuprawnione tworzenie przez Radę Gminy dodatkowych, nieprzewidzianych ustawą przesłanek warunkujących prawo do otrzymania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie ww. Gminy, sprzecznych z zasadą legalizmu.
Wręcz przeciwnie, zauważyć należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. c i e oraz ust. 3 RODO przetwarzanie jest zgodne z prawem w przypadkach, gdy spełniony jest co najmniej jeden z warunków: przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze lub przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi. Podstawa przetwarzania, o którym mowa w ust. 1 lit. c i e, musi być określona: w prawie Unii lub w prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator. Istotnym jest, że cel przetwarzania musi być określony w tej podstawie prawnej lub, w przypadku przetwarzania, o którym mowa w ust. 1 lit. e - musi być ono niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi.
W realiach sprawy i zawartego, a kwestionowanego przez Wojewodę, obowiązku podania daty urodzenia dziecka, w ocenie Sądu, niewątpliwie dane te podlegają przetwarzaniu w interesie publicznym oraz są proporcjonalne do wyznaczonego, prawnie uzasadnionego celu, tj. udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...]. Sąd, mając powyższe na względzie, oddalił w tym zakresie skargę Wojewody, na mocy art. 151 P.p.s.a. (punkt drugi sentencji).
6. Sąd postanowił, na wniosek Wojewody, o zasądzeniu na jego rzecz na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.) kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł (punkt trzeci sentencji).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI