II SA/Wa 1463/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-04-18
NSAAdministracyjneŚredniawsa
należnościumorzenieopłaty za lokalWojskowa Agencja Mieszkaniowasytuacja materialnapostępowanie administracyjnekontrola sądowaprawa lokatorów

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające umorzenia należności za lokal mieszkalny, wskazując na błędy proceduralne organów i konieczność ponownego rozpatrzenia wniosku z uwzględnieniem sytuacji materialnej skarżącej.

Skarżąca G.P. wniosła o umorzenie należności z tytułu opłat za używanie lokalu mieszkalnego, powołując się na trudną sytuację materialną swoją i rodziny. Organy administracji odmówiły umorzenia, uznając, że sytuacja skarżącej nie jest wystarczająco wyjątkowa i nie wykazała ona braku majątku podlegającego egzekucji. WSA uchylił te decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów proceduralnych, w szczególności art. 7 i 77 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i brak analizy kluczowych przesłanek umorzenia, takich jak zagrożenie dla egzystencji dłużnika czy brak majątku.

Sprawa dotyczyła wniosku G.P. o umorzenie należności z tytułu opłat za używanie lokalu mieszkalnego, który został odrzucony przez organy administracji. Skarżąca argumentowała, że jej trudna sytuacja materialna, brak dochodów męża i bratanka oraz fakt, że część zadłużenia powstała w okresie, gdy lokal zamieszkiwały inne osoby, powinny przemawiać za umorzeniem. Organy administracji, w tym Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, odmówiły umorzenia, uznając, że sytuacja skarżącej nie jest na tyle nadzwyczajna, aby uzasadniać umorzenie, a trudna sytuacja majątkowa sama w sobie nie jest wystarczającą przesłanką. WSA w Warszawie uchylił zaskarżone decyzje, wskazując na istotne naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Sąd podkreślił, że organy nie zebrały wyczerpująco materiału dowodowego, nie zbadały wszystkich przesłanek umorzenia wskazanych w rozporządzeniu, w tym kwestii braku majątku podlegającego egzekucji oraz zagrożenia dla egzystencji dłużnika. Sąd zwrócił uwagę na niekonsekwencję organów w stosowaniu własnych kryteriów oceny sytuacji materialnej oraz na brak analizy sytuacji innych osób zobowiązanych do opłat. WSA wskazał, że decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, ale nie zwalnia organu z obowiązku wszechstronnego zbadania sprawy i wydania przekonującej decyzji, uwzględniającej słuszny interes obywatela.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, nie zbadały wyczerpująco stanu faktycznego i nie oceniły wszystkich przesłanek umorzenia.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że organy nie zbadały wystarczająco kwestii braku majątku podlegającego egzekucji oraz zagrożenia dla egzystencji dłużnika, a także nie oceniły sytuacji innych osób zobowiązanych do opłat.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (6)

Główne

u.z.SZ. art. 19a § ust. 1, 2, 3, 5

Ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

Umożliwia umarzanie, odraczanie lub rozkładanie na raty należności Agencji w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi, gospodarczymi lub finansowymi.

rozp. MON § § 2 ust. 1 pkt 2, § 2 ust. 2, § 4 ust. 1 pkt 2, § 5 ust. 1 pkt 2, § 5 ust. 4, § 5 ust. 5, § 6

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej

Określa szczegółowe przesłanki i tryb umarzania należności, w tym wymóg posiadania wyłącznie składników niepodlegających egzekucji lub zagrożenia egzystencji, a także konieczność badania sytuacji wszystkich zobowiązanych.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7, 8, 77, 107 § 2, 107 § 3, 145 § 1 pkt 1 lit. c, 149, 152, 132, 250

Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje zasady postępowania dowodowego, uzasadniania decyzji, kontroli sądowej oraz orzekania o kosztach.

k.p.c. art. 829 – 833, 871 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa składniki majątku niepodlegające egzekucji sądowej oraz kwotę wolną od potrąceń.

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, 152, 132, 250

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje zasady orzekania przez sądy administracyjne, w tym uchylanie decyzji i zasądzanie kosztów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie zbadały wystarczająco przesłanki umorzenia dotyczącej braku majątku podlegającego egzekucji. Organy nie oceniły prawidłowo przesłanki umorzenia dotyczącej istotnego zagrożenia dla dalszej egzystencji dłużnika lub członków jego rodziny, mimo że same podały kryterium oceny. Organy nie zbadały sytuacji innych osób zobowiązanych do opłat, co było konieczne w świetle § 2 ust. 2 rozporządzenia. Uzasadnienie decyzji było wadliwe, nie wskazując jasno na fakty, dowody i przyczyny odmowy umorzenia. Organy nie wykazały, jaki konkretnie interes społeczny stoi na przeszkodzie umorzeniu należności.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia, została przez sąd uznana za niepełną, ale nie odrzucona całkowicie. Argumentacja organów, że skarżąca powinna wykazać aktywność w kierunku uzyskiwania dochodów, została przez sąd uwzględniona jako element oceny, ale nie jako wyłączna podstawa odmowy.

Godne uwagi sformułowania

instytucja umorzenia charakteryzuje się wyjątkowością, to nie może być stosowana powszechnie ciężar utrzymania skarżącej spadłby na organ oraz pośrednio na pozostałych lokatorów trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za umorzeniem zaległości subiektywne przeświadczenie skarżącej o istnieniu zagrożenia podstaw jej egzystencji, nie może stanowić przesłanki uzasadniającej umorzenie zadłużenia organ w żadnym stopniu nie ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji do tej przesłanki, która może stanowić podstawę umorzenia naruszył przepis art. 7 i art. 77 k.p.a., nie podejmując kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie przeprowadził postępowania dowodowego w stopniu wystarczającym dochód na jednego członka rodziny jest zdecydowanie niższy, aniżeli wskazane 416 zł decyzja w przedmiocie umorzenia należności Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wydawana jest w oparciu o uznanie administracyjne, po dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego uprawnienie do wydania decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego oraz wydania decyzji o treści przekonującej pod względem faktycznym i prawnym

Skład orzekający

Stanisław Marek Pietras

przewodniczący sprawozdawca

Ewa Grochowska-Jung

członek

Eugeniusz Wasilewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty rozpatrywania wniosków o umorzenie należności przez organy administracji, zwłaszcza w kontekście wymogów dowodowych i uzasadnienia decyzji uznaniowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z należnościami Wojskowej Agencji Mieszkaniowej i przepisów wykonawczych do ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne są procedury administracyjne i jak błędy formalne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli początkowo wydaje się, że wniosek był niezasadny. Pokazuje też ludzki wymiar spraw związanych z zadłużeniem mieszkaniowym.

Błędy proceduralne organów uchylają odmowę umorzenia długu za mieszkanie – co to oznacza dla dłużników?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1463/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Eugeniusz Wasilewski
Ewa Grochowska-Jung
Stanisław Marek Pietras /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
Skarżony organ
Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Ewa Grochowska – Jung, Sędzia WSA - Eugeniusz Wasilewski, Protokolant - Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat za używanie lokalu oraz opłat pośrednich – uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, – zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, – przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata E. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział [...] w O., po rozpoznaniu wniosku G. P. z dnia 2 grudnia 2005 r., działając na podstawie art. 19a ust. 2 i 3 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. Nr 41, poz. 398 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004 r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 245, poz. 2460), decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], odmówił wymienionej umorzenia należności z tytułu opłat za używanie lokalu oraz opłat pośrednich w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu podał, że na wysokość zaległych opłat na dzień 20 grudnia 2005 r. składa się należność główna w wysokości [....] zł oraz odsetki ustawowe w wysokości [...] zł. Wymieniona zajmuje lokal nr [...] przy ul. [...] w B. na podstawie umowy najmu z dnia [...] lipca 1996 r. nr [...], który składa się z czterech pokoi, przedpokoju, kuchni i łazienki o powierzchni użytkowej [...] i powierzchni mieszkalnej [....]. Aktualnie w lokalu zamieszkuje skarżąca wraz z [...] Z. oraz [...] D. S. (ur. w [...] r.) i – jak wynika z przekazanej przez nią informacji oraz na podstawie zgromadzonych dokumentów – w lokalu tym zameldowana jest D.M. wraz z dziećmi I. M. i F. J.. Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2005 r. sygn. akt [...], nakazano D. M., I. M. i F.J. opróżnienie i opuszczenie wyżej wymienionego lokalu oraz wstrzymano wykonanie opróżnienia do czasu złożenia przez Gminę Miasta B. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Natomiast faktycznie osoby te nie zamieszkują od września 2004 r. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżąca nie posiada ruchomości, nieruchomości oraz zgromadzonych środków pieniężnych, a źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 617,49 zł. Natomiast jej mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a w listopadzie i grudniu 2005 r. korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości łącznej 400 zł, zaś D. S. od dnia [...] czerwca 2005 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Skarżąca w roku 2005 nie ubiegała się w MOPS o dodatek mieszkaniowy i na koniec lutego 2006 r. jej zadłużenie z tytułu opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich wzrosło do kwoty 9251,77 zł. Zgodnie z treścią § 2 cytowanego już wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, należność pieniężna Wojskowej Agencji Mieszkaniowej może być umorzona w sytuacjach nadzwyczajnych oraz w wypadku całkowitej jej nieściągalności i taka sytuacja jest prawdopodobna, jeżeli dłużnik nie posiada stałych dochodów oraz majątku, z którego byłoby możliwe prowadzenie egzekucji albo egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji osoby dłużnika lub członków rodziny. Ponieważ instytucja umorzenia charakteryzuje się wyjątkowością, to nie może być stosowana powszechnie. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie zaległość i jej rozmiar nie wynika z nagłych, losowych okoliczności, a jest spowodowana utrzymującą się trudną sytuacją skarżącej i osiągane przez nią niskie dochody nie są wystarczającą przesłanką do zastosowania instytucji umorzenia. Ponadto wymieniona nie wykazała, żeby zaistniała szczególna sytuacja, powodująca nagłe pogorszenie się warunków materialnych oraz zagrażających egzystencji. W tej sytuacji status bezrobotnych jej męża oraz bratanka, nie jest również wystarczający do uwzględnienia wniosku, bowiem ten ostatni może w przyszłości podjąć pracę. Reasumując, ciężar utrzymania skarżącej spadłby na organ oraz pośrednio na pozostałych lokatorów i w tej sytuacji zasadnym jest złożenie przez nią wniosku o rozłożenie płatności na raty.
W odwołaniu z dnia 16 kwietnia 2006 r. do Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, skarżąca nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją.
Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], mając za podstawę art. 13 ust. 7 cytowanej już wyżej ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i § 6 cytowanego już wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu – powołując się na zawarte w niej argumenty – podał, że w sytuacji, kiedy organ orzeka w sprawie umorzenia, konieczne jest wykazanie, iż wnoszący posiada wyłącznie składniki majątkowe niepodlegające egzekucji sądowej na podstawie art. 829 – 833 Kodeksu postępowania cywilnego lub egzekucji administracyjnej, albo tylko przedmioty codziennego użytku, zaś w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. W dalszej części stwierdził – powołując się na stanowisko judykatury – że trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za umorzeniem zaległości, gdyż powinien on wykazać odpowiednią aktywność w kierunku uzyskiwania takich dochodów, które pozwolą w przyszłości na zapłatę zaległych zobowiązań i stosuje się ją w wyjątkowych sytuacjach, a subiektywne przeświadczenie skarżącej o istnieniu zagrożenia podstaw jej egzystencji, nie może stanowić przesłanki uzasadniającej umorzenie zadłużenia. Wobec powyższego zaskarżona decyzja została wydana z poszanowaniem przepisów prawa, po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, zaś sama skarżąca może się ubiegać o odroczenie terminu spłaty należności, bądź wnosić o rozłożenie ich spłaty na raty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, G.P. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i stwierdziła, że zaległości nie wynikały tylko z jej winy. Obciążano ją bowiem opłatami za używanie lokalu w sytuacji, kiedy lokal ten zajmowały jeszcze inne osoby i to one doprowadziły do powstania zaległości. Natomiast członkowie jej rodziny nie mogą podjąć pracy z uwagi na bezrobocie i mimo tak ciężkiej sytuacji, stara się na bieżąco regulować koszty najmu, mając jednak trudności w spłacie tak znacznego zadłużenia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne oraz wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania dodał, że faktycznie pozostałe osoby nie zamieszkują ze skarżącą od września 2004 r.
W piśmie procesowym z dnia 31 października 2006 r., skarżąca podała, że co prawda powyższe osoby nie zamieszkują w lokalu od września 2004 r., lecz nadal nie ma dostępu do zajmowanych przez nich pomieszczeń, bowiem posiadają oni tam swoje rzeczy i w żaden sposób nie partycypują w opłatach za zajmowanie lokalu.
Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia 5 kwietnia 2007 r. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie § 2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5 cytowanego już wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej oraz art. 107 § 2 w zw. z art. 149 k.p.a., poprzez – odpowiednio – błędne przyjęcie, że zarobki netto skarżącej w wysokości minimum ustawowego podlegają egzekucji oraz że postępowanie wobec skarżącej będzie skuteczne, a ponadto poprzez brak wskazania podstaw i dowodów w zaskarżonej decyzji o możliwości prowadzenia egzekucji z pensji skarżącej i niedostateczne uzasadnienie tezy o niemożliwości umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację skarżącej. W uzasadnieniu dodano, że stosownie do treści art. 871 § 1 pkt 1 k.p., kwotą wolną od potrąceń jest minimalne wynagrodzenie ustalone na podstawie odrębnych przepisów, zaś według stanowiska Ministerstwa Sprawiedliwości, od 1 stycznia 2006 r. wynosiło ono 899,10 zł brutto, czyli 655,54 zł netto, a koszty komornicze wynoszą 15% wierzytelności (ok. [...] zł w rozpoznawanej sprawie), a zatem została spełniona – wbrew stanowisku organu – przesłanka z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Ponadto organ bez jakiejkolwiek podstawy uznał, że skarżąca posiada składniki majątku podlegające egzekucji i że ta egzekucja będzie skuteczna oraz nie wziął pod uwagę, że płaci ona w miarę swoich możliwości zobowiązania pieniężne, ale w świetle całokształtu materiału dowodowego, nie będzie możliwe uregulowanie przez nią powstałych zaległości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. Nr 41, poz. 398 ze zm.), w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi, gospodarczymi lub finansowymi należności pieniężne Agencji mogą być umarzane, odraczane lub rozkładane na raty. Natomiast tryb m.in. umarzania oraz wysokość kwot umarzania uregulowane jest w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004 r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 245, poz. 2460), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 19a ust. 5 ustawy.
Według § 2 ust. 1 rozporządzenia, należności pieniężne przysługujące Wojskowej Agencji Mieszkaniowej mogą być umarzane w całości lub w części na wniosek dłużnika (§ 5 ust. 1 pkt 2), w razie wystąpienia co najmniej jednego z następujących przypadków:
- dłużnik, będący osobą fizyczną, posiada wyłącznie składniki majątkowe niepodlegające egzekucji sądowej lub administracyjnej, o których mowa w pkt 1, oraz przedmioty codziennego użytku domowego albo egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji osoby dłużnika lub członków jego rodziny;
- dłużnik, będący osobą prawną, został wykreślony z właściwego rejestru i brak jest majątku, z którego można by prowadzić egzekucję należności, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przeszła na osoby trzecie;
- sąd wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika albo oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania albo był obciążony hipoteką, hipoteką morską, zastawem, zastawem rejestrowym lub zastawem skarbowym w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania.
Wniosek o umorzenie pochodzący od dłużnika powinien zawierać w szczególności, w myśl § 5 ust. 4, następujące elementy:
1) szczegółowe informacje dotyczące wystąpienia przesłanek, o których mowa w § 2 ust. 1 albo § 3;
2) opis aktualnej sytuacji finansowej i materialnej dłużnika;
3) dokumenty potwierdzające okoliczności podane we wniosku.
Natomiast jeżeli wniosek nie czyni zadość powyższym wymogom, to według § 5 ust. 5 rozporządzenia, organ wzywa dłużnika do uzupełnienia wniosku we wskazanym terminie, a jeśli dłużnik nie wykona tej powinności, to organ rozpatruje złożony wniosek. Nie oznacza to jednak dowolności w postępowaniu, bowiem granice i sposób rozpoznania wniosku gwarantuje procedura administracyjna (vide: § 6 rozporządzenia).
W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji w piśmie z dnia[...] grudnia 2005 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku i z pisma wymienionej z dnia 2 stycznia 2006 r. z części "oświadczenie majątkowe" wynika, że nie posiada ona składników majątkowych podlegających egzekucji. Zatem po pierwsze organ w żadnym stopniu nie ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji do tej przesłanki, która może stanowić podstawę umorzenia. Jest to zatem istotne naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., bowiem uzasadnienie decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Po drugie zaś, naruszył przepis art. 7 i art. 77 k.p.a., nie podejmując kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie przeprowadził postępowania dowodowego w stopniu wystarczającym do wydania zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, że to na organie spoczywa powinność wyczerpującego zabrania i rozpatrzenia całego materiału dowodnego. Z drugiej strony nie można wszakże przyjąć, że skarżąca jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku. Jednakże skoro wskazała ona, że nie posiada składników majątkowych podlegających egzekucji, to organ winien – w świetle chociażby wskazanych już wyżej przesłanek umorzenia należności – dogłębnie wyjaśnić tę kwestię, a następnie ocenić ją przez pryzmat przesłanki mogącej stanowić podstawę umorzenia, a mianowicie "dłużnik, będący osobą fizyczną, posiada wyłącznie składniki majątkowe niepodlegające egzekucji sądowej lub administracyjnej" i wydać w tym względzie stosowną decyzję, uzasadniając ją –zważywszy na uznaniowy jej charakter – względami interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej. Dodać w tym miejscu należy, że wzgląd na interes społeczny nie można przy tego rodzaju decyzji uzasadniać jedynie względami wyjątkowości rozstrzygnięcia oraz ciężarem utrzymania skarżącej przez organ, bądź przez pozostałych lokatorów, co uczynił organ. Wniosek taki można powziąć po dokładnej analizie instytucji umorzenia należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, bowiem wykładnia gramatyczna i celowościowa wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, iż wyraźny akcent kładzie się w nich przede wszystkim na nieskuteczność prowadzonego na przyszłość postępowania egzekucyjnego.
W dalszej części stwierdzić należy, że w powyższym piśmie wystosowanym przez organ wskazano na jedną z kolejnych przesłanek umorzenia należności, a mianowicie "egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenia dla dalszej egzystencji osoby dłużnika lub członków jego rodziny". Co więcej, wskazano również w tym piśmie kryteria oceny owej przesłanki i stwierdzono, że zagrożeniem dla egzystencji dłużnika jest dochód przypadający na jednego członka rodziny w gospodarstwie wieloosobowym nie przekraczający 416 zł. Zatem zupełnie niezrozumiałym jest pominięcie przez organ jakiejkolwiek analizy powyższego i – co należy zaakcentować – podanego przez siebie kryterium, jeśli się zważy na fakt, iż skarżąca, o czym organ wspomniał w uzasadnieniu – pobiera wynagrodzenie w wysokości 617,49 zł, a w prowadzonym przez nią gospodarstwie domowym przebywają bezrobotni mąż i bratanek. Zatem dochód na jednego członka rodziny jest zdecydowanie niższy, aniżeli wskazane 416 zł. Ta niezrozumiała niczym niekonsekwencja organu, abstrahując już od spełnienia jednej z przesłanek do umorzenia i ewentualnego jej uwzględnienia w trakcie wydawania decyzji, narusza ponadto zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz takie działanie organu, które pogłębiałoby świadomość i kulturę prawną obywateli, o czym mowa w art. 8 k.p.a.
Niezależnie od powyższego, organ w najmniejszym nawet stopniu nie rozważył przesłanki do umorzenia zawartej w § 2 ust. 2. Zgodnie z tym przepisem, umorzenie należności pieniężnych przysługujących Agencji, w przypadku gdy oprócz dłużnika głównego są zobowiązane również inne osoby, może nastąpić wtedy, gdy przesłanki umorzenia zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych.
Bezkrytycznie bowiem przyjął wyjaśnienie skarżącej, że to ona tylko odpowiada za dług, ponieważ D. M., I. M i F. J. zamieszkiwały z nią do września 2004 r. Tymczasem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jednoznacznie, że wprawdzie fakt ten odpowiada rzeczywistości, to jednak całkowicie pominięto i nie zbadano okoliczności, iż – a wynika to ze "Stanu księgowego" (k.42 – 43 akt administracyjnych) – na ten okres istniały już zaległości finansowe. Zatem, w myśl cytowanego już wyżej przepisu, organ był zobowiązany zbadać przed podjęciem decyzji w przedmiotowej sprawie, czy zachodziły przesłanki umorzenia wobec wszystkich zobowiązanych. Na marginesie dodać należy, że i tym razem działanie organu było niekonsekwentne, czym naruszono zasadę określoną w cytowanym już wyżej przepisie art. 8 k.p.a., bowiem taką sugestię zawarto w piśmie do skarżącej wystosowanym w dniu[...] stycznia 2006 r.
Reasumując, powołane przepisy ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz rozporządzenia wykonawczego Ministra Obrony Narodowej wskazują na to, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wydawana jest w oparciu o uznanie administracyjne, po dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z uznaniem administracyjnym mamy bowiem do czynienia wtedy, gdy norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracyjnemu. Inaczej mówiąc, ustawa pozwala na wybór następstwa prawnego, przy czym można dokonywać wyboru między dwiema lub więcej możliwościami. Ustawodawca nie determinuje rozstrzygnięcia organu Agencji; nie określa przesłanek, których zaistnienie obliguje organ administracji do podjęcia jedynego, dopuszczalnego rozstrzygnięcia. W zakresie decydowania o umorzeniu należności Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, pozostawiono zatem właściwemu organowi luz decyzyjny w formie uznania administracyjnego.
Jednak uprawnienie do wydania decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego oraz wydania decyzji o treści przekonującej pod względem faktycznym i prawnym. W związku z tym, że uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej, obowiązki organu administracyjnego, rozstrzygającego sprawę w oparciu o ten rodzaj luzu decyzyjnego, w zakresie postępowania dowodowego, są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu. W poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on bowiem najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela.
W przypadku decyzji uznaniowych kontroli podlegają zatem takie kwestie, jak wyjaśnienie i wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy, czy ustalony stan faktyczny został oceniony zgodnie z przepisami prawa materialnego i czy ustalenie tego stanu pozostaje w zgodności z wynikami postępowania dowodowego. Ponadto kontroli Sądu podlega kwestia interpretacji przepisów prawa.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, w świetle dokonanej już wyżej analizy, zarówno organ pierwszej instancji, jak i drugiej nie zadośćuczyniły powyższym regułom. W tej sytuacji naruszyły one wskazane powyżej przepisy postępowania, które – w ocenie Sądu – mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zauważyć ponadto należy, że organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany – zgodnie z zasadą z art. 7 k.p.a. – załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wskazano na nadzwyczajny charakter instytucji umorzenia należności, jednakże w sposób lakoniczny podano, jaki interes społeczny stoi na przeszkodzie pozytywnemu załatwieniu wniosku skarżącego.
Dodatkowo trzeba wskazać, że w ponownie prowadzonym postępowaniu konieczne jest rozważenie możliwości częściowego umorzenia należności, czego organy nie uczyniły, jak również uwzględnienie dotychczasowej postawy skarżącej i jej realnych starań w spłacie zadłużenia oraz uwzględnienie wszystkich przesłanek natury społecznej, gospodarczej lub finansowej, o których mowa w art. 19a ust. 1 ustawy i ocenienie ich we wzajemnym powiązaniu, dając prymat jednym, a odrzucając drugie.
Natomiast argumentacja pełnomocnika skarżącej w głównej mierze dotyczy przesłanki zawartej w § 2 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, która może być uwzględniona przy umorzeniu należności pieniężnych z urzędu (vide: § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 i art. 132, a w sprawie kosztów na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI