II SA/Wa 1580/24

II SA/Wa 1580/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Pośpiech-Kłak
Joanna Kruszewska-Grońska /sprawozdawca/
Sławomir Fularski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 1236
par. 4 ust. 1 pkt 5
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości  uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia  zasadniczego.
Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
art. 1 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
art. 6 pkt 2 lit. c
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi P.J. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym w niniejszej sprawie rozkazem personalnym z [...] czerwca 2024 r. nr [...] Komendant Główny Policji (dalej: "KGP", "organ odwoławczy", "organ drugiej instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta [...] Policji (dalej: "K[...]P", "organ pierwszej instancji") z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] odmawiający mł. asp. P.J. (dalej: "skarżący") przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika od 23 września 2001 r. do 30 września 2006 r.
Do wydania zaskarżonego rozkazu personalnego doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Raportem z 7 listopada 2023 r. skarżący wystąpił do K[...]P o ustalenie prawa do wzrostu uposażenia z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym swoich rodziców – B.J. i T.J. od 23 września 2001 r. do dnia 30 września 2006 r. Do raportu załączył następujące dokumenty:
- postanowienie Wójta Gminy [...] z [...] października 2023 r. o odmowie wydania skarżącemu zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 23 września 2001 r. do 30 września 2006 r. oraz wniosek o wydanie ww. zaświadczenia;
- oświadczenie z 13 października 2023 r., w którym skarżący wskazał, że w okresie od 23 września 2001 r. do 30 września 2006 r. wykonywał prace w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, położonym w [...], takie jak: zbiory owoców (jabłka, gruszki, porzeczki, wiśnie) oraz warzyw (pomidory gruntowe, papryka gruntowa i ogórki gruntowe), sadzenie i zbiór ziemniaków, zbiory zbóż i zwożenie słomy, zabiegi pielęgnacyjne owoców i warzyw (nawożenie, nawadnianie, sadzenie, sianie, przycinanie, pielenie), orka, koszenie, kultywowanie i bronowanie;
- zaświadczenie Starosty [...] z [...] września 2023 r., w którym wskazano, iż rodzice skarżącego nabyli (na mocy aktu notarialnego z [...] sierpnia 1988 r. Rep. [...]) gospodarstwo rolne o powierzchni 13,85 ha, przekazane potem (aktami notarialnymi z [...] października 2014 r., Rep. [...]; z [...] listopada 2017 r., Rep. [...] i z [...] grudnia 2017 r. Rep. [...]) synowi, tj. skarżącemu, który to do dnia wydania niniejszego zaświadczenia widnieje w ewidencji gruntów prowadzonej dla gminy [...];
- zaświadczenie Dyrektora Zespołu Szkół [...] w [...] z [...] października 2023 r. potwierdzające, że skarżący uczęszczał w latach 2000-2004 do Liceum Ogólnokształcącego, a w latach 2004-2006 do dwuletniego Policealnego Studium Zawodowego, gdzie nauka odbywała się w systemie dziennym od poniedziałku do piątku, zaś w trakcie jej trwania skarżący nie był zameldowany w internacie;
- zaświadczenie z rejestru PESEL dotyczące adresów zameldowania skarżącego;
- zaświadczenie Wójta Gminy [...] z [...] października 2023 r., wedle którego skarżący nigdy nie posiadał meldunku stałego w Gminie [...];
- zeznania świadków W.K. i S.D. z 13 października 2023 r.;
- zaświadczenia o zameldowaniu ww. świadków.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tym zebraniu dokumentacji (także tej przedłożonej przez skarżącego na wezwanie organu pierwszej instancji) oraz przesłuchaniu w ramach pomocy prawnej dwóch zgłoszonych przez skarżącego świadków, K[...]P rozkazem personalnym z [...] kwietnia 2024 r. nr [...], w oparciu o art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 145 ze zm.) w związku z § 4 ust. 1 oraz § 5 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1236 ze zm.; dalej: "rozp. z 2001 r.") oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 54, poz. 310; dalej: "w.o.p."), odmówił skarżącemu przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od 23 września 2001 r. do 30 września 2006 r.
W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia skarżącego, przedstawione dokumenty, a w szczególności zeznania świadków, nie dają podstaw do przyjęcia, iż spełnia on wszystkie wymogi, określone w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 197 ze zm.; dalej też: "u.s.r."), pozwalające na uznanie go za domownika w okresie od 23 września 2001 r. do 30 września 2006 r. w gospodarstwie rolnym jego rodziców.
Zdaniem K[...]P, nie sposób przyjąć, aby skarżący - z uwagi na aktywność związaną z edukacją (w latach 2002-2006 był objęty obowiązkiem szkolnym) - mógł systematycznie i stale wykonywać czynności mające kluczowe znaczenie dla gospodarstwa rolnego. Jak skarżący podał w oświadczeniu z 22 listopada 2023 r., w roku szkolnym prace wykonywał po powrocie ze szkoły popołudniami od około 3 do 5 godzin dziennie w godzinach od 14:00-15:00 do 19:00-20:00. Natomiast w czasie wakacji, ferii zimowych i dni wolnych od szkoły (poza niedzielami) prace zajmowały mu cały dzień, tj. około dwunastu godzin. Przygotowania do zajęć szkolnych trwały od około 1 do 1,5 godziny dziennie, zazwyczaj wieczorem, a odpoczynek trwał około godziny w porze nocnej. Z kolei dojazd do szkoły zajmował mu około 34 minut w obie strony. Organ pierwszej instancji ocenił, że nie jest możliwe, by skarżący, pracując w gospodarstwie po powrocie ze szkoły, poświęcał tak mało czasu na odpoczynek, sen i podstawowe czynności życiowe. Obecność w szkole, która stanowiła większą część dnia, przy uwzględnieniu czasu niezbędnego na: powrót do domu, wypoczynek (w tym sen), zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, przygotowanie do zajęć szkolnych, powodowała, iż w miejscu położenia gospodarstwa rolnego mógł być on aktywny wyłącznie przez kilka godzin. Organ pierwszej instancji nie zakwestionował pracy skarżącego w gospodarstwie jego rodziców, ale stwierdził, że nie mogła ona przekraczać pewnej intensywności wymaganej od małoletnich dzieci zamieszkujących wraz z członkami rodziny prowadzącymi gospodarstwo rolne oraz nie mogła być niezbędna do prawidłowego funkcjonowania tego gospodarstwa. Była to więc doraźna pomoc świadczona przez dziecko na rzecz rolników prowadzących gospodarstwo rolne.
Ponadto w 2003 r., po ukończeniu 18 roku życia, skarżący odbył kurs na prawo jazdy, a zdobycie tego rodzaju uprawnień wymagało nie tylko przeszkolenia teoretycznego, lecz także zrealizowania odpowiedniej liczby godzin zajęć praktycznych, co umożliwia przystąpienie do egzaminów: teoretycznego i praktycznego. Również w życiorysie, złożonym do akt osobowych, skarżący przyznał, iż podczas nauki w liceum, czyli w latach 2000-2004, aktywnie uczestniczył w szkoleniach i obozach związanych z profilem szkoły. Zaangażowanie w ww. aktywności pozaszkolne musiało znacznie ograniczyć jego pracę w gospodarstwie rolnym.
K[...]P zwrócił też uwagę, że w dokumentacji związanej z przyjęciem do służby w Policji, skarżący nie przedstawił żadnej informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców.
Odnosząc się do zeznań świadków, organ pierwszej instancji odnotował, iż są one mało precyzyjne, fragmentaryczne, nie określają dostatecznie poszczególnych czynności wykonywanych przez skarżącego - tak, aby można było bezsprzecznie zakwalifikować jego pracę w gospodarstwie rolnym jako stałą. W szczególności świadkowie nie potwierdzili wykonywania przez skarżącego konkretnych czynności.
Jak podsumował K[...]P, nie sposób uznać, że uprawa zbóż, warzyw oraz owoców na areale 13,85 ha wymagała stałej pracy skarżącego, skoro na stałe w gospodarstwie tym pracowali oboje jego rodzice, dysponując sprzętem w postaci: ciągnika rolniczego [...], ciągnika rolniczego [...], opryskiwacza sadowniczego [...], opryskiwacza polowego [...], wózka widłowego, sadzarki do warzyw, glebogryzarki, pługu dwu- i trzyskibowego, brony, talerzówki, opielacza, świdra sadowniczego, kosiarki sadowniczej, kosiarko-rozdrabniacza, siewnika do zboża, rozsiewacza do nawozów, rozsiewacza do wapna, dwóch przyczep rolniczych, wózków sadowniczych na skrzynki i skrzyń. Wobec posiadania takiego sprzętu rolniczego, przygotowywanie pola pod zasiewy, sam siew zbóż czy uprawa tego pola (orka, bronowanie, nawożenie), jak i prace związane z uprawą warzyw i owoców wymagały nakładu pracy, ale z reguły nie była nieodzowna większa liczba osób. Skarżący mógł pracować podczas żniw, wykopków czy przy zbiorze warzyw lub owoców, jednak prace te zwyczajowo wykonują wszyscy domownicy rolnika z uwagi na fakt, iż potrzebne są większe nakłady pracy w krótkim czasie m.in. ze względu na warunki pogodowe. Tak właśnie pomagał skarżący wraz z rodzeństwem swoim rodzicom (w sumie 6 osób) podczas tych kilkanastu dni w roku intensywnej pracy w gospodarstwie rolnym.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od powyższego orzeczenia, KGP w powołanym na wstępie rozkazie personalnym podzielił stanowisko organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu personalnego organ odwoławczy podkreślił, że stała praca polega na systematyczności i co najmniej gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik i tylko wtedy, gdy ma taką możliwość. Wymaga to również pewnego nastawienia psychicznego polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. Pojmowana w ten sposób cecha stałości świadczy o istotnym znaczeniu nastawienia samego domownika na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo.
Wobec braku zaświadczenia z urzędu gminy, co jest podstawowym trybem potwierdzenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, należy oprzeć się na dowodach przedstawionych przez stronę, a także zebranych przez organ prowadzący postępowanie, w tym zeznaniach świadków. Tymczasem informacje zawarte w zeznaniach świadków W.K. i S.D. stanowią jedynie pewne przypuszczenie co do istotnych okoliczności sprawy, tj. pomocy skarżącego w gospodarstwie rolnym jego rodziców, lecz nie stanowią dostatecznego wyjaśnienia istoty czynności, w których mógł on uczestniczyć lub uczestniczył, jak też nie określają charakteru tych czynności, w szczególności nie determinują bezsprzecznego twierdzenia, iż skarżący je wykonywał, a jeśli tak, to czy bez wątpienia posiadały walor stałości. Wiedza ww. świadków ma w tym zakresie charakter fragmentaryczny, bo wynika wyłącznie z obserwacji fragmentu rzeczywistości, w której nie uczestniczyli permanentnie. Skoro bowiem obydwaj świadkowie pracowali we własnych gospodarstwach rolnych - jak sami zaznaczyli - niejednokrotnie od świtu do zmroku, to wątpliwym jest, aby mogli stale obserwować skarżącego pracującego w gospodarstwie rolnym swoich rodziców i wykonującego wszystkie prace niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania tego gospodarstwa. Po pierwsze, obserwowali skarżącego incydentalnie, przejeżdżając obok gospodarstwa jego rodziców, a nie regularnie w nim przebywając. Po wtóre, pomijając fakt, że byli zaabsorbowani pracą we własnych gospodarstwach, to chociażby w kontekście zakresu widoczności (związanego z zadrzewieniem i zakrzewieniem) nie byli w stanie obserwować skarżącego pracującego w sadach i na polach o powierzchni niemal 14 ha. Żaden ze świadków nie podał nawet szacunkowej wielkości gospodarstwa rolnego rodziców skarżącego; nie mieli również wiedzy, czy we wnioskowanym okresie skarżący pracował dorywczo. Nadto świadek S.D. nie wiedział, czy w gospodarstwie była prowadzona hodowanych zwierząt. Po analizie zeznań świadków, organ drugiej instancji uznał, iż zaobserwowane fragmenty rzeczywistości świadkowie wypełnili własnymi przekonaniami, opartymi na doświadczeniu życiowym.
KGP zauważył, że skarżący w odwołaniu podważa treść (znajdującego się w jego aktach osobowych - vide karty nr 2-3 cz. I akt osobowych) życiorysu, w którym (m.in.) oświadczył: "W trakcie nauki w Liceum aktywnie uczestniczyłem w szkoleniach i obozach związanych z profilem szkoły osiągając bardzo dobre wyniki" (akt osobowych), zaś w odwołaniu temu zaprzeczył: "takie zdarzenia w życiu Odwołującego nie miały miejsca (sic!!!) gdyż w szkole nie praktykowało się organizowania żadnych szkoleń, a jedynym szkoleniem jakie przechodził Odwołujący w tamtym okresie był to kurs na prawo jazdy". Według KGP, czynności takie jak: przemieszczanie się do i ze szkoły, pobyt w szkole, przygotowanie się do lekcji, wypoczynek (sen) i inne podstawowe czynności życiowe (np. posiłki), wskazują na możliwość kilkugodzinnej pracy w gospodarstwie. Jednakże organ odwoławczy jako niewiarygodne ocenił wyjaśnienia skarżącego, iż prace fizyczne w gospodarstwie podejmował zaraz po powrocie ze szkoły, niezależnie od natężenia nauki czy konieczności przygotowania się do egzaminu dojrzałości. Ponadto w okresie od jesieni do wiosny, kiedy wcześniej zapada zmrok, niemożliwym jest wykonywanie prac w sadach w godzinach deklarowanych przez skarżącego (tj. od 14:00-15:00 do 19:00-20:00). Nie można przyjąć bezkrytycznie, że rozkład dnia skarżącego umożliwiłby mu wykonywanie prac we wskazanym wymiarze i to w sposób stały.
Jak podniósł organ drugiej instancji, w warunkach wiejskich dzieci rolnika na ogół pomagają swoim rodzicom czy dziadkom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, przy czym nie oznacza to automatycznie możliwości skorzystania przez nie z przywileju, o który wnioskuje skarżący. Drobne czynności, nawet systematycznie wykonywane w ramach rodzinnego podziału obowiązków, jak też inne, ale świadczone okazjonalnie, nie stanowią jeszcze pracy w gospodarstwie rolnym, tym bardziej stałej. Zatem nie ma racjonalnych podstaw, by przy ustaleniu stażu pracowniczego, uwzględniać każdą pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Zaliczeniu podlega tylko praca o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej.
Powyższy rozkaz personalny stał się przedmiotem skargi skarżącego (reprezentowanego przez adwokata E.R.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucono:
I. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, t.j.
1) art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową, sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, przejawiającą się w:
a) nieobdarzeniu walorem wiarygodności przedłożonych do akt sprawy zeznań świadków oraz skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowej konstatacji organu, że praca skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców nie miała charakteru stałego, a jedynie była incydentalna, w sytuacji gdy całokształt zgromadzonych okoliczności jednoznacznie wskazywał na stały charakter jego pracy,
b) nadaniu zbyt dużego znaczenia dokumentowi w postaci kwestionariusza składnego przez skarżącego podczas ubiegania się o przyjęcie do służby w Policji, poprzez niewpisanie w nim przez skarżącego adnotacji o pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, w sytuacji gdy rubryka przedmiotowego kwestionariusza dotyczyła pracy udokumentowanej jako stosunek pracy i tak skarżący go wówczas rozumiał, a zatem obecnie nie powinien z tego tytułu ponosić negatywnych konsekwencji, skoro wprost taka informacja była wskazana w kwestionariuszu, a skarżący na tamten moment, a także obecnie nie jest w posiadaniu żadnego dokumentu wykazującego na taką okoliczność, tym bardziej, że pomoc świadczona przez skarżącego w gospodarstwie rodzinnym nie była świadczona w ramach stosunku pracy,
c) nieuznaniu wykonywanej przez skarżącego pracy jako stałej, w sytuacji gdy w wiejskich realiach życia małoletnich, praca w gospodarstwie jest codziennym obowiązkiem i w połączeniu z obowiązkiem nauki wypełnia ona zazwyczaj cały dzień małoletniego, częstokroć nawet kosztem własnego odpoczynku i zabawy z rówieśnikami, a tak było również w przypadku skarżącego,
d) niedostrzeżeniu przez organ drugiej instancji indywidualnych okoliczności charakterystycznych dla tej sprawy, m.in. areału gospodarstwa rodzinnego, rodzaju produkcji w nim prowadzonej, jednoznacznie świadczących, iż produkcja sadownicza i warzywna w rodzinnym gospodarstwie skarżącego wymagała dużego nakładu pracy rąk ludzkich, dlatego planowana była z uwzględnieniem pracy małoletnich dzieci, co nie było niczym wyjątkowym na tle innych lokalnych rodzin, ale była to reguła, a tym samym nie sposób zgodzić się z konstatacją organów administracji, że praca świadczona w gospodarstwie przez skarżącego wymagała od niego jedynie sporadycznego zaangażowania, a nie regularnego nakładu sił i codziennego zaabsorbowania, gdyż zgromadzone dowody w sprawie wykazują okoliczność zupełnie odmienną;
2) art. 10 § 1 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu przejawiające się w bezpodstawnym pozbawieniu strony realizowania inicjatywy dowodowej na etapie postępowania przed organem drugiej instancji, poprzez nieuwzględnienie jego wniosku dowodowego w postaci przesłuchania matki skarżącego w charakterze świadka na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy;
3) art. 75 § 1 w związku z art. 77 § 3 w związku z art. 80 w związku z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ drugiej instancji przesłuchania w charakterze świadka matki skarżącego (zgłoszonej przez skarżącego już na etapie postępowania odwoławczego) na okoliczności będące przedmiotem tego postępowania wyłącznie dlatego, iż świadka ze skarżącym łączą więzy krwi, a przez to organ a priori założył, że depozycje tego świadka będą nieobiektywne i nieprawdziwe, a w konsekwencji naruszenie przez organ normy prawnej z art. 80 k.p.a., tj. wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy;
4) art. 75 § 1 w związku z art. 77 § 3 w związku z art. 80 w związku z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przez KGP przeprowadzenia dowodu z dokumentu w postaci oświadczenia rodziców skarżącego z 10 maja 2024 r. (złożonego przez skarżącego już na etapie postępowania odwoławczego) na okoliczności będące przedmiotem tego postępowania, a w konsekwencji naruszenie normy prawnej z art. 80 k.p.a., wydanie decyzji bez zgromadzenia całokształtu materiału dowodowego;
5) art. 75 § 1 w związku z art. 78 § 1 i § 2 w związku z art. 80 w związku z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ wniosków dowodowych: z dokumentu (w postaci oświadczenia rodziców skarżącego) oraz z zeznań matki skarżącego w charakterze świadka, w sytuacji gdy okoliczności, na które zostały zgłoszone ww. dowody miały istotne znaczenie dla sprawy;
6) art. 136 § 1 w związku z art. 15 w związku z art. 8 k.p.a. poprzez nierozpoznanie przez organ drugiej instancji zarzutu z odwołania skarżącego, dotyczącego niepełnego wskazania przez K[...]P skarżącemu normy prawnej w pouczeniu odnośnie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ odwoławczy, ograniczając się wyłącznie do § 2 tej jednostki redakcyjnej, z pominięciem art. 136 § 1 k.p.a., w sytuacji gdy większe znaczenie dla świadomości skarżącego w przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego przez KGP miała regulacja z § 1, uniezależniająca podjęcie przez skarżącego uzupełniającej inicjatywy dowodowej przed organem odwoławczym, o czym skarżący nie został poinformowany, a przez co organy administracji niewątpliwie naruszyły zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, a organ drugiej instancji dodatkowo naruszył zasadę dwuinstancyjności;
II. obrazę przepisów prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy, polegającą na naruszeniu:
1) art. 102 ustawy o Policji w związku z § 4 ust. 1 pkt 5 rozp. z 2001 r. w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 w.o.p. poprzez błędną wykładnię, w następstwie której nie zaliczono do stażu pracowniczego skarżącego w indywidulanym gospodarstwie rolnym rodziców okresów pracy skarżącego w charakterze domownika, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż praca świadczona przez niego w gospodarstwie rolnym w okresie wypełniania przez niego obowiązku szkolnego miała charakter stały, a nie okazjonalny, tak jak przyjęły to organy administracji;
2) art. 6 pkt 2 u.s.r. poprzez błędną wykładnię pojęcia "stałej pracy w gospodarstwie rolnym" i sprowadzenie jej przez organy obu instancji do wymiaru pracy świadczonej w gospodarstwie przez ojca skarżącego, w sytuacji gdy nie można wymagać od domownika - a taki status posiadał skarżący - pracy o natężeniu porównywalnym z natężeniem pracy wykonywanej przez właściciela gospodarstwa (chociaż w rzeczywistości w przypadku skarżącego nie odbiegała ona swoim zakresem i częstotliwością nawet od rodzaju pracy wykonywanej przez jego ojca), co ostatecznie sprawiło, że organ błędnie nie uznał pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców za pracę o stałym charakterze;
III. błąd w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę wydanego rozkazu, mający istotny wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, iż:
1) praca skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców nie była przez niego świadczona w sposób stały, z uwagi na realizację obowiązku szkolnego i na czas przeznaczany przez niego na odpoczynek, w sytuacji gdy szkoła skarżącego była położona w bardzo bliskiej odległości od gospodarstwa rodziców, a czas na naukę po za nią zajmował skarżącemu około jednej czy półtorej godziny dziennie w porze wieczornej, a zatem będąc w domu już od około godz. 14:00 miał pełną możliwość wykonywania prac polowych wraz z pozostałymi domownikami - na równi z nimi, tak jak pełnoprawny pracownik - tym samym nie sposób zgodzić się z organami administracji obu instancji, aby takie zachowanie skarżącego mogło mieć znamiona czynności incydentalnych, sporadycznych;
2) skarżący w latach 2000 - 2004 aktywnie uczestniczył w szkoleniach i obozach związanych z profilem szkoły, co w ocenie organów obu instancji spowodowało, że zakres jego pracy w gospodarstwie był znacznie ograniczony, w sytuacji gdy kategorycznie należy stwierdzić, iż takie zdarzenia w życiu skarżącego, nawet jeżeli występowały, to sporadycznie i nie miały one znaczącego wpływu na jego pracę świadczoną w gospodarstwie rolnym, jak przyjęły to organy obu instancji, wydające wadliwe decyzje;
3) praca skarżącego miała znikomy charakter, czyli była incydentalna, małoznacząca, w sytuacji gdy skarżący wymienił konkretne czynności wykonywane przez niego w gospodarstwie o każdej porze roku, które z uwagi na swój ogromny areał i profil działalności, wymagało dużego zaangażowania praktycznie każdego członka rodziny przez cały rok, co już samo przez się dowodzi, że nie mogła być to tzw. "praca z doskoku", przy niewielkim jego zaangażowaniu, w szczególności, iż od skarżącego i jego starszego brata - jako najstarszych dzieci, rodzice wymagali najwięcej. Dodatkowo biorąc pod uwagę fakt, że w gospodarstwie nie zatrudniano osób z zewnątrz, to na rodzicach i dwóch najstarszych synach (w tym na skarżącym) spoczywał główny ciężar utrzymania gospodarstwa rodzinnego, dlatego to zaangażowanie skarżącego było naprawdę szczere i znaczne, a nie marginalne.
W oparciu o ww. zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego oraz utrzymanego nim w mocy rozstrzygnięcia K[...]P, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według załączonej faktury VAT.
Ponadto skarżący zażądał dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentu w postaci oświadczenia jego rodziców z 10 maja 2024 r., znajdującego się w aktach sprawy oraz z zeznań jego matki w charakterze świadka - na okoliczność pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców od najmłodszych lat, w szczególności w okresie od 23 września 2001 r. do 30 września 2006 r., jak też wymiaru, rodzaju i stałego charakteru tej pracy.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął jej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę KGP wniósł o oddalenie skargi i zgłoszonych w niej wniosków dowodowych, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu personalnego.
Na rozprawie w dniu 25 marca 2025 r. pełnomocnik skarżącego cofnął wnioski dowodowe zawarte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżony rozkaz personalny KGP (jak i utrzymany nim w mocy rozkaz personalny K[...]P) nie narusza przepisów prawa materialnego oraz procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Stosownie do treści art. 1 ust. 1 pkt 3 w.o.p., który na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 rozp. z 2001 r. ma zastosowane w sprawach ustalenia wysługi lat policjantów, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
Przywołany przepis przewiduje możliwość zaliczenia do stażu pracy lub wysługi lat pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, przy czym definicji tego pojęcia należy poszukiwać w u.s.r. Zgodnie z art. 6 pkt 2 u.s.r., domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Z kolei pojęcie rolnika - w myśl art. 6 pkt 1 u.s.r. - obejmuje pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, iż w okresie podanym we wniosku (raporcie) skarżący był osobą bliską rolnikowi w rozumieniu art. 6 pkt 1 u.s.r., ukończył 16 lat i pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym. Organy orzekające w sprawie uznały jednak, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż skarżący nie pracował w sposób stały w gospodarstwie rolnym rodziców, a tym samym nie można uznać go za domownika w świetle art. 6 pkt 2 u.s.r.
Sąd w składzie tu orzekającym podziela powyższe ustalenia organów oraz wynikającą z nich ocenę w kontekście przesłanki określonej w art. 6 pkt 2 lit. c) u.s.r.
Według przepisów art. 3 w.o.p., na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy (ust. 1). Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2). W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3).
Zeznania świadków przedstawione w sprawie dotyczącej przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego policjanta z tytułu wysługi powinny być na tyle wiarygodne, aby można je było potraktować jako równoważne w zakresie wartości dowodowej z informacjami zawartymi w świadectwach służby czy świadectwach pracy, które co do zasady stanowią podstawowy dowód w takim postępowaniu. Świadectwa te są uwzględniane jedynie w przypadku zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, a organy je wydające opierają się na danych z akt osobowych pracowników oraz posiadanych ewidencji np. czasu pracy, urlopów (wypoczynkowych, bezpłatnych, związanych z rodzicielstwem). Zeznania świadków - w przypadku nieposiadania przez właściwy urząd gminy dokumentów uzasadniających wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym - stanowią podstawowe i obligatoryjne dowody w sprawie. Jako takie nie powinny zatem budzić żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności i stwierdzonych faktów. Zasadnicze ustalenia muszą być bowiem udokumentowane zeznaniami świadków. Niedopuszczalne jest natomiast zastępowanie zeznań świadków oświadczeniem samego wnioskodawcy. Pozostawałoby to w sprzeczności z treścią powołanych wyżej przepisów.
W niniejszej sprawie zeznania świadków, przesłuchanych w trybie art. 52 k.p.a., są w zasadzie identyczne. Zgodnie zeznali oni, że w gospodarstwie rodziców skarżącego prowadzono uprawę warzyw i sadownictwo, ale nie potrafili określić jego powierzchni. Obaj świadkowie stwierdzili, iż często przejeżdżali obok tego gospodarstwa i zawsze widywali skarżącego jak wykonywał różne prace. Jednocześnie zaznaczyli, że w gospodarstwie rolnym pracuje się niejednokrotnie od świtu do nocy. Gospodarstwa świadków znajdują się w odległości 100 m (w przypadku S.D.) i 150 m (w przypadku W.K.) od gruntów i zabudowań należących do rodziców skarżącego. Świadkowie zeznali również, iż "W gospodarstwie rolnym we wnioskowanym okresie zamieszkiwało 6 osób, rodzice oraz rodzeństwo. Rodzice prowadzili gospodarstwo rolne, a rodzeństwo uczyło się w szkole. Również zamieszkiwała babcia J., która miała 80 lat", a następnie podali, że "wszystkie osoby zamieszkujące w tym gospodarstwie pracowały wspólnie". W ocenie tutejszego Sądu, ze wszech miar trafnie organy obu instancji oceniły zeznania świadków jako lakoniczne i niespójne, a przez to niewiarygodne.
Z kolei dowód z zeznań matki skarżącego w charakterze świadka był zbędny choćby wobec obszernego oświadczenia z 10 maja 2024 r., jakie złożyła wraz z małżonkiem, tj. ojcem skarżącego. Z pisma tego wręcz wynika, iż skarżący był całymi dniami zaabsorbowany pracą w gospodarstwie rolnym, ponieważ wiosną (od marca do maja) siał i sadził warzywa, budował tunele pokryte folią, podcinał drzewa owocowe i odchwaszczał "do późnych godzin wieczornych, a niekiedy i nocnych" oraz sortował jabłka i gruszki; latem (czerwiec - sierpień) pielił warzywa, zbierał owoce miękkie i warzywa, na następnie sprzedawał plony na targowiskach i bazarach; od września do połowy listopada zbierał jabłka, zaś we wrześniu i październiku - także paprykę, a po godz. 18-tej przewoził skrzynie z jabłkami i papryką wózkiem widłowym do przechowalni; przy czym do późnych godzin nocnych trwało cięcie papryki. Natomiast w okresie jesienno-zimowym (od grudnia do marca) skarżący karczował stare drzewa i podcinał drzewka owocowe, zaś wieczorami sortował jabłka z bieżącego sezonu. Zdaniem rodziców skarżącego, "nasz syn zajmował się wszystkimi tymi czynnościami, a najczęściej wykonywał prace związane z największym wysiłkiem (...)". W świetle ww. oświadczenia, zakres, rodzaj i czas realizacji obowiązków skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców właściwie uniemożliwia pogodzenie ich z realizacją obowiązku szkolnego (zwłaszcza w trybie dziennym). Treść tego oświadczenia wskazuje, iż w zasadzie to skarżący wraz z ojcem prowadził gospodarstwo rolne, co nie znajduje oparcia w pozostałym materiale dowodowym.
W odniesieniu do uczniów szkół dziennych (a do takiej uczęszczał skarżący), spełnienie warunku stałej pracy wymaga wykazania szczególnych okoliczności związanych ze stosunkami rodzinnymi i rodzajem gospodarstwa (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2688/17, publ. LEX nr 2768392 i z 9 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4723/21, publ. LEX nr 3331672). Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie, uczniowie szkół nie wykonują stałej pracy w gospodarstwie, gdyż stałym ich zajęciem jest nauka w szkole średniej. Mogą jedynie świadczyć pomoc przy pracach rolniczych w czasie wolnym od zajęć szkolnych lub uczestniczyć w pracach nie mających charakteru pracy stałej, a stanowiących jedynie ewentualny udział (pomoc) w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dziecka będącego członkiem rolniczej wspólnoty rodzinnej, przed lub po powrocie ze szkoły lub w okresie świąt i przerw w nauce (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 12 grudnia 2019 r., sygn. III AUa 975/18, publ. LEX nr 2756713). Dla uznania, że praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały, nie wystarczy jedynie ustalenie, iż osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek prace związane z prowadzoną produkcją rolną. Stała praca w szczególności wymaga dyspozycyjności (na co wskazuje przesłanka stałości), co w odniesieniu do uczniów szkół dziennych z zasady jest wątpliwe i dlatego wymaga wykazania wzmiankowanych szczególnych okoliczności.
W tym aspekcie skarżący oświadczył, że we wnioskowanym okresie był uczniem szkoły średniej, a dojazd do szkoły zajmował mu 34 minut. Zajęcia w szkole odbywały się od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 13:45, 12:30 lub do 14:40, a przygotowanie do zajęć szkolnych zajmowało mu 1-1,5 godzinny dziennie.
Zdaniem Sądu, zgromadzone dowody, jak prawidłowo uznały organy Policji obu instancji, nie pozwalają na przyjęcie, iż skarżący wykonywał w sposób stały pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. On sam twierdzi, że realizował tę pracę po szkole w godzinach 14:00-15:00 do 19:00-20:00, zaś w okresie wakacji i ferii cały dzień. Rodzice oświadczyli, iż skarżący (głównie z ojcem) wykonywał czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego niemal przez cały rok - po szkole do późnych godzin wieczornych lub nocnych, a w dni wolne od zajęć - od rana do wieczora (lub nocy). Świadkowie, pracując "niejednokrotnie od świtu do nocy", widywali go zawsze ilekroć przejeżdżali obok gospodarstwa jego rodziców. Nie sprecyzowali jednak, jakie konkretnie czynności wykonywał, wskazując na różne prace związane z funkcjonowaniem gospodarstwa. Skarżący podał, że w gospodarstwie zamieszkiwało 8 osób i stale pracował tylko on z rodzicami, a rodzeństwo (siostra i dwóch braci) jedynie pomagało, zaś babcia nie pracowała z uwagi na podeszły wiek. Świadkowie zeznali, iż wszystkie osoby zamieszkujące w tym gospodarstwie, tj. 6 osób, pracowały wspólnie. Nadto sam skarżący stanowczo zaprzeczył własnemu oświadczeniu, zawartemu w (sporządzonym na potrzeby przyjęcia do Policji) życiorysie, odnośnie aktywnego uczestnictwa w szkoleniach i obozach związanych z profilem szkoły. Potwierdził tylko odbycie kursu na prawo jazdy.
O ile materiał dowodowy wskazuje, że skarżący niewątpliwie realizował określone obowiązki w gospodarstwie rolnym rodziców, to nie sposób przyjąć, iż przekraczały one wymiar doraźnej pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz rodziców prowadzących gospodarstwo rolne. Wykazane niezgodności i sprzeczności ww. dowodów nie pozwalają na odmienną konkluzję. Potwierdzeniem powyższego jest również postanowienie Wójta Gminy [...] z [...] października 2023 r. o odmowie wydania skarżącemu zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 23 września 2001 r. do 30 września 2006 r.
W sprawie został zgromadzony i rozpatrzony materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, stosownie do treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienia wydanych rozkazów personalnych spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Brak jest również podstaw do uznania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 102 ustawy o Policji w zw. z § 4 ust. 1 pkt 5 rozp. z 2001 r. oraz art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z powodów przedstawionych powyżej.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.