II SA/Wa 1229/23

II SA/Wa 1229/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Góraj /sprawozdawca/
Joanna Kruszewska-Grońska
Piotr Borowiecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III OSK 1374/24 - Wyrok NSA z 2024-10-03
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 504
art. 83  ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), , Protokolant specjalista Joanna Głowala, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. P. reprezentowanego przez kuratora A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2023 r. odmówił przyznania M. P. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną" jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Dodał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki,
o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej
z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Jak podkreślił to organ, z dokumentacji zawartej w aktach emerytalnych wynika, że na przestrzeni 47 lat życia, tj. do chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawca udokumentował tylko 4 lata i 9 miesięcy okresów składkowych
i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawcy, zamiast 5 lat okresów składkowych
i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 3 lata, 8 miesięcy i 9 dni tych okresów.
Dalej organ wyjaśnił, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia
o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia.
Biorąc pod uwagę w/w wykładnię podkreślono, iż strona nie wykazała, aby występowały po jej stronie szczególne okoliczności które uniemożliwiły jej wypracowanie stażu adekwatnego do wieku. Częściowa niezdolność do pracy w ocenie organu nie stanowi zaś skutecznego dowodu na powyższą okoliczność bo tylko ograniczała a nie wyłączała możliwość zatrudnienia.
Stąd, skoro w ocenie organu w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, przyznanie spornego świadczenia było wykluczone.
Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi M. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie.
Skarżący uwypuklił w niej okoliczność nieuwzględnienia przez organ sześcioletniego okresu ubezpieczenia.
Podkreślił też trudną sytuację zdrowotną w jakiej się obecnie znajduje.
Pełnomocnik skarżącego uzupełniając skargę zwrócił szczególną uwagę na istniejącą obecnie niezdolność strony do pracy wywodząc, że fakt ten stanowi szczególną okoliczność do jakiej odwołuje się ustawodawca.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargę uznać należy za niezasadną.
Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Podkreślenia wymaga również to, że Sąd bada poprawność wydanej decyzji odnosząc się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili rozstrzygania sprawy przez organ.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są:
- brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty,
- niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem,
- brak niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić z całą mocą należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie w chwili wydawania decyzji przez organ, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie wnioskodawcy okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z w/w przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do długości okresu, przez jaki odprowadzał składki na ubezpieczenie. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są przecież zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Przerwy
w zatrudnieniu winny zaś być uzasadnione istnieniem przeszkód mających charakter szczególnych okoliczności, których zwykły człowiek nie był w stanie pokonać.
Przechodząc do meritum niniejszej sprawy podkreślić należy, iż wnioskodawca na 47 lat życia wypracował jedynie 4 lata i 6 miesięcy okresów składkowych
i nieskładkowych.
Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez stronę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jej wieku
w momencie powstania całkowitej niezdolności do pracy.
W świetle powyższego należało odnieść się do tego, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które przed zaistnieniem całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiły jej wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał wyłącznie stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie zatrudnienia.
Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności wyłącznie w istnieniu przez pewien czas częściowej niezdolności do pracy.
Odnosząc się do w/w materii podkreślenia wymaga to, że częściowa niezdolność do pracy nie eliminuje osoby legitymującej się takim orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z rynku pracy. Oczywiście stanowić może pewne utrudnienie w wykonywaniu zatrudnienia, jednakże to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia tego, iż w okresie ograniczonej zdolności do pracy, szukał jej w sposób aktywny, lecz nie mógł jej znaleźć z uwagi na swój stan zdrowia. Dowodów w tym zakresie próżno jednak szukać zarówno w aktach administracyjnych, jak i w aktach sądowych.
Niezależnie od powyższego dodania wymaga okoliczność, iż nawet uwzględniając argumentację zawartą w skardze, że do stażu pracy wnioskodawcy należałoby doliczyć jeszcze sześć lat, to i tak nie zmienia to faktu, iż łączny okres zatrudnienia liczony w ten sposób (tj.10 lat), jest również nieadekwatnie krótki
w stosunku do wieku w którym skarżący stał się całkowicie niezdolnym do pracy. Okres ten stanowiłby bowiem jedynie ok. 1/3 całego okresu możliwej aktywności zawodowej.
W efekcie powyższego zgodzić więc należało się z organem, że w sprawie brak jest szczególnie uzasadnionego przypadku o jakim mowa w badanym przepisie prawa, który uzasadniałby rozbieżność pomiędzy wypracowanym stażem pracy a wiekiem strony istniejącym w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy.
Niezależnie od powyższego Sąd podziela wnioski wynikające z ugruntowanego orzecznictwa, iż nie można skutkami nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, obciążać innych beneficjentów funduszu ZUS, którzy latami, uczciwie odprowadzali (bardzo często nie bez trudności) należne składki.
Na marginesie wyjaśnić także należało, iż Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej skarżącego. Przepisy obowiązującego prawa, do stosowania którego obowiązany jest Sąd, nie uzależniają jednak możliwości pozytywnego rozpoznania niniejszej sprawy od zaistnienia tylko tej przesłanki. Trudna sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy istniejąca w chwili rozstrzygania wniosku przez organ, nie stanowi samoistnej przesłanki uzasadniającej przyznanie omawianego świadczenia ani nie stanowi przesłanki szczególnych okoliczności o jakiej mowa
w art. 83 ust. 1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). Omawiane świadczenie nie jest bowiem świadczeniem o charakterze odpowiadającym zapomodze społecznej.
W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa (a tylko z tego punktu widzenia Sąd mógł oceniać sprawę), a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zmuszony był orzec jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.).