II SA/Wa 131/07

II SA/Wa 131/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Dąbrowska /sprawozdawca/
Maria Werpachowska /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6211 Przydział i opróżnienie lokalu mieszkalnego oraz kwatery tymczasowej w służbach mundurowych
Sygn. powiązane
I OSK 1039/07 - Wyrok NSA z 2008-06-26
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji nakazującej opuszczenie osobnej kwatery stałej - oddala skargę -
Uzasadnienie
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] listopada 2006r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] września 2006r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r. nr [...] Dyrektora Oddziału [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] listopada 1998r. nr [...] Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G., nakazującej A. R. wraz ze wszystkimi osobami wspólnie zamieszkującymi opuszczenie osobnej kwatery stałej w miejscowości R. przy ul. [...].
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A. R. otrzymał w dniu [...] lipca 1990 r. decyzją nr [...] przydział osobnej kwatery stałej w miejscowości R. przy ul. [...]. Następnie, decyzją z dnia [...] września 1991r. nr [...] Szef Wojskowego [...] Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego w G. przyznał A. R. pomoc finansową z Funduszu Mieszkaniowego Ministerstwa Obrony Narodowej na budowę domu. Decyzją tą uzupełniono do należnej wysokości pomoc finansową przyznaną wcześniej decyzją z dnia [...] sierpnia 1991r. nr [...] Szefa Wojskowego [...] Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego w G. Dnia 13 czerwca 1994 r. A. R. sprzedał prawo użytkowania wieczystego działki wraz z nieukończoną budową domu jednorodzinnego, zaś w dniu 29 grudnia 1995 r. dokonał przelewu na konto [...] Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego w G. kwoty, która stanowiła nominalną wysokość udzielonej pomocy finansowej.
Decyzją z dnia [...] listopada 1998 r. nr [...] Dyrektor Oddziału [...] WAM, wydaną na podstawie art. 87 w związku z art. 42 , art.41 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz.U. 1995 r. Nr 86, poz.433 ze zm.) nakazał A. R. wraz ze wszystkimi wspólnie zamieszkującymi osobami opuszczenie dotychczas zajmowanej kwatery stałej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych A. R. zobowiązany był do przekazania zajmowanej kwatery do dyspozycji wojskowych organów kwaterunkowych po ukończeniu budowy własnego lokalu i otrzymaniu decyzji zezwalającej na jego użytkowanie, po fakcie kupna własnego lokalu lub z chwilą uzyskania przydziału lokalu spółdzielczego. Powołując się zaś na art. 87, powołanej ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP organ podał, że pomoc finansowa przyznana na budownictwo mieszkaniowe jest ekwiwalentem pieniężnym w zamian za rezygnację z kwatery, a żołnierz, który skorzystał z tego rodzaju pomocy - na podstawie art. 41 ust.1 pkt 1 ustawy - zobowiązany jest bezwarunkowo przekazać do dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej dotychczas zajmowaną kwaterę. Konkludując organ I instancji wskazał, że niewywiązanie się z powyższego obowiązku przez A. R. spowodowało konieczność wydania przez Dyrektora Oddziału [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. w oparciu o art. 42 w/w ustawy, decyzji o zwolnieniu kwatery.
A. R. odwołał się od powyższej decyzji, jednakże Dyrektor Oddziału [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. decyzją z dnia [...] stycznia 1999 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że ustawa z dnia [...] maja 1976 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych obowiązywała do [...] grudnia 1995 r. Została ona uchylona przez ustawę z dnia 22 czerwca 1995r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy podał, że w jej art. 87 ust.1 ustawodawca postanowił, że pomoc finansowa, przyznana zarówno w formie zaliczkowej jak i bezzwrotnej, na podstawie przepisów dotychczas obowiązujących, stanowi ekwiwalent pieniężny w zamian za rezygnację z kwatery, o którym mowa w art. 24 ust.1 pkt 2 ustawy. Zgodnie zaś z art. 41 ust. 2 pkt 1 osoba, o której mowa w art.23 ust.1 lub 2 ustawy (emeryt, rencista wojskowy oraz członkowie rodziny uprawnieni do wojskowej renty rodzinnej) jest obowiązana przekazać do dyspozycji Agencji dotychczas zajmowaną kwaterę, jeżeli otrzymała pomoc finansową na budownictwo mieszkaniowe, udzieloną na podstawie dotychczasowych przepisów. Organ II instancji uzasadniając swoją decyzję wskazał, że A. R. zwrócił pomoc finansową w dniu 29 grudnia 1995 r. przelewem na konto [...] Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego w G. Odstąpił także od budowy domu jednorodzinnego poprzez zbycie rozpoczętej budowy aktem notarialnym sporządzonym w dniu 13 czerwca 1994 r., natomiast zwrot pomocy finansowej nastąpił w dniu 29 grudnia 1995 r., czyli po okresie obowiązywania zarządzenia nr 63/MON z dnia 19 grudnia 1984 r. w sprawie właściwości organów oraz zasad i trybu postępowania przy przyznawaniu pomocy finansowej na budownictwo mieszkaniowe (Dz. Rozk. MON z 1984r.), które utraciło moc prawną z dniem 22 lutego 1994 r. Zbycie domu nastąpiło zatem w czasie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 stycznia 1994 r. w sprawie zasad przyznawania i wysokości pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez osoby uprawnione do osobnej kwatery stałej (Dz. U. Nr 19, poz.53). Organ wskazał, że A. R. nie spełniał przesłanek koniecznych do zwrotu pomocy finansowej, a zwrot ten dokonany został bez podstawy prawnej, a dobrowolny zwrot tej pomocy w związku z dobrowolnym zbyciem rozpoczętej budowy nie może stanowić przesłanki do pozostawania w zajmowanej kwaterze.
Na powyższą decyzję A. R. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w G., który wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2001 r. o sygn. akt II SA/Gd 333/99 oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny badając legalność zaskarżonej decyzji nie znalazł podstaw do jej uchylenia i wskazał, że rozstrzygnięcie organu administracyjnego nie narusza przepisów prawa. Z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że podzielił on interpretację przepisów prawa, zastosowaną przez odwoławczy organ administracyjny. Ponadto, w wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r. o sygnaturze akt III RN 55/98, nie podzielając zawartego w nim stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę, iż orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczyło nieco innej sytuacji.
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2006 r. skierowanym do Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. A. R. wystąpił o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Oddziału [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. We wniosku zarzucił naruszenie art.156 §1 pkt 2 i art.157 §1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją z dnia [...] września 2006 r. o nr [...], wydaną na podstawie art.157 §1 i art.158 §1 w związku z art.156 §1 pkt 2 kpa oraz art.13 ust.7 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005r., Nr 41, poz. 398 ze zm.) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, organ administracji nie rozpatruje ponownie merytorycznie sprawy, jak w postępowaniu odwoławczym, lecz dokonuje oceny, czy decyzja zawiera wady określone w art. 156 kpa. Wskazał ponadto, że dokonując oceny czy zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa organ związany jest oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu administracyjnego, który rozpatrywał skargę na kwestionowaną decyzję. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej powołał się na art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który jest odpowiednikiem uchylonego już przepisu art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. z 1995r., Nr 74, poz. 368).
Uzasadniając decyzję organ powołał się również na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ( m.in. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r. o sygn. akt IV SA 527/97, z dnia 8 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 896/00, ONSA 2002, nr 1, poz.38), zgodnie z którym organ administracji i sąd ponownie rozpatrując sprawę zobowiązani są do zastosowania się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.
W odwołaniu do Ministra Obrony Narodowej A. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji lub ewentualnie o jej zmianę poprzez stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Oddziału [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. z dnia [...] stycznia 1999 r., nr [...].
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że próba stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznawanej już wcześniej przez sąd oddalający skargę na niezgodność tej decyzji z prawem, stanowi w istocie w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego niedopuszczalną ingerencję w prawomocne orzeczenie sądu. Minister Obrony Narodowej wskazał także na art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 12271 ze zm.), zgodnie z którym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oddalenie zatem przez NSA skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracji drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie oceną prawną zawartą w wyroku Sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego, a ocena odmienna materiału dowodowego stanowiłaby prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której wniósł o uchylenie powyższej decyzji oraz zasądzenie od organu pozwanego na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przypisanych. Jako podstawę prawną skarżący powołał art.145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie art.156 kpa w związku z art.153 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - poprzez uznanie, że związanie organu administracyjnego poglądem prawnym wyrażonym w wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę, uniemożliwia wydanie decyzji w przedmiocie nieważności uprzedniej decyzji administracyjnej, wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się także na opisywany już wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r. o sygn. akt III RN 55/98.
W pismach uzupełniających skargę z dnia [...] grudnia 2006 r. oraz dnia [...] marca 2007 r. A. R., przywołując naruszenie licznych przepisów części szczegółowej Kodeksu karnego m.in. art.191 kk, art.231 kk, art.271 kk, art.273 kk, art.286 kk, art.207 kk, art.156 kk, art.284 kk argumentował, że w przedmiotowej sprawie wyczerpane zostały znamiona przestępstw stypizowanych tymi przepisami.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Rozpoznając niniejszą skargę podnieść należy na wstępie, iż sprawa zwolnienia osobnej kwatery stałej przez A. R. wraz ze wszystkimi wspólnie zamieszkałymi osobami przy ul. [...] w R. była już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w G., który wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2001 r. o sygnaturze akt II SA/Gd 333/99 oddalił skargę na decyzję Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział [...] w G. z dnia [...] stycznia 1999 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Oddziału [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. z dnia [...] listopada 1998 r. o nr [...].
Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w G. uzasadniając orzeczenie uznał, że skarżący otrzymał pomoc finansową na budowę domu w rozumieniu przepisu art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych R.P., która to ustawa weszła w życie dnia 9 sierpnia 1995 r., z wyjątkiem przepisów zawartych w rozdziałach od 4 do 6 oraz art. 86 do 91, które weszły w życie w dniu 1 stycznia 1996 r. Otrzymanie zaś przez skarżącego pomocy finansowej powodowało powstanie obowiązku przekazania do dyspozycji Agencji dotychczas zajmowanej kwatery stałej. Fakt zaś, że skarżący pomimo uzyskania pomocy finansowej na budowę domu, budowy tej nie skończył, lecz sprzedał prawo wieczystego użytkowania działki z nieukończoną budową oznacza, że dobrowolnie zrezygnował z osiągnięcia celu na jaki pomoc ta została przyznana. Nie oznaczało to jednak - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - eliminacji obowiązku skarżącego wynikającego z art. 41 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych R.P.
Wskazać należy, że Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej rozpoznając wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. z dnia [...] stycznia 1999 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] listopada 1998 r. Dyrektora Oddziału [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G., nakazującej A. R. wraz ze wszystkimi osobami wspólnie zamieszkującymi opuszczenie osobnej kwatery stałej przy ul. [...] w R. i wydając decyzję z dnia [...] września 2006 r. o nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji, a następnie Minister Obrony Narodowej utrzymując tę decyzję w mocy, związani byli oceną prawną wyrażoną w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ma to istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie z uwagi na brzmienie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271). Zgodnie z tym przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu NSA, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oddalenie zatem przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka w istocie organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu. Pogląd taki był wielokrotnie wyrażany w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyrok NSA z 18 grudnia 1992 r. I SAB 63/92 - powoływany, między innymi w J. Borkowski, B. Adamiak "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. CH Beck W-wa 1998 s. 792, czy też w postanowieniu NSA z 19 lutego 2001 r. sygn. akt II SAB 278/00-287/00). W tym ostatnim postanowieniu Sąd zwrócił, między innymi, uwagę, że próby stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznawanej już wcześniej przez Sąd (oddalający skargę na niezgodność tej decyzji z prawem) jest w istocie w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego, niedopuszczalną ingerencją w prawomocne orzeczenie Sądu.
Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę w pełni ten pogląd akceptuje. Nie można bowiem destabilizować ustalonego prawomocnym orzeczeniem Sądu ładu prawnego. Wskazać należy, że rozstrzygnięcie Sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowo-administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostaje przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego. Okoliczność, że strona skarżąca nie podziela poglądu zawartego w orzeczeniu nie ma znaczenia, jeżeli wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie został zakwestionowany w drodze rewizji nadzwyczajnej. W omawianej sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w G. nie został uchylony w drodze rewizji nadzwyczajnej, a zatem pogląd w nim zawarty jest nadal wiążący zarówno dla organu jak i dla sądu rozpoznającego sprawę obecnie.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.
Jeśli zaś chodzi o wniosek organu dotyczący zwrotu kosztów postępowania to wskazać należy, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie przysługuje organowi administracji publicznej zwrot kosztów postępowania w przypadku oddalenia skargi. Zgodnie bowiem z art. 200 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.