II SA/Wa 1418/24

II SA/Wa 1418/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-04-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Kruszewska-Grońska
Mateusz Rogala /sprawozdawca/
Sławomir Antoniuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2305
art. 541, art. 70 ust 6 i 4
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant starszy specjalista Ewa Kielak-Niedźwiedzka, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, powoływanej dalej jako k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] odmawiającą wyłączenia na wniosek Wojewody [...] od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny [...]. M. B.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Otóż, wnioskiem z dnia [...] marca 2024 r. Wojewoda [...] wystąpił do Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] o wyłączenie, na podstawie art. 541 ust. 7 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r., poz. 248 ze zm.), 12 osób zatrudnionych na stanowiskach dyspozytorów medycznych w Dyspozytorni Medycznej w [...] w Wydziale Państwowego Ratownictwa Medycznego [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. W poz. nr 2 tego wniosku został wskazany M. B.
W uzasadnieniu wniosku Wojewoda wymienił zadania wykonywane podczas dyżuru przez dyspozytora medycznego oraz zadania przypisane do stanowiska głównego dyspozytora medycznego. Uwzględniając zadania dyspozytora medycznego, skarżący zaakcentował wagę tego stanowiska w systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego (określanego dalej jako PRM). W przypadku nagłego powołania wymienionych we wniosku 12 osób w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, zachodziłoby duże ryzyko braku zachowania ciągłości funkcjonowania ww. stanowisk, a co za tym idzie niemożność realizacji ich ustawowych zadań. Zarówno w czasie pokoju, jak i w czasie wojny, jednostki wykonujące zadania państwa w zakresie ratownictwa powinny funkcjonować w sposób nieprzerwany i gotowy do natychmiastowego podejmowania działań, do których zostały powołane. Jak podsumował skarżący, wykształcenie, doświadczenie zawodowe oraz lata praktyki w zawodzie ww. osób, są dla niego bardzo cenne, zaś podczas wojny miałyby duże znaczenia nie tylko dla systemu PRM, ale i dla bezpieczeństwa ludności.
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] Decyzją wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r., działając na podstawie 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 541 ust. 9 i ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny oraz w związku z § 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie wyłączenia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2559), odmówił wyłączenia M. B. z obowiązku pełnienia służby wojskowej.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że M. B., poprzez nadanie w czasie pokoju przydziału mobilizacyjnego, został wyznaczony na stanowisko służbowe określone w etacie jednostki wojskowej. W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny wykonuje zadania szczególnie ważne dla obronności lub bezpieczeństwa państwa. Następnie organ I instancji przytoczył treść art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny.
W odwołaniu od tej decyzji Wojewoda [...] zarzucił Szefowi WCR w [...] brak szczegółowego ustalenia i należytego wyjaśnienia, dlaczego M. B. nie może podlegać wyłączeniu z obowiązku pełnienia służby wojskowej w sytuacji, gdy materiał dowodowy, w tym zakres obowiązków ww. pracownika, wskazuje, iż powołanie go do służby wojskowej groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego, niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, tj. dyspozytorni medycznej w [...] działającej w systemie zarządzania kryzysowego,
Po rozpoznaniu odwołania Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji decyzją z dnia [...] maja 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że uzupełniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, uzyskał informację z Wojskowego Centrum Rekrutacji, iż [...]. M. B. posiada nadany przydział mobilizacyjny w korpusie osobowym medycznym, zaś weryfikacja danych w ewidencji wojskowej - uwzględniając rotację w stanie osobowym, wiek i stan zdrowia żołnierzy pasywnej rezerwy oraz skalę poboru do ochotniczych form służby wojskowej - wskazuje na uzasadnioną obawę braku uzupełnienia jednostek wojskowych osobami posiadającymi deficytowe specjalności wojskowe w przypadku uwzględnienia wniosku o wyłączenie.
Odnosząc się do postawionych w odwołaniu zarzutów, Szef CWCR zaznaczył, iż M. B. nie jest jedyną osobą zatrudnioną w Wydziale PRM [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] . Skoro Wojewoda objął wnioskiem - oprócz ww. pracownika - 11 innych dyspozytorów medycznych, to nie można przyjąć, że powołanie M. B. do służby wojskowej (pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny) zagroziłoby zaprzestaniem pracy tego wydziału. W zorganizowanej strukturze jednostek urzędu wojewódzkiego nie jest możliwe, aby tego typu wydział obsługiwany był wyłącznie przez jedną osobę i brak było ustalonego planu zastępstw na czas nieobecności. W tej sytuacji możliwe są jedynie rozważania co do skali zakłócenia pracy wydziału przy powołaniu danego żołnierza rezerwy do służby wojskowej.
Organ podniósł, że skarżący powołuje się na pracę żołnierza rezerwy jako dyspozytora medycznego, na stanowisku dyspozytor medyczny, przy czym dokumentuje nie groźbę poważnego zakłócenia pracy wydziału, którego częścią jest dyspozytornia, lecz jedynie duże ryzyko braku zachowania ciągłości funkcjonowania tej dyspozytorni, a więc jedynie możliwość przemijającego w czasie zakłócenia pracy w przypadku powołania M. B. do służby wojskowej. Organ wskazał przy tym, że nawet gdyby Wojewoda udokumentował groźbę zaprzestania lub poważnego zakłócenia pracy Wydziału PRM [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], to i tak jego wniosek nie mógłby zostać uwzględniony. Otóż [...]. M. B. jest objęty przydziałem mobilizacyjnym, o którym mowa w art. 2 pkt 29 ustawy o obronie Ojczyzny, posiada specjalność wojskową i kwalifikacje, które w świetle danych zawartych w ewidencji wojskowej, nie są aktualnie możliwe do odpowiedniego osobowego zastąpienia go na tym przydziale. W przedmiotowej sprawie zaistniał zatem przypadek objęty dyspozycją art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny, co wyklucza możliwość wyłączenia ww. pracownika z obowiązku pełnienia służby, nawet gdyby z wniosku wynikało, iż brak tego wyłączenia groziłby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy Wydziału PRM [...] Urzędu Wojewódzkiego.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że instytucja odmowy wyłączenia z art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny oraz realizujący ją § 10 i odpowiednio § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 listopada 2022 r. wyprzedzają wyłączenie na wniosek, uregulowane przepisami art. 541 ust. 5 pkt 2 i ust. 7 ustawy o obronie Ojczyzny oraz § 7 i § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia. Spełnienie warunków przewidzianych w art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny nie stanowi bezwzględnej podstawy do wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (nie skutkuje automatycznie tym wyłączeniem), ponieważ art. 541 ust. 12 ustawy stanowi, iż odmowa dokonania tego wyłączenia, mimo spełnienia jego ustawowych warunków, może nastąpić, jeżeli istnieje potrzeba uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym, zaś w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób, którym z racji posiadanego wieku, stopnia wojskowego, wykształcenia, kwalifikacji, stanu zdrowia lub miejsca zamieszkania można nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny.
Zestawienie treści obu wskazanych przepisów ustawy prowadzi, zdaniem organu, do konstatacji, że wyłączenie na wniosek od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny nie ma charakteru obligatoryjnego w sytuacji, jeżeli z jednej strony spełnione są warunki wynikające z art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, a z drugiej strony brak jest w ewidencji wojskowej osób, którym można by nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny w celu uzupełnienia Sił Zbrojnych w zastępstwie osoby, której dotyczy wniosek o wyłączenie.
W konsekwencji nawet gdyby uznać, że wniosek Wojewody byłby w pełni uzasadniony, to z uwagi na aktualne braki osobowe, spełniające kryteria kwalifikacyjne i specjalistyczne, charakteryzujące tego żołnierza w kontekście potrzeb określonej jednostki wojskowej zestawionych z jego stanowiskiem służbowym w tej jednostce, wniosek ten nie mógłby skutkować wydaniem decyzji o wyłączeniu.
Organ podkreślił również, że przyjął w sprawie za nadrzędny interes bezpieczeństwa i obronności, o którym mowa w art. 2 pkt 9 ustawy o obronie Ojczyzny, materializujący się w potrzebach Sił Zbrojnych, o których mowa w art. 2 pkt 22 tej ustawy, na szczeblu jednostki wojskowej, stosownie do nadanego M. B. przydziału mobilizacyjnego i zajmowanego przez niego stanowiska służbowego. W ocenie organu, w obecnym czasie zdjęcie ww. żołnierza z uzupełnieniowego stanu osobowego spowodowałoby niemożliwe do uzupełnienia braki osobowe Sił Zbrojnych i tym samym obniżyłoby zdolność bojową jednostki wojskowej oznaczonej w nadanym temu żołnierzowi przydziale mobilizacyjnym.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w decyzji Szef WCR w [...] podał, iż [...]. M. B. wpisuje się w hipotezę odmowy dokonania wyłączenia od obowiązku pełnienia przez niego czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, wymieniając prawotwórcze elementy tej hipotezy, tj. specjalność wojskową i kwalifikacje, zestawione z brakiem aktualnie możliwości osobowego uzupełnienia o nie właściwej jednostki wojskowej, co w przypadku wyłączenia go z tego obowiązku skutkowałoby obniżeniem jej zdolności do działania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Nadto w decyzji Szefa WCR w [...] wskazano, iż ww. żołnierzowi został nadany przydział mobilizacyjny, co oznacza, że stanowi on zabezpieczenie Sił Zbrojnych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na specyfikę niniejszej sprawy obejmującą informacje niejawne, takie jak nadany przydział mobilizacyjny czy zasoby osobowe ewidencji wojskowej. Nie sposób wymagać, by dane w tym zakresie pojawiły się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, zwłaszcza w kontekście niedoboru w konkretnej jednostce wojskowej. Dlatego Szef CWCR nie ocenił decyzji organu I instancji jako lakonicznej.
W końcowej części uzasadnienia rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż w sprawie istotne jest stanowisko służbowe danego żołnierza (vide art. 2 pkt 34 ustawy o obronie Ojczyzny), a nie jego stopnień etatowy (vide art. 2 pkt 35 tej ustawy). Ustawowe przesłanki odmowy dokonania wyłączenia z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, znoszą ustawowe przesłanki tego wyłączenia. W odwołaniu Wojewoda przewartościowuje, a wręcz odwraca tę zasadę, czego organ odwoławczy nie może zaakceptować.
Opisana wyżej decyzja Szefa CWCR stała się przedmiotem skargi Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], w której zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1) art. 7 i art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej, poprzez brak szczegółowego ustalenia i wyjaśnienia, dlaczego akurat M. B. nie może podlegać wyłączeniu z obowiązku pełnienia służby wojskowej, co przekłada się na brak należytego uzasadnienia decyzji, w szczególności nieustalenie, że ww. osoba powinna zostać wyłączona z urzędu z obowiązku pełnienia służby wojskowej jako osoba, która ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowisko jest niezbędna dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, względnie wyłączona na wniosek jako osoba, której powołanie do służby wojskowej groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, w szczególności pracy dyspozytorni medycznej w [...] działającej w systemie zarządzania kryzysowego,
2) art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej, poprzez brak szczegółowego ustalenia i wyjaśnienia, czy w danej sprawie powołanie danej osoby do służby wojskowej, w związku z wielokrotnymi odmowami właściwych terytorialnie Wojskowych Centrów Rekrutacji w stosunku do dyspozytorów medycznych z dyspozytorni medycznej w [...] i [...], groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, a więc pracy dyspozytorni medycznej, w której zatrudniona pozostaje dana osoba, działającej w systemie zarządzania kryzysowego; Organ odwoławczy jednostkowo odmawia wyłączenia od służby wojskowej poszczególnych dyspozytorów, w tym panu M. B., powołując się na argumentację, że dana osoba zostanie z pewnością zastąpiona przez innych dyspozytorów - tymczasem nie bada holistycznie sprawy, a więc nie ustala, jakie zasoby kadrowe, na mocy decyzji samego organu, ale też innych właściwych WCR-ów, pozostawałby finalnie w dyspozycji dyspozytorni w przypadku konieczności zadośćuczynienia tej służbie i czy nie spowodowałyby one groźby zaprzestania lub poważnego zakłócenia pracy;
3) art. 77 § 1 w związku z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia, że osoba, o wyłączenie której wnosił skarżący, spełnia przesłanki opisane w art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny, co przekłada się na brak należytego uzasadnienia wydanej decyzji w tym zakresie; w szczególności organ nie w ustalił w sposób dostateczny, czy dana osoba posiada kwalifikacje i jakie to są kwalifikacje, które czynią daną osobę niezastąpioną (niekwalifikującą się do odmowy) z uwagi na brak zasobów osób w ewidencji wojskowej.
Skarżący postawił również zarzuty naruszenia prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
4) art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez jego niezastosowanie w przypadku, gdy dostarczony materiał dowodowy, zakres obowiązków osoby, o której wyłączenie wnosił skarżący, i jej umiejscowienie w systemie zarządzenia kryzysowego, będącym elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym przemawiają za tym, że powołanie do służby wojskowej tej osoby groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego, niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, w szczególności pracy dyspozytorni medycznej w [...] działającej w systemie zarządzania kryzysowego,
5) art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez jego niezastosowanie w przypadku, gdy kwalifikacje osoby objętej wnioskiem nie mają charakteru specjalistycznego, powodującego obiektywny stan niemożliwości niezastąpienia danej osoby innymi osobami z zasobu ewidencji wojskowej; ewentualnie, że okoliczność ta nie została ustalona w sposób dostateczny i stanowi pozorowane usprawiedliwienie wadliwej i arbitralnej decyzji organu,
6) art. 541 ust. 5 pkt 1 lit. d) ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez jego niezastosowanie w przypadku, gdy osoba objęta wnioskiem, ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowiska, jest niezbędna dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa, co oznacza, że powinna zostać wyłączona w procedurze prowadzonej z urzędu; odwoławczy nie zbadał, mimo takiego obowiązku prawnego i dodatkowo sygnalizacji takiej konieczności przez skarżącego w treści odwołania, czy wystąpiły przesłanki wyłączenia od służby wojskowej opisane w art. 541 ust. 5 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny, tj. w procedurze prowadzonej z urzędu, niezależnie od tego, iż niniejsze postępowanie toczy się z wniosku Wojewody.
W oparciu o ww. zarzuty skarżący wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, a także o przeprowadzenie rozprawy.
W uzasadnieniu skargi Wojewoda rozwinął poszczególne jej zarzuty. Zdaniem skarżącego, art. 541 ust. 5 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny umożliwia każdorazowo wyłączenie od służby wojskowej nawet w sprawach wszczynanych na wniosek, jeżeli zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. Dlatego Szef CWCR błędnie ograniczył się do badania przesłanek z art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy. Ponadto organ jakby nie dostrzega okoliczności, że dyspozytor medyczny jest stanowiskiem wyjątkowo newralgicznym w systemie PRM, którego obsadzenie wymaga szczegółowo unormowanych kwalifikacji. Wojewoda opisał zakres odpowiedzialności dyspozytora medycznego oraz wymogi, jakie musi spełniać osoba na tym stanowisku. Nieobecność takiej osoby będzie oznaczać nieobsadzenie kluczowego dla ochrony życia i zdrowia ludzi (ale też bezpieczeństwa narodowego z uwagi na funkcje dyspozytorni medycznej w systemie zarządzania kryzysowego, jak też przy zdarzeniach masowych) stanowiska w dyspozytorni medycznej. Tak więc zachodzi przesłanka przewidująca, iż powołanie do służby wojskowej groziłoby poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego.
Skarżący skonkludował, że osoby zajmujące stanowiska dyspozytorów medycznych to skrajnie ograniczony rezerwuar osobowy, który nie powinien być w sposób arbitralny czy nieracjonalny nieproporcjonalnie zmniejszany.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o: stwierdzenie niewłaściwości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; oddalenie skargi; przeprowadzenie rozprawy również pod nieobecność organu odwoławczego lub jego pełnomocnika.
Podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ dodał, że skarżący pomija fakt, iż jego wniosek, obejmujący 12 osób będących dyspozytorami medycznymi w Dyspozytorni Medycznej w [...], został częściowo uwzględniony, bowiem odmowa wyłączenia dotyczy jedynie 4 spośród tych 12 osób. Co więcej, w ramach bieżącej analizy zasobów kadrowych w ewidencji wojskowej, kolejnego dyspozytora medycznego z Dyspozytorni Medycznej w [...], co do którego Wojewoda również zaskarżył decyzję Szefa CWCR, wyłączono z obowiązku pełnienia służby wojskowej, korzystając z uprawnień autokontrolnych. Nie jest więc tak, jak podnosi skarżący, że organy obu instancji nie ustalają szczegółowo i nie wyjaśniają, czy w przypadku dyspozytorów medycznych zachodzą przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny. W tym aspekcie organ odwoławczy wyjaśnił, iż analiza posiadanych zasobów rezerw osobowych w specjalności wojskowej tożsamej z posiadaną przez [...]. M. B. oraz możliwości wyłączenia tego żołnierza pasywnej rezerwy potwierdziła, że aktualnie brak jest żołnierzy rezerwy posiadających właściwą lub pokrewną specjalność wojskową, którym można by nadać przydział mobilizacyjny w zamian za ww. osobę. I tak z informacji przekazanych przez WCR w [...] wynika, iż specjalność wojskowa, którą posiada [...]. M. B. jest zaliczana do korpusu osobowego medycznego z grupy osobowej ratownictwa medycznego i jest klasyfikowana jako deficytowa. W związku z powyższym, jak też uwzględniając powiększające się deficyty w poszczególnych specjalnościach wojskowych, wyłączenie z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny mogłoby skutkować nieskompletowaniem jednostek wojskowych. Także WCR w [...] poinformowało, że w zasobach rezerw osobowych nie znajdują się żołnierze pasywnej rezerwy o specjalności wojskowej posiadanej przez ww. żołnierza. Tożsame stanowisko zajął Szef WCR w [...], wskazując dodatkowo na zwiększone potrzeby mobilizacyjne macierzystych jednostek wojskowych, częste rotacje na przydziałach mobilizacyjnych oraz potrzebę uzupełnienia potrzeb jednostek wojskowych osobami ze specjalistycznymi kwalifikacjami. Również Szef WCR w M. potwierdził brak możliwości nadania przydziałów mobilizacyjnych żołnierzom rezerwy do jednostek wojskowych znajdujących się na terenie administrowanym przez WCR w [...]. Podobnie Szef WCR w [...], akcentując posiadane zasoby żołnierzy rezerwy, nie wskazał osób, którym z racji posiadanego wieku, stopnia wojskowego, wykształcenia, kwalifikacji, stanu zdrowia lub miejsca zamieszkania można by nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 31 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 343/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził swoją niewłaściwość oraz przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.
Instytucja wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny została unormowana w art. 541 ustawy o obronie Ojczyzny. Zgodnie z tym przepisem, który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, nie powołuje się do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osób, które zostały wyłączone z obowiązku jej pełnienia (ust. 1). Wyłączenia dokonuje szef Wojskowego Centrum Rekrutacji, a w przypadku żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową dowódca jednostki wojskowej (ust. 2). Wyłączenie następuje (m.in.) na wniosek i dotyczy osób, których powołanie do służby wojskowej, o której mowa w ust. 1, groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego lub samorządowego albo działalności gospodarczej przedsiębiorcy niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa (ust. 5 pkt 2). Podstawę wyłączenia na wniosek stanowi pisemny, udokumentowany wniosek kierowników urzędów państwowych lub samorządowych albo przedsiębiorców w stosunku do osób, o których mowa w ust. 5 pkt 2 (ust. 7). Informacja o wyłączeniu podlega zamieszczeniu w ewidencji wojskowej (ust. 8). Odmowa dokonania wyłączenia na wniosek lub jej uchylenie w czasie pokoju stanowi decyzję administracyjną, od której służy wnioskodawcy odwołanie do Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (ust. 9). Odmowa dokonania wyłączenia może nastąpić, jeżeli istnieje potrzeba uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym, a w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób, którym z racji posiadanego wieku, stopnia wojskowego, wykształcenia, kwalifikacji, stanu zdrowia lub miejsca zamieszkania można nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny (ust. 12). Tryb wyłączenia od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej, szczegółowy wykaz kwalifikacji lub stanowisk, których posiadanie lub zajmowanie powoduje wyłączenie z urzędu, wzory zawiadomień i wniosków w sprawie wyłączenia, przy uwzględnieniu konieczności uzupełnienia stanu osobowego Sił Zbrojnych na wypadek ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny oraz nakłady poniesione przez Siły Zbrojne na wyszkolenie żołnierzy rezerwy (ust. 13).
W przedmiotowej sprawie postępowanie zostało wszczęte na wniosek, który jest jednym z dwóch ustawowych trybów wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej. Jak wskazuje § 6 rozporządzenia z dnia 17 listopada 2022 r., wyłączenie na wniosek może być prowadzone w stosunku do osób zatrudnionych (m.in.) w: (pkt 1) urzędach państwowych lub samorządowych, (pkt 7) podmiotach wykonujących działalność leczniczą, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2-4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2024 r., poz. 499 ze zm.) oraz będących dysponentami jednostek systemu PRM, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2025 r., poz. 91; powoływanej dalej jako ustawa o PRM).
Wprawdzie procedura wnioskowa implikuje udokumentowanie, że powołanie danej osoby do służby wojskowej groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego lub samorządowego albo działalności gospodarczej przedsiębiorcy, to należy zauważyć, iż - niezależnie od sposobu udokumentowania wniosku - odrębną, fakultatywną przesłankę negatywną wyłączenia przewiduje art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny. Z przepisem tym koreluje treść § 10 rozporządzenia z dnia 17 listopada 2022 r., w myśl którego odmowa wyłączenia na wniosek odpowiednio żołnierza pasywnej rezerwy albo żołnierza aktywnej rezerwy, albo żołnierza w czynnej służbie wojskowej może nastąpić na podstawie decyzji szefa WCR lub dowódcy jednostki wojskowej, jeżeli zwolnienie tego żołnierza z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny spowodowałoby niemożliwe do uzupełnienia braki w stanie osobowym Sił Zbrojnych, obniżyłoby zdolność bojową jednostki wojskowej albo jeżeli Siły Zbrojne poniosły nakłady na uzyskanie przez tego żołnierza kwalifikacji specjalistycznych przydatnych w Siłach Zbrojnych lub nie zostały spełnione przesłanki wskazane w § 6 ust. 1.
Powołując się na przesłanki zawarte w art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny i § 10 rozporządzenia z dnia 17 listopada 2022 r., organy obu instancji zasadnie uznały, że zaistniały one w rozpoznawanej sprawie spełnione. O ile trzeba zgodzić się ze skarżącym, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji jest lakoniczne, to sanował je organ odwoławczy, uzupełniając materiał dowodowy i przedstawiając obszerne motywy swojego rozstrzygnięcia. Odniósł się również do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu.
Prawidłowo zatem organ przyjął pierwszeństwo przesłanki negatywnej określonej w art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny względem, przewidzianego w art. 541 ust. 5 pkt 2 tej ustawy, wymogu udokumentowania wniosku, który to wymóg warunkuje zaistnienie przesłanki pozytywnej. Właściwie organ uwzględnił przy tym interes bezpieczeństwa i obronności, przez który należy rozumieć całokształt potrzeb państwa mających na celu zapewnienie ochrony podstawowych wartości takich jak: suwerenność, niepodległość, nienaruszalność terytorium, pozycja międzynarodowa oraz ład i porządek konstytucyjny (vide art. 2 pkt 9 ustawy o obronie Ojczyzny), jak też potrzeby Sił Zbrojnych (vide art. 2 pkt 22 tejże ustawy).
W świetle powyższego, za niezrozumiały należy uznać postawiony w skardze zarzut naruszenia art. 541 ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny, "poprzez jego niezastosowanie", skoro przepis ten został ewidentnie zastosowany, a organ powołał go tak w rozstrzygnięciu, jak i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Organ trafnie podniósł, że M. B. nie jest jedyną osobą zatrudnioną w Dyspozytorni Medycznej w [...] na stanowisku dyspozytora medycznego (wniosek skarżącego obejmował 12 dyspozytorów medycznych zatrudnionych w ww. dyspozytorni), dlatego można rozważać jedynie kwestię skali ewentualnych zakłóceń pracy dyspozytorni, a nie zagrożenie zaprzestania lub poważnego zakłócenia pracy urzędu państwowego, która to praca ma być niezbędna dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa. Dostrzec też wypada brak jakiejkolwiek argumentacji odnoszącej się indywidualnie do ww. pracownika (Wojewoda przytoczył we wniosku zakres zadań i warunków wymaganych na stanowisku dyspozytora medycznego, uregulowany przepisami art. 26 ust. 2b i ust. 2d ustawy o PRM). Zresztą, jak wynika z odpowiedzi na skargę, wniosek skarżącego w znacznej części załatwiono pozytywnie, gdyż decyzję o odmowie wyłączenia z obowiązku pełnienia służby wojskowej wydano jedynie wobec 4 osób. Tym samym organ drugiej instancji dostatecznie wyjaśnił powody niezastosowania w sprawie art. 541 ust. 5 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, co czyni również niezasadnym zarzut postawiony w pkt 2 petitum skargi.
Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 70 ust. 6 ustawy o obronie Ojczyzny, ewidencję wojskową aktualizuje się na bieżąco, zaś krąg podmiotów uprawnionych do przetwarzania zawartych w niej danych jest ograniczony (por. art. 70 ust. 4 i ust. 5 ustawy). Orzekające w sprawie organy właśnie z uwagi na aktualne braki osobowe - spełniające kryteria kwalifikacyjne i specjalistyczne, charakteryzujące [...]. M. B. w kontekście potrzeb określonej jednostki wojskowej zestawionych z jego stanowiskiem służbowym w tej jednostce - wydały decyzje odmowne.
Chybiony jest zarzut naruszenia art. 541 ust. 5 pkt 1 lit. d) ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez niewyłączenie ww. żołnierza z urzędu z obowiązku pełnienia służby wojskowej. Po pierwsze, wniosku przewidzianego w art. 541 ust. 5 pkt 2 i ust. 7 cyt. ustawy nie można utożsamiać z zawiadomieniem, o którym mowa w art. 541 ust. 6 (chodzi tu o pisemne zawiadomienie [imienny wykaz osób] przekazane przez Kancelarię Sejmu albo Senatu Rzeczypospolitej Polskiej lub kierowników urzędów jednostek samorządu terytorialnego w stosunku do osób podlegających z urzędu wyłączeniu z obowiązku pełnienia służby wojskowej). Po drugie, zgodnie z § 3 rozporządzenia z dnia 17 listopada 2022 r., szczegółowy wykaz kwalifikacji lub stanowisk wskazanych w art. 541 ust. 5 pkt 1 lit. d) ustawy, których zajmowanie powoduje wyłączenie z urzędu, jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 17 listopada 2022 r. Według pkt 13 załącznika nr 1 do rozporządzenia, w ramach wojewódzkiej administracji zespolonej, wyłączeniu z urzędu podlegają: 1) dyrektorzy generalni urzędów wojewódzkich; 2) dyrektorzy wydziałów (biur, gabinetów). Z kolei w pkt 20 ppkt 8 załącznika nr 1 do rozporządzenia (m.in.) są ujęte osoby zajmujące etatowe stanowiska pełnomocników kierowników jednostek organizacyjnych do spraw ochrony informacji niejawnych zatrudnione w urzędach wojewódzkich. Natomiast w pkt 20 ppkt 12 załącznika nr 1 do rozporządzenia jest mowa o pracownikach centrów powiadamiania ratunkowego (a nie pracownikach dyspozytorni medycznych).
Jako nieuzasadnione należy zakwalifikować zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Jak już wzmiankowano, lakoniczne uzasadnienie decyzji Szefa WCR w [...] zostało naprawione na etapie postepowania odwoławczego. Organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego, poczynił wszystkie istotne dla sprawy ustalenia faktyczne, a następnie dokonał prawidłowej subsumcji przepisów do stanu faktycznego. Jednocześnie Szef CWCR przedstawił szerszą argumentację na poparcie swojego stanowiska, w szczególności wyjaśnił z jakich względów odmówił wyłączenia [...]. M. B. z obowiązku pełnienia służby wojskowej dając pierwszeństwo potrzebom Sił Zbrojnych w sytuacji braku możliwości zastąpienia ww. żołnierza ze względu na jego specjalność i kwalifikacje.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł jak w sentencji.