II SA/Wa 1421/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-10-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo oświatowekodeks postępowania administracyjnegoprzekształcenie szkołystatus stronyinteres prawnyrodziceKurator OświatyMinister Edukacji i Naukipostępowanie administracyjneoświata

WSA w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Edukacji i Nauki stwierdzające niedopuszczalność zażaleń rodziców na opinię Kuratora Oświaty w sprawie przekształcenia szkoły, uznając rodziców za strony postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi rodziców na postanowienie Ministra Edukacji i Nauki, które stwierdziło niedopuszczalność ich zażaleń na opinię Kuratora Oświaty w sprawie zamiaru przekształcenia szkoły podstawowej. Rodzice argumentowali, że mają interes prawny w tym postępowaniu, ponieważ dotyczy ono bezpośrednio praw ich dzieci. Minister uznał ich zażalenia za niedopuszczalne, twierdząc, że nie byli stronami postępowania przed Kuratorem. WSA w Warszawie uchylił postanowienie Ministra, uznając, że rodzice uczniów mają status strony w postępowaniu dotyczącym przekształcenia szkoły, a ich interes prawny wynika z obowiązku szkolnego dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargi rodziców (W. N. i L. W.) na postanowienie Ministra Edukacji i Nauki z dnia [...] marca 2021 r., które stwierdziło niedopuszczalność ich zażaleń na postanowienie Kuratora Oświaty z [...] marca 2020 r. w przedmiocie wyrażenia opinii o zamiarze przekształcenia Szkoły Podstawowej im. [...] w M. w Szkołę Filialną. Kurator Oświaty pozytywnie zaopiniował zamiar przekształcenia, mimo zastrzeżeń nauczycieli i rodziców. Rodzice zaskarżyli postanowienie Kuratora, domagając się jego zmiany lub uchylenia, a także przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Minister Edukacji i Nauki stwierdził jednak niedopuszczalność tych zażaleń, uznając, że skarżący nie byli stronami postępowania przed organem pierwszej instancji i że postanowienie Kuratora stało się ostateczne. WSA w Warszawie, rozpoznając skargi, uznał, że rodzice uczniów szkoły podlegającej przekształceniu mają status strony postępowania. Sąd powołał się na art. 28 KPA oraz orzecznictwo NSA, wskazując, że interes prawny rodziców wynika z obowiązku szkolnego ich dzieci i bezpośredniego wpływu przekształcenia szkoły na realizację tego obowiązku. Sąd podkreślił, że etap opiniowania zamiaru przekształcenia jest kluczowy dla uwzględnienia argumentów rodziców. W konsekwencji, WSA uchylił zaskarżone postanowienie Ministra i zasądził od niego na rzecz każdego ze skarżących zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, rodzicom uczniów szkoły podlegającej przekształceniu przysługuje status strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wydania opinii o zamiarze przekształcenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że interes prawny rodziców wynika z obowiązku szkolnego ich dzieci oraz bezpośredniego wpływu przekształcenia szkoły na realizację tego obowiązku. Podkreślono, że etap opiniowania jest kluczowy dla uwzględnienia argumentów rodziców.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (29)

Główne

u.P.o. art. 89 § 1, 3, 4, 5, 9

Ustawa - Prawo oświatowe

Przepis określa krąg uczestników postępowania dotyczącego przekształcenia szkoły, w tym rodziców uczniów.

k.p.a. art. 28

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania, kluczowa dla ustalenia interesu prawnego rodziców.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe art. 89 § ust. 1, 3, 4 pkt 1, 5, 9

Przepis reguluje procedurę przekształcenia szkoły i opiniowania przez Kuratora Oświaty.

Pomocnicze

k.p.a. art. 124 § § 2

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 126

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 134

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

k.p.a. art. 127

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

k.p.a. art. 111 § § 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do zarządzenia połączenia spraw.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do uchylenia zaskarżonego aktu.

k.p.a. art. 200

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do zasądzenia kosztów.

k.p.a. art. 205 § § 2

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do zasądzenia kosztów.

p.p.s.a. art. 111 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zarządzenia połączenia spraw.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego aktu.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów.

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 9 lit. h i pkt 15

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe art. 29 § pkt 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe art. 39 § ust. 1

Dotyczy kontynuacji nauki przez uczniów z niepełnosprawnościami.

k.p.a. art. 124 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 126

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 134

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.s.o. art. 89 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Obowiązek powiadomienia rodziców o zamiarze likwidacji szkoły.

u.s.o. art. 89 § ust. 4

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Status strony rodziców w postępowaniu o opinię o likwidacji szkoły.

k.p.a. art. 141 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 70 § ust. 1 i 4

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do nauki i obowiązek władz publicznych zapewnienia równego dostępu do wykształcenia.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Podstawa do ustalenia kosztów zastępstwa procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rodzice uczniów mają interes prawny w postępowaniu dotyczącym przekształcenia szkoły, wynikający z obowiązku szkolnego dzieci. Rodzice uczniów powinni być uznawani za strony postępowania w sprawie opinii o zamiarze przekształcenia szkoły. Ustawodawca w art. 89 ust. 1 u.P.o. wymienia rodziców jako uczestników postępowania, co powinno przekładać się na ich prawo do zaskarżania rozstrzygnięć.

Odrzucone argumenty

Rodzice nie byli stronami postępowania przed organem pierwszej instancji. Postanowienie Kuratora Oświaty stało się ostateczne, a zażalenia zostały złożone po terminie. Minister błędnie stwierdził niedopuszczalność zażaleń, ignorując status strony rodziców.

Godne uwagi sformułowania

rodzicom małoletnich uczniów szkoły, podlegającej przekształceniu w trybie art. 89 u.P.o., przysługuje przymiot strony tego postępowania przekształceniowego interes prawny rodzica niepełnoletniego ucznia trzeba wywieść z pozbawienia rodzica możliwości kształcenia dziecka w konkretnej szkole rodzice uczniów (opiekunowie prawni) jako sprawujący władzę rodzicielską (pieczę) nad dzieckiem mają interes udziału w tym procesie, bowiem dotyka on ich ważnych spraw życiowych

Skład orzekający

Joanna Kruszewska-Grońska

przewodniczący sprawozdawca

Tomasz Szmydt

członek

Janusz Walawski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie statusu strony rodziców w postępowaniach dotyczących przekształceń lub likwidacji szkół oraz interpretacja pojęcia interesu prawnego w kontekście obowiązku szkolnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej procedury opinii Kuratora Oświaty w sprawie przekształcenia szkoły, ale zasady dotyczące statusu strony i interesu prawnego mogą być stosowane analogicznie w innych postępowaniach administracyjnych dotyczących praw dzieci i rodziców.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami rodziców w kontekście edukacji ich dzieci oraz interpretacji pojęcia 'strony postępowania' w prawie administracyjnym. Ma znaczenie praktyczne dla wielu rodzin.

Rodzice mają prawo głosu w sprawach przekształcenia szkoły ich dzieci – kluczowe orzeczenie WSA!

Dane finansowe

WPS: 597 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1421/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-10-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Janusz Walawski
Joanna Kruszewska-Grońska /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Szmydt
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Oświata
Sygn. powiązane
III OSK 411/22 - Wyrok NSA z 2023-07-04
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 60
art. 89
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Janusz Walawski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skarg W. N. i L. W. na postanowienie Ministra Edukacji i Nauki z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażaleń 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz każdego ze skarżących kwoty po 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu [...] lutego 2020 r. Rada Gminy [...] podjęła, na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h i pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021 r., poz. 1372; dalej: "u.s.g.") w związku z art. 89 ust. 1 i 9 w związku z art. 29 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm.; dalej: "u.P.o."), uchwałę nr [...] (dalej: "uchwała") w sprawie zamiaru przekształcenia Szkoły Podstawowej im. [...] w M. w Szkołę Filialną im. [...] w M. o stopniu organizacyjnym klas I-III z oddziałem przedszkolnym.
W treści uchwały wskazano, że z dniem [...] sierpnia 2021 r. Gmina [...] (dalej: "Gmina") zamierza dokonać przekształcenia Szkoły Podstawowej im. [...] w M. o stopniu organizacyjnym klas I-VIII z oddziałem przedszkolnym w Szkołę Filialną im. [...] w M. obejmującą strukturą organizacyjną klasy I-III z oddziałem przedszkolnym, podporządkowaną organizacyjnie Szkole Podstawowej w Z. w Zespole Placówek Oświatowych w Z. Obwód szkolny Szkoły Podstawowej im. [...] w M. w wyniku przekształcenia w zakresie klas IV-VI zostanie włączony do obwodu Szkoły Podstawowej w Z. w Zespole Placówek Oświatowych w Z. Natomiast obwód przekształconej Szkoły Podstawowej im. [...] w M. w zakresie klas l-lll pozostanie bez zmian (będzie to obwód Szkoły Filialnej im. [...] w M.). W uchwale zagwarantowano uczniom klas IV-VIII przekształcanej Szkoły Podstawowej im. [...] w M. kontynuację nauki w Szkole Podstawowej w Z. w Zespole Placówek Oświatowych w Z.
W uzasadnieniu uchwały jako przyczyny planowanej reorganizacji podano niską liczebność dzieci w poszczególnych oddziałach oraz wysokie koszty utrzymania Szkoły Podstawowej im. [...] w M. (dalej: "SP w M.").
Postanowieniem z [...] marca 2020 r. nr [...] [...]Kurator Oświaty (dalej: "Kurator", "organ pierwszej instancji"), w oparciu o art. 89 ust. 9 w związku z ust. 3, ust. 4 pkt 1 i ust. 5 u.P.o. oraz w związku z art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku Wójta Gminy z [...] lutego 2020 r. o wyrażenie opinii w sprawie zamiaru przekształcenia SP w M. (uzupełnionego pismem z [...] marca 2020 r.), pozytywnie zaopiniował proponowane przekształcenie.
W uzasadnieniu postanowienia Kurator przedstawił przebieg starań nauczycieli i rodziców uczniów SP w M. związanych z utrzymaniem tej szkoły w dotychczasowym kształcie. I tak w piśmie z [...] lutego 2020 r. nauczyciele i rodzice uczniów SP w M. stwierdzili, że planowane zmiany organizacyjne spowodują utratę możliwości rozwoju dzieci w środowisku, w którym czują się akceptowane i szanowane, a także wywołają u nich stres. Jednocześnie zaakcentowali, iż sytuacja finansowa Gminy nie jest zła, skoro znajduje ona fundusze na dofinansowanie świetlicy środowiskowej, budowę boiska czy finansowanie hali sportowej. Nadto Gmina zaoszczędziła środki na odśnieżaniu dróg w wyniku łagodnej zimy. W piśmie z [...] lutego 2020 r. nauczyciele i rodzice uczniów SP w M. przypomnieli, że już rok temu Wójt Gminy chciał przekazać ww. szkołę do prowadzenia podmiotowi niepublicznemu, lecz do realizacji tego planu nie doszło. Temat likwidacji lub przekształcenia powrócił na sesji Rady Gminy w dniu [...] grudnia 2019 r., ale nie podjęto wówczas żadnej uchwały w tym przedmiocie. Dowiedziawszy się [...] lutego 2020 r. o kolejnym projekcie uchwały, nauczyciele i rodzice przekazali organom Gminy negatywną ocenę tego projektu z podpisami ponad 340 mieszkańców. Następnie poprosili Wójta Gminy o czas na założenie stowarzyszenia, które mogłoby przejąć szkołę od Gminy. W wyniku kompromisu podczas głosowania nad uchwałą, Wójt zgłosił wniosek o zmianę daty reorganizacji z [...] sierpnia 2020 r. na [...] sierpnia 2021 r., który to wniosek został przyjęty.
Dalej organ pierwszej instancji opisał proponowane przekształcenie i jego skutki, konkludując, że nie powinno ono wywołać negatywnych konsekwencji dla uczniów.
Powyższe postanowienie doręczono [...] kwietnia 2020 r. Gminie, która nie złożyła na nie zażalenia.
Rozstrzygnięcie Kuratora zostało zaskarżone zażaleniami dwóch rodziców uczniów uczęszczających do SP w M.: L. W. (vide zażalenie z [...] stycznia 2021 r.) oraz W. N. (vide zażalenie z [...] stycznia 2021 r.); dalej: "skarżący". W zażaleniach skarżący podnieśli zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 89 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 w związku z ust. 9 i art. 51 u.P.o.), a także przepisów postępowania (art. 7, art. 77, art. 124 § 2 i art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a.), domagając się zmiany tego postanowienia poprzez wydanie negatywnej opinii, ewentualnie uchylenia postanowienia i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji celem wydania nowej opinii w sprawie. Jednocześnie każdy ze skarżących wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia.
Skarżący w zażaleniach podnieśli, iż Kurator - wbrew normom z art. 39 ust. 1 u.P.o. - nie uwzględnił kwestii kontynuacji nauki przez uczniów z niepełnosprawnościami. Szkoła Podstawowa w Z. nie dysponuje i nie daje możliwości edukacji dla uczniów o stwierdzonej niepełnosprawności, podczas gdy SP w M. prowadzi takiego ucznia, dostosowując zarówno kwestie dydaktyczne, jak i lokalowe do możliwości jego edukacji i wyrównywania szans. Zdaniem skarżącego W. N., ww. przepis gwarantuje uczniom dostępność szkół, przede wszystkim na terenie danej gminy. Skarżący L. W. powołał się przy tym m.in. na konstytucyjne prawo do nauki - w szczególności w zakresie ustanowionego w przepisie art. 70 ust. 4 Konstytucji RP obowiązku władz publicznych zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia.
Postanowieniem z [...] marca 2021 r. nr [...], Minister Edukacji i Nauki (dalej: "Minister", "organ drugiej instancji") w oparciu o art. 134 k.p.a. stwierdził niedopuszczalność zażaleń skarżących.
W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia Minister podał, że w dacie złożenia zażaleń postępowanie zostało zakończone, gdyż postanowienie organu pierwszej instancji stało się ostateczne, a nadto zażalenia zostały wniesione przez podmioty niemające przymiotu strony. Powołując się na art. 127 k.p.a., Minister wskazał, iż żadna z dwóch osób, które złożyły zażalenie, nie była stroną postępowania przed organem pierwszej instancji i żadnej z nich nie przysługuje legitymacja do udziału w postępowaniu w sprawie opinii o zamiarze przekształcenia SP w M. W sytuacji, gdy zażalenie wnosi podmiot, który nie był stroną postępowania przed organem pierwszej instancji, ani nie występował na prawach strony i który nie wniósł zażalenia w terminie przysługującym stronie biorącej udział w postępowaniu, organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność zażalenia, bowiem dotyczy ono postanowienia, które stało się ostateczne.
Z tego względu organ drugiej instancji uznał za bezprzedmiotowe wnioski skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia zażaleń. Skoro bowiem skarżący nie byli stronami postępowania przed Kuratorem, to nie biegł dla nich termin do złożenia zażalenia.
Powyższe postanowienie Ministra skarżący uczynili przedmiotem skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: skarga W. N. została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Wa 1421/21, a skarga L. W. - pod sygn. akt II SA/Wa 1422/21. Skarżący zażądali uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenia od Ministra na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Obaj skarżący (w analogicznych pod względem treści skargach) sformułowali zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w następstwie jego błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że jako rodzice uczniów uczęszczających do SP w M., nie są stronami postępowania przed organem pierwszej instancji i nie przysługuje im legitymacja do udziału w postępowaniu w sprawie opinii o zamiarze planowanego przekształcenia, podczas gdy jako rodzice uczniów mają interes prawny w zakresie krytycznej oceny opinii Kuratora, zwłaszcza, że opinia oceniająca zamiar reorganizacji SP w M. w sposób rażący narusza przepisy prawa materialnego, a także nie posiada żadnego uzasadnienia prawnego i faktycznego, jak również pochodzi od Kuratora z nadania partii, które po wygranych wyborach zawłaszczyły monopol w strukturze obejmującej decyzje o istnieniu danej szkoły - od szczebli samorządu terytorialnego aż po szczeble ministerialne, co jest niezgodne z Konstytucją RP.
W uzasadnieniu skarg skarżący wskazali, że o wydaniu postanowienia Kuratora z [...] marca 2020 r. powzięli wiedzę po rozmowie telefonicznej z pracownikiem Gminy, a po wystąpieniu z wnioskiem w trybie dostępu do informacji publicznej, w terminie 7 dni złożyli zażalenia na ww. rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, domagając się również z ostrożności procesowej przywrócenia terminu do złożenia zażaleń. Skarżący podnieśli, iż z art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2021 r., poz. 1915; dalej: "u.s.o.") wynika m.in. obowiązek powiadomienia przez organ prowadzący szkołę rodziców uczniów o zamiarze jej likwidacji. Powołując się na wybrane orzecznictwo i głosy doktryny, skarżący wywiedli z art. 89 ust. 4 u.s.o. i art. 141 § 2 k.p.a., że rodzicom dzieci uczęszczających do szkoły przysługuje status strony postępowania w przedmiocie wyrażenia opinii o likwidacji szkoły publicznej, a zatem mogą oni wnosić środki zaskarżenia i skargi do sądu na wydawane w jego toku rozstrzygnięcia.
W pismach z [...] maja 2021 r. ustanowiony w sprawie profesjonalny pełnomocnik obu skarżących – adwokat M. J. w całości podtrzymała zarzuty i argumentację skarg oraz uzupełniła zarzuty skarg o naruszenia:
1. prawa materialnego, a to art. 89 ust. 1, 3-5 i 9 u.P.o. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że rodzice uczniów SP w M. nie są legitymowani do brania udziału w postępowaniu w przedmiocie wydania opinii co do zamiaru likwidacji czy przekształcenia szkoły, a w efekcie odmówienie skarżącym posiadania statusu strony oraz interesu prawnego w złożeniu zażalenia na postanowienie Kuratora w przedmiocie wydania opinii dotyczącej przekształcenia szkoły;
2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 28 k.p.a. poprzez odmowę przyznania statusu strony oraz interesu prawnego skarżącym, a w efekcie tego stwierdzenie niedopuszczalności ich zażaleń w sytuacji, kiedy organ administracyjny winien przyjąć, iż skarżący jako rodzice dzieci uczęszczających do reorganizowanej publicznej szkoły podstawowej posiadają status strony oraz interes prawny w kontroli prawidłowości postępowania w przedmiocie reorganizacji jako efekt wpływający bezpośrednio na prawa i obowiązki rodzica jako opiekuna prawnego ucznia reorganizowanej placówki publicznej,
b) art. 127 k.p.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności zażaleń z powołaniem na brak statusu strony oraz interesu prawnego skarżących w sytuacji, kiedy organ administracyjny winien przyjąć, iż skarżący jako rodzice dzieci uczęszczających do przekształcanej publicznej szkoły podstawowej posiadają legitymację do zaskarżania wszelkich aktów dotyczących procesu reorganizacji szkoły.
Pełnomocnik skarżących wniosła o rozpoznanie obu spraw w trybie uproszczonym oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaakcentowała, że w niniejszych sprawach interes prawny rodzica niepełnoletniego ucznia trzeba wywieść z pozbawienia rodzica możliwości kształcenia dziecka w konkretnej szkole. Skutki reorganizacji będą się nadto wiązały ze zmianą sposobu wywiązywania się przez dziecko z ciążącego na nim obowiązku szkolnego (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej: "NSA" z 27 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1143/09 – orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pełnomocnik skarżących podkreśliła, iż ustawodawca nie uzależnia legitymacji strony od jej udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Przepis art. 89 ust. 1 u.P.o. w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości określa krąg uczestników postępowania dotyczącego przekształcenia szkoły, a składają się nań: właściwy kurator, organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu oraz rodzice uczniów (ewentualnie pełnoletni uczniowie).
W odpowiedziach na skargi Minister w obu sprawach wniósł o oddalenie skarg jako pozbawionych uzasadnionych podstaw. Zdaniem organu drugiej instancji, oczywistym jest, że skarżący nie mieli statusu strony w przedmiotowym postępowaniu; taki status miała jedynie Gmina. Postanowienie Kuratora stało się ostateczne, gdyż upłynął termin do wniesienia zażalenia dla uczestniczącej w postępowaniu Gminy, a skarżący złożyli zażalenia już po upływie terminu do wniesienia zażalenia przez podmiot biorący udział w postępowaniu. Minister stwierdził, że dla rozstrzygnięcia w drugiej instancji nie miało znaczenia, czy rodzicom dzieci przysługuje status strony w postępowaniu o wydanie opinii o likwidacji szkoły, lecz istotne było to, iż skarżący nie byli stronami postępowania przed Kuratorem, zaś ich zażalenia zostały złożone, gdy postanowienie organu pierwszej instancji było ostateczne.
Postanowieniem wydanym [...] października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), zarządził połączenie sprawy ze skargi W. N. o sygn. akt II SA/Wa 1421/21 ze sprawą ze skargi L. W. o sygn. akt II SA/Wa 1422/21 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalsze prowadzenie pod sygn. akt II SA/Wa 1421/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargi zasługują na uwzględnienie.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy rodzicom małoletnich uczniów szkoły, podlegającej przekształceniu w trybie art. 89 u.P.o., przysługuje przymiot strony tego postępowania przekształceniowego.
W ocenie tut. Sądu na tak postawione pytanie należy udzielić pozytywnej odpowiedzi.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma odkodowanie pojęcia "interes prawny". Sformułowanie to nie zostało wprost wyjaśnione w ustawie. Zgodnie z poglądami doktryny i judykatury, szczególną cechą "interesu prawnego" jest przede wszystkim bezpośredniość związku pomiędzy sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego, z którego wywodzi on swój interes prawny. Naruszenie tak rozumianego interesu prawnego lub uprawnienia to naruszenie przysługującej podmiotowi z mocy prawa ochrony i następuje wtedy, gdy zaskarżonym aktem zostaje odebrane lub ograniczone jakieś prawo skarżącego, względnie zostanie nałożony na niego nowy obowiązek lub też zmieniony obowiązek dotychczas na nim ciążący.
Właśnie w realiach rozpoznawanej sprawy występuje sytuacja, gdy przekształcenie szkoły w sposób bezpośredni rzutuje na, sformułowany w art. 70 ust. 1 Konstytucji RP, obowiązek szkolny. Skoro bowiem dzieci skarżących - realizując obowiązek nauki - uczęszczają do szkoły, która ma zostać przekształcona, to oczywistym jest, że to przekształcenie pozostaje w bezpośrednim związku z realizacją przez niepełnoletniego ucznia obowiązku nauki. Rodzicowi takiego niepełnoletniego ucznia, który odpowiada za realizację przez swoje dziecko ww. obowiązku, przysługuje więc przymiot strony w postępowaniu opisanym w art. 89 u.P.o. Nie wymaga dowodu okoliczność, iż pozbawienie możliwości kształcenia dziecka w konkretnej szkole będzie wiązało się ze zmianą sposobu wywiązywania się przez dziecko z ciążącego na nim obowiązku szkolnego, np. choćby z uwagi na sposób organizacji nauki w danej szkole, kadrę nauczycielską czy odległość szkoły od miejsca zamieszkania - w przypadku likwidacji danej placówki oświatowej.
Powyżej zaprezentowany pogląd pozostaje w zgodzie z ugruntowanym orzecznictwem NSA, który m.in. w uzasadnieniu wzmiankowanego wyroku z 27 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1143/09 wskazał, że "procedura likwidacji szkoły, uregulowana na gruncie ustawy o systemie oświaty, zagwarantowała rodzicom udział w procedurze likwidacji szkoły, zatem uznać należy, że rodzice uczniów (opiekunowie prawni) jako sprawujący władzę rodzicielską (pieczę) nad dzieckiem mają interes udziału w tym procesie, bowiem dotyka on ich ważnych spraw życiowych. (...) Skoro zatem dzieci skarżącego uczęszczają do tej szkoły, która ma być zlikwidowana, a przepisy ustawy o systemie oświaty gwarantują rodzicom udział w procedurze likwidacji szkoły oraz nakładają na rodziców dzieci podlegających obowiązkowi szkolnemu określone obowiązki, to należy przyjąć, że skarżący legitymuje się interesem prawnym w niniejszej sprawie (w tym zakresie także: NSA w wyroku z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 3045/13; WSA w Gliwicach w postanowieniu z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie IV SA/Gl 634/16)".
W ten sam sposób wypowiadają się również w spornej kwestii przedstawiciele doktryny. W komentarzu do ustawy Prawo oświatowe pod redakcją M. Pilicha podano, iż rodzice uczniów (opiekunowie prawni), jako sprawujący władzę rodzicielską (pieczę) nad dzieckiem, legitymują się interesem prawnym, jeśli chodzi o proces likwidacji szkoły publicznej; dotyka on bowiem ich ważnych spraw życiowych. Z tego względu przysługuje im status strony postępowania w przedmiocie wyrażenia opinii o likwidacji szkoły publicznej oraz mogą oni wnosić środki zaskarżenia i skargi do sądu na wydawane w nim postanowienia.
Przywołane wyżej stanowiska judykatury i doktryny tut. Sąd w pełni podziela i traktuje jak własne. Skoro bowiem ustawodawca w art. 89 ust. 1 u.P.o. stwierdził, że w postępowaniu dotyczącym przekształcenia szkoły biorą udział: właściwy kurator, organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu, rodzice uczniów (ewentualnie pełnoletni uczniowie), to kłóciłby się z zasadą racjonalności ustawodawcy pogląd, w myśl którego rodzice uczniów lub pełnoletni uczniowie mieliby zostać wyłączeni z kręgu podmiotów upoważnionych do skarżenia postanowienia właściwego kuratora oświaty w przedmiocie wyrażenia opinii o zamiarze likwidacji (przekształcenia) szkoły. Materia określenia kręgu uczestników przedmiotowego postępowania, materia wyrażenia powyższej opinii i materia zaskarżalności postanowienia zawierającego tę opinię zostały uregulowane w tym samym przepisie ustawy (odpowiednio w ust. 1, 3 i 4 art. 89 u.P.o.).
Nie sposób więc przyjąć, aby racjonalny ustawodawca, określając w jednym przepisie krąg uczestników danego postępowania, zacieśniał w sposób domyślny (bez konkretnego ustawowego zapisu) krąg uczestników jednego z etapów tego właśnie postępowania. Dlatego pogląd, wyrażony przez organ w zaskarżonym postanowieniu, jawi się jako niedopuszczalna próba nadinterpretacji normy prawa powszechnie obowiązującego.
Należy przy tym pamiętać, że opinia Kuratora w sprawie zamiaru przekształcenia szkoły pozostaje w bezpośrednim związku z samym przekształceniem, umożliwiając jego skuteczne dokonanie. Przez to pozostaje również w bezpośrednim związku z działaniem rzutującym wprost na realizację obowiązku szkolnego.
Nadto ten moment, czyli planowanie konkretnych zmian, to de facto jedyna chwila, gdy możliwe jest jeszcze realne uwzględnienie argumentów rodziców uczniów i dokonanie ewentualnych zmian w procesie planowanego przekształcenia szkoły, aby jak najbardziej ograniczyć potencjalnie negatywne - dla uczniów oraz ich rodziców - konsekwencje tego przekształcenia. Przeniesienie aktywności procesowej rodziców uczniów na dalszy etap procedury przekształcenia szkoły sprawiłoby, iż ich udział miałby charakter czysto iluzoryczny wobec dokonanego już stosowną uchwałą przekształcenia SP w M.
Podsumowując, Sąd doszedł do przekonania, że rodzicom małoletnich uczniów uczęszczających do szkoły, objętej zamiarem przekształcenia (bądź likwidacji) w trybie art. 89 u.P.o., przysługuje status strony tego postępowania, a więc również przysługuje im prawo do skutecznego wniesienia zażalenia na postanowienie Kuratora wyrażające opinię w sprawie tego przekształcenia (bądź likwidacji). Zatem Minister jest zobligowany do merytorycznego rozpoznania zażaleń skarżących.
Uznając zaskarżone postanowienie za wadliwe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania (obejmujących wpis sądowy od skargi – 100 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – 480 zł i opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł) na rzecz każdego ze skarżących orzeczono w pkt 2 wyroku na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI