II SA/Wa 1310/24

II SA/Wa 1310/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-04-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Koziarski.
Iwona Maciejuk /przewodniczący sprawozdawca/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Sygn. powiązane
III OSK 1375/25 - Wyrok NSA z 2025-11-04
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 504
art. 83 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , Protokolant referent Magdalena Morawiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi małoletniego F. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
A. R. wnioskiem z dnia [...] września 2023 r. zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego F. W. po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu wskazała, że decyzją z dnia [...].08.2022 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania renty rodzinnej po D. W. zmarłym [...].09.2016 r., ze względu na niespełnienie warunków z art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy. Wnioskodawczyni wskazała, że D. W. był osobą uzależnioną od środków psychoaktywnych. We wcześniejszych latach był to powód rozpadu związku, ograniczenia władzy rodzicielskiej i kontaktów z synem, niemożność podjęcia zatrudnienia, problemów z ukończeniem technikum [...], pobytów w areszcie śledczym, wielokrotnego aresztowania min. za posiadanie środków narkotycznych, łamanie przepisów prawa drogowego. Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno - Konsultacyjny w [...], w sprawie skierowanej przez Sąd Rejonowy [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich w [...] (po wykonaniu badań psychologicznych i pedagogicznych, wydał opinię, na podstawie której D. W. został skierowany do przeprowadzenia badań psychiatrycznych. RODK w [...] na podstawie przeprowadzonych badań zobowiązał D. W. do odbycia terapii odwykowej oraz indywidualnej psychoterapii. D. W. nie zastosował się do ww. zobowiązań. Rozpoczęcie działalności gospodarczej było próbą walki z uzależnieniem, jednak w 2015 r. ponownie wrócił do nałogu, miały miejsce ponowne zatrzymania, ostatecznie [...] września 2016 r. D. W. zmarł w wyniku zażycia zbyt dużej ilości środków psychoaktywnych. Gdyby nie uzależnienie od środków psychoaktywnych oraz szereg konsekwencji tej choroby, której następstwem była śmierć D. W., zmarły posiadałby wymagany okres składkowy i nieskładkowy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2024 r.
nr [...] odmówił A. R. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego dziecka: F. W. po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu organ przywołał art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w powołanym przepisie prawa, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy - członkowi rodziny po osobie zmarłej.
Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 28 lat życia ojca dziecka - zamiast 4 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano tylko 1 rok, 9 miesięcy i 12 dni okresów składkowych. Pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniami emerytalno-rentowymi ojca dziecka nastąpiło [...].11.2014 r. tj. w wieku 26 lat.
W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem do tego dnia wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia.
Prezes ZUS w tym stanie faktycznym, nie znalazł podstaw do przyznania małoletniemu dziecku renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 ust.1. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania.
Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi małoletniego F. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. R., zastępowanych przez radcę prawnego, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Pełnomocnik strony skarżącej ww. decyzji zarzucił rażące naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez uznanie, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie ma podstaw do przyznania małoletniemu dziecku renty rodzinnej w drodze wyjątku, podczas gdy w świetle okoliczności niniejszej sprawy a także obowiązujących przepisów i całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego pozwala na przyznanie małoletniemu ww. świadczenia; art. 7. art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niepodjęcie z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną ocenę tych dowodów. Wobec powyższego wniósł o: dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:
a. opinii Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno Konsultacyjnego w [...] z dnia [...].06.2015 r. - na fakt zdarzeń w opinii stwierdzonych, zachowania ojca małoletniego dziecka, jego problemu z uzależnieniem od narkotyków, przestępczego trybu życia, karalności, braku możliwości podlegania ubezpieczeniom społecznym, młodego wieku ojca dziecka, który miał wpływ na możliwość zrealizowania konieczności leczenia odwykowego;
b. tabeli kosztów utrzymania i wychowania małoletniego - na fakt kosztów jego utrzymania, wysokości niezbędnych comiesięcznych wydatków na małoletniego, trudnej sytuacji ekonomicznej w której się znalazł małoletni;
c. akt notarialny Repertorium A numer [...] z dnia [...].04.2017 r. przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku - na fakt zdarzeń w nim stwierdzony, na fakt iż ojciec małoletniego pozostawił długi;
d. świadectwo szkolne z dnia [...] czerwca 2024 r. , umowę uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez Akademię Piłkarską [...], dyplom z dnia [...].03.2022r. - na fakt osiągania przez małoletniego bardzo dobrych wyników w nauce, rozwijania umiejętności sportowych, kosztów związanych z edukacją małoletniego, zasadności ich ponoszenia w zwiększonej kwocie;
e. zwrócenie się Sądu do Prokuratury Rejonowej w [...] o nadesłanie informacji obejmującej wszystkie postępowania prowadzone przeciwko D. W., oraz ich sposób zakończenia, w szczególności postępowanie o sygn. akt: [...] - na fakt przestępczego trybu życia D. W., uzależnienia od substancji psychotropowych, konieczności podjęcia leczenia od uzależnienia, nagannego zachowania D. W.;
f. zwrócenie się Sądu do Sądu Rejonowego w [...], [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, o udostępnienie i przesłanie akt sprawy o podanej sygn., w szczególności protokołów zeznań świadków i protokołów rozpraw - na fakt uzależnienia ojca małoletniego od substancji psychotropowych, konieczności podjęcia leczenia odwykowego, nagannego zachowania D. W., przyczyn ograniczenia wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim F. W., braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez zmarłego;
g. zwrócenie się Sądu do Sądu Rejonowego w [...], [...] Wydział Rodzinny Nieletnich o udostępnienie akt za podana sygnaturą, w szczególności protokołów rozpraw, protokołów zeznań świadków, odpis opinii RODK - na fakt uzależnienia ojca małoletniego od substancji psychotropowych, konieczności podjęcia leczenia odwykowego, nagannego zachowania D. W., czasu, w którym zmarły pozostawał uzależniony od narkotyków, braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez zmarłego;
h. zwrócenie się Sądu do Sądu Rejonowego w [...], [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich o udostępnienie akt za podaną sygnaturą - w szczególności odpowiedzi na pozew, protokołów rozpraw oraz protokołów zeznań świadków - na fakt braku realizowania obowiązku podjęcia pracy, braku możliwości podjęcia zatrudnienia, przyczyn niepodlegania pod ubezpieczenia społeczne, braku realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec małoletniego F. a także przyczyn z powodu których nawet obowiązek alimentacyjny nie był realizowany:
i. zwrócenie się Sądu do [...] Oddziału NFZ o udzielenie informacji dotyczących podmiotów medycznych, z których pomocy korzystał D. W., a następie zwrócenie się Sądu do właściwych placówek o wydanie niezbędnej dokumentacji medycznej z przebiegu leczenia D. W. - na fakt uzależnienia od substancji psychotropowych, podejmowania leczenia w tym zakresie, zdarzeń wywołanych pozostawaniem pod wpływem narkotyków, okresu w jakim D. W. korzystał z pomocy związanej z nadużywaniem substancji psychotropowych;
j. przesłuchanie przedstawicielki ustawowej małoletniego na rozprawie.
Pełnomocnik strony skarżącej wniósł o zmianę zakażonej decyzji i przyznanie małoletniemu skarżącemu F. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Pełnomocnik w uzasadnieniu podniósł, że w sytuacji, gdy osoba zainteresowana podejmuje leczenie, obowiązkiem organu jest rozważenie tej okoliczności na tle stanu faktycznego danej sprawy, jako elementu niezależnego od tej osoby i tym samym mogącego usprawiedliwiać brak aktywności zawodowej. Natomiast w niniejszej sprawie organ nie poczynił żadnych ustaleń, czy zmarły ojciec dziecka leczył uzależnienie, nie zwrócił się również do skarżących o podanie informacji w tym zakresie, które następnie mógłby zweryfikować, nie wezwał ich także o przedłożenie ewentualnych dokumentów. D. W. zmarł bowiem mając 28 lat. Trudno jest zatem przyjąć, że zmarły miał odpowiednią ilość czasu do podjęcia i leczenia i odbywania kar pozbawienia wolności i w korelacji z tym podjęcia aktywności zawodowej, celem podlegania ubezpieczeniom społecznym dla możliwości ustalenia renty rodzinnej dla małoletniego.
Pełnomocnik podkreśliła, iż przykładem szczególnych okoliczności, które uniemożliwiają wypracowanie wymaganego stażu, jest też śmierć ubezpieczonego w młodym wieku, np. wkrótce po osiągnięciu 30 lat życia, ale przed osiągnięciem 5-letniego stażu ubezpieczeniowego. Gdyby śmierć lub kalectwo zdarzyły się później, ubezpieczony zdążyłby spełnić wymagany 5-letni okres ubezpieczenia, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Ubezpieczony nie dożył nawet 30 lat. "Szczególne okoliczności" to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy i pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, również takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, chociaż nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej, a jedynie o częściowej, niezdolności do pracy". W zaskarżonej decyzji brak jest rozważań organu obejmującego wiek zmarłego ojca małoletniego w kontekście możliwości faktycznego zatrudnienia, odbycia ewentualnej terapii odwykowej i powrotu do podjęcia aktywności zawodowej.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 oraz o oddalenie wniosków dowodowych zawartych w skardze.
Pełnomocnik strony skarżącej w piśmie z dnia 30 września 2024 r. nie wyraził zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym oraz podtrzymał wniosek zawarty w skardze w kwestii przesłuchania przedstawicielki ustawowej małoletniego na rozprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2025 r. nie uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych w skardze, jak również wniosku złożonego na rozprawie, tj. wniosku o przeprowadzenie dowodu z odpisów paragonów fiskalnych przedłożonych na okoliczność wykazania zwiększonych kosztów utrzymania małoletniego. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W sprawie tej nie wystąpiły istotne wątpliwości, o których mowa w powołanym przepisie, wymagające ustalenia w drodze uzupełniającego postępowania dowodowego przez Sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju
sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli
ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów podlegała uwzględnieniu.
W sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym
i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i rozstrzygania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Wskazania wymaga, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00, niepublikowany), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2987/19 wskazano, że kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2000 r., II SA 954/00, LEX nr 53788).
W sprawie jest bezsporne, że w odniesieniu do ojca dziecka na przestrzeni 28 lat życia ojca dziecka - zamiast 4 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano tylko 1 rok, 9 miesięcy i 12 dni okresów składkowych.
Pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniami emerytalno -rentowymi ojca dziecka nastąpiło [...].11.2014 r. tj. w wieku 26 lat. Organ stwierdził w decyzji, że wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Wskazał też, że ocenie podlegała również sytuacja materialna. Stwierdził, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania.
Z akt administracyjnych (karta 71) wynika, że w odniesieniu do ojca dziecka lekarz orzecznik orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2024 r. nie stwierdził częściowej ani całkowitej niezdolności do pracy przed dniem zgonu. Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] maja 2024 r. (karta 72akt administracyjnych) wskazała, że u osoby zmarłej w dniu [...] września 2016 r. orzeczono trwałą całkowitą niezdolność do pracy z datą powstania na dzień [...] września 2016 r. i na podstawie dostępnej dokumentacji wskazała na brak podstaw do stwierdzenia jakiejkolwiek długotrwałej niezdolności do pracy przed dniem [...] 09 2016 r.
W tym miejscu wskazania wymaga, że zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej.
Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9. października 2009 r., sygnatura II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2001 r., sygnatura II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924).
Powyższe nie zmienia jednakże niczego w obowiązkach organu związanych z należytym i wyczerpującym dokonaniem ustaleń faktycznych i oceny wszelkich okoliczności powoływanych przez stronę, które jej zdaniem mogły stanowić przyczynę niewypracowania świadczenia w trybie zwykłym.
W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały zdaniem organu wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Organ nie odniósł się jednakże w ogóle do treści wniosku z dnia 15 września
2023 r. Organ nie rozważył argumentacji podniesionej we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i nie ocenił wszystkich istotnych, podniesionych przez stronę okoliczności, jako okoliczności szczególnych na gruncie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wnioskodawczyni we wniosku o przyznanie świadczenia podnosiła fakt, że ojciec dziecka był osoba uzależnioną od środków psychoaktywnych, wskazywała, że był to powód m.in. niemożności podjęcia zatrudnienia, wskazywała też na pobyty ojca dziecka w areszcie śledczym, wskazywała, że ojciec dziecka został skierowany do przeprowadzenia badań psychiatrycznych . Podnosiła, że ojciec dziecka został zobowiązany do odbycia terapii odwykowej oraz indywidualnej terapii psychoterapii. Wskazała też, że ojciec małoletniego dziecka nie zastosowała się do tych zobowiązań.
Okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez organ przy ocenie wpływu na niewypracowanie świadczenia w trybie zwykłym, co wynika jednoznacznie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia. Organ nie ocenił jednak, czy powołane przez wnioskodawczynię okoliczności nie stanowią przeszkody, która obiektywnie uniemożliwiała przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia.
Wobec takiej treści wniosku strony, jak w niniejszej sprawie, organ powinien był należycie rozważyć podniesione okoliczności pod kątem istnienia bądź nieistnienia szczególnych okoliczności.
Organ nie odniósł się do argumentacji wniosku i nie ocenił, czy podane przez stronę okoliczności miały wpływ na niewypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Powyższe wymagało wszechstronnego rozpatrzenia i oceny organu.
Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej wskazania i ocenę prawną. Organ dokona również aktualnych na dzień wydawania decyzji ustaleń, czy spełniona jest przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Kwestia ta jest jednym z kilku warunków wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS warunkujących przyznanie świadczenia. Ustalenie, czy przesłanka niezbędnych środków utrzymania jest spełniona, wymaga przedstawienia przez organ informacji dotyczących wykazanego dochodu. Należyte uzasadnienie decyzji rozstrzygającej indywidualna sprawę administracyjną wymaga zatem przedstawienia sytuacji osoby, której wniosek dotyczy. Samo stwierdzenie "Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby Pani małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania" nie tylko nie przedstawia ustaleń faktycznych dotyczących środków utrzymania, ale też nie zawiera subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod normę prawa materialnego. Organ nie wskazał, jaki dochód w jego ocenie stanowi o posiadaniu niezbędnych środków utrzymania, a zatem dlaczego uznaje, że dochód na jedną osobę w gospodarstwie domowym małoletniego dziecka zapewnia niezbędne środki utrzymania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.