II SA/Wa 1532/23

II SA/Wa 1532/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Łukasz Krzycki
Tomasz Szmydt /przewodniczący/
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Sygn. powiązane
III OSK 1702/24 - Wyrok NSA z 2024-12-03
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak (spr.), Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi P.G. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] [...] z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pomocy mieszkaniowej stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały
Uzasadnienie
P. G. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Nr [...] Zarządu Dzielnicy [...] Miasta [...] (dalej, jako: organ lub Zarządu) z dnia [...] maja 2023 r. w sprawie udzielenia pomocy mieszkaniowej.
Zaskarżoną uchwałą organ, działając na podstawie § 6 ust. 1 pkt 2 Statutu Dzielnicy [...] Miasta [...], stanowiącego załącznik nr [...] do uchwały nr [...] Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 14 stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2022 r. poz. 9305) w związku z § 6 pkt 8 uchwały nr XLVI/1422/2008 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725) oraz § 31 ust. 3 uchwały nr XXI11/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz z 2019 r. poz. 14836, z 2020 r. poz. 5791 i z 2021 r. poz. 5586 oraz z 2022 r. poz. 3530, 4666, dalej, jako: uchwała w sprawie zasad wynajmowania lokali), stwierdził brak właściwości Zarządu do rozpatrzenia wniosku skarżącego o pomoc mieszkaniową.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że P. G. (ur. 1998 r.) wystąpił z wnioskiem o najem lokalu z mieszkaniowego zasobu [...]. Podczas analizy sprawy ustalono, że skarżący od 2005 r. jest zameldowany na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] (lokal w zasobie [...]), jednak tam nie mieszka pomimo, że był zgłoszony w oświadczeniach o liczbie osób zamieszkujących w lokalu. Najemcą ww. lokalu jest matka zainteresowanego I. G., która złożyła w dniu [...] marca 2023 r. oświadczenie, że jej syn P. G. nie mieszka z nią od ponad 6 lat.
Ze złożonych wyjaśnień wynika, że skarżący, od śmierci ojca, który zmarł w 2003 r. był wychowywany przez dziadków ze strony matki i mieszkał z nimi w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Ze względu na zaciągnięte pożyczki mieszkanie to dziadkowie zainteresowanego stracili ok. 8-9 lat temu. Od tego czasu skarżący wraz z dziadkami (a po śmierci dziadka w 2021 r. tylko z babcią) mieszka w wynajmowanych lokalach. Od listopada 2021 r. skarżący wraz z babcią mieszkał w wynajętym lokalu na [...] (skarżący nie podał dokładnego adresu). Następnie skarżący wraz z babcią przebywał u siostry babci w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] (Dzielnica [...], lokal w zasobach [...]). Z informacji składanych przez B. M. - babcię skarżącego wynika, że jej siostra nie wyraża zgody na zamieszkiwanie P. G. w ww. lokalu. B. M. wyjaśniła, że jej wnuk śpi na klatce schodowej albo jeździ autobusami komunikacji miejskiej, a raz na kilka dni nocuje w różnych hotelach i ośrodkach hotelarskich (na potwierdzenia babcia skarżącego przesłała rezerwacje pokoi dokonywane za pośrednictwem portalu Booking.com oraz paragony z hoteli).
P. G. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do [...] czerwca .2024 r. (choroby psychiczne). Nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, nie korzysta z OPS, jednak ze względu na chorobę kontakt z nim jest utrudniony. Skarżącego wspomaga pracownik socjalny z Poradni Zdrowia Psychicznego, w której leczy się.
Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z § 31 ust. 3 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, wnioski powinny być składane w dzielnicy właściwej dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a zgodnie z § 31 ust. 3 pkt 1 ww. uchwały w przypadku osób, o których mowa w § 7 ust. 2 pkt 2 - w dzielnicy, w której wnioskodawca posiadał ostatnie miejsce zamieszkania.
Z analizy sprawy wynika, że skarżący nie jest obecnie mieszkańcem Dzielnicy [...]. Dzielnica [...] nie stanowi również ostatniego miejsca faktycznego zamieszkania wnioskodawcy. Wobec powyższego, Zarząd Dzielnicy [...] stwierdził, że jest niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku skarżącego o udzielenie pomocy mieszkaniowej.
Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł, że skoro jest osobą, która nigdzie nie zamieszkuje to zgodnie z przepisami powinien mieć prawo złożenia wniosku w dowolnej dzielnicy [...]. Skoro skarżący nie wykazał miejsca zamieszkania, przebywa pokątnie w różnych miejscach to ma prawo złożyć wniosek w dowolnej dzielnicy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Organ dodał, że złożony w lipcu 2022 r. przez skarżącego wniosek o pomoc mieszkaniową był niekompletny i nie zawierał wszystkich wymaganych informacji, w tym o obecnym miejscu zamieszkania. Natomiast warunkiem rozpatrzenia sprawy mieszkaniowej jest złożenie kompletnego i prawidłowo wypełnionego wniosku oraz załączników. Zgodnie z § 31 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, osoby ubiegające się o pomoc mieszkaniową zobowiązane są złożyć wniosek zgodnie ze wzorem określonym w zarządzeniu Prezydenta [...], dokumentując m.in. warunki mieszkaniowe w miejscu zamieszkania.
Wobec powyższego, miejsce faktycznego zamieszkania wnioskodawcy jest szczególnie ważne celem ustalenia, czy wniosek o pomoc mieszkaniową został złożony zgodnie z właściwością miejscową wynikającą z § 31 ust. 3 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Bez dopełnienia powyższego nie ma możliwości dokonania oceny czy są spełnione kryteria określone w uchwale. Organ podkreślił, że to na osobie ubiegającej się o pomoc mieszkaniową ciąży obowiązek wykazania swojego aktualnego miejsca zamieszkiwania oraz udokumentowania warunków tam panujących. Urząd Dzielnicy nie jest w stanie samodzielnie ustalić obecnego miejsca zamieszkania wnioskodawcy.
Jak wynika z akt sprawy, organ analizując złożony przez skarżącego wniosek o pomoc mieszkaniową dołożył wszelkich starań, aby prawidłowo ustalić właściwość miejscową. Podczas spotkania, które odbyło się w dniu [...] sierpnia 2022 r. w Wydziale [...] dla Dzielnicy [...] ze skarżącym, przy udziale H. D. - pracownika socjalnego w Poradni Zdrowia Psychicznego przy ul. [...] w [...] ustalono, że obecnie skarżący wraz z babcią mieszka w wynajmowanym lokalu na terenie Dzielnicy [...], jednak nie udało się ustalić dokładnego adresu zamieszkania. H. D. również nie znała dokładnego adresu zamieszkania podopiecznego, nie mogła również uzyskać takiej informacji podczas przeprowadzonej z babcią skarżącego rozmowy telefonicznej. O konieczności wskazania aktualnego adresu zamieszkania skarżący został poinformowany pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. Podczas kolejnego spotkania w Wydziale [...] dla Dzielnicy [...], które odbyło się w dniu [...] sierpnia 2022 r. ustalono, że skarżący zmienił miejsce zamieszkania i wraz z babcią mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] (Dzielnica [...]). Następnie skarżący w złożonym w dniu [...] września 2022 r. oświadczeniu poinformował, że nie przebywa już pod ww. adresem, śpi na klatce schodowej albo jeździ autobusami komunikacji miejskiej, a raz na kilka dni nocuje w różnych hotelach i ośrodkach hotelarskich. W związku ze zmianą sytuacji, skarżący pismem z dnia [...] września 2022 r. został wezwany do udokumentowania obecnych warunków mieszkaniowych lub udokumentowania bezdomności poprzez przedłożenie stosownego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej w [...] potwierdzającego korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu bezdomności, ewentualnie dokumentu potwierdzającego realizację indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności. W licznej korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną B. M. wyjaśniła, ze jej wnuk śpi na klatce schodowej albo jeździ autobusami komunikacji miejskiej, a raz na kilka dni nocuje w różnych hotelach i ośrodkach hotelarskich (na potwierdzenie czego babcia skarżącego przesłała szereg rezerwacji pokoi za pośrednictwem strony internetowej Booking.com oraz paragony z hoteli).
Organ powołał się na § 31 ust. 3 pkt 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali i podniósł, że stanowisko zaprezentowane w skardze jest wadliwie. Zgodnie z § 31 ust. 1 pkt 1 ww. uchwały tylko osoba bezdomna, która nie wykazała swojego ostatniego miejsca zamieszkania na terenie [...] może złożyć wniosek o pomoc mieszkaniową w dowolnie wybranej dzielnicy. Pozostałe osoby ubiegające się o pomoc mieszkaniową zobowiązane są do udzielenia informacji o faktycznym miejscu zamieszkania.
Osobą bezdomną w świetle § 7 ust. 2 pkt 2 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali jest osoba, która ma podpisaną umowę na realizację indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności, albo przedstawi zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej w [...] potwierdzające korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu bezdomności. Wymienione okoliczności nie zaistniały w przypadku skarżącego. Wobec tego, skarżący nie jest osobą bezdomną, o której mowa w § 7 ust. 2 pkt 2 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali i w stosunku do skarżącego nie znajduje zastosowania przepis § 31 ust. 3 pkt 1 powołanej uchwały.
Organ wskazał, że z zebranych w sprawie informacji jednoznacznie wynika, że skarżący od wielu lat jest mieszkańcem [...] jednak nie jest mieszkańcem Dzielnicy [...]. Wprawdzie skarżący jest zameldowany na pobyt stały na terenie Dzielnicy [...], to jednak dla określenia właściwości miejscowej nie ma znaczenia adres zameldowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że niniejsza sprawa mieści się w kategorii spraw wskazanych w art. 3 § 2 pkt 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: P.p.s.a.) i podległych kognicji sądów administracyjnych, albowiem zaskarżona uchwała jest aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie (por. np.: uchwała NSA podjęta w składzie 7 sędziów z dnia 21 lipca 2008 r. w sprawie I OSP 4/08 oraz wyrok NSA z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 866/11 i wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 908/11; WSA w Olsztynie z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 649/11; WSA we Wrocławiu z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 9/10; WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 760/15).
Dalej przypomnieć trzeba, że uchwała Rady Miasta [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...], będąca podstawą materialnoprawną zaskarżonej uchwały, została wydana na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1182 ze zm.). Wskazane przepisy zawierają upoważnienie dla rad gmin do uchwalenia zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy (art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r.), a także wskazują wymagany zakres uchwał określających te zasady, który obejmuje m.in.: wysokość dochodu gospodarstwa domowego uzasadniającą oddanie w najem lub podnajem lokalu na czas nieoznaczony i najem socjalny lokalu oraz wysokość dochodu gospodarstwa domowego uzasadniającą stosowanie obniżek czynszu (art. 21 ust. 3 pkt 1), warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy (art. 21 ust. 3 pkt 2) oraz tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali zawierany na czas nieoznaczony i najem socjalny lokali oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej (art. 21 ust. 3 pkt 5).
Wskazana wyżej uchwała nr [...] Rady [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. została zatem podjęta w ramach wykonania ustawy i na podstawie przepisu ustawowego oraz zawiera normy generalne obowiązujące na obszarze działania organu, który je ustanowił, ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego.
Stosownie do § 31 ust. 1 ww. uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, osoby ubiegające się o pomoc mieszkaniową zobowiązane są złożyć wniosek, zgodnie ze wzorem określonym w zarządzeniach Prezydenta [...].
W myśl natomiast § 31 ust. 3 uchwały wnioski powinny być składane w dzielnicy właściwej dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku osób, o których mowa w § 7 ust. 2 pkt 2 - w dzielnicy, w której wnioskodawca posiadał ostatnie miejsce zamieszkania, natomiast w przypadku osób, które nie wykazały swojego ostatniego miejsca zamieszkania w Mieście - w dowolnie wybranej dzielnicy.
W myśl § 7 ust. 2 pkt 2 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, warunek określony w ust. 1 § 7 (warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy) nie dotyczy osób realizujących indywidualny program wychodzenia z bezdomności lub, które przedstawią zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej w [...] potwierdzające korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu bezdomności.
Przede wszystkim należy zauważyć, że § 31 ust. 3 pkt 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali odnosi się do następujących przypadków:
1. wnioski powinny być składane w dzielnicy właściwej dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a nadto,
2. w przypadku osób, o których mowa w § 7 ust. 2 pkt 2 - w dzielnicy, w której wnioskodawca posiadał ostatnie miejsce zamieszkania, oraz
3. w przypadku osób, które nie wykazały swojego ostatniego miejsca zamieszkania w Mieście - w dowolnie wybranej dzielnicy.
W rozpoznawanej sprawie organ stwierdził, że skarżący nie jest obecnie mieszkańcem Dzielnicy [...]. Dzielnica [...]nie stanowi również ostatniego miejsca faktycznego zamieszkania wnioskodawcy. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Wynika to bowiem z ustaleń organu poczynionych w toku postępowania, tj. chociażby z wyjaśnień skarżącego i jego babci B. M.. Organ nie dostrzegł jednak, iż ww. przepis § 31 ust. 1 pkt 1 uchwały zawiera jeszcze dodatkowe uregulowania (jak wyżej). Organ pozostałych okoliczności opisanych w cytowanym przepisie w ogóle nie zbadał. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały ogranicza się w zasadzie do przytoczenia ustaleń faktycznych i konkluzji o braku właściwości Zarządu Dzielnicy [...] z uwagi na brak zamieszkiwania skarżącego w tej dzielnicy. Tymczasem w sprawie zabrakło ustaleń czy mamy do czynienia z osobą, o której mowa w § 7 ust. 2 pkt 2 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali bądź też zachodzi przypadek osoby która nie wykazała swojego ostatniego miejsca zamieszkania w Mieście.
Organ dopiero w odpowiedzi na skargę wykazuje, iż skarżący nie jest osobą bezdomną, o której mowa w § 7 ust. 2 pkt 2 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali i w stosunku do skarżącego nie znajduje zastosowania przepis § 31 ust. 3 pkt 1 powołanej uchwały. Takie zamierzenia nie mogą być uznane za skuteczne, gdyż nie ulega wątpliwości, że odpowiedź na skargę nie może konwalidować istotnych braków uzasadnienia zaskarżonego aktu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3141/21). Jedynie na marginesie i w kontekście wyjaśnień organu Sąd wskazuje, iż ustalenie w sprawie, iż nie mamy do czynienia z osobą, o której mowa w § 7 ust. 2 pkt 2 determinuje jedynie wniosek, że dzielnicą właściwą do wystąpienia o pomoc mieszkaniową nie będzie dzielnica, w której wnioskodawca posiadał ostatnie miejsce zamieszkania.
Podkreślić też należy, iż organ nie podjął nawet próby (nawet w odpowiedzi na skargę) wyjaśnienia czy w sprawie nie mamy do czynienia z osobą, która nie wykazała swojego ostatniego miejsca zamieszkania w Mieście, a w takim przypadku wniosek o pomoc mieszkaniową złożyć można w dowolnej dzielnicy [...]. Nie można tracić z pola widzenia, że skarżący aktualnie, jak podał, nie ma miejsca zamieszkania, nocuje w różnych miejscach np. na klatce schodowej, bądź jeździ nocnymi autobusami, okazjonalnie korzysta z różnych hoteli i ośrodków hotelowych. Nie mieszka przy ul. [...] w [...], gdzie jest zameldowany, nie mieszka też już przy ul. [...] w [...] wraz z babcią. Skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, kontakt z nim jest utrudniony. Tych okoliczności organ nie ocenił, ograniczając się jedynie do co najmniej przedwczesnej konkluzji o braku swojej właściwości.
Reasumując Sąd stwierdza, że zaskarżona uchwała Zarządu Dzielnicy [...] został wydana z naruszeniem § 31 ust. 3 pkt 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali i z tego powodu się nie może odstać się w obrocie prawnym. Z tego względu Sąd stwierdził jej nieważność.
Dodatkowo wskazać trzeba, że powyższy sposób załatwienia sprawy nie spełnia także standardów obowiązujących w państwie prawa. Choć Zarząd prowadząc postępowanie w przedmiotowej sprawie był zobowiązany stosować przepisy procesowe zawarte w ww. uchwale, to jednak organ władzy publicznej nie powinien tracić z pola widzenia zasad prawnych określonych w art. 6 i art. 7 K.p.a. Przepisy te stanowią, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Tych zasad w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie respektowano.
Dodać jedynie trzeba, że Sąd podziela pogląd wrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 września 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 638/15, iż w tego typu sprawach chodzi o podstawowe prawo obywatela do posiadania przysłowiowego dachu nad głową. Trudne warunki życiowe powinny determinować działanie organu do jak najszybszego załatwienia sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku.