II SA/WA 1381/23

II SA/Wa 1381/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Góraj /sprawozdawca/
Dorota Kozub-Marciniak
Iwona Maciejuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145  par. 1  pkt 1c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant referent stażysta Kinga Krysik, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2023 r.
Uzasadnienie
W dniu [...] grudnia 2022 r. P. G. zwrócił się do Prezesa KRUS
z wnioskiem o przyznanie prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Prezes KRUS decyzją z dnia [...] marca 2023 r. odmówił wnioskodawcy prawa do ww. świadczenia.
Od powyższej decyzji P. G. wywiódł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym podniósł trudną sytuację materialną, która uniemożliwiała mu korzystanie z właściwej rehabilitacji a jego zdaniem wykonywana w zakładzie opiekuńczo-leczniczym rehabilitacja jest niewystarczająca i zakres udzielanej pomocy rzeczowej jest bardzo ograniczony. Nadto strona poinformowała, że gdy miał 18 lat w miejscu zamieszkania trudno było znaleźć pracę a uzyskanie prawa do renty rodzinnej pomogłoby mu powrócić do sprawności, co w przyszłości skutkowałoby opuszczeniem zakładu oraz usamodzielnieniem się.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ przywołał ustalenia faktyczne a mianowicie, że orzeczeniem z dnia [...] września 2022 r. lekarz rzeczoznawca Kasy uznał, że skarżący jest okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] sierpnia 2002 r. do dnia [...] września 2027 r. Niezdolność powstała w związku z wypadkiem z dnia [...] sierpnia 2002 r. (miesiąc przed ukończeniem 19 lat).
Dodano też, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że od
[...] stycznia 2016 r. strona przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w [...]
w pokoju z trzema innymi pacjentami, porusza się na wózku inwalidzkim, utrzymuje stały kontakt z rodziną, jednak nie jest ona w stanie wesprzeć go materialnie i zapewnić należytej opieki i rehabilitacji.
Wskazano też, iż gospodarstwo rolne o powierzchni 12,01 ha fizycznych rodzice strony przekazali jego bratu K. G..
Ustalono, że skarżący jest uprawniony do zasiłku stałego z GOPS w [...] w kwocie 560,16 zł, z którego 70%, tj. 392,11 zł potrącane jest na konto zakładu opiekuńczo-leczniczego tytułem kosztów opieki i utrzymania. Pozostała kwota, czyli 30%, tj. 168,05 zł jest przekazywana na konto bankowe strony. Poza tym strona otrzymuje świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w kwocie 500 zł miesięcznie.
Organ dodał, że skarżący ukończył edukację kończąc w 2000 roku szkołę podstawową. Wywiódł również, że opieka nad schorowanymi rodzicami i bratem oraz prowadzenie gospodarstwa stanowiła przeszkodę w podjęciu dalszej nauki przez wnioskodawcę, jednak w taki sposób sam skarżący nie dał sobie szans na zdobycie wykształcenia, które w przyszłości ułatwiłoby mu znalezienie zatrudnienia umożliwiającego uzyskiwanie dochodu. Podniósł także , że pomagając zaś bratu w pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,01 ha fiz. Skarżący mógł zostać zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników jako domownik, co w przyszłości mogło wpłynąć na uzyskanie świadczeń rentowych z systemu rolniczego.
Z powyższych ustaleń organ wywiódł, ze brak jest podstaw do uznania, że zaszły szczególne okoliczności, które umożliwiałyby stronie przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Powodem takim w ocenie organu nie jest również trudna sytuacja życiowa i materialna, gdyż nie jest to świadczenie socjalne i - jak wynika z art. 55 ust. 1 ustawy - nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się, nawet jeśli te potrzeby są uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się o świadczenia z pomocy społecznej. Taką pomocą skarżący jest już objęty uzyskując z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] zasiłek stały.
Organ nie mając wątpliwości, że skarżący jest osobą schorowaną oraz wymagającą stałej opieki, leczenia i rehabilitacji uznał, ze fakt ten nie może być jednak jedyną przesłanką ku temu, aby przyznać świadczenie rentowe w drodze wyjątku. Skarżący przebywa bowiem w zakładzie opiekuńczo-leczniczym gdzie ma zapewniony pobyt, wyżywienie, opiekę i rehabilitację w podstawowym zakresie, a tym samym uzyskuje pomoc Państwa, a to oznacza to, że jego najważniejsze potrzeby są zapewnione. Na zakończenie organ zwrócił skarżącemu uwagę, że jeżeli nie zgadzał się z wydanym przez lekarza rzeczoznawcę Kasy orzeczeniem, mógł złożyć odwołanie do komisji lekarskiej Kasy.
Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiódł P. G. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając organowi naruszenie art.55 ustawy na którą powołał się w decyzji.
W uzasadnieniu wskazał, ze od najmłodszych lat pomagał rodzicom w prowadzonym przez nich gospodarstwie rolnym, a następnie gdy gospodarstwo rodzinne zostało przekazane na rzecz jego brata, co nastąpiło w 1999 r. to stale pomagał bratu w pracach rolnych, aż do chwili wypadku. Rodzinne gospodarstw rolne miało powierzchnię ok. 29 ha, było uprawiane zboże, żyto, ziemniaki, a także hodowla krów mlecznych.
Wskazał też, że doznał dotkliwych i długotrwałych obrażeń na skutek wypadku do którego doszło w dniu [...] sierpnia 2002 roku, gdy na skutek niefortunnego skoku do wody doznał złamania kręgosłupa w odcinku szyjnym. W chwili obecnej jest osobą niepełnosprawną z porażeniem czterokończynowym, poruszającym się na wózku inwalidzkim. Jak wynika z opinii lekarskich, paraliż kończyn dolnych i górnych jest nieodwracalny. Bezpośrednio po wypadku przebywał w szpitalu w [...] i pobyt ten był dla niego szczególnie bolesny, nie tylko z powodu dotkliwych i rozległych cierpień fizycznych, ale także z obawy o utratę życia. Przez ponad miesiąc był intensywnie leczony, operacyjnie usunięto mu [...] oraz przyległych [...]. Ponadto rozpoznana została u niego [...] dysfunkcja [...]. Opisał też szczegółowo swój stan zdrowia w latach następnych.
Skarżący dodał, ze otrzymywane z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej świadczenia są zbyt niskie, aby zapewnić mu odpowiednią opiekę. Uzyskana renta rodzinna rolnicza pozwoliłaby mu na przeniesienie się do innego ośrodka, gdzie byłaby mu zapewniona opieka lekarska i rehabilitacyjna na wysokim poziomie.
Podkreślił, iż dokonywał wszelakich starań, aby móc podjąć pracę oraz kontynuować naukę, lecz w sytuacji w której się znalazł nie było to możliwe. Podniósł, ze pochodzi z wielodzietnej rodziny i po ukończeniu szkoły, oprócz nieprzerwanej pracy w rodzinnym gospodarstwie rolnym, zmuszony był pomagać swoim rodzicom w wychowaniu młodszego brata oraz opiece nad rodzicami, którzy byli bardzo schorowani. Rodzeństwo wyprowadziło się z domu rodzinnego i założyło swoje rodziny i nie byli oni w stanie sprawować codziennej opieki nad naszymi rodzicami oraz najmłodszym bratem. Planował udzielać im pomocy do momentu poprawy stanu zdrowia, a następnie powrócić do nauki, lecz wypadek przekreślił te plany.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie poddaje się ona kontroli instancyjnej.
Pierwszą kwestią wymagającą zbadania przez Sąd było ustalenie, czy skarżona decyzja zawiera wszelkie, wymagane prawem elementy, a przede wszystkim, czy została uzasadniona w sposób wyczerpujący.
W myśl art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi.
Paragraf 3 w/w przepisu precyzuje natomiast to, jak powinno wyglądać uzasadnienie decyzji. Winno ono w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Organ uzasadniając wydaną decyzję powinien więc odnieść się przede wszystkim do materiału dowodowego jaki zgromadził w trakcie trwania postępowania administracyjnego. Dotyczy to zarówno materiału dowodowego, na którym się oparł przy rozstrzyganiu, jak też materiału, któremu odmówił wiary.
Po przedstawieniu zebranych dowodów, i wyjaśnieniu tego, którym z nich dał wiarę a którym tej wiary odmówił i dlaczego, na organie wydającym decyzję ciąży obowiązek ustalenia stanu faktycznego, stanowiącego istotę badanej sprawy.
W końcowej zaś fazie uzasadnienia, organ powinien przedstawić swoje wnioski, jakie wysnuł po zbadaniu dowodów zebranych w sprawie.
Podkreślenia wymaga również to, że skoro decyzja stanowi stanowcze rozstrzygnięcie konkretnej sprawy administracyjnej, to jej uzasadnienie musi w sposób równie stanowczy precyzować podstawę faktyczną i prawną decyzji. Nie jest bowiem rolą adresata decyzji, czy ewentualnie Sądu administracyjnego, zastępowanie organu w obowiązku skonkretyzowania podstaw rozstrzygnięcia. Nie może więc mieć miejsca p. taka sytuacja, że autor decyzji pozostawia do wyboru Sądowi i stronie postępowania, kilka różnych motywów, bądź też przedstawia jeden motyw, lecz nie precyzuje go .
Oczywistym również jest że decyzja wydana w konkretnej sprawie, musi stanowić rozstrzygnięcie właśnie tej konkretnej sprawy. Stąd również uzasadnienie decyzji musi odnosić się do przedmiotu rozpoznawanej sprawy.
Dopiero tak sporządzone uzasadnienie, umożliwia stronie postępowania poznanie motywów działania organu, i zrozumienia wydanej decyzji. Dzięki poprawnie sporządzonemu uzasadnieniu również Sąd, w razie wniesienia skargi, ma możliwość zweryfikowania wydanego rozstrzygnięcia, i zbadania, czy organ wziął pod uwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, oraz czy w sposób logiczny wyjaśnił swoje stanowisko.
W świetle powyższego, odnosząc się do skarżonej decyzji uznać należy, iż nie spełnia ona w/w wymogów, gdyż jej uzasadnienie nie zawiera koniecznych elementów sprecyzowanych na wstępie niniejszych rozważań.
Organ wydając decyzję na podstawie konkretnej normy prawnej, powinien tak skonstruować uzasadnienie rozstrzygnięcia, by przedstawić w nim zarówno sposób rozumienia przepisu na jakim się oparł, jak też ustalenia faktyczne dokonane w przedmiocie zakreślonym ową regulacją (wraz z ich oceną). Badana decyzja, co wynika z jej treści, została wywiedziona z normy art.55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 20223 poz.1429 ze zm.) w myśl którego Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia.
Wobec takiej treści przepisu, który organ uczynił podstawą swego rozstrzygnięcia, powinien więc ustalić dwie kluczowe kwestie:
1- czy wnioskodawca nie spełnił warunków określonych w ustawie dla przyznania świadczenia w trybie zwykłym wskutek szczególnych okoliczności,
2- czy wnioskodawca ma niezbędne środki utrzymania a jeśli nie, to czy ma możliwość ich uzyskania biorąc pod uwagę jego wiek lub stan zdrowia.
W uzasadnieniu skarżonej decyzji próżno jednak szukać rozważań w powyższym zakresie. Przede wszystkim organ nie wyjaśnił tego, jak należy w jego ocenie rozumieć sformułowanie "szczególne okoliczności". Wobec powyższego nie sposób uznać, by w ogóle badał powyższą problematykę. Samo przywołanie zaś w decyzji epizodów z życia strony nie świadczy per se o badaniu omawianej tematyki, skoro nie jest wiadomym do jakiej wykładni normy prawnej nawiązywał autor rozstrzygnięcia.
Analiza treści uzasadnienia skarżonej decyzji świadczy też o tym, że organ całkowicie pominął materię posiadania przez stronę niezbędnych środków utrzymania. Zgodnie z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem Sądów administracyjnych obydwu instancji (wypracowanym na kanwie art.83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), najlepszą i najbardziej obiektywną metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby (potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu). Stanowczych ustaleń w powyższym zakresie próżno także szukać w skarżonym akcie. Organ co prawda ustalił wysokość otrzymywanych przez stronę świadczeń, ale nie odniósł jej do kwoty najniższego świadczenia rentowego. Nadto przywołując fakt przebywania przez stronę w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, jak można się domyślać, w sposób dorozumiany zanegował w ogóle konieczność otrzymywania przez stronę świadczeń pieniężnych stwierdzając, że "Przebywa Pan w zakładzie opiekuńczo-leczniczym gdzie ma zapewniony pobyt, wyżywienie, opiekę i rehabilitację w podstawowym zakresie, a tym samym uzyskuje Pan pomoc Państwa. Oznacza to, że Pana najważniejsze potrzeby są zapewnione".
Dla tego rodzaju wniosków tut. Sąd nie może jednak wyrazić aprobaty skoro przepis art. 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 20223 poz.1429 ze zm.) nie uzależnia możliwości przyznania świadczenia wyjątkowego od faktu przebywania przez wnioskodawcę w zakładach opiekuńczo-leczniczych.
Niezależnie od powyższego, organ bardzo utrudnił zrozumienie sposobu swego rozumowania przywołując w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, iż "Jeżeli nie zgadzał się Pan z wydanym przez lekarza rzeczoznawcę Kasy orzeczeniem, przysługiwało Panu prawo złożenia odwołania do komisji lekarskiej Kasy". Ze znajdującego się w aktach orzeczenia lekarza orzecznika w sposób oczywisty wynika natomiast, iż w dniu inicjowania przedmiotowego postępowania, w dniu wydawania obydwu decyzji jak i w dniu wyrokowania, skarżący jest uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Nie jest więc wiadomym z jakiego powodu owo orzeczenie lekarskie ma wywierać negatywny wpływ na możliwość przyznania stronie dochodzonego świadczenia i dlaczego powinno być w ocenie organu zweryfikowane w trybie odwoławczym.
Na marginesie dodania wymagało to, że organ prowadząc niniejsze postępowanie, powinien to czynić nie tylko w sposób wypełniający zasady ogólne K.p.a. ale także w sposób nie pozbawiony empatii, zrozumienia i zwykłego doświadczenia życiowego. Przy rozpoznawaniu każdej sprawy winien wykazać maksimum staranności pamiętając o tym, iż rozstrzyga kwestie związane ściśle z życiem ludzkim
Reasumując jeszcze raz należało podkreślić, że w świetle powyższego, Sąd nie znając precyzyjnych motywów jakimi kierował się organ przy rozstrzyganiu sprawy, nie jest w stanie odnieść się ani do faktów ustalonych przez organ, ani do zarzutów podniesionych w skardze. Nie może więc zweryfikować poprawności kwestionowanej decyzji. Weryfikacja taka będzie możliwa dopiero wtedy, gdy organ należycie uzasadni swoje stanowisko, wyrażone w skarżonej decyzji.
W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do uwzględnienia uwag poczynionych w powyższym uzasadnieniu i do poprawnego sporządzenia uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, które w sposób jednoznaczny określi motywy jakimi kierowano się przy rozstrzyganiu sprawy.