II SA/WA 1455/24

II SA/Wa 1455/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Góraj
Danuta Kania /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Maciejuk
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi Wojewody [...] na decyzję Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Wojewody [...] (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") jest decyzja Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji Ośrodek Zamiejscowy w [...] (dalej: Szef CWCR", "organ II instancji") z dnia [...] maja 2024r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] (dalej: "Szef WCR", "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] marca 2024 r. Wojewoda [...] wystąpił do Szefa WCR w [...] o wyłączenie, w trybie art. 541 ust. 7 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r., poz. 248 ze zm.), 12 osób zatrudnionych na stanowisku dyspozytora medycznego w Dyspozytorni Medycznej w [...], Wydziale Państwowego Ratownictwa Medycznego [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], w tym [...] P.D., z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
W uzasadnieniu wniosku Skarżący powołał zadania wykonywane przez dyspozytora medycznego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1541 ze zm.), dalej: "ustawa o PRM", podkreślając znaczenie tego stanowiska dla systemu PRM. Wskazał, że w przypadku nagłego powołania osób objętych wnioskiem do czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, zachodziłoby duże ryzyko braku zachowania ciągłości funkcjonowania ww. stanowisk, a co za tym idzie niemożność realizacji przypisanych im zadań. Podkreślił, że zarówno w czasie pokoju, jak i w czasie wojny, jednostki wykonujące zadania państwa w zakresie ratownictwa powinny funkcjonować w sposób nieprzerwany i gotowy do natychmiastowego podejmowania działań, do których zostały powołane.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] Szef WCR w [...], na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej: "k.p.a.", w związku z art. 541 ust. 9 i 12 ustawy o obronie Ojczyzny oraz w związku z § 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie wyłączenia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2559 ze zm.), dalej: "rozporządzenie RM z dnia 17 listopada 2022 r.", odmówił wyłączenia P.D. z obowiązku pełnienia służby wojskowej.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wymieniony pracownik poprzez nadanie w czasie pokoju przydziału mobilizacyjnego, został wyznaczony na stanowisko służbowe określone w etacie jednostki wojskowej. W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny wykonuje zadania szczególnie ważne dla obronności lub bezpieczeństwa Państwa.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2024 r. Wojewoda [...] wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie:
- art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej, poprzez brak szczegółowego ustalenia i wyjaśnienia, dlaczego P.D. nie może podlegać wyłączeniu z obowiązku pełnienia służby wojskowej, co przekłada się na brak należytego uzasadnienia wydanej decyzji, w szczególności nieustalenia przez organ I instancji, że wymieniony powinien zostać wyłączony z urzędu od obowiązku służby wojskowej, bowiem jego powołanie do służby groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, tj. pracy dyspozytorni medycznej w [...] działającej w systemie zarządzania kryzysowego,
- art. 77 § 1 w związku z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie postępowania dowodowego, co skutkowało brakiem należytego ustalenia, czy ww. pracownik powinien lub nie podlegać wyłączeniu z obowiązku pełnienia służby wojskowej, w szczególności nie zbadanie przesłanek wyłączenia z art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny,
- art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., tj. naruszenie zasady pogłębiania zaufania do państwa, poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez właściwego uzasadnienia i wykazania motywów towarzyszących jego podjęciu, ewentualnie poprzez podanie - abstrahujących od zastanego stanu faktycznego - motywów pozornych i ogólnikowych;
- art. 11 k.p.a., tj. naruszenie zasady przekonywania, poprzez brak odniesienia się do kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i brak wyjaśnienia przesłanek podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności niewskazanie, czy w przedmiotowej sprawie doszło (a jeśli nie to dlaczego) do spełnienia przesłanek z art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny,
- art. 541 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy dostarczony materiał dowodowy, zakres obowiązków ww. pracownika, przemawiają za tym, że powołanie go do służby wojskowej groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego, niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, tj. dyspozytorni medycznej w [...] działającej w systemie zarządzania kryzysowego,
- art. 541 ust. 12 ww. ustawy poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki określone w tym przepisie, w szczególności nie doszło do stanu, że w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób, które mogłyby zastąpić ww. pracownika ewentualnie, że okoliczność ta nie została ustalona w sposób dostateczny i stanowi pozorowane usprawiedliwienie wadliwej i arbitralnej decyzji organu I instancji.
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. wyłączenie ww. pracownika z obowiązku pełnienia służby wojskowej; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] Szef CWCR Ośrodek Zamiejscowy w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że P.D. nie jest jedynym pracownikiem zatrudnionym w Wydziale Państwowego Ratownictwa Medycznego [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...]. Nie można zatem przyjąć, że powołanie go do służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy ww. Wydziału. Możliwe są jedynie rozważania odnośnie skali zakłócenia pracy jednostki organizacyjnej w przypadku powołania danego żołnierza rezerwy do tejże służby.
Zaznaczył również, że w treści wniosku nie udokumentowano przesłanki zaistnienia groźby poważnego zakłócenia pracy ww. Wydziału (Dyspozytorni Medycznej), a jedynie duże ryzyko braku zachowania ciągłości funkcjonowania tej komórki organizacyjnej, co należy rozumieć jako możliwość przemijającego w czasie zakłócenia pracy. Jednakże nawet gdyby ww. przesłanka została udokumentowana, to i tak wniosek nie mógłby zostać uwzględniony. P.D. jest bowiem objęty przydziałem mobilizacyjnym, o którym mowa w art. 2 pkt 29 ustawy o obronie Ojczyzny, zaś aktualnie w ewidencji wojskowej nie ma osób, które - ze względu na posiadane przez ww. żołnierza rezerwy specjalność i kwalifikacje - mogłyby go zastąpić na nadanym mu przydziale mobilizacyjnym. Okoliczność ta wyklucza wyłączenie ww. osoby z obowiązku pełnienia służby wojskowej.
Organ II instancji wyjaśnił, że instytucja odmowy wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej (art. 541 ust. 12 ww. ustawy oraz § 10 i § 8 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 17 listopada 2022 r.) wyprzedza instytucję wyłączenia na wniosek (art. 541 ust. 5 pkt 2 i ust. 7 oraz § 7 i § 8 ust. 1 rozporządzenia). Spełnienie warunków przewidzianych w art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy nie stanowi bezwzględnej podstawy do wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (nie skutkuje automatycznie tym wyłączeniem), gdyż art. 541 ust. 12 ustawy stanowi, że odmowa dokonania tego wyłączenia - mimo spełnienia ustawowych warunków wyłączenia - może nastąpić, jeżeli istnieje potrzeba uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym, a w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób, którym z racji posiadanego wieku, stopnia wojskowego, wykształcenia, kwalifikacji, stanu zdrowia lub miejsca zamieszkania można nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny.
Zestawienie treści obu ww. przepisów ustawy prowadzi do konstatacji, że wyłączenie na wniosek nie ma charakteru obligatoryjnego w sytuacji, gdy z jednej strony spełnione są warunki wynikające z art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy z obronie Ojczyzny, z drugiej zaś brak jest w ewidencji wojskowej osób, którym można by nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny w celu uzupełnienia Sił Zbrojnych w zastępstwie osoby, której dotyczy wniosek o wyłączenie.
Zatem nawet gdyby uznać, że wniosek Wojewody [...] byłby uzasadniony, to z uwagi na aktualne braki osobowe w specjalności charakteryzującej tego żołnierza - wydanie decyzji o wyłączeniu z pełnienia służby wojskowej, stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia, nie było możliwe.
Organ II instancji podkreślił, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie przyjął za nadrzędny interes bezpieczeństwa i obronności, o którym mowa w art. 2 pkt 9 ustawy o obronie Ojczyzny, materializujący się w potrzebach Sił Zbrojnych na szczeblu jednostki wojskowej, stosownie do nadanego ww. żołnierzowi przydziału mobilizacyjnemu i zajmowanego przez niego stanowiska służbowego. Zdjęcie z uzupełnieniowego stanu osobowego ww. żołnierza spowodowałoby niemożliwe do uzupełnienia braki w stanie osobowym Sił Zbrojnych i obniżyłoby zdolność bojową jednostki wojskowej oznaczonej w nadanym temu żołnierzowi przydziale mobilizacyjnym.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II stwierdził, iż są one nieuzasadnione. W zaskarżonej decyzji wskazano bowiem z jakich względów wobec P.D. nie zastosowano wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej. Organ I instancji podał mianowicie, że żołnierzowi został nadany przydział mobilizacyjny, co powoduje, że stanowi on zabezpieczenie Sił Zbrojnych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Powołał się również na istotne w sprawie okoliczności dotyczące specjalności i kwalifikacji ww. żołnierza oraz brak możliwości ich osobowego uzupełnienia w jednostce wojskowej. Organ II instancji wskazał przy tym na niejawny charakter informacji dotyczących przydziału mobilizacyjnego, czy zasobów osobowych ewidencji wojskowej, co powoduje, że nie jest możliwe podanie konkretnych danych liczbowych co do określonych osobowo specjalności i kwalifikacji, zwłaszcza w zakresie ich niedoboru w konkretnej jednostce wojskowej.
Końcowo organ II instancji wskazał, że ustawowe przesłanki wyłączenia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny nie znoszą ustawowych przesłanek odmowy dokonania tego wyłączenia. Przeciwnie, ustawowe przesłanki odmowy wyłączenia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, znoszą ustawowe przesłanki wyłączenia. Argumentacja Wojewody, która w istocie stanowi przewartościowanie tej zasady, nie mogła skutkować uwzględnieniem odwołania.
Pismem z dnia [...] czerwca 2024 r. Wojewoda [...] wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie:
1) art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak szczegółowego ustalenia i wyjaśnienia, dlaczego P.D. nie może podlegać wyłączeniu z obowiązku pełnienia służby wojskowej, co przekłada się na brak należytego uzasadnienia decyzji, w szczególności na brak ustalenia, że ww. osoba powinna zostać wyłączona z urzędu z obowiązku pełnienia służby wojskowej jako osoba, która ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowisko jest niezbędna dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa Państwa, względnie wyłączona na wniosek jako osoba, której powołanie do służby wojskowej groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa Państwa, w szczególności pracy dyspozytorni medycznej w [...] działającej w systemie zarządzania kryzysowego,
2) art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak szczegółowego ustalenia i wyjaśnienia, czy w danej sprawie powołanie ww. osoby do służby wojskowej w związku z wielokrotnymi odmowami właściwych terytorialnie Wojskowych Centrów Rekrutacji w stosunku do dyspozytorów medycznych z dyspozytorni medycznej w [...] i [...], groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, a więc i pracy dyspozytorni medycznej, w której zatrudniona pozostaje ww. osoba, działającej w systemie zarządzania kryzysowego; organ odwoławczy jednostkowo odmawia wyłączenia od służby wojskowej poszczególnych dyspozytorów, w tym P.D. powołując się na argumentację, że zostanie on z pewnością zastąpiony przez innych dyspozytorów - tymczasem nie bada holistycznie sprawy, a więc nie ustala, jakie zasoby kadrowe, na mocy decyzji samego organu, ale też innych właściwych Wojskowych Centrów Rekrutacji, pozostawałby finalnie w dyspozycji dyspozytorni w przypadku konieczności zadośćuczynienia tej służbie i czy nie spowodowałyby one groźby zaprzestania lub poważnego zakłócenia pracy,
3) art. 77 § 1 w związku z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia, że osoba objęta wnioskiem spełnia przesłanki określone w art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny, co przekłada się na brak należytego uzasadnienia decyzji w tym zakresie; w szczególności organ nie w ustalił w sposób dostateczny, czy i jakie kwalifikacje posiada ww. osoba, które to kwalifikacje czynią ją niezastąpioną (niekwalifikującą się do odmowy) z uwagi na brak zasobów osób w ewidencji wojskowej.
4) art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy dostarczony materiał dowodowy, zakres obowiązków ww. osoby i jej umiejscowienie w systemie zarządzenia kryzysowego, będącym elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym - przemawiają za tym, że powołanie do służby wojskowej tej osoby groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, w szczególności pracy dyspozytorni medycznej w [...] działającej w systemie zarządzania kryzysowego,
5) art. 541 ust. 12 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy kwalifikacje osoby objętej wnioskiem nie mają charakteru specjalistycznego, powodującego obiektywny stan niemożliwości niezastąpienia danej osoby innymi osobami z zasobu ewidencji wojskowej; ewentualnie, że okoliczność ta nie została ustalona w sposób dostateczny i stanowi pozorowane usprawiedliwienie wadliwej i arbitralnej decyzji organu,
6) art. 541 ust. 5 pkt 1 lit. d ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy osoba objęta wnioskiem, ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowiska, jest niezbędna dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa Państwa - co oznacza, że powinna zostać wyłączona w procedurze prowadzonej z urzędu; organ II instancji nie zbadał, mimo takiego obowiązku prawnego i dodatkowo sygnalizacji takiej konieczności przez Skarżącego w treści odwołania, czy wystąpiły przesłanki wyłączenia od służby wojskowej opisane w art. 541 ust. 5 pkt 1 ww. ustawy, tj. w procedurze prowadzonej z urzędu - niezależnie od tego, że niniejsze postępowanie toczy się z wniosku Wojewody [...].
W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o uchylenie obydwu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
W motywach skargi podniesiono w szczególności, że organ II instancji błędnie ograniczył się do badania ustawowych przesłanek wyłączenia żołnierza z obowiązku pełnienia służby wojskowej na wniosek (art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny), podczas gdy spoczywał na nim również obowiązek badania przesłanek takiego wyłączenia z urzędu (art. 541 ust. 5 pkt 1 ww. ustawy).
Podkreślono, iż osoba objęta wnioskiem jest nie tylko ratownikiem medycznym, ale również dyspozytorem medycznym. Osoby na stanowisku dyspozytora medycznego tworzą bardzo ograniczony zasób osobowy. Organ nie dostrzega okoliczności, że stanowisko dyspozytora medycznego jest newralgiczne w systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego, a jego obsadzenie wymaga szczegółowo określonych kwalifikacji (art. 27 ust. 1, art. 27a ust. 2 pkt 7 lit. b ustawy o PRM). Nieobecność ww. osoby oznaczać będzie nieobsadzenie kluczowego - dla ochrony życia i zdrowia ludzi (ale też bezpieczeństwa narodowego z uwagi na funkcje dyspozytorni medycznej w systemie zarządzania kryzysowego) - stanowiska w dyspozytorni medycznej. To zaś powoduje, że powołanie ww. osoby do służby wojskowej grozi poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego w rozumieniu art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny.
Podniesiono również, że na skutek wniosku Wojewody [...] wyłączonych od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej zostało definitywnie jedynie 47 spośród 96 dyspozytorów medycznych, a więc mniej niż połowa osób zatrudnionych na tym stanowisku. Istnieje zatem ryzyko, że w przypadku konfliktu zbrojnego dyspozytornie medyczne województwa [...] zostaną pozbawione ciągłości działania, co wypełnia przesłankę z art. 541 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy.
Wskazano również, że organ nie podał jakie szczególne kwalifikacje P.D. skutkowały odmową wyłączenia od pełnienia służby wojskowej. Brak wyjaśnienia tej kwestii powoduje, że decyzja ma ona charakter arbitralny i została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Szef CWCR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2492 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Szefa CWCR z dnia [...] maja 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Szefa WCR w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. o odmowie wyłączenia P.D. z obowiązku pełnienia służby wojskowej, nie narusza prawa.
Instytucję wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny określa art. 541 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, który w ust. 1 stanowi, że nie powołuje się do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osób, które zostały wyłączone z obowiązku jej pełnienia. Wyłączenia dokonuje szef wojskowego centrum rekrutacji, a w przypadku żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową dowódca jednostki wojskowej (ust. 2). Wyłączenia dokonuje się również w czasie pokoju (ust. 3).
Zgodnie z art. 541 ust. 5 ww. ustawy wyłączenie następuje z urzędu (pkt 1) bądź na wniosek (pkt 2).
Wyłączenie z urzędu dotyczy osób, które: a) wykonują mandat posła albo senatora, b) wykonują mandat radnego, c) zajmują kierownicze stanowiska państwowe określone w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 624) lub stanowiska organów administracji publicznej w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, d) ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowiska są niezbędne dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa.
Natomiast wyłączenie na wniosek dotyczy osób, których powołanie do służby wojskowej, o której mowa w ust. 1, groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego lub samorządowego albo działalności gospodarczej przedsiębiorcy niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa.
Zgodnie z art. 541 ust. 6 ww. ustawy podstawę wyłączenia z urzędu stanowi pisemne zawiadomienie (imienny wykaz osób) przekazane przez Kancelarię Sejmu RP, Kancelarię Senatu RP oraz kierowników urzędów jednostek samorządu terytorialnego w stosunku do osób, o których mowa w ust. 5 pkt 1 lit. a i b, lub kierowników urzędów państwowych lub urzędów jednostek samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorców, pracodawców lub innych podmiotów uprawnionych do zatrudnienia lub nawiązania stosunku służbowego w stosunku do osób, o których mowa w ust. 5 pkt 1 lit. c i d.
Stosownie natomiast do art. 541 ust. 7 ustawy podstawę wyłączenia na wniosek stanowi pisemny, udokumentowany wniosek kierowników urzędów państwowych lub samorządowych albo przedsiębiorców w stosunku do osób, o których mowa w ust. 5 pkt 2.
Informacja o wyłączeniu podlega zamieszczeniu w ewidencji wojskowej, zaś odmowa dokonania wyłączenia na wniosek lub jej uchylenie w czasie pokoju stanowi decyzję administracyjną, od której służy wnioskodawcy odwołanie do Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (art. 541 ust. 8 i 9 ustawy).
Jak stanowi art. 541 ust. 12 ustawy, odmowa dokonania wyłączenia może nastąpić, jeżeli istnieje potrzeba uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym, a w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób, którym z racji posiadanego wieku, stopnia wojskowego, wykształcenia, kwalifikacji, stanu zdrowia lub miejsca zamieszkania można nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny.
Tryb wyłączenia od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej, szczegółowy wykaz kwalifikacji lub stanowisk, których posiadanie lub zajmowanie powoduje wyłączenie z urzędu, wzory zawiadomień i wniosków w sprawie wyłączenia, przy uwzględnieniu konieczności uzupełnienia stanu osobowego Sił Zbrojnych na wypadek ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny oraz nakłady poniesione przez Siły Zbrojne na wyszkolenie żołnierzy rezerwy - określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie wyłączenia od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie pokoju, wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 541 ust. 13 ww. ustawy.
Na gruncie powołanych wyżej regulacji nie budzi wątpliwości, że ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje dwa odrębne tryby wyłączenia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, tj. wyłączenie z urzędu i na wniosek.
W niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte na wniosek Wojewody [...], który w dniu [...] marca 2024 r. wystąpił o wyłączenie z ww. obowiązku 12 osób (pełniących funkcję dyspozytorów medycznych), w tym P.D. - pełniącego funkcję dyspozytora medycznego w Dyspozytorni Medycznej w [...], w Wydziale Państwowego Ratownictwa Medycznego [...] UW w [...]. W sprawie miał zatem zastosowanie art. 541 ust. 5 pkt 2 w związku z ust. 7 ww. ustawy. W świetle tych przepisów to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania (udokumentowania) okoliczności, z których wynikałoby, że powołanie danej osoby do służby wojskowej groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego lub samorządowego albo działalności gospodarczej przedsiębiorcy, która jest niezbędna dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa.
Z uzasadnienia wniosku nie wynika, aby ww. przesłanka została przez Wojewodę [...] wykazana. Skarżący podkreślił znaczenie stanowiska dyspozytora medycznego dla systemu PRM. Wskazał na zadania wykonywane w ramach tego stanowiska zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o PRM, który to przepis stanowi, że do zadań dyspozytorów medycznych należy w szczególności: przyjmowanie zgłoszeń alarmowych i powiadomień o zdarzeniach, ustalanie priorytetów i niezwłoczne dysponowanie zespołów ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia; przekazywanie niezbędnych informacji osobom udzielającym pierwszej pomocy; przekazywanie kierującemu akcją medyczną niezbędnych informacji ułatwiających prowadzenie medycznych czynności ratunkowych na miejscu zdarzenia; zbieranie aktualnych informacji o dostępnych w rejonie operacyjnym jednostkach systemu i ich gotowości oraz przekazywanie tych informacji wojewódzkiemu koordynatorowi ratownictwa medycznego; powiadamianie o zdarzeniu szpitalnych oddziałów ratunkowych lub, jeżeli wymaga tego sytuacja na miejscu zdarzenia, centrów urazowych lub jednostek organizacyjnych szpitali wyspecjalizowanych w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych niezbędnych dla ratownictwa medycznego; powiadamianie o zdarzeniu jednostek współpracujących z systemem. Nadto Skarżący wskazał na istotne znaczenie stanowiska dyspozytora medycznego dla systemu PRM. Podkreślił również znaczenie wykształcenia, doświadczenia zawodowego oraz praktyki w ww. zawodzie osób wymienionych we wniosku. Wskazał, że w przypadku nagłego powołania ww. osób do służby wojskowej "zachodziłoby duże ryzyko" braku zachowania ciągłości funkcjonowania stanowisk, a co za tym idzie niemożność realizacji ustawowych zadań przypisanych dyspozytorni medycznej.
Uwzględniając powyższe rację ma organ II instancji, że przesłanka określona w art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny nie została spełniona. Wniosek zawiera ogólną argumentację dotyczącą istotnego znaczenia zadań realizowanych przez dyspozytorów medycznych w ramach systemu PRM, nie wskazuje jednak z jakich konkretnie powodów powołanie do służby wojskowej P.D. wypełniłoby przesłankę określoną w ww. przepisie. Brak argumentacji odnoszącej się indywidualnie do ww. osoby ma o tyle istotne znaczenie, że nie jest to jedyna osoba zatrudniona w Dyspozytorni Medycznej w [...] na ww. stanowisku dyspozytora medycznego (wniosek obejmował 12 osób), a ponadto - jak wynika z odpowiedzi na skargę - decyzję o odmowie wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej wydano jedynie wobec 4 osób. W pozostałym zakresie wniosek został uwzględniony. Rację ma w związku z tym organ II instancji wskazując, że w przypadku powołania ww. osoby do służby wojskowej można rozważać jedynie kwestię skali ewentualnych zakłóceń pracy Dyspozytorni, a nie zagrożenie zaprzestania lub poważnego zakłócenia pracy urzędu państwowego, która to praca ma być niezbędna dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa (art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy).
I jakkolwiek w odwołaniu Wojewoda argumentował, że w stosunku P.D. przesłanka określona w ww. przepisie jest spełniona, bowiem dyspozytorzy medyczni - w świetle art. 25a ust. 1 ustawy o PRM oraz art. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarzadzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 122 ze zm.) - stanowią kluczowy element reagowania na sytuacje kryzysowe co wynika z treści Wojewódzkiego Planu Zarządzania Kryzysowego Województwa [...], a zarzadzanie kryzysowe stanowi element zarządzania bezpieczeństwem narodowym, to jednak nie przedstawił żadnych konkretnych danych na poparcie swego stanowiska. Podkreślić przy tym należy, że samo powołanie ogólnych argumentów oraz obowiązujących przepisów prawa nie jest wystarczające dla spełnienia przesłanki z art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy. Konieczne jest bowiem udokumentowanie indywidualnych okoliczności mających stanowić podstawę wyłączenia od obowiązku pełnienia służby wojskowej konkretnej osoby, które wypełniałyby przesłankę określoną w ww. przepisie. Takie okoliczności, w ocenie Sądu, nie zostały przez Skarżącego powołane.
Odmawiając wyłączenia P.D. z obowiązku pełnienia służby wojskowej organ I instancji powołał się na art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny. Wskazał, że wymieniony ([...].), poprzez nadanie przydziału mobilizacyjnego (tj. imienne wyznaczenie osoby będącej w rezerwie, na stanowisko służbowe określone etatem czasu wojennego, zgodnie z wymaganiami kwalifikacyjnymi oraz predyspozycjami określonymi dla tego stanowiska - art. 2 pkt 29 ww. ustawy), został wyznaczony na stanowisko służbowe określone w etacie jednostki wojskowej. Podkreślił, że wymieniony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny wykonuje zadania szczególnie ważne dla obronności lub bezpieczeństwa Państwa.
Organ II instancji uzupełnił ww. stanowisko wskazując, że P.D., z racji na posiadaną specjalność wojskową i kwalifikacje, jest osobą, której w świetle danych zawartych w ewidencji wojskowej aktualnie nie można zastąpić. W nadanym przydziale mobilizacyjnym brak jest bowiem osób o specjalności i kwalifikacjach, odpowiadających specjalności i kwalifikacjom ww. żołnierza rezerwy. Specjalność ta, jak wyjaśnił organ II instancji, jest zaliczana do korpusu osobowego medycznego z grupy osobowej ratownictwa medycznego i jest klasyfikowana jako deficytowa.
Potwierdzają tę okoliczność argumenty przedstawione w odpowiedzi na skargę. Mianowicie organ II instancji wskazał, że mając na względzie obowiązek bieżącego aktualizowania ewidencji wojskowej (art. 70 ust. 6 ustawy o obronie Ojczyzny), wystąpił do Szefa WCR w [...] oraz szefów pozostałych wojskowych centrów rekrutacji z administrowanego obszaru o ponowne zweryfikowanie czy zapotrzebowanie z jednostki wojskowej na uzupełnienie danego stanowiska w ramach przydziału mobilizacyjnego nie może być uzupełnione innym, zgodnym z daną specjalnością wojskową, żołnierzem rezerwy.
Na skutek powyższego wystąpienia dokonana została ponowna analiza posiadanych zasobów rezerw osobowych w specjalności wojskowej tożsamej z posiadaną przez [...] P.D. w kontekście możliwości wyłączenia ww. żołnierza rezerwy. Wyniki tej analizy potwierdziły, że aktualnie brak jest żołnierzy rezerwy posiadających właściwą lub pokrewną specjalność wojskową, którym można by nadać przydział mobilizacyjny w zamian za ww. osobę.
Jak wskazał organ II instancji, Szef WCR w [...] poinformował, że z racji na powiększający się deficyt poszczególnych specjalności wojskowych, w tym specjalności wojskowej wyżej wymienionego, nie jest możliwe wyłączenie go z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Mogłoby to bowiem skutkować nieukompletowaniem jednostek wojskowych. Z kolei Szef WCR w [...] wskazał, że w zasobach rezerw osobowych nie znajdują się żołnierze pasywnej rezerwy o specjalności wojskowej posiadanej przez wymienionego. Tożsame stanowisko zajął Szef WCR w [...], wskazując dodatkowo na zwiększone potrzeby mobilizacyjne macierzystych jednostek wojskowych, częste rotacje na przydziałach mobilizacyjnych oraz potrzebę uzupełnienia potrzeb jednostek wojskowych osobami ze specjalistycznymi kwalifikacjami. Analogiczne stanowisko zajął Szef WCR w [...] potwierdzając brak możliwości nadania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom rezerwy do jednostek wojskowych znajdujących się na terenie administrowanym przez WCR w [...]. Również Szef WCR w [...] nie wskazał osób, którym z racji na wiek, stopnień wojskowy, wykształcenie, kwalifikacje, stan zdrowia lub miejsce zamieszkania, można by nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny.
W tym stanie rzeczy uprawnione jest stanowisko organu, iż istniały podstawy do wydania decyzji o odmowie wyłączenia [...] P.D. z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny w oparciu o przepis art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny. Prawidłowo przy tym organ uznał nadrzędność bezpieczeństwa i obronności Państwa (art. 2 pkt 9 ustawy) oraz potrzeb Sił Zbrojnych (art. 2 pkt 22 ustawy) na szczeblu jednostki wojskowej stosownie do nadanego ww. żołnierzowi rezerwy przydziału mobilizacyjnego w tej jednostce. Prawidłowo również przyjął pierwszeństwo przesłanki odmowy wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej określonej w art. 541 ust. 12 ustawy względem przesłanki wyłączenia z tego obowiązku przewidzianej w art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy.
W świetle powyższego nieuzasadnione są zarzuty skargi. Nie ma racji Skarżący podnosząc, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy. Jak już wyżej wskazano, wniosek z dnia [...] marca 2024 r. nie zawiera argumentacji wskazującej na spełnienie przesłanki wyłączenia P.D. z obowiązku pełnienia służby wojskowej. Nie przemawia za tym również argumentacja skargi, iż ww. żołnierz rezerwy, jakkolwiek posiadający kwalifikacje ratownika medycznego, zatrudniony jest na stanowisku dyspozytora medycznego, zaś zasób osób zatrudnionych na tym stanowisku jest szczególnie ograniczony. Podkreślić bowiem należy, że organ odmówił wyłączenia zaledwie kilku spośród 12 osób objętych wnioskiem, a co istotne - wszystkie te osoby zatrudnione były na stanowisku dyspozytora medycznego. Organ kierował się przy tym potrzebą uzupełnienia Sił Zbrojnych w sytuacji, gdy w ewidencji wojskowej nie występuje zasób osób, którym z racji m.in. na wykształcenie i kwalifikacje można nadać przydział mobilizacyjny (art. 541 ust. 12 ustawy). Wystąpienie tej przesłanki, co należy podkreślić, ma przesądzające znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Nie ma racji Skarżący podnosząc, iż organ dopuścił się naruszenia art. 541 ust. 5 pkt 1 lit. d ustawy o obronie Ojczyzny poprzez niewyłączenie P.D. z urzędu z obowiązku pełnienia służby wojskowej. Jak już wyżej wskazano, wyłączenie z urzędu oraz na wiosek to dwa odrębne i niezależne tryby określone w ustawie i rozporządzeniu RM z dnia 17 listopada 2022 r. Wyłączenie z urzędu dotyczy osób ściśle określonych w art. 541 ust. 5 pkt 1 ustawy. Przy czym nie można zgodzić się ze Skarżącym, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 541 ust. 5 pkt 2 lit. d przewidujący wyłączenie osób, które ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowiska są niezbędne dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia szczegółowy wykaz kwalifikacji lub stanowisk wskazanych w art. 541 ust. 5 pkt 1 lit. d ustawy, których zajmowanie powoduje wyłączenie z urzędu, został określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Spośród stanowisk wojewódzkiej administracji zespolonej, jako podlegający wyłączeniu z urzędu, zostali wymienieni jedynie dyrektorzy generalni urzędów wojewódzkich oraz dyrektorzy wydziałów (biur, gabinetów), o czym stanowi pkt 13 ppkt 1 i 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia.
Zauważyć również należy, że zainicjowany przez Skarżącego tryb wnioskowy pozostaje spójny z treścią przepisów rozporządzenia, które w § 6 ust. 1 przewiduje, że wyłączenie na wniosek może być prowadzone w stosunku do osób zatrudnionych m.in. w urzędach państwowych lub samorządowych (pkt 1) czy też podmiotach (...) będących dysponentami jednostek systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (pkt 7).
Nieuzasadnione są również pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. Zaznaczyć należy, że postępowanie miało charakter wnioskowy, zatem to na Skarżącym jako wnioskodawcy spoczywał obowiązek wykazania (udokumentowania), że w sprawie wystąpiły podstawy do wyłączenia ww. osoby z obowiązku pełnienia służby wojskowej. Jednocześnie organ ustalił wszystkie okoliczności niezbędne do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Wyjaśnił z jakich względów odmówił wyłączenia ww. żołnierza rezerwy z obowiązku pełnienia służby wojskowej dając pierwszeństwo potrzebom Sił Zbrojnych w sytuacji braku możliwości zastąpienia ww. żołnierza, ze względu na jego specjalność i kwalifikacje. I jakkolwiek uzasadnienie decyzji organu I instancji jest w istocie ograniczone, to jednak uchybienie to sanował organ II instancji przedstawiając szerszą argumentację na poparcie przyjętego stanowiska. Argumentacja ta, w ocenie Sądu, jest wystarczająca w świetle prawnych i faktycznych okoliczności niniejszej sprawy. Argumentacja ta, wsparta informacją o przeprowadzeniu dodatkowej analizy potrzeb Sił Zbrojnych w oparciu o stanowiska Szefa WCR w [...] oraz Szefów innych WCR wymienionych w odpowiedzi na skargę, daje podstawę do przyjęcia, że rozstrzygnięcie podjęte w sprawie jest prawidłowe.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.