II SA/Wa 1581/04

II SA/Wa 1581/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-08-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2005r. sprawy ze skargi L. D. na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2004r. nr [...] w przedmiocie przekazania sprawy do rozpatrzenia Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2004r. nr [...], 2) zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
II SA/Wa 1581/04
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2004r. Minister Obrony Narodowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 144 kpa i §33 pkt 4 lit. 1 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej nr 2/MON z dnia 23 stycznia 2004r. w sprawie rozszerzenia zakresu czynności osób zajmujących kierownicze stanowiska Ministerstwa Obrony Narodowej (Dz. Urz. z 2004r. Nr 1, poz. 2), po rozpoznaniu wniosku L. D. o ponowne rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Biura Emerytalnego w B. nr [...] z dnia [...] lutego 2002r. w przedmiocie zawieszenia wypłaty emerytury wojskowej, utrzymał w mocy postanowienie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004r.
W uzasadnieniu podał, że w dniu 16 kwietnia 2004r. L. D. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji dyrektora WBE w B. w przedmiocie zawieszenia wypłaty emerytury wojskowej za okres od dnia 1 lutego 2002r. do dnia 31 lipca 2003r.
Minister Obrony Narodowej postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004r. przekazał powyższy wniosek do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B., jako właściwego do jego rozpatrzenia.
Rozpoznając wniosek L. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ stwierdził, że sprawa zgodności z prawem decyzji dyrektora WBE w B. nie podlega badaniu przez organ administracyjny, bowiem została wydana przez organ emerytalny i dotyczy świadczenia otrzymywanego przez wnioskodawcę.
Odnosząc się do cytowanego przez L. D. art. 11 ustawy z dnia 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tj. Dz. U. z 2004r., Nr 8, poz. 66) Minister Obrony Narodowej wskazał, iż jego zapis dotyczący stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach nieuregulowanych w ustawie ma zastosowanie tylko w trakcie prowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia w formie decyzji świadczenia emerytalnego należnego byłemu żołnierzowi zawodowemu.
Natomiast w kwestii zaskarżenia wspomnianych decyzji, obowiązujące przepisy prawa przewidują pełną kontrolę decyzji wydawanych przez wojskowe organy emerytalne w trybie sądowym, a nie sądowoadministracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 31 ust. 4 powołanej ustawy, od decyzji WBE przysługuje .odwołanie do właściwego sądu powszechnego według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
W ocenie organu przyjęta konstrukcja rozpoznawania odwołania w trybie sądowym wyklucza stosowanie instytucji odwołania przewidzianej w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Takie rozwiązanie wyklucza również inne instytucje prawne przewidziane w Kpa jako instrumenty kontroli i weryfikacji decyzji, w tym stwierdzenie nieważności decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. D. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu:
1) naruszenie norm prawa procesowego poprzez niezastosowanie art. 11 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w zw. z art. 107 § 1 i § 3 kpa, art. 65 § 1 kpa, art. 15 kpa oraz błędne zastosowanie art. 4 wojskowej ustawy emerytalnej,
2) naruszenie norm prawa materialnego poprzez rażąco błędne zastosowanie art. 41 ust. 2 ww. ustawy w zw. z art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 25 maja 2001r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006 (Dz. U. Nr 76 poz. 804 ze zm.)
i wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia wydanego w I instancji oraz postanowienia Ministra Obrony Narodowej zaskarżonego w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu podniósł, że jedynym środkiem eliminacji z obrotu prawnego rażąco naruszającej prawo decyzji dyrektora WBE w B. jest, z uwagi na treść art. 11 wojskowej ustawy emerytalnej i odpowiednie stosowanie Kpa, środek nadzwyczajny, nieuregulowany w wojskowej ustawie emerytalnej, w postaci wniosku o stwierdzenie nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, względnie w postaci wniosku o zmianę w trybie nadzoru na podstawie art. 154 § 1 kpa.
Powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z 22 października 2003r. sygn. akt II VK 112/03 oraz wyroki Sądu Apelacyjnego w B.
W opinii skarżącego Minister Obrony Narodowej jest organem właściwym do weryfikacji decyzji w trybie nadzwyczajnym jako organ nadrzędny nad dyrektorem WBE w B., a sprawa w tym zakresie jest sprawą administracyjną, zaś przekazanie sprawy do sądu powszechnego jest bezzasadne, gdyż art. 65 kpa ma zastosowanie wyłącznie w przedmiocie przekazywania spraw według właściwości pomiędzy organami administracyjnymi.
Skarżący zarzucił również organowi, że powołuje się w sposób nieuprawniony na orzeczenia NSA, które zapadły w całkowicie innych sprawach, natomiast pomija orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie, np. postanowienie z dnia 28 maja 2002r. sygn. akt II UKN 356/01, OSN, nr 3, poz. 52.
W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje ustalenia, zarówno faktyczne, jak i prawne, wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał dodatkowo na treść przepisu art. 180 § 1 kpa oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996r. III ARN 70/95, OSNAP 1996 Nr 18, poz. 258 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2004r. sygn. II SA 1421/03.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a mianowicie Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednak Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Przesłanką materialnoprawną zaskarżonego postanowienia jest przepis art. 65 § 1 kpa. Zgodnie z jego brzmieniem, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwym w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
W rozpoznawanej sprawie decyzja Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z dnia [....] lutego 2002r. nr [...] dotyczy świadczenia emerytalnego, a zatem reguluje sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Natomiast stosownie do treści art. 180 § 1 kpa w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Dodać należy, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się - zgodnie z brzmieniem art. 180 § 2 kpa - m.in. sprawy wynikające z przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym i rentowym, zaś organami odwoławczymi w tych sprawach, na podstawie art. 181 kpa są organy określone w przepisach odrębnych.
Ustalenie prawa i wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych, następuje w formie decyzji administracyjnej, wydawanej przez wojskowy organ emerytalny. Kwestię tę reguluje przepis art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (tekst jedn. z 2002r. Dz. U. Nr 11, poz. 108 ze zm.). Natomiast stosownie do brzmienia art. 31 ust 4 cytowanej ustawy, od powyższej decyzji przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Z kolei postępowanie z zakresu ubezpieczeń społecznych zostało uregulowane w art. 4778 - 477l4 i art. 476 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z treścią art. 476 § 2 pkt 2 kpc, przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczące emerytur i rent, zaś przez organy rentowe rozumie się - według art. 476 § 4 pkt 3 - wojskowe organy emerytalne oraz organy emerytalne resortów wewnętrznych i sprawiedliwości, a także inne organy wojskowe oraz organy resortów spraw wewnętrznych i sprawiedliwości, właściwe do wydania decyzji, a których mowa w cytowanym już wyżej przepisie art. 476 § 2 kpc.
Analiza przytoczonych powyżej przepisów, jak również przepisu art. 4778 § 1 kpc (do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych), art. 477 kpc (termin i sposób odwołania), art. 47710 kpc (treść odwołania i jego warunki formalne) oraz art. 47714 § 1 i 2 kpc (sposoby rozstrzygania), prowadzi do wniosku, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie odwoławcze toczy się według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego i przepisy te tworzą pełny system rozpoznawania spraw przez sądy powszechne.
Mając powyższe na względzie przyznać należy rację organowi, który w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyraził pogląd, że od decyzji dotyczącej wypłaty świadczenia emerytalnego wydanej przez wojskowy organ emerytalny skarżącemu przysługuje jedynie odwołanie do właściwego sądu powszechnego według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Reasumując, rozpoznawana sprawa faktycznie nie leży w kompetencji Ministra Obrony Narodowej.
Rzecz jednak w tym, że w razie stwierdzenia takiej sytuacji nie może on wydać postanowienia na podstawie art. 65 § 1 kpa i przesłać wniosek skarżącego do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B.
Wszak przepis ten nakłada - co już wyżej zasygnalizowano - obowiązek na organ niewłaściwy w sprawie, niezwłoczne przekazanie jej do właściwego organu. Poprzez pojęcie organ administracji publicznej rozumieć należy organy administracji rządowej, jak i organy jednostek samorządowych, czyli podstawowe organy wchodzące do struktury administracji w państwie (vide: B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz 2004r. str. 6). Zgodnie z art. 5 § 2 pkt 3 kpa organami administracji publicznej są ministrowie, centralne organy administracji rządowej, wojewodowie działające ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2 tj. inne organy państwowe oraz inne podmioty powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumienia do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej.
Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie organ przekazał sprawę do Sądu, ,jako organu właściwego w sprawie", to uznać należy, że treść tego postanowienia pozostaje w jaskrawej sprzeczności z treścią art. 65 § 1 kpa, bowiem Sąd nie jest - w myśl cytowanych już wyżej przepisów - organem administracji publicznej. Zatem zaskarżone rozstrzygnięcie pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w nim przepisu prawa, przy czym nie chodzi tu o błąd wykładni prawa, lecz o przekroczenie tego prawa w sposób jasny i jednoznaczny. Stąd też zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
W rozpoznawanej sprawie organ winien zastosować się do dyspozycji art. 66 § 3 kpa i wydać postanowienie o zwrocie wniosku skarżącemu.
W świetle powyższego na podstawie art. 145 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.