II SA/Wa 1351/18

II SA/Wa 1351/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Janusz Walawski
Karolina Kisielewicz
Maria Werpachowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6212 Równoważnik za brak lokalu mieszkalnego i za remont lokalu mieszkalnego
Sygn. powiązane
III OSK 1507/21 - Wyrok NSA z 2022-10-11
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na uzyskanie domu oddala skargę.
Uzasadnienie
Komendant Główny Straży Granicznej decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.), dalej "K.p.a.", art. 92 ust. 1 i art. 98 ust. 1 oraz art. 101 ust. 5 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2365 ze zm.), w zw. z § 2, § 3 oraz § 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 maja 2008 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 96, poz. 617 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania A.S., utrzymał w mocy decyzję Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie domu.
Decyzje te wydane zostały w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] marca 2018 r. [...] SG A. S. wystąpił z wnioskiem do Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie domu w zabudowie szeregowej.
Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej, działając na podstawie art. 92 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2365, z późn. zm.), decyzją z dnia z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] odmówił A.S. przyznania pomocy finansowej na uzyskanie domu.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A. S. pełni służbę w Placówce Straży Granicznej w [...], w służbie stałej został mianowany z dniem [...] kwietnia 2009 r. W dniu [...] marca 2018 r. na podstawie umowy sprzedaży i darowizny uzyskał w miejscu pełnienia służby dom mieszkalny w zabudowie szeregowej. Zgodnie z treścią aktu notarialnego (repertorium [...] numer [...]), umową darowizny objęto 4/5 nieruchomości, a umową sprzedaży pozostałą 1/5 jej części. Z oświadczenia zawartego w § 3 aktu notarialnego wynika, że w ramach 1/5 udziału korzystać będzie z 31,00 m2 powierzchni użytkowej w tym około 22 m2 powierzchni mieszkalnej.
Dalej organ podał, że w oparciu o złożony przez stronę w dniu [...] kwietnia 2009 r. wniosek "oświadczenie mieszkaniowe do ustalenia uprawnień do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego oraz jego wysokości", ustalono, że funkcjonariusz samodzielnie zamieszkuje ze swoją rodziną w uzyskanym domu od dnia [...] listopada 2008 r. Natomiast w złożonym w tym samym dniu wniosku "o przydział lokalu mieszkalnego", funkcjonariusz oświadczył, że powierzchnia użytkowa domu wynosi - 100 m2 w tym łączna powierzchnia mieszkalna czterech pokoi - 65 m2. Organ zaznaczył, że wymienioną powierzchnię mieszkalną A. S. potwierdził w trakcie przeprowadzonej rozmowy telefonicznej w dniu 19 marca 2018 r.
Organ uznał, że twierdzenie strony, iż uzyskany na podstawie umowy zakupu udział w wysokości 1/5 w powierzchni mieszkalnej wynosi około 22 m2 jest pozbawione podstawy prawnej, bowiem istotą udziału jest jego proporcjonalność. Kierując się tą zasadą, udział w powierzchni mieszkalnej wynosi - 13,00 m2 i nie zabezpiecza przysługujących funkcjonariuszowi trzech norm zaludnienia.
Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej wyjaśnił, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej, funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę lub miejscowości pobliskiej z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Z normy tej wynika obowiązek Straży Granicznej do przydzielenia funkcjonariuszowi lokalu z zasobów, o których mowa w art. 94 ust. 1 powołanej ustawy. Jeśli organ nie zrealizuje przysługującego funkcjonariuszowi prawa do lokalu mieszkalnego, to stosownie do art. 98 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy, przysługuje mu prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej lub towarzystwie budownictwa społecznego albo domu jednorodzinnego lub lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość.
Organ podał, że uprawnienie funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego nie ma charakteru bezwzględnego i zawsze jest powiązane z przesłanką niezaspokojenia potrzeb mieszkaniowych takiej osoby w przedmiocie posiadania w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej lokalu mieszkalnego. Ustalając prawo strony do pomocy finansowej należy uwzględnić tą przesłankę i ocenić czy w rachubę wchodzi substytucyjne uprawnienie w postaci pomocy finansowej na uzyskanie w tym przypadku domu w zabudowie szeregowej.
Dalej organ zaznaczył, że oceniając prawo do pomocy finansowej dla A. S., kluczowe jest rozstrzygnięcie kwestii, kiedy nabył prawo do pomocy finansowej i z jaką czynnością prawną powstał po stronie organu obowiązek jej realizacji. Wskutek sporządzonej umowy darowizny funkcjonariusz otrzymał 4/5 udziału w domu w zabudowie szeregowej, który położony jest w miejscu pełnienia służby. W ocenie organu uzyskany w ten sposób udział w przeliczeniu na powierzchnię mieszkalną wynosi - 52 m2 i zabezpiecza przysługujące jego rodzinie trzy normy zaludnienia.
Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej stwierdził, że w sprawie tej istotne jest też rozumienie brzmienia art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej. Pod pojęciem "uzyskanie lokalu lub domu" należy rozumieć nabycie odpłatne oraz należy je odnosić do całości, a nie części lokalu lub domu. Zdaniem organu pomoc finansowa na uzyskanie lokalu lub domu to pomoc na wkład mieszkaniowy, na budowę domu lub nabycie lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość. Z nabyciem tych lokali lub domu wiążą się poniesione koszty finansowe. Darowizna zaś jest bezpłatnym świadczeniem na rzecz obdarowanego. Natomiast nabyta odpłatnie 1/5 części domu także nie uprawnia do przyznania pomocy finansowej, bowiem nie zabezpiecza przysługujących jego rodzinie minimalnych norm zaludnienia ponieważ stronie przysługuje lokal o powierzchni mieszkalnej od 21 m2 do 30 m2.
Od decyzji tej A. S. złożył odwołanie do Komendanta Głównego Straży Granicznej. W odwołaniu podniósł, że nabyty odpłatnie przez niego udział w wysokości 1/5 części domu zabezpiecza przysługujące jego rodzinie minimalne normy zaludnienia. Wskazał, że organ całkowicie błędnie skonstatował, że w ramach nabytego w 1/5 udziału będzie korzystać z 13 m2 powierzchni mieszkalnej.
Podniósł, że z oświadczenia zawartego w akcie notarialnym wyraźnie wynika, iż będzie korzystać (w przeliczeniu) z 31 m2 powierzchni domu, w skład której to powierzchni wchodzi między innymi ok. 22 m2 powierzchni pokoi. Z decyzji wymiarowej nr [...] na podatek od nieruchomości za 2018 r. jednoznacznie wynika wielkość powierzchni mieszkalnej i ich części. Powierzchnia użytkowa wynosi 153 m2, co stanowi ok. 110 m2 powierzchni mieszkalnej, co z kolei przekłada się na wielkość powierzchni mieszkalnej stanowiącej ok. 22 m2 przy udziale wynoszącym 1/5.
Powołana na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Komendant Głównego Straży Granicznej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że w odwołaniu funkcjonariusz podał zupełnie inne wielkości niż w notatce z dnia [...] marca 2018 r., w której wskazał iż powierzchnia domu wynosi 105 m2 (zaniżona o 1/3) natomiast mieszkalna wynosi 62 m2. Dalej organ podniósł, że z dokumentów oraz z notatki służbowej z dnia [...] marca 2018 r. wynika, iż 1/5 zakupionego domu, na uzyskanie którego funkcjonariusz złożył wniosek w sprawie przyznania pomocy finansowej, posiada powierzchnię użytkową 30,6 m2 (całość wynikająca z aktu notarialnego 153 m2), natomiast powierzchnia mieszkalna wynosi 12,4m 2 (powierzchnia wskazana we wniosku o przydział lokalu, potwierdzona w notatce wynosi 62 m2 - 4 pokoje o powierzchni odpowiednio 21, 20, 13 i 8 m2). Prawdziwość wielkości powierzchni domu mieszkalnego jest potwierdzona w decyzji wymiarowej nr [...] na podatek od nieruchomości za rok 2018 r. z dnia [...] stycznia 2018 r. – 153 m2. Organ nadmienił, że funkcjonariusz wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z powyższej decyzji na okoliczności podniesione w uzasadnieniu.
Komendant Główny Straży Granicznej stwierdził, że powierzchnia domu mieszkalnego wymieniona we wskazanej decyzji wymiarowej jak i akcie notarialnym jest zgodna, dlatego też nie widzi on podstaw prawnych do przeprowadzenia dowodu z decyzji wymiarowej nr [...]. Zdaniem organu przy ocenie czy uzyskana umową sprzedaży część domu odpowiada należnym funkcjonariuszowi normom zaludnienia nie można uwzględnić umowy stron, że w ramach nabycia udziału wynoszącego 1/5 korzystać będą z 31 m2 powierzchni domu mieszkalnego, w skład której to powierzchni wchodzi między innymi około 22 m2 powierzchni pokoi. Jest to tylko umowa stron o zasadach korzystania, która nie przesądza o zakresie własności, bo ten określa akt notarialny, w którym nie zniesiono współwłasności.
Organ wskazał dalej, że, odnosząc się do argumentacji organu I instancji, będącej przyczyną odmowy przyznania funkcjonariuszowi pomocy finansowej na uzyskanie domu, należy uznać ją za uzasadnioną. A. S. i jego żona nabyli dom mieszkalny w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych swojej rodziny. Przedstawiony przez Komendanta Oddziału argument, że powierzchnia mieszkalna nabytego lokalu mieszkalnego nie zaspakaja przysługujących odwołującemu się 3 norm zaludnienia jest zasadny.
Przepisy art. 98 ustawy o Straży Granicznej jak i rozporządzenie MSWiA stanowią, że funkcjonariuszowi przysługuje pomoc na uzyskanie lokalu mieszkalnego o powierzchni odpowiadającej przysługującym normom zaludnienia. Skoro funkcjonariuszowi przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego z uwzględnieniem liczby członków rodziny, a pomoc finansowa jest zastępczą formą realizacji tego prawa, to znaczy, że jej wysokość musi uwzględniać przysługujące normy zaludnienia. W ocenie organu istotny jest cel powołanych uregulowań prawnych dotyczących pomocy finansowej, polegający na przeznaczeniu przez uprawnionego funkcjonariusza uzyskanych środków na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, a w razie posiadania rodziny, także potrzeb członków rodziny wymienionych w art. 93 ustawy Straży Granicznej.
Organ podniósł, że pomoc finansowa jest substytutem prawa funkcjonariusza Straży Granicznej do lokalu mieszkalnego. W praktyce oznacza to, że rozpatrując wniosek w sprawie przyznania pomocy finansowej organ zobowiązany jest dokonać oceny, czy nie zachodzą negatywne przesłanki wymienione w art. 99 ustawy o SG, których zaistnienie skutkuje odmową przydziału lokalu mieszkalnego. Jednakże dla ustalenia czy w przedmiotowej sprawie przysługuje świadczenie istotne jest rozumienie terminu "uzyskanie lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego".
Użyte w art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej pojęcie uzyskanie lokalu, zdaniem organu, należy rozumieć jako uzyskanie odpłatne, a nie umową darowizny. Pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego to pomoc na wkład mieszkaniowy, na budowę domu jednorodzinnego lub nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość. Z nabyciem zaś tych lokali czy domu wiążą się poniesione koszty finansowe. Darowizna zaś jest bezpłatnym świadczeniem na rzecz obdarowanego. Ponadto uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu, o którym mowa w art.98 ust. 1 należy odnieść do całości lokalu albo domu, nie zaś do jego części. Nabycie części domu, która nie spełnia przysługujących funkcjonariuszowi norm zaludnienia, nie daje prawa do ubiegania się o przyznanie pomocy finansowej.
Dodatkowym, zdaniem organu, wartym rozważenia argumentem, potwierdzającym słuszność decyzji organu I instancji może być i to, że funkcjonariusz wraz z rodziną był posiadaczem przedmiotowej nieruchomości już w dacie mianowania funkcjonariuszem w służbie stałej, co potwierdza sam funkcjonariusz we wniosku o przydział lokalu mieszkalnego z dnia [...] kwietnia 2009 r. W związku z tym, że dom przy ul. [...] w W. (na którego uzyskanie wystąpił z wnioskiem o pomoc finansową) funkcjonariusz użytkował jedynie wraz z żoną i synem, można domniemywać, że jego prawo do lokalu mieszkalnego było już wówczas zaspokojone.
Reasumując organ stwierdził, że przedmiotowe świadczenie nie należy się A. S. bowiem nabył on dom mieszkalny o powierzchni mniejszej niż wynika z jego prawa do lokalu mieszkalnego i przysługujących mu 3 norm zaludnienia.
A. S. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej w zw. § 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące bezpodstawnym uznaniem, że nie spełnia on ustawowych przesłanek uprawniających do otrzymania pomocy finansowej na uzyskanie domu, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że nabyty odpłatnie przez funkcjonariusza udział w wysokości 1/5 części domu zabezpiecza przysługujące jego rodzinie minimalne normy zaludnienia
- art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej w zw. z art. 195 K.c.- poprzez błędną, zawężającą, jego wykładnię a w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że pojęcie "uzyskanie" należy odnieść do całości lokalu lub domu nie zaś do jego części tj. uzyskanie na wyłączną własność;
- art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej w zw. z art. 888 K.c. - poprzez błędną, zawężającą, jego wykładnię a w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że pod pojęciem "uzyskanie" należy rozumieć uzyskanie odpłatne nie zaś umową darowizny
- art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej w zw. z art. 336 Kodeksu cywilnego - poprzez błędną jego wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że posiadanie przedmiotowej nieruchomości przed datą formalnego przeniesienia własności wyklucza możliwość "uzyskania" części domu bowiem prawo do lokalu było już wówczas zaspokojone;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- art. 7 w zw. art. 77 § 1 w zw. 80 w zw. z art. 75 w zw. z art. 72 K.p.a. - poprzez dokonanie istotnych dla sprawy ustaleń głównie w oparciu o treść notatki urzędowej sporządzonej z rozmowy telefonicznej z wnioskodawcą w sytuacji, gdy ustaleń tych należało dokonać w oparciu o dokumenty i ewentualnie oględziny nieruchomości, a w sytuacji powziętych wątpliwości co do poszczególnych wielkości należało decyzję uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że istotne ustalenia w sprawie mające decydujący wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, organ oparł o notatkę służbową z [...]marca 2018 r., w której zostało wskazane, że powierzchnia domu wynosi 105 m2 a mieszkalna 62 m2. Co więcej przyjął, że przy ocenie uzyskanej części domu nie można uwzględnić umowy stron, że w ramach nabycia udziału wynoszącego 1/5 skarżący wraz z rodziną korzystać będą 31 m2 powierzchni domu, w skład której wchodzi około 22 m2 powierzchni pokoi. Natomiast z aktu notarialnego oraz decyzji wymiarowej podatku od nieruchomości za 2018 r. jednoznacznie wynika, że powierzchnia użytkowa domu wynosi 153 m2, co stanowi ok. 110 m2 powierzchni mieszkalnej, co z kolei przekłada się na wielkość powierzchni mieszkalnej stanowiącej ok. 22 m2 przy udziale wynoszącym 1/5.
Dalej skarżący wskazał, że wadliwą wydaje się także argumentacja zarzucająca skarżącemu, że umowa stron o zasadach korzystania, nie przesądza o zakresie własności, bo ten określa akt notarialny, w którym nie zniesiono współwłasności. Podobnie wcześniejsze posiadanie nieruchomości nie tamuje możliwości zaspokojenia prawa do lokalu. Posiadanie nie oznacza nabycia prawa. Prawo jest zaspokojone w sposób pewny i nieograniczony poprzez jego nabycie a nie korzystanie.
Komendant Główny Straży Granicznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu personalnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej "P.p.s.a.", Sąd dokonuje kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem zgodności z prawem nie będąc związany zarzutami, podstawą prawną i wnioskami określonymi w skardze.
Mając na uwadze powyższe kryterium kontroli, jak i stan faktyczny przedmiotowej sprawy, należy wskazać, że skarga A. S. nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd nie stwierdził, aby organy naruszyły przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz.1257), dalej "ustawa", oraz przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 maja 2008 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 96, poz. 617 ze zm.), dalej "rozporządzenie".
Zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy, funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Prawo to jest realizowane bądź w formie rzeczowej – przez przydział mieszkania na podstawie decyzji administracyjnej, bądź finansowej – przez przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego we własnym zakresie. W myśl art. 98 ust. 1 ustawy "Funkcjonariuszowi, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej lub w towarzystwie budownictwa społecznego albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość".
Ponadto wskazać należy, że rozporządzenie MSWiA z dnia 23 maja 2008 r. będące aktem wykonawczym do art. 98 ust. 4 ustawy, reguluje zasady przyznawania pomocy finansowej. Zgodnie z § 3 powyższego rozporządzenia, pomoc finansową przyznaje się na wniosek policjanta. Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające fakt ubiegania się przez policjanta lub jego małżonka pozostającego z nim we wspólności majątkowej o lokal mieszkalny lub dom jednorodzinny w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, a w szczególności: wyciąg z księgi wieczystej oraz umowę kupna lokalu (domu jednorodzinnego) sporządzoną w formie aktu notarialnego.
Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania pomocy finansowej. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że gramatyczna wykładnia art. 92 ust. 1 w związku z art. 98 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, iż przysługujące funkcjonariuszowi prawo do lokalu mieszkalnego jest realizowane przede wszystkim przez przydzielenie takiego lokalu, a dopiero gdy przydziału takiego nie dokonano, funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje pomoc finansowa, a to z kolei oznacza, że ten rodzaj pomocy jest konsekwencją niezrealizowania uprawnienia funkcjonariusza, który ma prawo do otrzymania lokalu mieszkalnego, określonego w art. 92 ust. 1 ustawy, na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale. Za takim rozumieniem przepisu art. 98 ust. 1 ustawy przemawia sama istota prawa funkcjonariusza do lokalu, o którym mowa w art. 92 ust. 1 ustawy. W uzasadnieniu uchwały 7 sędziów NSA z dnia 29 marca 1999 r., sygn. akt I OPS 1/99 (ONSA z1999 r., nr 3, poz. 77) stwierdzono, że "prawo policjanta w służbie stałej do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej nie może być rozumiane jako prawo całkowicie oderwane od praw i obowiązków wynikających z istoty stosunku służbowego policjanta. Celem tego przepisu jest niewątpliwie to, ażeby policjant w służbie stałej mieszkał w miejscowości, w której pełni służbę, albo w miejscowości pobliskiej. Z tym celem, a nie z przywilejem jako takim, związane jest prawo, o którym mowa w art. 88 ustawy. Tak rozumianemu uprawnieniu policjanta odpowiadają obowiązki organów Policji zaspokojenia tego prawa. Oznacza to, że jeżeli policjant ma odpowiednie mieszkanie w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, to cel przepisu jest osiągnięty, a wobec tego nie powstaje prawo do lokalu, o którym mowa w art. 88 ustawy."
Wprawdzie powyższa uchwała odnosi się do funkcjonariuszy Policji to jednak z uwagi na tożsamość regulacji ma w pełni zastosowanie do funkcjonariuszy Straży Granicznej.
Prawo funkcjonariusza Straży Granicznej do uzyskania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego jest przy tym wyraźnie powiązane nie tylko z przesłanką niezaspokojenia potrzeby mieszkaniowej. Zgodnie bowiem z art. 99 ustawy lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się funkcjonariuszowi: w razie skorzystania z pomocy finansowej, posiadającemu w miejscowości, w której pełni służbę, lub miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej albo dom jednorodzinny lub dom mieszkalno-pensjonatowy, którego małżonek posiada lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny lub dom określony w pkt 2 i w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do spółdzielczego lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość albo domu, o którym mowa w pkt 2.
Uprawnienie do uzyskania pomocy finansowej dotyczy tylko wypadku gdy uzyskanie (nabycie) lokalu ma charakter odpłatny. Wynika to z charakteru instytucji pomocy finansowej jako instytucjonalnego wsparcia poniesionych - niejako w zastępstwie organów Straży Granicznej - przez funkcjonariusza kosztów związanych z zapewnieniem mu, wynikającego z przepisu art. 92 ust. 1 ustawy, uprawnienia do mieszkania. Skuteczne ubieganie się o pomoc wymaga zatem wykazania, że czynność prawna, która doprowadziła do uzyskania mieszkania miała charakter odpłatny.
Wykluczone jest natomiast uzyskanie pomocy w razie uzyskania lokalu lub domu w drodze darowizny, gdyż w takim wypadku nie można mówić o poniesieniu przez policjanta kosztów nabycia lokalu. Nie chodzi tu przy tym o szeroko rozumiane koszty związane z nabyciem lokalu, do których należy koszt poszukiwań lokalu, koszt pośrednika, różnego rodzaju odstępne dla dotychczasowego najemcy lokalu itp., ale o koszty zakupu w ścisłym tego słowa znaczeniu. W uzasadnieniu wyroku z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 222/10 (zam. w CBOIS), w którym poddano analizie orzecznictwo sądów administracyjnych, dotyczących pomocy finansowej na nabycie lokalu w służbach mundurowych, trafnie zaznaczono, że w zakresie ustalania prawa funkcjonariusza policji do otrzymania pomocy finansowej, o której mowa w art. 94 ust. 1 ustawy o Policji, nie można było wykładni wymienionego przepisu dokonać wyłącznie na podstawie językowych dyrektyw interpretacyjnych. Niezbędne było dokonanie wykładni systemowej i celowościowej, przy uwzględnieniu nie tylko przepisów ustawy o Policji, ale też konstrukcji równokształtnych instytucji uregulowanych w innych ustawach dotyczących służb mundurowych.
W stanie faktycznym sprawy w akcie notarialnym Repertorium [...] nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. doszło do zawarcia dwóch umów cywilnoprawnych dotyczących tego samego budynku mieszkalnego. Umowa darowizny na rzecz żony skarżącego obejmowała 4/5 własności budynku mieszkalnego – segmentu murowanego dwukondygnacyjnego stanowiący od gruntu odrębny przedmiot własności, który to udział K. S. darowała do majątku wspólnego jej i jej męża A.S.§ 8 przedmiotowego aktu. Natomiast umową sprzedaży A. i K. małżonkowie S. nabyli 1/5 własności przedmiotowego budynku. Sąd stwierdza, że umowa darowizny zapewniała skarżącemu prawo do lokalu mieszkalnego o przysługujących mu parametrach, natomiast umowa kupna – sprzedaży 1/5 udziału w nieruchomości nie miała żadnego znaczenia dla takiego celu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 1186/13 "Aby umowa rodziła skutek w postaci powstania uprawnienia do ubiegania się o uzyskanie pomocy finansowej, o której mowa jest w art. 94 ust. 1 ustawy o Policji, musi ona w sposób bezpośredni realizować cel, o którym mowa jest w art. 88 ust. 1. W sytuacji, gdy policjant posiada lokal zaspokajający jego potrzeby mieszkaniowe (bez względu na sposób zapewnienia sobie tego lokalu) brak jest możliwości uzyskania pomocy finansowej na nabycie kolejnej części (udziału) w tym lokalu, nawet, jeżeli spowoduje to uzyskanie uprawnienia do władania nieruchomością w całości."
Dodatkowo należy wskazać na § 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z dnia 23 maja 2008 r., zgodnie z którym, do wniosku (o pomoc finansową) dołącza się dokumenty potwierdzające fakt ubiegania się funkcjonariusza lub jego małżonka pozostającego z nim we wspólności majątkowej o lokal mieszkalny lub dom w miejscowości pełnienia służby m.in. odpis księgi wieczystej lub umowę kupna lokalu (domu jednorodzinnego) sporządzoną w formie aktu notarialnego. Zatem w przywołanym rozporządzeniu wprost przyjęto, iż wniosek taki może zostać złożony po nabyciu lokalu. Niemniej jednak uzależnienie pomocy finansowej od faktu uzyskania lokalu, a tym samym zróżnicowanie pozycji prawnej wnioskodawców w zależności od czasu złożenia wniosku, nie pozostaje w kolizji z zasadą równości.
Przypomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny w swych orzeczeniach wielokrotnie wyrażał stanowisko, że zasada równości nie wyklucza różnicowania sytuacji prawnej adresatów normy prawnej, jeżeli to zróżnicowanie znajduje uzasadnienie w odrębnościach sytuacji prawnej lub faktycznej poszczególnych kategorii adresatów (wyrok z dnia 16 grudnia 1997 r. o sygn. akt K 8/97, publ. OTK z 1997 r., poz. 30 oraz wyrok z dnia 13 kwietnia 1999 r. o sygn. akt K 36/98, OTK ZU Nr 3/1999, poz. 40).
Zgodnie bowiem z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OPS 7/08 (ONSAiWSA z 2009 r. Nr 4, poz. 66), odnoszącej się do funkcjonariuszy Służby Więziennej, lecz z powodu podobnej regulacji prawnej znajduje również zastosowanie w sprawach pomocy finansowej dla funkcjonariuszy Straży Granicznej, przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu przez funkcjonariusza będzie możliwe (uzasadnione) jedynie w sytuacji, kiedy jego potrzeby mieszkaniowe nie były zaspokojone na dzień złożenia wniosku w tym zakresie. W uzasadnieniu tejże uchwały prezentowana jest teza, iż nabycie domu mieszkalnego przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy finansowej nie wyklucza samo przez się przyznania tej pomocy, choć zasadą jest możliwość jej udzielenia tylko w razie niezaspokojenia potrzeb mieszkaniowych funkcjonariusza w dacie zgłoszenia żądania, a więc wtedy, gdy w tej dacie funkcjonariusz nie dysponuje odpowiednim pod względem powierzchni i położenia lokalem mieszkalnym (domem).
Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, złożony przez skarżącego wniosek podlegałby uwzględnieniu jedynie wówczas, gdyby w dacie jego złożenia nie nastąpiło jeszcze materialne "uzyskanie" lokalu, co z kolei wiązałoby się z koniecznością prowadzania prac remontowych w lokalu mieszkalnym w takim wymiarze, który decydowałby o faktycznej niemożliwości jego zasiedlenia.
Skarżący w toku postępowania nie wykazał, aby w dacie złożenia wniosku zachodziły przeszkody do zasiedlenia posiadanego domu jednorodzinnego. Stąd w sprawie wystąpiła kolejna przesłanka negatywna do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, bowiem skarżący w dniu [...] marca 2018 r. miał już zaspokojone potrzeby mieszkaniowe poprzez fakt posiadania domu nadającego się do zamieszkania i odpowiadającego przysługującej jego rodzinie powierzchni mieszkalnej. Potwierdzają to dokumenty zebrane w sprawie, w tym umowa sprzedaży i darowizny w formie aktu notarialnego Rep. [...] nr [...] z dnia [...] marca 2018 r., w której stwierdzono w § 7 i § 10 odnośnie sprzedaży i darowizny, że wydanie udziału w nieruchomości nastąpiło. Zatem w dacie zawarcia przedmiotowych umów skarżący wraz z żoną i dzieckiem miał w miejscowości W. dom jednorodzinny w zabudowie szeregowej, który zaspokajał potrzeby mieszkaniowe jego rodziny.
Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie wynika, w świetle treści art. 92 ust. 1 ustawy, że miejscowość W. jest miejscowością, w której funkcjonariusz pełni służbę i w tej miejscowości posiada dom mieszkalny spełniający normy zaludnienia przypadające dla 3 osobowej rodziny, bowiem powierzchnia mieszkalna przedmiotowej nieruchawości wynosi ponad 30 m².
Rację ma skarżący, że organ nie ustalił dokładnie stanu faktycznego sprawy, odnośnie powierzchni mieszkalnej przedmiotowej nieruchomości, czym dopuścił się naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 2 i art. 80 k.p.a. Jednakże naruszenie to, w świetle poczynionych ustaleń, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko w takim przypadku zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 lit. c P.p.s.a. Sąd zobligowany jest uchylić skargę.
W tej sytuacji skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym.