II SA/Wa 1247/24

II SA/Wa 1247/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Kruszewska-Grońska /sprawozdawca/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /przewodniczący/
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
art. 83 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Mateusz Rogala, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją nr [...], wydaną [...] maja 2024 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a."), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z [...] lutego 2024 r. nr [...] odmawiającą przyznania T.M. (dalej: "skarżąca") renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym sprawy.
Wnioskiem z [...] maja 2023 r. skarżąca (reprezentowana przez adwokat A.L.) wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie renty w drodze wyjątku, żądając przeprowadzenia dowodu z dokumentów oraz przesłuchania świadków na okoliczności związane z jej sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną.
W uzasadnieniu ww. wniosku skarżąca na wstępie opisała dotychczasowe starania o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, zakończone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] stycznia 2023 r. oddalającym jej apelację. Skarżąca zaakcentowała, że udowodniła ponad 20-letni okres składkowy i nieskładkowy, a w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy sprawowała opiekę na dziećmi. Nadto po ukończeniu 16 roku życia wykonywała pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. W dalszej kolejności skarżąca opisała swoje problemy zdrowotne wskazujące, iż od listopada 2009 r. jest trwale niezdolna do pracy i nie należy oczekiwać poprawy. Podała też, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie posiada dostatecznych środków, by utrzymać siebie i córkę, która jeszcze się uczy (w technikum). Pozostają one na utrzymaniu męża skarżącej, którego dochód w maju 2023 r. wyniósł 6.224,72 zł. Skarżąca wyszczególniła również miesięczne wydatki jej trzyosobowej rodziny.
Decyzją z [...] lutego 2024 r. organ, w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.; dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), odmówił skarżącej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia Prezes ZUS, powołując się na dokumentację w aktach rentowych, odnotował, iż na przestrzeni 55 lat życia skarżąca udokumentowała 21 lat, 6 miesięcy i 7 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Zarówno w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowała jedynie 2 lata, 2 miesiące i 20 dni ww. okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Nie bez znaczenia pozostają przerwy (w wykonywaniu przez skarżącą zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe) w latach: 2001-2004, 2007-2017 i 2020-2024. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie skarżącej nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w ww. przerwach nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Co więcej, orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] lutego 2024 r. skarżąca została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy. Oznacza to brak spełnienia warunku wymaganego do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że organ nie odniósł się do przedłożonej przez nią dokumentacji, w tym opinii biegłych. Powtórzyła argumentację zawartą we wniosku z [...] maja 2023 r.
Powołaną na wstępie decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji.
W motywach decyzji drugoinstancyjnej organ zaznaczył, wskazując na orzeczenia sądów administracyjnych, iż fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego. Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Nadto istniejąca częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, a nie uniemożliwia skarżącej wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ przypomniał dane odnośnie okresów składkowych i nieskładkowych skarżącej, akcentując, że w okresach: od [...] września 2001 r. do [...] października 2004 r., od [...] października 2007 r. do [...] września 2017 r. i od [...] grudnia 2020 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżąca nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby w tych okresach skarżąca nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia.
Prezes ZUS wyjaśnił, iż zgodnie z art. 58 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdy niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat, warunku posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze co najmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych przypadających w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy, nie wymaga się od ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy wynoszący (w myśl art. 6 ww. ustawy) co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. Tymczasem skarżąca udowodniła 16 lat, miesiąc i 20 dni okresów składkowych, jak również nie jest ona całkowicie niezdolna do pracy, zatem w jej przypadku nie znajduje zastosowania art. 58 ust. 4 o emeryturach i rentach z FUS.
Organ dodał, że w przebiegu ubezpieczenia uwzględniono skarżącej następujące okresy sprawowania opieki nad dziećmi: [...] kwietnia 1998 r., od [...] lipca 1998 r. do [...] lipca 1998 r. i od [...] października 2004 r. do [...] października 2007 r. Nadto zaświadczenie z 5 kwietnia 2023 r. potwierdza jedynie fakt posiadania przez rodziców skarżącej gospodarstwa rolnego. Wprawdzie skarżąca oświadczyła, iż pracowała w tym gospodarstwie po 16-tym roku życia, ale nie przedłożyła zaświadczenia stwierdzającego w jakim okresie podlegała społecznemu ubezpieczeniu rolniczemu, bo od 1 stycznia 1983 r. istniał obowiązek opłacania składek na społeczne ubezpieczenie rolnicze.
Prezes ZUS ocenił także sytuację materialną skarżącej. Jak ustalił, dochód jej trzyosobowej rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę męża skarżącej w wysokości 16.795,09 zł brutto (średnie wynagrodzenie z miesięcy styczeń - marzec 2024 r.). Zdaniem organu, dochód przypadający na jednego członka rodziny w kwocie 5.598,36 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, które to kryterium należy odnieść do wysokości najniższej emerytury wynoszącej od 1 marca 2024 r. 1.780,96 zł brutto.
Na opisaną wyżej decyzję skarżąca (reprezentowana przez ww. pełnomocnika) wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie:
1) przepisów postępowania, w tym:
a) art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności w kontekście znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej, opinii biegłych sądowych oraz wyroków sądów,
b) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony,
c) art. 107 § 3 w związku z art. 9 oraz art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji,
d) art. 9 k.p.a. w zakresie, w jakim organ nie wyjaśnił, dlaczego nie podziela stanowiska wyrażonego w pismach skarżącej i dokumentach dołączonych do wniosku, w szczególności opinii biegłych lekarzy oraz wyroków sądów;
2) przepisów prawa materialnego, w tym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez:
a) uznanie, że niezdolność do pracy musi być orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, podczas gdy przepis ustawy nie nakłada takiego obowiązku, a skarżąca przedstawiła opinię biegłych sądowych, która jednoznacznie wskazuje, iż jest ona trwale i całkowicie niezdolna do pracy,
b) przyjęcie, że zmiana stanu prawnego, jak również trwała i całkowita niezdolność do pracy, które uniemożliwiają skarżącej uzyskanie renty w zwykłym trybie (z uwagi na niespełnienie warunku posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku o rentę lub powstania niezdolności do pracy), nie stanowi okoliczności szczególnej,
c) niedokonanie indywidualnej oceny, czy skarżąca nie posiada niezbędnych środków utrzymania, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy.
W świetle tak sformułowanych zarzutów skarżąca domagała się:
( uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie zobowiązania organu do wydania w terminie 14 dni decyzji przyznającej jej prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,
( zasądzenia kosztów, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację powołaną uprzednio tak we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ zawnioskował o rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
W replice na odpowiedź na skargę (pismo skarżącej z 14 października 2024 r.) skarżąca na wstępie podniosła, iż odpowiedź na skargę powinna być zwrócona w myśl art. 66 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), a to wobec niedoręczenia odpowiedzi na skargę pełnomocnikowi skarżącej przez pełnomocnika Prezesa ZUS. Następnie skarżąca podkreśliła ciążący na organie administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zdaniem skarżącej, organ nie wykorzystał dowodów, które były przez nią przedstawione, a dobitnie świadczyły o tym, że opinie lekarza orzecznika i komisji lekarskiej nie pokrywają się z ocenami leczących ją lekarzy oraz opiniami biegłych. Prezes ZUS pominął jej dokumentację medyczną, a także prawomocne wyroki sądowe, analizując sytuację majątkową wyłącznie w aspekcie zarobków jej męża (i to w kwocie brutto, a nie rzeczywiście otrzymywanego wynagrodzenia).
W piśmie z 29 października 2024 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z 25 października 2024 r. na okoliczność jej stanu zdrowia oraz uchybień procesowych organu w ramach ustalenia stanu faktycznego sprawy.
W żadnym z ww. pism skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Organ w piśmie z 7 listopada 2024 r. wniósł o oddalenie zgłoszonego wniosku dowodowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym w oparciu o art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Pierwszy z ww. przepisów stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Natomiast art. 120 p.p.s.a. wskazuje, iż w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis przewiduje trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku: po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Ani najgłębsze nawet przekonanie skarżącej, że jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy ani też zaświadczenia bądź opinie innych lekarzy (innych niż lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska ZUS) nie stanowią podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej: "NSA" z 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02 i z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1397/14 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie bowiem do treści art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Według art. 14 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS, w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Z kolei art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazuje, iż orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że Prezes ZUS był związany orzeczeniem komisji lekarskiej z [...] lutego 2024 r. nr [...] stwierdzającym, iż skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy do [...] stycznia 2026 r. (vide karta nr 34 akt administracyjnych sprawy). Jak trafnie zwrócił uwagę NSA w wyroku z 7 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 1720/24, należy oddzielić postępowanie, którego wynikiem jest wydanie orzeczenia o niezdolności do pracy od postępowania, które zakończone jest decyzją w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sprawy z zakresu niezdolności do pracy nie mają charakteru spraw administracyjnych. Stąd też spod oceny sądu administracyjnego wyłączeniu podlegają kwestie związane z postępowaniem dotyczącym orzeczenia o niezdolności do pracy. Sąd ograniczony jest do oceny prawidłowości zastosowania przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Kwestie związane z dochodzeniem do orzeczenia o niezdolności do pracy i jego ewentualnej weryfikacji należą do sfery, która nie podlega kognicji sądu administracyjnego.
Skoro w chwili orzekania w przedmiocie prawa do świadczenia w drodze wyjątku skarżąca legitymowała się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy, to prawidłowo Prezes ZUS stwierdził brak podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
Trafnie także organ, analizując sytuację materialną trzyosobowej rodziny skarżącej, doszedł do konkluzji, że nie jest spełniona w jej przypadku przesłanka "niezbędnych środków utrzymania". Pojęcie to nie posiada definicji ustawowej, więc konieczne jest odniesienie się do orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie. Wprawdzie NSA, podobnie jak Prezes ZUS w przedmiotowej sprawie, niejednokrotnie odwoływał się przy ocenie tej przesłanki do metody porównania dochodu na osobę w rodzinie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne, jednakże - jak ostatnio akcentuje się w judykaturze - nie sposób jednak uznać ww. metody za ogólnie przyjętą przez sądy administracyjne zasadę. Otóż przesłankę "niezbędnych środków utrzymania" trzeba odnieść do okoliczności konkretnego przypadku, czyli do sytuacji, w jakiej znajduje się osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Automatyczne porównywanie wysokości dochodu przypadającego na osobę w rodzinie wnioskującego o świadczenie w drodze wyjątku do wysokości świadczenia otrzymywanego w trybie zwykłym nie jest właściwym postępowaniem, ponieważ w ten sposób można pominąć okoliczności, które istotnie wpływają na wysokość dochodu na konkretną osobę w rodzinie jak np. koszty leczenia lub dodatkowe koszty utrzymania członka rodziny. Ustawodawca w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie wskazał, iż do przyznania świadczenia konieczne jest wykazanie dochodów na członka rodziny nieprzekraczających kwoty najniższego świadczenia w trybie zwykłym, ani też nie określił żadnego innego kryterium kwotowego. Posłużenie się pojęciem nieostrym w tym przypadku miało służyć jak najszerszej indywidualizacji decyzji (vide wyrok NSA z 8 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 2329/24 i przywołane tam wyroki NSA: z 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 150/10; z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1510/17; z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 527/20; z 30 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3898/21). W związku z powyższym należy przyjąć istnienie metody porównawczej jako pomocniczego narzędzia przy analizie omawianej przesłanki, lecz przy każdorazowym uwzględnieniu innych okoliczności sprawy. Odmienne stanowisko w tej kwestii godziłoby w zasadę indywidualizacji decyzji (vide wyrok NSA z 25 września 2024 r., sygn. akt III OSK 254/24).
Jednocześnie, jak zauważył NSA w ww. wyroku z 8 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 2329/24, w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się również, że błędem jest utożsamianie przesłanki braku "zapewnienia niezbędnych potrzeb" z zaspokojeniem "wszelkich potrzeb" wnioskodawcy. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji, a nie "dodatkowych potrzeb". Zakładając, iż najniższe świadczenie w trybie zwykłym pozwala na zapewnienie niezbędnych środków utrzymania, porównanie tego świadczenia z posiadanymi przez wnioskodawcę środkami (tj. dochodu na osobę w rodzinie) daje podstawy do wnioskowania na temat spełnienia przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania".
Przenosząc te rozważania na niniejszą sprawę, dostrzec wypada, że skarżąca we wniosku z [...] maja 2023 r. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymieniła koszty utrzymania, zaliczając do nich:
( opłaty w skali rocznej - ubezpieczenie nieruchomości, w której zamieszkuje wraz z rodziną - 527,52 zł, wywóz nieczystości - 140 zł, śmieci - 528 zł, podatek - 888 zł, koszt zakupu opału - 8.000 zł;
( opłata za wodę - 64,96 zł co dwa miesiące;
( opłaty miesięczne: opłata za energię elektryczną - 589,03 zł, raty spłat kredytu: 249,75 zł, 410,62 zł i 385,78 zł, koszty zakupu: artykułów chemicznych - 100 zł, środków higienicznych - 100 zł, żywności - 700 zł i leków - 422,34 zł.
W toku postępowania tak przed organem, jak i przed Sądem, skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów potwierdzających ww. wydatki. We wniosku z [...] maja 2023 r. podała, iż dochód jej męża w maju wyniósł 6.224,72 zł, ale również tego w żaden sposób nie wykazała. Natomiast organ, w oparciu o dane z baz, do których ma dostęp, ustalił, że w pierwszym kwartale 2024 r. zarobki małżonka skarżącej wyniosły łącznie 50.385,27 zł brutto, tj. średnio 16.795,09 zł brutto miesięcznie (vide karty 60-61 akt administracyjnych sprawy). Tutejszy Sąd w pełni podziela stanowisko Prezesa ZUS, iż kwota prawie 5.600 zł na jedną osobę w rodzinie skarżącej (a dokładnie 5.598,36 zł) pozwala na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych. Przy braku jakichkolwiek dowodów nie można przyjąć, że zapewnienie niezbędnych potrzeb związane jest z dodatkowymi kosztami. Z akt sądowych i administracyjnych przedmiotowej sprawy nie wynika, aby podstawowe potrzeby życiowe skarżącej były zwiększone ze względu na jej stan zdrowia, gdyż skarżąca, opisując swoje schorzenia, nie udokumentowała jakichkolwiek kosztów leczenia.
Należy też podnieść, iż niezbędne koszty utrzymania obejmują koszty pożywienia, zapewnienia mieszkania, opału, leków, itp. O ile dodatkowe koszty związane z utrzymaniem nie są konieczne, to nie mogą być zakwalifikowane jako niezbędne koszty utrzymania.
Za chybiony trzeba uznać pogląd skarżącej co do zasadności zwrotu odpowiedzi na skargę w trybie art. 66 § 1 i § 3 p.p.s.a. W myśl art. 66 § 1 p.p.s.a. w toku sprawy adwokaci, radcy prawni, doradcy podatkowi, rzecznicy patentowi i Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem pisma bezpośrednio za potwierdzeniem odbioru i oznaczeniem daty lub przesyłką poleconą. W treści pisma procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Pisma niezawierające powyższego oświadczenia podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. Cytowany wyżej przepis - wedle art. 66 § 3 p.p.s.a. - nie dotyczy wniesienia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu, skargi o wznowienie postępowania i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Skarżąca zdaje się nie dostrzegać, iż art. 66 § 1 p.p.s.a. nie odnosi się do odpowiedzi na skargę, która nie stanowi pisma procesowego w rozumieniu tego przepisu, lecz jest odrębnym rodzajem pisma organu związanym z przekazaniem skargi sądowi administracyjnemu. O tej odrębności świadczy m.in. art. 54 § 4 i art. 55 p.p.s.a. Za tym poglądem przemawiają także względy celowościowe. Zwrot odpowiedzi na skargę pozbawiłby sąd administracyjny istotnego elementu postępowania obrazującego stanowisko organu administracji publicznej. Nie byłoby to zatem korzystne dla właściwego rozpoznania skargi. Jeżeli więc odpowiedź na skargę nie stanowi pisma procesowego, o jakim mowa w art. 66 § 1 p.p.s.a., to niewymienienie jej w art. 66 § 3 p.p.s.a. jest tego konsekwencją.
Również wniosek dowodowy - obejmujący zaświadczenie lekarskie z 25 października 2024 r. - nie mógł zostać uwzględniony na mocy art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z ww. przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Objęty wnioskiem dowodowym dokument dotyczy aktualnego stanu zdrowia skarżącej, tak więc nie może stanowić uzasadnienia przerw w objęciu ubezpieczeniem w okresach: od [...] września 2001 r. do [...] października 2004 r., od [...] października 2007 r. do [...] września 2017 r. i od [...] grudnia 2020 r. do wydania zaskarżonej decyzji.
Organ zebrał wystarczający materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, słusznie nie dopatrując się podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej z [...] maja 2023 r. Prezes ZUS nie naruszył zastosowanego w sprawie przepisu materialnego (tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) ani przepisów proceduralnych, tj. art. 7, art. 7a § 1, art. 9, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.