II SA/Wa 1526/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-04-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
ochrona danych osobowychRODOIPNwłaściwość organupostępowanie administracyjneudostępnianie informacjisąd administracyjny

WSA w Warszawie uchylił decyzję Prezesa UODO o umorzeniu postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych przez IPN, uznając, że RODO ma zastosowanie do wnioskodawców udostępniających archiwa.

Sprawa dotyczyła skargi M.M. na decyzję Prezesa UODO o umorzeniu postępowania w sprawie nieprawidłowości w przetwarzaniu jego danych osobowych przez IPN. Sąd uchylił decyzję organu, uznając, że Prezes UODO błędnie zinterpretował przepisy RODO i ustawy o IPN, umarzając postępowanie z powodu braku właściwości. Sąd stwierdził, że RODO ma zastosowanie do ochrony danych osobowych osób wnioskujących o udostępnienie archiwów IPN, a nie tylko do prowadzenia Bazy Materiału Genetycznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) o umorzeniu postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej (IPN). Skarżący, M.M., zarzucił IPN nieprawidłowości w przetwarzaniu jego danych, w tym zamieszczenie adresu zamieszkania w dokumentach udostępnianych w odpowiedzi na skargi sądowe. Prezes UODO umorzył postępowanie, powołując się na brak właściwości, argumentując, że RODO nie ma zastosowania do działalności IPN, z wyjątkiem Bazy Materiału Genetycznego. Sąd administracyjny uznał tę argumentację za błędną. Sąd podkreślił, że choć ustawa o IPN ogranicza stosowanie RODO do prowadzenia Bazy Materiału Genetycznego, to nie wyłącza jego stosowania w odniesieniu do ochrony danych osobowych osób, które korzystają z zasobów IPN i wnioskują o udostępnienie archiwów. Sąd wskazał, że przepisy RODO, w tym zasady ograniczenia przetwarzania danych i ich zabezpieczenia, powinny mieć zastosowanie do danych osobowych wnioskodawców, chyba że ustawa o IPN stanowi inaczej. Ponieważ organ błędnie uznał brak swojej właściwości, uchylono jego decyzję i nakazano ponowne rozpatrzenie sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, RODO ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych osób wnioskujących o udostępnienie archiwów IPN, z wyjątkiem sytuacji ściśle określonych w ustawie o IPN (np. prowadzenie Bazy Materiału Genetycznego).

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 71 ustawy o IPN, który ogranicza stosowanie RODO do Bazy Materiału Genetycznego, należy interpretować wąsko. Oznacza to, że RODO ma zastosowanie do ochrony danych osobowych osób, które korzystają z zasobów IPN i wnioskują o udostępnienie archiwów, a nie tylko do specyficznych baz danych prowadzonych przez IPN.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

k.p.a. art. 105 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.IPN art. 36 § ust. 3 pkt 1

Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

k.p.a. art. 61a § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

RODO art. 2 § ust. 2 lit. a

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE

RODO art. 51 § ust. 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE

RODO art. 5

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE

RODO art. 6

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o.d.o. art. 34 § ust. 2

Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

RODO ma zastosowanie do ochrony danych osobowych osób wnioskujących o udostępnienie archiwów IPN. Prezes UODO błędnie zinterpretował przepisy ustawy o IPN i RODO, co skutkowało bezpodstawnym umorzeniem postępowania. Organ nadzorczy powinien rozpoznać skargę co do meritum, a nie umarzać postępowanie z powodu braku właściwości.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Prezesa UODO o braku właściwości organu do rozpatrzenia sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych przez IPN w kontekście udostępniania archiwów.

Godne uwagi sformułowania

Mylnie jednak wyłożono ich treść - w kontekście realiów rozpoznawanej sprawy. Nie sposób jednak stąd wywodzić, jakoby reguły te nie znajdowały zastosowania wobec innych osób - nie objętych przedmiotem zainteresowania IPN - co do gromadzenia materiałów archiwalnych - wnioskujący o ich udostępnienie, zaś nie uwzględnionych wobec brzmienia art. 1. W tej sytuacji bezzasadne było umorzenie postępowania, wobec uznania braku właściwości organu w sprawie. Był on obowiązany rozpoznać skargi Wnioskodawcy, co do meritum.

Skład orzekający

Tomasz Szmydt

przewodniczący

Łukasz Krzycki

sprawozdawca

Dorota Kozub-Marciniak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu stosowania RODO do działalności Instytutu Pamięci Narodowej w zakresie udostępniania archiwów oraz właściwość organów ochrony danych osobowych w takich sprawach."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej IPN i jego działalności, ale może stanowić podstawę do interpretacji podobnych kwestii w innych instytucjach przechowujących archiwa historyczne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony danych osobowych w kontekście dostępu do historycznych archiwów, co jest istotne zarówno dla prawników, jak i dla osób zainteresowanych historią i prawami obywatelskimi.

Czy RODO chroni Twoje dane w archiwach IPN? Sąd rozwiewa wątpliwości.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1526/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Łukasz Krzycki /sprawozdawca/
Tomasz Szmydt /przewodniczący/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1575
art. art. 36 ust. 3 pkt 1, 71
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. art. 61a par. 1, 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U.UE.L 2016 nr 119 poz 1 art. art. 2 ust. 2 lit. a, 5, 6, 51 ust. 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z  przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant st. sekr. sądowy Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz strony skarżącej M. M. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym aktem - przywołując art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 2 ust. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 119 z 4 maja 2016), zwanego dalej "RODO", wobec skarg p. M.M., zwanego dalej "Wnioskodawcą", na nieprawidłowości w przetwarzaniu jego danych osobowych przez Dyrektora Oddziału w W. Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwanego dalej "Dyrektorem", polegające na zamieszczeniu adresu zamieszkania Wnioskodawcy w odpowiedzi na dwie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – umorzono postępowanie.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:
- wobec skarg Wnioskodawcy przeprowadzono postępowanie wyjaśniające – opisano jakie stanowiska zajęły strony,
- art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2023 r. poz. 102 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o IPN", stanowi, że akt ten reguluje ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich; w myśl art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o lPN, dokumenty zgromadzone przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej "IPN") udostępnia się w celu publikacji materiału prasowego, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914), z upoważnienia redakcji albo wydawcy; zgodnie z art. 36 ust. 2 tej ustawy dokumenty, o których mowa w ust. 1, udostępnia się na pisemny wniosek, skierowany do dyrektora oddziału IPN - właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy; w myśl art. 36 ust. 3 pkt 1 ustawy o IPN wniosek, o którym mowa w ust. 2, powinien zawierać imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby wnioskodawcy; stosownie do art. 36 ust. 4b danego aktu osoby, które korzystają z dokumentów, o których mowa w ust. 1, do celów, wymienionych w ust. 1 pkt 2 i 3, mają prawo do uzyskiwania - na wniosek – informacji, ze znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa - w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji,
- z zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz przytoczonych przepisów ustawy o IPN wynika, że Dyrektor przetwarza dane osobowe Wnioskodawcy, których dotyczy niniejsze postępowanie - w ramach realizacji ustawowych zadań IPN,
- IPN utworzono w celu realizacji zadań, określonych w art. 1 ustawy o IPN,
- w art. 2 ust. 2 lit. a RODO, wskazano, że akt ten nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności, nieobjętej zakresem prawa Unii,
- działalność IPN - polegająca na realizacji określonych w art. 1 ustawy o IPN zadań – nie jest objęta zakresem prawa Unii Europejskiej,
- art. 1 ustawy o IPN stanowi m.in., że akt ten reguluje:
(pkt 1) ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich;
(pkt 1a) opracowywanie, publikowanie i udostępnianie inwentarza archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu;
(pkt 1b) ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczanie, udostępnianie i publikowanie akt pracowników służby zagranicznej, wytworzonych lub gromadzonych w okresie do dnia 31 grudnia 1990 r., oraz dokumentów osobowych, które zostały wytworzone w okresie do dnia 31 grudnia 1990 r., przekazanych do archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu przez ministra właściwego do spraw zagranicznych;
(pkt 1c) ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczanie, udostępnianie i publikowanie dokumentów innych niż określone w pkt 1-1 b, jeżeli ustawa tak stanowi;
(pkt 2b) przygotowywanie i publikowanie katalogów prowadzonych przez Biuro Lustracyjne;
(pkt 2c) prowadzenie rejestrów oświadczeń lustracyjnych, analizę oświadczeń lustracyjnych oraz przygotowywanie postępowań lustracyjnych,
- działalności objęte zakresem prawa Unii Europejskiej określono w art. 3, 4 i 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm.), zwanego dalej "Traktatem"; art. 3 tego aktu stanowi:
(ust. 1) Unia ma wyłączne kompetencje w następujących dziedzinach: a) unia celna; b) ustanawianie reguł konkurencji niezbędnych do funkcjonowania rynku wewnętrznego; c) polityka pieniężna w odniesieniu do Państw Członkowskich, których walutą jest euro; d) zachowanie morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa; e) wspólna polityka handlowa,
(ust. 2) Unia ma także wyłączną kompetencję do zawierania umów międzynarodowych, jeżeli ich zawarcie zostało przewidziane w akcie ustawodawczym Unii lub jest niezbędne do umożliwienia Unii wykonywania jej wewnętrznych kompetencji lub w zakresie, w jakim ich zawarcie może wpływać na wspólne zasady lub zmieniać ich zakres;
art. 4 Traktatu przewiduje:
(ust. 2) Kompetencje dzielone między Unią a Państwami Członkowskimi stosują się do następujących głównych dziedzin: a) rynek wewnętrzny; b) polityka społeczna w odniesieniu do aspektów określonych w niniejszym Traktacie; c) spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna; d) rolnictwo i rybołówstwo, z wyłączeniem zachowania morskich zasobów biologicznych; e) środowisko; f) ochrona konsumentów; g) transport; h) sieci transeuropejskie; i) energia; j) przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości; k) wspólne problemy bezpieczeństwa w zakresie zdrowia publicznego w odniesieniu do aspektów określonych w niniejszym Traktacie,
(ust. 3) w dziedzinach badań, rozwoju technologicznego i przestrzeni kosmicznej Unia ma kompetencje do prowadzenia działań, w szczególności do określania i realizacji programów, jednakże wykonywanie tych kompetencji nie może doprowadzić do uniemożliwienia Państwom Członkowskim wykonywania ich kompetencji, (ust. 4) W dziedzinach współpracy na rzecz rozwoju i pomocy humanitarnej Unia ma kompetencje do prowadzenia działań i wspólnej polityki, jednakże wykonywanie tych kompetencji nie może doprowadzić do uniemożliwienia Państwom Członkowskim wykonywania ich kompetencji; zgodnie z art. 6 Traktatu Unia ma kompetencje do prowadzenia działań, mających na celu wspieranie, koordynowanie lub uzupełnianie działań Państw Członkowskich; do dziedzin takich działań o wymiarze europejskim należą: a) ochrona i poprawa zdrowia ludzkiego; b) przemysł; c) kultura; d) turystyka; e) edukacja, kształcenie zawodowe, młodzież i sport; f) ochrona ludności; g) współpraca administracyjna,
- porównanie wskazanych w art. 1 ustawy o IPN zadań, w ramach których IPN przetwarza dane osobowe osób wnioskujących o udostępnienie wytworzonych przez organy bezpieczeństwa państwa informacji lub dokumentów przechowywanych przez IPN, z działalnościami określonymi w art. 3, 4 i 6 Traktatu wskazuje, że zadania IPN nie należą do żadnej z działalności wymienionych w tym akcie,
- jedyny wyjątek dla zastosowanie przepisów RODO do działalności IPN wynika z art. 71 ustawy o IPN; zgodnie z nim - przy uwzględnieniu art. 53f ust. 1 danego aktu - w określonej w art. 1 danej ustawy działalności IPN przepisy RODO stosuje się do prowadzenia Bazy Materiału Genetycznego, zwanego dalej "Bazą" - utworzonej w celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych; w Bazie znajdują się również informacje o osobach żyjących; obejmuje dane i informacje o osobach, których krewni stracili życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych,
- wobec treści art. 71 - w zw. z art. 53f ust. 1, art. 53b ustawy o IPN oraz art. 2 ust. 2 lit. a RODO - w działalności IPN przepisy RODO stosuje się więc wyłącznie do Bazy; w konsekwencji RODO nie jest stosowane do innych zbiorów danych, prowadzonych przez IPN w celu realizacji jego ustawowych zadań, określonych w art. 1 ustawy o IPN; na to, że wprowadzenie danego brzmienia art. 71 danego aktu miało na celu stosowanie RODO jedynie wobec Bazy, wskazują wprost dokumenty wytworzone podczas prac nad zmianą tego przepisu (tak: str. 4-5 pisma Prezesa IPN do Ministra Cyfryzacji z dnia 13 października 2017 r.), w szczególności zaś uzasadnienie do projektu zmiany, gdzie wskazano: ,,[w] związku z powyższym proponuje się nowe brzmienie art. 71 ustawy o IPN, które poprzez pozytywne wskazanie obowiązku stosowania w działalności IPN rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z dnia 4 maja 2016, str. 1) jedynie do prowadzenia Bazy materiału genetycznego, wyłączy z zakresu jego stosowania pozostałe przepisy ustawy o IPN",
- tym samym organ - będący, stosownie do art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781), zwanej dalej "ustawą o danych", nadzorczym wymienionym art. 51 ust. 1 RODO – nie ma uprawnień do rozpatrywania sprawy, dotyczącej przetwarzania danych osobowych w zbiorach danych, prowadzonych w ramach realizacji zadań ustawowych IPN innych niż Baza,
- skargi wniesione w niniejszej sprawie przez Wnioskodawcę dotyczą zaś przetwarzania przez Dyrektora danych osobowych osoby wnioskującej o udostępnienie dokumentów oraz informacji ze znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa - zatem danych osobowych, niewchodzących w skład Bazy,
- powoduje to, że niniejsze postępowanie podlega umorzeniu - na podstawie art. 105 § 1 ustawy K.p.a. - jako bezprzedmiotowe; zgodnie bowiem z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, wydaje się decyzję o umorzeniu postępowania; jak wskazuje się w doktrynie: "bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 kpa, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracyjnym." (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck, Warszawa 2006, s. 489); ustalenie zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 105 § 1 K.p.a., zobowiązuje organ publiczny do umorzenia postępowania; nie ma bowiem - w razie zaistnienia tej przesłanki - podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty; dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby zaś o jego wadliwości,
- reasumując, organ nie jest uprawniony do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w tej sprawie; skutkuje to bezprzedmiotowością postępowania, a w konsekwencji koniecznością jego umorzenia.
W skardze podnoszono, że organ – wedle stanowiska Wnioskodawcy - sprzeniewierza się swoim ustawowym obowiązkom - w sytuacji nierównoprawności podmiotów postępowania.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sąd zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zasadny jest zarzut Wnioskodawcy w zakresie, gdzie wywiedziono, że - umarzając postępowanie - organ uchybił przepisom prawa materialnego, zakreślającym granice jego kompetencji.
Trafnie wprawdzie - w uzasadnieniu skarżonego - aktu przywołano brzmienie znajdujących zastosowanie w sprawie regulacji normatywnych - wyznaczających zakres kompetencji organu wyspecjalizowanego w sprawie ochrony danych osobowych. Ich ponowne przytaczanie byłoby stąd bezzasadne. Mylnie jednak wyłożono ich treść - w kontekście realiów rozpoznawanej sprawy.
Słusznie odnotował wprawdzie organ, że jest on właściwy jedynie w zakresie, gdzie zastosowanie znajduje prawo Unii Europejskiej (tak art. 2 ust. 2 lit. a w zw. z art. 51 ust. 1 RODO i art. 34 ust. 2 ustawy o danych). Mylnie jednak wywiódł, że jego reguły - zwłaszcza w kontekście przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (tak art. 4 ust. 2 lit. j Traktatu) - nie znajdą zastosowania do ochrony danych osobowych wnioskodawców, co do obsługi podań, kierowanych do danej instytucji publicznej - jaką jest IPN. W szczególności ograniczeń w zakresie stosowania RODO w danym zakresie nie sposób wywieść z art. 71 ustawy o IPN. Wynika to z następujących uwarunkowań formalnoprawnych.
Co trafnie odnotował organ, w myśl powołanego art. 71 w działalności IPN określonej w art. 1 przepisy RODO stosuje się do prowadzenia Bazy. Takie brzmienie danej regulacji uprawnia przyjęcie, że - wedle jednoznacznie wyrażonej woli prawodawcy (potwierdza to reguła rozumowania a contrario oraz przywołana przez organ treść uzasadnienia nowelizacji przepisu) – ograniczone jest stosowanie przepisów RODO w kontekście działań merytorycznych danej instytucji - związanych z przetwarzaniem danych osobowych wobec osób, których działalność jest objęta bazą archiwalną Instytutu, np. w kontekście przetwarzania tych danych w zakresie wskazanym art. 1 ustawy o IPN:
- w pkt 1 "udostępniania" dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich,
- w pkt 2 "udostępniania" inwentarza archiwalnego IPN.
W danym obszarze w samej ustawie o IPN zawarto wyczerpujący zakres reguł ochrony danych osobowych co do tych, których działalność jest przedmiotem zainteresowań IPN - wedle celów powołania tej instytucji. Kwestie te nie wchodzą w istocie w zakres regulacji prawodawstwa Unii Europejskiej.
Inaczej mają się jednak rzeczy, co do ochrony praw osobistych osób, które aktualnie korzystają z zasobów IPN - zgromadzone dane są im udostępniane - nie są zaś przedmiotem zainteresowania tej instytucji - w kontekście gromadzenia zasobów archiwalnych, dotyczących zagadnień objętych jej właściwością. Z art. 1 nie sposób wywieść, aby wolą prawodawcy było odmienne uregulowanie reguł ochrony praw tych osób – np. w kontekście reguły ograniczenia przetwarzania danych osobowych do celów niezbędnych, przy zachowaniu stosownych środków ich zabezpieczenia (tak reguły ogólne art. 5 i 6 RODO). W art. 1 nie wskazano też zasady prowadzenia baz danych o takich osobach. Jedynie w dalszej części ustawy o IPN ustanowiono w stosownym zakresie podstawy gromadzenia danych osobowych, dotyczących wnioskujących o udostępnienie zbiorów archiwalnych - tak np. art. 36 ust. 3 pkt 1 ustawy o IPN. Nie przewidziano jednak odmiennych ogólnych reguł przetwarzania tych danych osobowych - wobec tych, wynikających w RODO. Względy wykładni językowo-logicznej, przy uwzględnieniu zasady wąskiego rozumienia wyjątków od reguły (tak samo przepisów wyłączających – jak art. 71 u.IPN) przemawiają więc za przyjęciem, że reguły RODO znajdą zastosowanie w zakresie przetwarzania danych osobowych Wnioskodawcy.
Trafnie więc organ zauważa, że przepisy RODO stosuje się w kontekście gromadzenia informacji w Bazie - zwłaszcza, że dotyczą one osób żyjących - rodzin ofiar represji. Nie sposób jednak stąd wywodzić, jakoby reguły te nie znajdowały zastosowania wobec innych osób - nie objętych przedmiotem zainteresowania IPN - co do gromadzenia materiałów archiwalnych - wnioskujący o ich udostępnienie, zaś nie uwzględnionych wobec brzmienia art. 1.
Organ mylnie więc wywiódł, jakoby z art. 71 - wobec treści art. 1 Ustawy IPN - wynikał brak jego właściwości w sprawie przetwarzania danych osobowych Wnioskodawcy, jako występującego o udostępnienie informacji z zasobów archiwalnych IPN. Woli ustanowienia takich regulacji nie sposób też przypisać racjonalnemu prawodawcy - brak przesłanek celowościowych, które mogłyby przemawiać za ograniczeniem stosowania przepisów RODO w procesie przetwarzania danych osobowych wnioskodawców o udostępnienie zbiorów archiwalnych IPN. Za przyjętym przez Sąd rozumieniem przepisów ustawy o IPN przemawiają więc także względy wykładni celowościowej.
W tej sytuacji bezzasadne było umorzenie postępowania, wobec uznania braku właściwości organu w sprawie. Był on obowiązany rozpoznać skargi Wnioskodawcy, co do meritum.
Jedynie na marginesie należy odnotować, że - wobec przywoływanej przez organ argumentacji - ewentualne ustalenie braku właściwości nie wymagało przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego – w przedmiocie właściwości. Gdyby argumentację organu uznać za trafną, nie było podstaw do uznania, jakoby doszło do wszczęcia postępowania wobec skarg Wnioskodawcy a więc niezbędne jest jego umorzenie. Zasadna byłaby zaś odmowa wszczęcia postępowania (tak. art. 61a § 1 K.p.a.). Ewentualne uchybienie przepisów postępowania w danym zakresie nie mogło mieć jednak znaczenie dla wyników danej sprawy, gdzie organ mylnie wywiódł, jakoby nie był właściwy dla rozpoznania skarg Wnioskodawcy. Ich zasadność musi jednak pozostać - na danym etapie sprawy - poza granicami rozważań Sądu - badającego legalność działania organu. Tenże musi wpierw zająć stanowisko w sprawie - co do meritum skarg Wnioskodawcy w kontekście przetwarzania jego danych.
Reasumując, wadliwie wykładając przepisy prawa materialnego - zakreślające granice kompetencji danego organu - naruszono również przepisy prawa procesowego – art. 105 § 1 K.p.a. Bezzasadnie bowiem umorzono postępowanie w sprawie. Mogło mieć to istotne znaczenie dla wyniku sprawy. Na danym jej etapie nie sposób bowiem wykluczyć zasadności skarg, dotyczących przetwarzania danych osobowych.
Z przytoczonych wyżej przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł, jak w pkt 2 sentencji - w myśl art. 200 danego aktu. Koszty stanowił uiszczony wpis sądowy od skargi.
Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI