II SA/Wa 1435/22

II SA/Wa 1435/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Góraj
Joanna Kube
Karolina Kisielewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 672/23 - Wyrok NSA z 2024-01-19
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 53
art. 82 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.) Sędzia WSA Joanna Kube Sędzia WSA Andrzej Góraj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez M. B. decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...], Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2022 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia specjalnego.
W uzasadnieniu organ przywołał treść przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53), odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) i wyjaśnił, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi i osiągnięcia w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, sportowej, czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Prezes Rady Ministrów dodał, że NSA w wyroku z 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 894/06 wywiódł, że "(...) szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających, jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty (...)". Celem przyznania wnioskowanego świadczenia nie jest bowiem jedynie poprawa sytuacji życiowej, ale uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla kraju.
Odnosząc te ogólne rozważania do okoliczności rozpatrywanej sprawy, organ administracji podał, że nadesłane przez wnioskodawczynię dokumenty i wyjaśnienia, nie świadczą o jej wybitnych i niepowtarzalnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa. Ocena w tym zakresie nie mogła bowiem opierać się jedynie na subiektywnym spojrzeniu M. B. Opieka nad niepełnosprawnym synem, miłość do niego, a także dokształcanie się przez wnioskodawczynię, świadczą o przykładnej postawie matki i bez wątpienia zasługują na szacunek, niemniej jednak nie świadczą o jej szczególnych osiągnięciach dla społeczeństwa. Od każdego opiekuna osoby niepełnosprawnej wymagane jest opanowanie obsługi niezbędnego sprzętu medycznego i oczywistym jest, że w wielu przypadkach opieka ta związana jest z oddaniem i poświęceniem ze strony opiekuna oraz zmianą dotychczasowego stylu życia. W ocenie Prezesa Rady Ministrów, sytuacja wnioskodawczyni nie wyróżnia jej z grona innych rodzin, w których występują różnego rodzaju dysfunkcje i które borykają się z poważnymi problemami związanymi z opieką nad poważnie chorymi dziećmi wymagającymi ciągłej opieki.
Zdaniem organu administracji, wnioskodawczyni nie wykazała również żadnego szczególnego zdarzenia losowego, którego zaistnienie uzasadniałoby przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Urodzenie dziecka z wadą genetyczną także nie wypełnia omawianej przesłanki. Ogólnie dostępne informacje podają, że dotychczas rozpoznano 1112 genów odpowiedzialnych za różne schorzenia i co roku odkrywane są nowe mutacje genowe związane z danymi chorobami. Z tego względu sytuacje zarówno tych osób, jak i ich opiekunów, w ocenie Prezesa Rady Ministrów, nie posiadają charakteru wyjątkowego i nie mogą być postrzegane jako szczególnie uzasadnione w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Także takie okoliczności jak wypalenie, stan zdrowia, rozgoryczenie wysokością otrzymywanej renty i brak sugerowanych rozwiązań systemowych nie uzasadniają przyznania świadczenia specjalnego. Prezes Rady Ministrów podkreślił, że świadczenia specjalne nie stanowią powszechnej alternatywy dla wszystkich tych, których świadczenia emerytalno-rentowe są niskie i nie zaspokajają ich potrzeb oraz nie stanowią odszkodowania, zadośćuczynienia bądź rekompensaty za ewentualne krzywdy i cierpienia.
M. B. w skardze z 22 lipca 2022 r. na opisaną decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] czerwca 2022 r. zarzuciła, że została wydana z naruszeniem art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe uznanie, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie jej świadczenia specjalnego oraz z naruszeniem art. 7, art. 75, art. 77, art. 78 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.).
W uzasadnieniu skargi skarżąca wywiodła, że zaistniało szczególne, nadzwyczajne zdarzenie losowe, posiadające element wyjątkowości w skali kraju i świata w postaci unikalnej wrodzonej wady genetycznej stwierdzonej u jej syna i wyjątkowego okresu jego przeżywalności oraz że organ administracyjny nie dokonał wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
M. B. podniosła, m. in. że jej syn cierpiał na chorobę [...] - "niespotykaną w skali III i IV RP, ale i w skali świata" i jego przypadek, z uwagi na długość życia (34 lata), był przedmiotem pionierskich badań specjalistów z dziedziny genetyki zwłaszcza w latach 80-90-tych i przyczynił się do rozwoju genetyki. Skarżąca podkreśliła, że takich przypadków jak jej syna w literaturze medycznej do 2021 r. opisano jedynie około 100 i na dowód tego odwołała się do załączonego do odwołania zaświadczenia Kierownika Poradni [...] Zakładu [...] Medycznej w [...] z [...] lipca 2022 r. M. B. dodała, że organ nie uwzględnił jej zasług w opiece nad synem. Wyjaśniła, że leczenie syna było znacznie utrudnione ponieważ nie było z nim kontaktu z powodu [...], a także kosztowne, a większość leków w latach 80 i 90-tych nie była dostępna w Polsce (były nabywane głównie w Belgii oraz w Niemczech). Skarżąca dodała, że nie wzięto pod uwagę jej aktywności społecznej w mediach społecznościowych i jej zaangażowania w leczenie rzadkich chorób o podłożu genetycznym. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
W kontrolowanej decyzji Prezes Rady Ministrów stwierdził, że sytuacja, w której znalazła się skarżąca nie jest "szczególnie uzasadnionym przypadkiem", uzasadniającym przyznanie jej świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Powołany przepis stanowi, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela w całości sposób wykładni tego przepisu dokonany przez organ administracji w zaskarżonej decyzji. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej ma szczególny charakter. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie mogło być przyznane w tym trybie. W związku z tym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności, mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05 oraz orzecznictwem sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium oceny. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia, przyznawane w ramach pomocy społecznej, a nie było to zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Należy przypomnieć, że w toku postępowania administracyjnego, a następnie w skardze do Sądu, M. B. wskazywała, że organ nie wziął pod uwagę oraz nie przeprowadził postępowania dowodowego odnośnie zaistnienia nadzwyczajnego zdarzenia losowego "posiadającego element wyjątkowości w skali kraju i świata w postaci unikalnej wrodzonej wady genetycznej stwierdzonej u syna skarżącej i wyjątkowego okresu jego przeżywalności" oraz że nie uwzględniono jej wybitnych zasług o wyjątkowym znaczeniu dla kraju, w postaci okresu życia jej syna.
Odnosząc się do tych zarzutów skarżącej, należy wyjaśnić, że szczególne zdarzenie losowe, którego wystąpienie mogłoby uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego, musiałoby być nadzwyczajne - mające element wyjątkowości w skali kraju. Sąd, podchodząc z pełną empatią do choroby, na którą cierpiał syn skarżącej oraz doceniając jej długotrwały trud włożony w opiekę nad nieuleczalnie chorym dzieckiem, stwierdza, że choroba na którą cierpiał (wada genetyczna), nie stanowi nadzwyczajnego zdarzenia losowego, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy.
Sąd rozstrzygając niniejszą sprawę wziął również pod uwagę długość życia syna skarżącej i stwierdził, że okoliczność ta nie tylko nie może być kwalifikowana jako szczególne, wyjątkowe zdarzenie losowe, ale również nie stanowi o wybitnych zasługach skarżącej dla kraju. Zaświadczenie Kierownika Poradni [...] Zakładu [...] Medycznej w [...] z [...] lipca 2022 r., na które powołuje się skarżąca ani zgromadzona w sprawie oraz dołączona do skargi dokumentacja medyczna nie potwierdza "pionierskich badań specjalistów z dziedziny genetyki w Polsce zwłaszcza w łatach 80-90-tych, co miało wpływ na rozwój tej dziedziny nauki biologii, w tym z uwagi na niespotykany okres przeżywalności dziecka skarżącej do 34 roku jego życia", ani też nie wskazuje, aby długość życia dziecka skarżącej była – jak twierdzi skarżąca, "ewenementem przy tego rodzaju wadach genetycznych". W treści zaświadczenia zawarto stwierdzenie, że "długość życia zależy od istniejących wad i problemów zdrowotnych. U pacjentów z lżejszym przebiegiem choroby nie jest istotnie skrócona" oraz, że "Pacjenci z [...] wymagają wieloletniej opieki wielospecjalistycznej".
Opieka nad nieuleczalnie chorym dzieckiem nie stanowi, w obecnych realiach społecznych, sytuacji szczególnej, a tym bardziej nadzwyczajnej. Oceny tej nie zmienia podnoszone przez skarżącą zaangażowanie w mediach społecznych w proces leczenia rzadkich chorób o podłożu genetycznym.
Samo uwypuklanie przez skarżącą jej trudnej sytuacji materialnej, a także powoływanie się na stan zdrowia, bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie tej sytuacji za szczególną, w rozumieniu przepisu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej, nie daje podstawy do przyznania renty specjalnej. Świadczenia specjalne nie mają bowiem charakteru socjalnego, a ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osób wnoszących o takie świadczenia, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. Prezes Rady Ministrów, z uwagi na swoją ustrojową i systemową funkcję w konstytucyjnym systemie organów państwa, nie jest predestynowany ani uprawniony do przyznawania świadczeń osobom znajdującym się w trudnym położeniu, nie ma do tego ani podstaw, ani instrumentów. Zabezpieczanie potrzeb socjalno-bytowych osób znajdujących się w niedostatku pozostaje w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej. Świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie stanowią formy odszkodowania, zadośćuczynienia bądź rekompensaty za doznane krzywdy i cierpienia. Wielokrotnie potwierdzano to w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Dlatego podnoszone przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy takie okoliczności, jak: niemożność poświęcenia się w pełni pracy zawodowej "w najbardziej produktywnym okresie życia" (skarżąca pracowała 2-3 razy w tygodniu po 3-4 godziny), trudna sytuacja materialna (M. B. ma prawo do renty w wysokości 1178,63 zł) oraz szacunek za ciężką pracę w szczególnych warunkach, wyrażający się zapewnieniem jej spokojnej, bezpiecznej starości, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia specjalnego. Świadczenie specjalne nie ma charakteru świadczenia socjalnego, a więc nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. Działania z tego zakresu wykonują odpowiednio powołane do tego instytucje posiadające szereg mechanizmów pomocy zarówno finansowej, rzeczowej, jak i usługowej. Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej mają możliwość ubiegania się o inne rodzaje wsparcia, w szczególności przewidziane w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268).
Dlatego należy zgodzić się ze stanowiskiem Prezesa Rady Ministrów wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki dla przyznania wnioskodawczyni świadczenia specjalnego. W ocenie Sądu, Prezes Rady Ministrów nie naruszył przepisów postępowania, a motywy przytoczone przez organ administracji w dostateczny sposób uzasadniają decyzję, podjętą w granicach uznania administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe wywody, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w wyroku.