II SA/Wa 1307/20

II SA/Wa 1307/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Ewa Radziszewska-Krupa /sprawozdawca/
Joanna Kube /przewodniczący/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III OSK 5729/21 - Wyrok NSA z 2021-11-30
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 303
art. 3  ust. 1a  pkt 1
Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. M. K. (zwana dalej: "Skarżącą") złożyła 2 marca 2020r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Prezesem ZUS") wniosek o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
2. Prezes ZUS decyzją z [...] maja 2020r., na podstawie art. 3 ustawy z 31 stycznia 2019r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2019r., poz. 303, zwana dalej: "u.r.ś.u.") odmówił Skarżącej przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
W uzasadnieniu Prezes ZUS wyjaśnił, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane m.in. matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u.) i która: - zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat; - jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, - osiągnęła wiek 60 lat; - nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; - nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.
Wszystkie ww. przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Prezes ZUS może odmówić przyznania świadczenia w razie pozbawienia przez sąd władzy rodzicielskiej lub ograniczenia władzy rodzicielskiej przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej, długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci.
Wychowanie w rozumieniu u.r.ś.u. oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Proces wychowawczy obejmuje pieczę na osobą dziecka, pieczę nad majątkiem dziecka oraz prawo do jego wychowania z poszanowaniem jego godności i praw. Zasadą jest, że proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Długotrwałość wychowania to proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka.
Prezes ZUS wskazał, że Skarżąca urodziła czworo dzieci, ale ze względu na śmierć jednego z nich (K. K.), wychowała troje dzieci przez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie obowiązków spoczywających względem dzieci do czasu osiągnięcia pełnoletności. Nie można zatem uznać, że spełniono warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci.
3. Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2020r. wniosła o uchylenie ww. decyzji Prezesa ZUS i zasądzenie na Jej rzecz kosztów postępowania, z uwagi na naruszenie:
a) błąd w ustaleniach faktycznych polegających na nieprawidłowym przyjęciu, że Skarżąca wskutek śmierci dziecka K. K. wychowała trójkę dzieci.
b) niewłaściwą wykładnię i nie zastosowanie art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 9 u.r.ś.u. - polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że od chwili urodzenia ww. syna [...] maja 1992r. do dnia jego śmierci – [...] stycznia 1993r. nie sprawowałam osobistej opieki na dzieckiem polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków w ramach praw mi przysługujących względem dziecka, w celu należytego sprawowania pieczy nad nim i jego majątkiem, wobec czego nie wychowywałam go i nie urodziłam i nie wychowałam czworga dzieci, co skutkowało odmową przyznania świadczenia, podczas gdy opiekę taką sprawowałam i tym samym wypełniłam przesłankę urodzenia i wychowania czwórki dzieci,
c) niewłaściwą wykładnię i zastosowanie art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u. - polegające na nieprawidłowym uznaniu, że śmierć dziecka to stan powodujący długotrwałe zaprzestanie wychowywania dziecka, podczas gdy w rzeczywistości jest to definitywne i ostateczne zakończenie wykonywania wychowywania dziecka, a więc sytuacja, której dyspozycja przepisu art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u. nie obejmuje i jest tożsama z wygaśnięciem władzy rodzicielskiej wskutek uzyskania przez dziecko pełnoletności i pełnej zdolności do czynności prawnych;
d) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji RP, gdyż Prezes ZUS odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia bez jednoznacznego uzasadnienia przyjętej interpretacji stanu faktycznego i podania jasnych kryteriów oraz ograniczając się do stwierdzenia, że wychowanie zmarłego dziecka nie miało charakteru długotrwałego, nie badając innych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i nie biorąc pod rozwagę w sposób należyty art. 3 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 2 i art. 2 pkt 9 u.r.ś.u.
Skarżąca w uzasadnieniu skargi nie zgodziła się oceną dokonana przez Prezesa ZUS, że wychowanie jest okresem liczonym od dnia urodzenia do dnia uzyskania pełnoletności dziecka oraz wskazała, że stanowi to nadinterpretację intencji ustawodawcy. Definicja ustawowa tego pojęcia wskazuje, że jest to sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na matce w ramach praw jej przysługujących względem dziecka w celu należytego sprawowania pieczy nad nim i nad jego majątkiem. Potwierdza to również brzmienie art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u., który daje możliwość nieprzyznania świadczenia w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowania. Przesłanka wychowania zostaje spełniona również w sytuacji, gdy nie trwa ono od dnia urodzenia do dnia osiągnięcia pełnoletności, a więc dopuszcza okresy "krótsze", które wynikają np. z zawieszenia w tym okresie władzy rodzicielskiej lub np. śmierci dziecka w pewnym wieku.
Skarżąca wskazała też, że organ błędnie ustalił stan faktyczny, gdyż nieprawidłowo wyłożył i zastosował art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u., przez nieprawidłowe uznanie, że Skarżąca, z uwagi na śmierć prawie ośmiomiesięcznego syna, z powodu ciężkiej choroby, długotrwale zaprzestała go wychowywać. Śmierć dziecka jest niezależna od rodzica i powoduje definitywne i ostateczne zakończenie wychowywania dziecka (tak, jak uzyskanie pełnoletności), a więc sytuację, której nie obejmuje ww. przepis. Na mocy ww. przepisu powodem zaprzestania wychowania mogą być sytuacje i okoliczności, ale o charakterze przejściowym, usuwalnym, mogące ulec zmianie, z uwagi na działania rodzica lub innych właściwych podmiotów. Będą one konsekwencją bądź rozstrzygnięć sądowych w kwestii władzy rodzicielskiej (np. zawieszenie, ograniczenie, ubezwłasnowolnienie rodzica), bądź sytuacji faktycznych (np. porzucenie dziecka, dobrowolne oddanie dziecka po opiekę innej osoby, czy też długotrwała choroba rodzica uniemożliwiająca wychowanie). Długotrwałe zaprzestanie dotyczy więc tylko sytuacji, odwracalnych, gdy istnieje możliwość ponownego podjęcia wychowania lub powrócenia do wychowywania. Możliwe jest też utrwalenie zaprzestanie wychowania dziecka, które uzyska pełnoletność i wówczas nie będzie już możliwe przywrócenie wychowania, ale będzie to sytuacja wtórna do sytuacji, w której taka możliwość wcześniej istniała.
Skarżąca podkreśliła, że w art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. użyto czasownika w formie dokonanej (wychować), definiując to pojęcie przez określenie, na czym wychowanie polega - na sprawowaniu osobistej opieki nad dziećmi. Skarżąca podzieliła też stanowisko wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie WSA w Warszawie (por. wyroki z: 18 września 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1064/19, 11 października 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1032/19; 15 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1432/19; 29 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Wa 840/19; 4 grudnia 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1014/19), że formy dokonanej czasownika "wychowywać" użyto celowo. Ustawodawca nie odwołał się ponadto do żadnych kryteriów pozwalających uznać, że proces wychowywania dziecka doprowadził do jego wychowania. Ustawodawca nie wskazał też np. czasokresu wychowywania, który doprowadził do stanu wychowania. Wychowanie, na użytek u.r.ś.u., powinno trwać tak długo, jak długo dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską. W typowych przypadkach ta władza trwa do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Kwestie te reguluje ustawa z 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019r. poz. 2086 - dalej: "k.r.i.o."). W wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od rodziców, władza rodzicielska może ustać przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności (np. wskutek pozbawienia władzy rodzicielskiej przez sąd, przysposobienia dziecka przez inną osobę albo śmierci małoletniego). Wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej automatycznie ustaje prawo i obowiązek wychowania, bez względu na wiek dziecka. Jeżeli wychowanie dziecka, które rozpoczęło się i trwało przez określony czas, choć nie przerodziło się w proces długotrwały, ale obejmowało czas trwania władzy rodzicielskiej i spełniło wymagania stałości, bezpośredniości i ciągłości, należy uznać, że matka wychowała dziecko w rozumieniu, jakie ustawa nadała temu pojęciu. WSA w Warszawie w wyroku z 24 stycznia 2020r. sygn. akt II SA/Wa 1491/19 przyjął, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. może być spełniona również wówczas, gdy wychowywanie ustało wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności. Z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 u.r.ś.u.) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka w każdym wieku. Nie ma zatem przeszkód, aby przyjąć, że matka wychowała dziecko nawet wtedy, gdy zaczęła je wychowywać i zostało ono przerwane (zakończyło się) wskutek śmierci dziecka. Wobec braku wyraźnej, normatywnie ustalonej czasowej miary wychowywania dziecka, pozwalającej ustalić, że dziecko zostało wychowane, nie jest uprawione prezentowane przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres "znaczący", czy z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Takie stanowisko organu wskazuje na "uzupełnienie" w ten sposób definicji ustawowej wychowania, przez dodanie, że chodzi wyłącznie o długotrwałość wychowania. W art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. mowa jest jedynie o stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków w zakresie wychowania.
Zdaniem Skarżącej wymagania te mogą by również spełnione, jeżeli dziecko żyło kilka miesięcy, tak jak w sprawie. Prezes ZUS, mając na względzie zawarte w uzasadnieniu projektu u.r.ś.u. sformułowania i definicję "wychowania zawartą w tej ustawie, powinien przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego brać pod uwagę nie tylko okres wychowania dziecka (także ten krótkotrwały), lecz jego wpływ na możliwość podjęcia, czy też kontynuowania zatrudniania przez osobę wskazaną w art. 3 u.r.ś.u., także w kontekście przeżyć, jakie wiążą się ze stratą dziecka, jak również potrzebą zapewnienia opieki pozostałym dzieciom. Prezes ZUS powinien więc ocenić, czy czwarte macierzyństwo Skarżącej, w jakikolwiek sposób ograniczyło Jej możliwości na rynku pracy. Nie da się bowiem wykluczyć, że urodzenie i wychowanie czwartego dziecka z zespołem [...] i [...], przez prawie osiem miesięcy, które zmarło w czasie operacji, po ciężkiej chorobie, a rodzice od początku jego życia dokładali wszelkich starań w walce o jego zdrowie, co wywołało zmiany, np. dotyczące bezpośrednio stanu fizycznego lub psychicznego Skarżącej, które przeszkodziły w Jej dalszemu zatrudnieniu, czy podjęciu zatrudnienia, tym bardziej, że córka Skarżącej – J. wymagała od urodzenia opieki, z uwagi na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz problemy zdrowotne i edukacyjne.
Prezes ZUS dopuścił się też naruszenia zasady pogłębiana zasady zaufania obywateli do organów praworządnego państwa z art. 8 k.p.a., gdyż prowadząc postępowanie w kontekście zastosowania przepisu art. 3 u.r.ś.u. nie wyjaśnił wszechstronnie wszelkich istotnych okoliczności dotyczących analizowanej sprawy i nie podał w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego - w świetle art. 3 u.r.ś.u. nie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia.
4. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wskazując, że wprawdzie Skarżąca urodziła czworo dzieci, ale nie można uznać, że wychowała czworo dzieci w rozumieniu w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., bo jedynie krótkotrwale - przez 8 miesięcy roku, sprawowała opiekę nad czwartym i wychowywała je – a nie jak tego wymaga art. 3 ust. 1 pkt 2 u.r.ś.u. - wychowała co najmniej czworo dzieci.
Okoliczność, że Skarżąca nie podejmowała pracy, zajmując się obowiązkami domowymi nie może zostać obecnie zrekompensowany przyznaniem rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, ponieważ u.r.ś.u. wymaga wylegitymowania się urodzeniem i wychowaniem lub wychowaniem co najmniej czworga dzieci, zaś celem świadczenia jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły ze względu na wychowywanie co najmniej czworga dzieci - przy czym wychowywanie rozumiane jest jako proces długotrwały, absorbujący i angażujący rodzica/opiekuna fizycznie, czasowo i emocjonalnie i obejmujący co do zasady czas od narodzin do pełnoletniości dziecka, a przynajmniej długoletni. Za okres taki nie można uznać 8 miesięcy, jakie Skarżąca mogła poświęcić synowi K., ze względu na jego przedwczesny zgon. Śmierć dziecka była dla Skarżącej tragedią osobistą, ale ustawodawca nie wskazał, by rodzicielskie świadczenie uzupełniające mogło być rekompensatą za tragiczne wydarzenia w historii rodziny. Celem świadczenia jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły ze względu na wychowywanie co najmniej czworga dzieci.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, mimo pewnych mankamentów proceduralnych zaskarżonej decyzji, ocenionych przez Sąd, jako niemające istotnego wpływu na wynik sprawy i to nie tylko tych, na które powołano się w skardze.
2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2021r. Zgodnie bowiem z art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Sąd w tych sprawach orzeka na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.
Sąd stwierdza ponadto, że w dniu wydania ww. zarządzenia przez Przewodniczącego Wydziału II WSA w Warszawie miasto stołeczne Warszawa było objęte obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. poz. 1758 ze zm.), zaś Prezes WSA w Warszawie na podstawie zarządzenia z 16 października 2020r. nr 21 w sprawie wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 podjął stosowne działania.
Sąd stwierdza ponadto, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2294 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") sprawowana jest przez Sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części, stosownie do treści art. 151 P.p.s.a.
3. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, stwierdził, że jej materialnoprawną podstawę stanowił art. 3 ust. 1 u.r.ś.u., zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę.
Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 3 ust. 2 u.r.ś.u.).
Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (art. 3 ust. 3 u.r.ś.u.).
Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (art. 3 ust. 4 u.r.ś.u.).
Z treści ww. przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Ustawa uzależnia więc przyznanie ww. świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Sąd, analizując materiał dowodowy wynikający z akt administracyjnych sprawy i mając na względzie ww. przesłanki wynikające z art. 3 u.r.ś.u., podziela stanowisko Prezesa ZUS, że w sprawie nie występuje przesłanka wychowywania przez Skarżącą co najmniej czwórki dzieci, choć z nieco innych powodów niż wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd wskazuje, że punktem wyjścia takiego stanowiska jest wykładnia przepisów: art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u.
W art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. zdefiniowano pojęcie wychowania, przyjmując, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.
W art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. użyto czasownika w formie dokonanej (wychować), definiując to pojęcie przez określenie, na czym wychowanie polega – na sprawowaniu osobistej opieki nad dziećmi.
Przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. stanowi, że świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci (forma dokonana czasownika).
Sąd podziela stanowisko wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie Sądów administracyjnych, na które powołano się również w uzasadnieniu skargi (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z: 18 września 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1064/19, 11 października 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1032/19, 15 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1432/19, dostępne na www.nsa.gov.pl), że formy dokonanej czasownika "wychowywać" użyto celowo. Ustawodawca w innym miejscu u.r.ś.u. - w art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u. - posłużył się pojęciem "wychowywania". Ustawodawca nie odwołał się ponadto do żadnych kryteriów pozwalających uznać, że proces wychowywania dziecka doprowadził do jego wychowania. Ustawodawca nie wskazał też, np. czasokresu wychowywania, który doprowadził do stanu wychowania. Zdaniem Sądu, ze względu na tę niemożność określenia rezultatu w postaci wychowywania, konieczne jest poszukiwanie innych wskazówek, które mogłyby dać podstawę do przyjęcia, że matka wychowała dziecko w rozumieniu u.r.ś.u. Należy sięgnąć więc do ustawowej definicji wychowania, zawartej w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u., w której za wychowanie uznano stałe, bezpośrednie i ciągłe wykonywanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługującym względem dzieci.
Zdaniem Sądu w świetle tej definicji nieuprawnione jest stanowisko Prezesa ZUS wyrażone w zaskarżonej decyzji, że proces wychowania ma być procesem długotrwałym. Długotrwałość nie jest bowiem synonimem stałości, ani ciągłości. Pewien stan może mieć charakter stały, czyli nieulegający zmianom, albo trwający bez przerwy, nawet jeżeli zamknął się w niedługim okresie czasu. Ta sama uwaga dotyczy pojęcia "ciągłości". Ciągłość nie oznacza długotrwałości. Stanowisko to wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ww. wyroku z 15 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1432/19, a Sąd pogląd ten w pełni aprobuje, uznając za własny.
Wymagania długotrwałości wychowania nie można również wyprowadzać z użytego w ustawowej definicji wychowania określenia "w ramach praw im przysługujących względem dzieci". Wynika z niego, że wychowanie, na użytek u.r.ś.u. powinno trwać tak długo, jak długo dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską. W typowych przypadkach ta władza trwa do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Kwestie te reguluje ustawa z 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Przepis art. 92 k.r.i.o. stanowi, że dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską aż do pełnoletności. Przepis ten nie daje jednak podstawy do stwierdzenia, że przesłanka wychowania w rozumieniu ustawy została spełniona, dopiero wtedy, gdy wychowywanie trwało aż do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Pełnoletność wyznacza jedynie górną czasową granicę władzy rodzicielskiej.
W wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od rodziców, władza rodzicielska może ustać przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności (np. wskutek pozbawienia władzy rodzicielskiej przez sąd, przysposobienia dziecka przez inną osobę albo śmierci małoletniego). Wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej automatycznie ustaje prawo i obowiązek wychowania, bez względu na wiek dziecka. Jeżeli wychowanie dziecka, które rozpoczęło się i trwało przez określony czas, choć nie przerodziło się w proces długotrwały, ale obejmowało czas trwania władzy rodzicielskiej i spełniło wymagania stałości, bezpośredniości i ciągłości, należy uznać, że matka wychowała dziecko w rozumieniu, jakie u.r.ś.u. nadała temu pojęciu.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy traktuje sprawowanie władzy rodzicielskiej również w kategoriach obowiązków rodziców (art. 95 § 1 i art. 96 § 1). Z tych względów ustawodawca przewiduje pozbawienie prawa do świadczenia osobę, która nie wykonywała obowiązków w zakresie wychowania dziecka do czasu uzyskania przez niego pełnoletności, z powodów przez nią niejako "zawinionych" (np. według art. 3 ust. 5 pkt 1 u.r.ś.u. w razie sądowego pozbawienia władzy rodzicielskiej lub ograniczenia tej władzy przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej).
Zdaniem Sądu tego rodzaju wyłączenia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego potwierdzają tezę, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. może być spełniona również wówczas, gdy wychowywanie ustało wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności. Ww. wyłączenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego byłyby bowiem zbędne, przy założeniu, że o wychowaniu w rozumieniu u.r.ś.u. można mówić jedynie wówczas, gdy trwało ono do chwili, gdy dziecko stało się pełnoletnie.
Sąd podkreśla ponadto, że z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 u.r.ś.u.) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka w każdym wieku. Przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., będzie więc spełniona jedynie wówczas, jeżeli matka miała możliwość rozpoczęcia procesu wychowywania urodzonego dziecka – miała możliwość sprawowania w sposób stały, bezpośredni i ciągły osobistej opieki nad dzieckiem (art. 2 pkt 9 u.r.ś.u.). Stanowisko to ma potwierdzenie w projekcie u.r.ś.u., w którym mowa o potrzebie wykazania, że doszło do sprawowania osobistej opieki nad dziećmi – przez stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem. Uzasadnienie projektu ustawy - jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z 1 lipca 2019r. może być narzędziem wykładni pomocnym w rozwiązywaniu problemów interpretacyjnych (sygn. akt I OPS 3/18, ONSAiWSA 2019r. nr 5 poz. 72). Z treści uzasadnienia projektu u.r.ś.u. wynika, że wychowanie dziecka jest najważniejszym procesem w życiu człowieka. Ma bowiem wpływ na stosunek jednostki do otaczającego świata, kształtowanie się systemu wartości, norm, celu życia. W literaturze przez definicję wychowania rozumie się całość wpływów oddziaływań kształtujących rozwój człowieka oraz przygotowujących go do życia w społeczeństwie. W powyższym sformułowaniu wychowanie ujmowane jest jako proces złożony, obejmujący różnorodne formy oddziaływania na człowieka, warunkujący jego rozwój w poszczególnych fazach całego życia. Wśród tych różnorodnych czynników oddziaływujących na człowieka możemy wyróżnić wpływy rodziny, otoczenia i rówieśników. Dziecko będąc członkiem rodziny uczestniczy w jej życiu, obserwuje zachowanie dorosłych w różnych sytuacjach życiowych, które przejmuje i włącza w postępowanie własne, uczy się mówić, odróżniać zachowania właściwe od niewłaściwych, przyswaja sobie wiele nawyków. Powolne i stopniowe wprowadzenie młodych ludzi w świat dorosłych, zachęcanie do naśladowania sposobów działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczanie do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych, mają zapewnić trwałe przyswojenie tradycji i obyczajów. W ten sposób realizowana jest pierwszoplanowa funkcja, jaką jest niewątpliwie funkcja socjalizacyjna: przekazywanie języka, wzorów kulturowych, norm moralnych i obyczajowych. Wychowanie to również czuwanie nad prawidłowym rozwojem fizycznym i psychicznym dzieci. Jest to więc proces, który nie tylko zaczyna się najwcześniej, ale i trwa najdłużej, w którym dodatkowo przez pierwsze kilkanaście lat życia najważniejsi dla dziecka są rodzice.
Sąd - odnosząc powyższe rozważania do stanu sprawy, w którym o przyznanie ww. świadczenia ubiegała się kobieta, będąca matką (w dosłownym tego słowa znaczeniu) czworga dzieci, z których jedno zmarło w wieku około ośmiu miesięcy - uznał, że nie można było przyjąć, że Skarżąca wychowała – w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.u. – co najmniej czworo dzieci. Nie zostały tym samym spełnione w sposób kumulatywny wszystkie przewidziane w tym przepisem przesłanki, warunkujące możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Wiek, w jakim dziecko zmarło uniemożliwiał bowiem przyjęcie, że w tym przypadku dziecku było na tyle rozwinięte by mogło w miarę samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie. Sąd w tym zakresie powołuje się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 29 kwietnia 2020r. sygn. akt I OSK 500/20; 27 października 2020r. sygn. akt I OSK 1540/20, w których wyrażono zbieżne stanowisko (dostępne na www.nsa.gov.pl).
Rację miał zatem Prezes ZUS, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie można uznać, że w sprawie spełniono warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, choć organ w sposób przekonywujący nie uzasadnił tego stanowiska, naruszając tym samym art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd ocenia, że ten rodzaj wadliwości procesowej nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy. Wiek, w jakim dziecko zmarło, uniemożliwiał bowiem przyjęcie, że matka zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.u. urodziła i wychowała co najmniej czworo dzieci, albowiem w stosunku do zmarłego dziecka nie można przyjąć, że proces wychowania zakończono w sposób pozwalający na w miarę samodzielnie funkcjonowanie w społeczeństwie.
Sąd, mimo ww. wadliwości występujących w decyzji Prezesa ZUS, uznał, że zaskarżona decyzja, choć błędnie uzasadniona nie mogła zostać uchylona. Prezes ZUS, po uchyleniu zaskarżonej decyzji przez Sąd, wydałby bowiem identyczną decyzję, wskazując tą samą podstawę prawną, choć skonstruowałby pełniejsze uzasadnienie, w którym należycie wyjaśniłby przesłanki odmowy przyznania uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego.
Prezes ZUS, wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze, działał na mocy obowiązujących przepisów prawa materialnego, które wskazał w decyzji zaskarżonej. Nie sposób więc za zasadne uznać zarzuty naruszenia art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP. Jakkolwiek Prezes ZUS nie wyjaśnił Skarżącej należycie, co legło u podstaw stanowiska organu, tym niemniej decyzja odpowiada art. 3 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 2 i art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. Wadliwość procesowa polegająca na niepełnym uzasadnieniu decyzji, nie mogła więc spowodować uwzględnienia skargi, bo skonstruowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób bardziej przekonywujący nie spowodowałoby zmiany tejże decyzji. Z akt sprawy wynikało, że wiek, w jakim dziecko zmarło, uniemożliwiał przyjęcie, że dziecko było na tyle rozwinięte by mogło w miarę samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie. Tylko i wyłącznie z tego powodu należało przyjąć, że możliwe było wydanie przez Prezesa ZUS zaskarżonej decyzji, choć w uzasadnieniu decyzji nie podano właściwego powodu, który mógłby przekonać Skarżącą o trafności stanowiska prezentowanego przez organ. Naruszenie tym samym art. 8, art. 11 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, a jest to przesłanka konieczna, w świetle w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., do uchylenia zaskarżonej decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Sąd nie dopatrzył się ponadto naruszenia i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy pozostałych, wskazanych w skardze przepisów. Po pierwsze dlatego, że znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy sprawy zgromadzono z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej i rozpatrzono w sposób, który nie wskazuje, że należałoby uchylić zaskarżoną decyzję. Skoro bowiem z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że jedno z dzieci żyło około ośmiu miesięcy, możliwe było wydanie przez Prezesa ZUS zaskarżonej decyzji, na mocy art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., w której odmówiono Skarżącej przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, z powodów wskazanych przez Sąd w ww. uzasadnieniu.
4. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.