II SA/Wa 14/22

II SA/Wa 14/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek
Karolina Kisielewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Michał Sułkowski
Symbol z opisem
6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
Hasła tematyczne
Straż pożarna
Sygn. powiązane
III OSK 2832/22 - Postanowienie NSA z 2025-04-16
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 288
art. 8a ust. 1
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony  Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Michał Sułkowski, , Protokolant referent Edyta Brzezicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2022 r. sprawa ze skargi G. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego G. S. kwotę 480 (słownie: czterystu osiemdziesięciu) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
G. S. w piśmie z 5 grudnia 2019 r. wniósł do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2022 r. poz. 1626).
W uzasadnieniu wniosku skarżący opisał przebieg służby. G. S. podał, że od [...] września 1982 r. do [...] czerwca 1984 r. był kadetem Szkoły Chorążych Pożarnictwa w [...]. Od [...] września 1984 r. do [...] lutego 1987 r., a więc przez okres dwóch i pół lat, pełnił służbę w Rejonowym Urzędzie Spraw Wewnętrznych w O. jako funkcjonariusz służby przygotowawczej. Ze służby odszedł na swój wniosek. W dniu [...] marca 1987 r. podjął służbę w Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w O., którą pełnił przez niespełna dwadzieścia lat (do [...] lutego 2006 r.). G. S. podkreślił, że był samodzielnym i odpowiedzialnym funkcjonariuszem, obowiązki służbowe wypełniał zgodnie z prawem i etyką zawodową, biorąc udział w licznych akcjach ratowniczo-gaśniczych nieustannie narażał życie i zdrowie. Za wzorową służbę wielokrotnie był wyróżniany medalami i odznaczeniami resorowymi (m.in. Brązowym Medalem "Za Zasługi dla Pożarnictwa" oraz Brązową Odznaką "Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej").
Po rozpoznaniu wniosku skarżącego, Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] listopada 2021 r. (nr [...]), odmówił wyłączenia stosowania wobec G. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, na podstawie art. 8a tej ustawy.
W jej uzasadnieniu przytoczył przepis prawa będący podstawą wydania zaskarżonej decyzji i stwierdził, że zawarte w nim pojęcia: "krótkotrwałość" (służby) i "rzetelność" (wykonywania zadań i obowiązków) są pojęciami nieostrymi. Minister przywołał leksykalne synonimy tych pojęć, podał, że krótkotrwałość służby należy oceniać indywidualnie, ale przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Z kolei funkcjonariusz rzetelnie wykonujący zadania i obowiązki to zdaniem organu administracji funkcjonariusz, który realizuje je na najwyższym poziomie, wykazuje inicjatywę w służbie oraz gotowość do realizacji zadań dodatkowych. Zdaniem Ministra, "narażenie zdrowia i życia", o którym mowa w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy, należy traktować jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza, przy czym chodzi tu o zagrożenie inne niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia, a więc zagrożenie rzeczywiste i wyjątkowe.
Podsumowując powyższe, organ administracji skonstatował, że jego zadaniem jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego ustawowe przesłanki można uznać za spełnione oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Jak zaznaczył, szczególnie uzasadniony przypadek znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że "krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego" i "rzetelność służby po dniu 12 września 1989 r.", nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie wystarczają do oceny, czy ma zastosowanie art. 8a ustawy emerytalnej.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odwołał się następnie do wyroku z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "[...] ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określających treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę szczególnie uzasadnionych przypadków, którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia [...]", oraz że "[...] unormowanie zawarte w art 8a ust 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem służby na rzecz totalitarnego państwa jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego [...]"
Odnosząc się do okoliczności rozpoznawanej sprawy, organ administracji podał, że całkowity okres służby skarżącego wynosi 23 lata, 3 miesiące i 4 dni, a więc jego służba na rzecz totalitarnego państwa pełniona (od 1 września 1984 r. do [...] lutego 1987 r.), nie może zostać uznana za krótkotrwałą. Zdaniem organu okres dwóch i pół lat nie może być uznany za tymczasowy, ponieważ przez ten czas funkcjonariusz mógł kompleksowo zapoznać się ze specyfiką pełnionej służby.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na poparcie przedstawionego stanowiska odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2020 r. sygn. akt l OSK 3208/19, zwracając uwagę, że w jego uzasadnieniu Sąd stwierdził, że "[...] błahy, epizodyczny, bez znaczenia dla pozostałego okresu, jest właśnie takim zaznaczeniem krótkotrwałości, które jest adekwatne dla celów ustawy [...]", oraz że "[...] powinien to być taki okres służby, który nie pozwala potraktować byłego funkcjonariusza jako zaangażowanego, aktywnie służącego totalitarnemu ustrojowi. [...] To taki okres, w którym funkcjonariusz nie zdoła zaznajomić się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem, a co więcej, nie zdoła wykorzystać ich w praktyce [...]".
Następnie organ administracji odwołał się do informacji wynikających z akt osobowych skarżącego (sygn.[...]) przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnił, że Komendant Główny Straży Pożarnej w piśmie z 29 stycznia 2020 r. zawierającym informacje o przebiegu służby skarżącego podał, że istniały zastrzeżenia co do rzetelności w wykonywaniu przez niego niektórych zadań służbowych. W opiniach służbowych oceniono bowiem G. S. na ocenę 3,5 oraz 3,90 wskazując, że jest: "(...) mało rzetelny, wymaga kontroli: terminowości, prowadzenia dokumentacji pracy zmiany, utrzymania czystości wokół obiektu, porządku dnia (...)". Jednocześnie podnoszono jednak, że powierzone zadania realizuje prawidłowo i posiada wystarczające kwalifikacje i umiejętności do kierowania zmianą służbową.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dodał, że G. S. biorąc po dniu 12 września 1989 r. bezpośredni udział w działaniach ratowniczych (w tym ratowniczo-gaśniczych), pełnił służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu, co potwierdza zaświadczenie Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w O. o okresach służby w warunkach uzasadniających podwyższenie policyjnej emerytury funkcjonariuszowi Państwowej Straży Pożarnej. Organ nadmienił ponadto, że z akt personalnych skarżącego, w tym z informacji dotyczącej przebiegu służby skarżącego przekazanej przez Komendanta Głównego Straży Pożarnej nie wynika, aby G. S. w toku pełnionej służby był odznaczany orderami lub medalami resortowymi. W aktach dotyczących G. S. nie ma także informacji o tym aby wobec niego zapadły wyroki w sprawach karnych czy karno-skarbowych.
W konkluzji Minister stwierdził, że G. S. nie spełnił przesłanki wyłączenia przepisów ustawy, określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, natomiast spełnił przesłankę, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 2 tej ustawy, pomimo pewnych zastrzeżeń co do rzetelności w wykonywaniu niektórych zadań i obowiązków.
W dalszej części uzasadnienia decyzji organ administracji podał, że nie ma podstaw do stwierdzenia, że przypadek skarżącego jest "szczególnie uzasadniony".
W ocenie Ministra świadczy o tym fakt, że G. S. po ukończeniu Szkoły Chorążych Pożarnictwa, w raporcie z [...] maja 1984 r. zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w T. o przyjęcie do służby w organach Milicji Obywatelskiej (SB). Zdaniem organu oznacza to, że skarżący świadomie przystąpił do SB, miał konkretnie sprecyzowane cele i dążył do ich realizacji, a także został zapoznany z zasadami pracy operacyjnej i przestrzegał ich w praktyce.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podniósł również, że G. S. był członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej (ZSMP) - masowej, ideowo-wychowawczej organizacji młodzieży, której głównym zadaniem była indoktrynacja młodzieży i przygotowanie jej do przyszłej kariery w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), a następnie złożył dokumenty z prośbą o przyjęcie go w poczet kandydatów do PZPR - masowej partii kierującej autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką, dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego, podporządkowaną sowieckiej partii komunistycznej. Zdaniem organu administracji, skoro skarżący przystąpił do ZSMP to niewątpliwie identyfikował się z zadaniami i funkcjami realizowanymi przez ten ustrój, a tym samym jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych i standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, powyższe świadczy o zindywidualizowanym zaangażowaniu skarżącego w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego, co prowadzi do wniosku że nie można uznać jego przypadku za "szczególnie uzasadniony".
Z tych wszystkich względów Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że nie jest dopuszczalne skorzystanie przez organ z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.
G. S. zaskarżył decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2021 r. (nr [...]) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił organowi administracji naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy poprzez jego błędną wykładnię, a ponadto naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 7a § 1, 8, 9, 11, 77 § 1, 80 k.p.a. przez niedostatecznie zebranie i rozważnie całego materiału dowodowego sprawy i w konsekwencji niewyjaśnienie w sposób wystarczający wszystkich jej okoliczności, oraz 107 § 3 k.p.a. przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej niespełniającej wymagań określonych w tym przepisie.
G. S. podkreślił, że organ nieprawidłowo przyjął, że nie nadano mu odznaczeń i medali potwierdzających jego szczególne osiągnięcia w służbie i podał, że do wniosku z 5 grudnia 2019 r. o wydanie decyzji w sprawie wyłączenia stosowania przepisów ustawy emerytalnej, dołączył zaświadczenie Komendanta Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w O. potwierdzające posiadanie wymienionych w nim odznaczeń (Brązowego Medalu Za Zasługi Dla Pożarnictwa - 17 kwietnia 2000 r. oraz Brązowej Odznaki Zasłużony dla Ochrony Przeciw Pożarowej – 14 sierpnia 2021 r.) oraz kserokopię legitymacji wystawionej przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, potwierdzającej uzyskanie tej odznaki. Odznaczenia które uzyskał nadawane są wyłącznie osobom, które wyróżniają się w służbie na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaka "Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej", zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 października 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu nadawania odznaki "Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej" oraz ustalenia jej wzoru i sposobu noszenia (Dz.U. z 1997 r., poz. 875 ze zm.), nadawana jest w przypadkach wykazania wyjątkowej ofiarności i odwagi w bezpośrednich działaniach ratowniczych w czasie pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia oraz długotrwałej ofiarnej służby lub działalności społecznej na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
G. S. dodał, że organ administracji stwierdzając, że jego sprawa nie może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek" nie przywołał żadnych faktów dotyczących jego służby, jej charakteru oraz warunków jej pełnienia, które jego zdaniem nie pozwalają na takie przyjęcie. Minister nie przybliżył również postawy skarżącego, jego osiągnięć w służbie.
Skarżący podniósł, że z akt osobowych na które powołuje się organ administracji nie wynika, aby jego służby w okresie od [...] września 1984 r. do [...] lutego 1987 r. była służbą inną niż "czysto techniczna i pomocnicza". G. S. podkreślił, że w służbie w SB nie wykonywał żadnych zadań operacyjnych. Skarżący stwierdził, że była to służba tymczasowa, którą podjął zaraz po ukończeniu Szkoły Chorążych Pożarnictwa w [...] – N., i co istotne, sam z niej odszedł na własne żądanie. Celem skarżącego było bowiem podjęcie służby w Straży Pożarnej, co powinno jego zdaniem zasługiwać wyłącznie na aprobatę, a nie na represje ze strony władzy publicznej.
Skarżący dodał, że nie był aktywnym członkiem ZSMP oraz że nie został członkiem PZPR. W konsekwencji nie może to świadczyć, wbrew zapatrywaniu organu administracji, o jego identyfikowaniu się z celami ówczesnego ustroju, tym bardziej uwzględniając obowiązujące wtedy zasady funkcjonowania państwa oraz represjonowanie obywateli.
Za bezpodstawne skarżący uznał również stanowisko organu co do tego, że jego dwuipółletnia służba w SB nie była służbą krótkotrwałą w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. G. S. zgodził się natomiast ze stanowiskiem organu co do tego, że po 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki służbowe.
W konkluzji stwierdził, że jego wniosek o wydanie decyzji o wyłączenie stosowania przepisów ustawy emerytalnej jest uzasadniony
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zaskarżona przez G. S. decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2021 r. (nr [...]) o odmowie wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy została wydana z naruszeniem prawa i dlatego jego skarga zasługuje na uwzględnienie.
W kontrolowanej decyzji organ administracji stwierdził, że nie można uznać trwającej 2 lata i 6 miesięcy służby G. S. za krótkotrwałą. Choć organ uznał jednocześnie, że skarżący po 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki służbowe, to pominął jednak w swych rozważaniach uzyskanie przez niego odznaczeń za szczególne osiągnięcia w służbie. Minister stwierdził także, że przypadek skarżącego nie jest "szczególnie uzasadniony", co prowadzi do wniosku, że nie jest dopuszczalne wyłączenie stosowania wobec byłego funkcjonariusza przepisów ustawy emerytalnej, na podstawie art. 8a ustawy. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji argumentował, że przypadek G. S. nie jest "szczególnie uzasadniony", ponieważ skarżący świadomie przystąpił do Służby Bezpieczeństwa oraz był członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, a następnie starał się o dołączenie do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, co miało świadczyć o zindywidualizowanym i aktywnym zaangażowaniu skarżącego w działalność charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji nie dokonał pełnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w aspekcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" i w ten sposób naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskutek niedostatecznych ustaleń faktycznych organ naruszył art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, przez błędne jego zastosowanie. W konsekwencji, decyzja jako dowolna, nie mogła się ostać w obrocie prawnym.
Według art. 8a ust. 1 powołanej ustawy, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, LEX nr 2764543), prezentowany jest pogląd, powołany również przez organ administracji w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym art. 8a ust. 1 ustawy emerytalnej w istocie zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. NSA przyjmuje również, że "[...] brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego – żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W orzecznictwie wskazuje się również, że "mając na względzie wyrażone przez projektodawcę cele wprowadzenia ustawy nowelizującej oraz rolę w tym kontekście regulacji przewidzianej w art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy - że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być przykładowo sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie wieloletniej, rzetelnej służby na rzecz niepodległej Polski, gdy - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zwłaszcza, gdy była ona pełniona stosunkowo niedługo" (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2155/19, LEX nr 3015127).
Wywiedzione wyżej rozumienie art. 8a ust. 1 ustawy emerytalnej koncentruje się na potrzebie badania konkretnych spraw określonych osób ze świadomością, że restrykcyjne ustawowe domniemanie "służby na rzecz totalitarnego państwa" zrównuje - w zakresie statusu istotnego z punktu widzenia zaopatrzenia emerytalnego - osoby, które bezpośrednio angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, z takimi osobami, których aktywność wprawdzie nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego, jednakże ograniczała się wyłącznie do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego (zob. też np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3815/21, z 12 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1577/21, z 10 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3267/21).
Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spostrzeżenie dotyczące świadomego przystąpienia przez skarżącego do SB, a także przynależność do ZSMP, czy złożenie kandydatury do PZPR nie może zatem stanowić podstawy do przypisania skarżącemu osobistego zaangażowania w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, a w konsekwencji do uznania, że jego przypadek nie jest szczególnie uzasadniony i że ma podstaw do uwzględnienia jego wniosku o wyłączenie stosowania przepisów ustawy emerytalnej.
Przepis art. 8a ustawy emerytalnej nie odwołuje się ani do światopoglądu, ani przynależności organizacyjnej. "Formalna" przynależność do określonych organizacji nie może być więc traktowana jako równoznaczna z bezpośrednim zaangażowaniem w realizację tego typu zadań i funkcji. O ile zatem organ administracji nie ustali, że funkcjonariusz, przynależąc do określonej organizacji, pełnił w jej strukturach taką pozycję i podejmował takie zadania, że jednocześnie realizował zadania państwa totalitarnego, jest to okoliczności obojętna dla oceny przesłanek uprawniających do wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Natomiast w niniejszej sprawie organ nie dokonał takich ustaleń.
Należy podkreślić, że służba "na rzecz" państwa nie musi być tożsama ze służbą pełnioną w okresie istnienia tego państwa i w ramach istniejących w tym państwie organów i instytucji. Nie każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji (por. wyroki NSA z 7 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 2470/21, z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21, z 23 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3815/21, z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na zakończenie Sąd zauważa, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister dostrzegł, że "krótkotrwałość" jest pojęciem nieostrym, które może budzić wątpliwości interpretacyjne. Następnie posłużył się wykładnią językową tego określenia, po czym odniósł okres służby skarżącego pełnionej na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy (2 lata i 6 miesięcy) do całkowitego okresu pełnionej przez niego służby (23 lata, 3 miesiące i 4 dni) i uznał, że wskazanego okresu nie można uznać za krótkotrwały, ponieważ skarżący mógł przez ten czas zapoznać się ze specyfiką pełnionej służby. Wątpliwe jest jednak, zdaniem Sądu, zapatrywanie organu, że zaznajomienie się ze specyfiką zadań, którego to stwierdzenia organ nie rozwinął w uzasadnieniu decyzji stanowi o tym, że dany okres służby nie był krótkotrwały. Zdaniem Sądu, służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy była krótkotrwała.
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że organ administracji nie ustalił dostatecznie istotnych okoliczności sprawy i w konsekwencji naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ administracji uwzględni, że powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności dotyczące skarżącego, a także cele i zadania ZSMP i PZPR, nie świadczą o tym, że skarżący był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Organ nie może pozostawić poza zakresem rozważań okoliczności związanych ze służbą skarżącego po 1990 r., podnoszonych przez niego we wniosku o wydanie decyzji, a dotyczących jego szczególnych zasług i uzyskanych za nie odznaczeń.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania, obejmujących koszty należne pełnomocnikowi reprezentującego skarżącego w wysokości 480 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).