II SA/Wa 1185/16

II SA/Wa 1185/16 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2016-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-07-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Adam Lipiński /przewodniczący/
Janusz Walawski
Maria Werpachowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
art. 22 (4) ust. 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2010 nr 90 poz 593
art. 78 ust. 1
Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity
Dz.U. 2016 poz 718
art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Maria Werpachowska (sprawozdawca), , Protokolant referent-stażysta Agnieszka Cudna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2016 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia grupy uposażenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lipca 2013 r.
Uzasadnienie
Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (dalej jako Szef Sztabu) decyzją z dnia [...] września 2013 r., wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] ustalającą [...] G. G., dalej również jako skarżący, wyznaczonemu rozkazem personalnym Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] (pkt 13) na stanowisko służbowe referenta prawnego w [...] pułku [...], od dnia [...] stycznia 2012 r. na czas zajmowania tego stanowiska, uposażenie zasadnicze w stawce przewidzianej dla grupy uposażenia U:12.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Szef Sztabu wskazał, iż Dowódca Wojsk Lądowych ostatecznym rozkazem personalnym z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] wyznaczył [...] G. G. na stanowisko służbowe referenta prawnego w [...] pułku [...] w [...] od dnia [...] stycznia 2012 r. i przyznał grupę uposażenia U:12. W dniu [...] marca 2013 r. skarżący wystąpił do Szefa Sztabu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego rozkazu personalnego w części dotyczącej przyznanej grupy uposażenia z uwagi na wydanie go z rażącym naruszeniem prawa. Szef Sztabu decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] stwierdził nieważność rozkazu personalnego Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] grudnia 2011 r. w zakresie grupy uposażenia U:12.
W wyniku powyższego Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. ustalił skarżącemu, wyznaczonemu rozkazem personalnym Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] grudnia 2011 r. na stanowisko służbowe referenta prawnego w [...] pułku [...], od dnia [...] stycznia 2012 r. na czas zajmowania tego stanowiska uposażenie zasadnicze w stawce przewidzianej dla grupy uposażenia U:12.
Oficer wniósł odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. podnosząc, iż zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz nierozpoznanie całości materiału dowodowego. Nadto zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 22 w zw. z art. 75 i art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej jako ustawa o radcach prawnych), poprzez ich niezastosowanie przy określaniu grupy uposażenia na stanowisku referenta prawnego w [...] pułku [...] w [...].
Szef Sztabu uznał zarzuty odwołania za niezasadne i rozstrzygnięciem z dnia [...] września 2013 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż skarżący, wpisany na listę radców prawnych w OIRP w [...] pod numerem [...], został wyznaczony na stanowisko referenta prawnego [...] w [...] pułku [...], które zgodnie z etatem tej jednostki wojskowej nr [...] zaszeregowane jest do stopnia etatowego [...] oraz grupy uposażenia U:12. Kwalifikacje wymagane do spełnienia dla tego stanowiska ustalone zostały na poziomie studiów wyższych. Jest to stanowisko specjalistyczne, do którego zakresu należą czynności pomocy prawnej, co wynika z zakresu obowiązków referenta prawnego [...], niemniej jednak nie jest wymagane prawo wykonywania zawodu radcy prawnego. Zakres obowiązków referenta prawnego w swojej istocie jest zbliżony do obowiązków radcy prawnego i po części znajduje również swoje odzwierciedlenie w art. 4 ust. 1 art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ustawy o radcach prawnych. Jednakże zakres obowiązków referenta prawnego w zakresie w jakim pokrywa się z pojęciem świadczenia pomocy prawnej w rozumieniu ww. przepisów ustawy o radcach prawnych nie jest zastrzeżone tylko dla zawodu radcy prawnego. Bowiem z przepisu art. 87 § 2 k.p.c. wynika, iż zastępstwo procesowe osoby prawnej jaką jest Skarb Państwa, którego statio fisti jest każda jednostka wojskowa, nie wymaga działania poprzez pełnomocnika w osobie radcy prawnego. W zakresie obowiązków referenta prawnego nie znajdują się zadania objęte tzw. przymusem adwokacko - radcowskim, takie jak np. przewidziane w art. 871 § 1 k.p.c. lub art. 175 § 1 k.p.a. Tym samym stanowisko służbowe referenta prawnego w [...] pułku [...] w swojej istocie, jak i założeniu nie jest stanowiskiem przewidzianym dla radcy prawnego, o czym świadczy zarówno przypisana do tego stanowiska specjalność wojskowa - referent prawny oraz wymagane wykształcenie - wyższe, bez wymogu posiadania prawa wykonywania zawodu radcy prawnego.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż wysokość uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych na poszczególnych stanowiskach służbowych jest ustalana zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 78 ust.1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.), dalej również jako wojskowa ustawa pragmatyczna, na podstawie grupy uposażenia wskazanej w wewnętrznym dokumencie organizacyjnym, jakim jest etat jednostki wojskowej. Z tego też względu określenia wysokości uposażenia zasadniczego można dokonać w oparciu o zapisy w etacie jednostki wojskowej, wskazując na wysokość uposażenia zasadniczego dla stanowiska służbowego referenta prawnego. Zgodnie z etatem [...] pułku specjalnego nr [...], stanowisko służbowe referenta prawnego zostało zaszeregowane do stopnia etatowego [...] i grupy uposażenia U:12. Żądana przez oficera w odwołaniu grupa uposażenia U:15B przypisana została, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 marca 2004 roku w sprawie określenia grup uposażenia (Dz. U. z 2004 r. Nr 50, poz. 487 ze zm.), do stopnia etatowego [...]. Stąd też grupa uposażenia U:15B nie odpowiada stopniowi etatowemu [...], do którego zaszeregowano stanowisko służbowe referenta prawnego.
Biorąc powyższe pod uwagę Szef Sztabu stwierdził, iż przyznanie oficerowi uposażenia wyższego od grupy U:12 byłoby niezgodne z powołanymi powyżej przepisami oraz etatem [...] pułku [...]. Wbrew stanowisku skarżącego, w sprawie bezsprzeczne jest, że oficer nie zajmował w [...] pułku stanowiska radcy prawnego, lecz referenta prawnego, na którym nie są wykonywane czynności zastrzeżone dla zawodu radcy prawnego. Natomiast sam fakt posiadania tytułu zawodowego radcy prawnego nie stwarza uprawnień do otrzymywania uposażenia należnego radcy prawnemu w sytuacji, gdy na danym stanowisku nie są wymagane uprawnienia radcowskie.
W świetle powyższych wywodów organ uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania przytoczony przez skarżącego w odwołaniu art. 224 w zw. z art. 75 i art. 8 ust. 5 ustawy o radcach prawnych. Przepisy te mają zastosowanie do osób wykonujących zawód radcy prawnego, nie dotyczą natomiast osób zajmujących stanowisko referenta prawnego, pomimo posiadanego przez nich prawa wykonywania zawodu radcy prawnego.
Z tych samych względów organ odwoławczy za nieuzasadnione uznał zarzuty naruszenia przepisów procedury administracyjnej. Stwierdził, iż organ I instancji wydający decyzję przestrzegał zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Dlatego też należało utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzja Szefa Sztabu z dnia [...] września 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez G. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę Szef Sztabu wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 2207/13 oddalił skargę G. G..
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że rozważenia wymaga kwestia, czy wobec uzyskania przez skarżącego uprawnień radcy prawnego w trakcie pełnienia zawodowej służby wojskowej i wykonywania obowiązków referenta prawnego, którego zakres zbiega się z niektórymi czynnościami przypisanymi do kompetencji radcy prawego, winien mieć w sprawie zastosowanie przepis gwarancyjny z art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
Dokonując analizy tego przepisu Sąd I instancji zauważył, iż składa się on z dwóch części. Pierwsza z nich przewiduje, że radca prawny ma prawo do wynagrodzenia określonego w układzie zbiorowym pracy lub w przepisach o wynagrodzeniu pracowników obowiązujących w jednostce organizacyjnej zatrudniającej radcę prawnego. Regulacja ta włącza radcę prawnego w system wynagradzania obowiązujący w zatrudniającym go zakładzie pracy. Druga część tego przepisu stanowi normę gwarancyjną dla radcy prawnego, że jego wynagrodzenie nie może być niższe od wynagrodzenia przewidzianego dla stanowiska głównego specjalisty lub innego równorzędnego stanowiska pracy. Sądową wykładnię tego przepisu można uznać za utrwaloną. Przepisy płacowe, a takim jest art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy interpretować ściśle, z wyłączeniem wykładni rozszerzającej, ścieśniającej lub analogii.
Zdaniem Sądu, kluczowe znaczenie w sprawie ma to, że ów przepis gwarancyjny jest stosowany do radcy prawnego wykonującego zawód na podstawie stosunku pracy. Przepis art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wyjaśnia, iż radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółkach wymienionych w pkt 1 – 3 tego ustępu. Zaś przez "stosunek pracy", "zatrudnienie", "wynagrodzenie", należy rozumieć odpowiednio "stosunek służbowy", "pełnienie służby" i "uposażenie" (art. 8 ust. 5). Zatem ustawodawca wprost uzależnia wysokość przysługującego radcy prawnemu wynagrodzenia (odpowiednio uposażenia) od wykonywania zawodu radcy prawnego na podstawie stosunku pracy (odpowiednio stosunku służbowego). Wykonywanie zawodu radcy prawnego w ramach stosunku pracy będzie miało miejsce wówczas, gdy równorzędne strony tego stosunku (pracodawca i pracownik – radca prawny) ustalą, iż właśnie taki charakter będzie miała praca wykonywana przez pracobiorcę, a wyraz tego konsensusu będzie odzwierciedlony w umowie o pracę. Innymi słowy określenie rodzaju wykonywanej przez pracownika pracy, zajmowanego stanowiska, jest niezbędnym elementem stosunku pracy, jak też i wynagrodzenia przysługującego za wykonywaną pracę. Analogicznie rzecz się ma z wykonywaniem zawodu radcy prawnego przez żołnierza zawodowego, z tym że stosunek administracyjnoprawny charakteryzuje się inną pozycją "pracobiorcy". Zgoda żołnierza zawodowego jest wymagana dla nawiązania stosunku służbowego i tylko na tym etapie pozycje stron są równorzędne. Natomiast już wyznaczenie żołnierza na stanowisko służbowe związane jest z potrzebami Sił Zbrojnych, a żołnierz zawodowy, który został wyznaczony na konkretne stanowisko służbowe ma obowiązek stanowisko to objąć. Zatem tylko objęcie stanowiska radcy prawnego istniejącego w stanie etatowym jednostki może być utożsamiane z wykonywaniem zawodu radcy prawnego przez żołnierza zawodowego w ramach stosunku służbowego.
Dalej Sąd podkreślił, że skarżący nie wykonuje zawodu radcy prawnego w [...] pułku [...] na podstawie stosunku służbowego. Na podstawie stosunku służbowego wykonuje obowiązki referenta prawnego, albowiem na to stanowisko został wyznaczony, zgodnie z potrzebami służby i w ramach stanu etatowego jednostki w której służy. Wobec powyższego przepis gwarancyjny – art. 224 ustawy o radcach prawnych nie ma w sprawie zastosowania.
Sąd dodał, iż zdobycie uprawnień radcy prawnego w trakcie pozostawania w stosunku służbowym nie uprawnia do uzyskania uposażenia przysługującego radcy prawnemu wykonującemu zawód w Siłach Zbrojnych. Przeciwne stanowisko pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z dyspozycją art. 35 ust. 1 wojskowej ustawy pragmatycznej, iż żołnierza zawodowego wyznacza się na stanowisko służbowe stosownie do potrzeb Sił Zbrojnych. Zatem to nie zdobyte kwalifikacje przez żołnierza zawodowego, lecz potrzeby Sił Zbrojnych są wyznacznikiem umiejscowienia go w strukturze organizacyjnej armii i związanego z tym uposażenia.
W ocenie Sądu I instancji, powyższej oceny nie może także zmienić fakt, iż dowódca [...] pułku [...] zawarł ze skarżącym, na podstawie art. 224 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, umowę cywilnoprawną o zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Okoliczność ta może budzić zastrzeżenia w kontekście obarczania skarżącego obowiązkami ponadnormatywnymi, za które otrzymuje on gratyfikację pieniężną. Sąd zaznaczył, iż zawarcie przedmiotowej umowy cywilnoprawnej jest możliwe tylko za obopólną zgodną stron. Zatem skarżący ma prawo odmówić wykonywania obowiązków wykraczających poza zakres przypisany do zajmowanego stanowiska służbowego. Nie zaś żądać przyznania grupy uposażenia nieprzyporządkowanej do zajmowanego stanowiska służbowego.
Sąd I instancji zauważył również, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym ustawodawca zawarł rozwiązania wprost regulujące sytuację radców prawnych pełniących służbę w Siłach Zbrojnych. W art. 78 ust. 1a i 1b wojskowej ustawy pragmatycznej dodanym przez art. 1 pkt 46 ustawy z dnia 11 października 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1355), zmieniającej m.in. ustawę z dniem 5 grudnia 2013 r. wskazał, iż w przypadku gdy w jednostce wojskowej nie występuje stanowisko służbowe głównego specjalisty, stanowisko radcy prawnego, uwzględniając przepis art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaszeregowuje się do stanowiska służbowego o stopniu etatowym o jeden stopień niższym od stanowiska zastępcy dowódcy tej jednostki w najwyższej grupie uposażenia przewidzianej dla tego stopnia, nie wyżej jednak, niż do stanowiska o stopniu etatowym i grupie uposażenia przewidzianej dla stanowiska służbowego głównego specjalisty w urzędzie Ministra Obrony Narodowej. Przepisu ust. 1a nie stosuje się do stanowisk służbowych zajmowanych przez żołnierzy zawodowych posiadających uprawnienia radcy prawnego, na których nie jest wymagane posiadanie takiego uprawnienia.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył G. G.. Zaskarżając powyższy wyrok w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego tj.
W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 czerwca 2016 r., na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2014 r. Sygn. akt II SA/Wa 2207/13 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że skarżący jest radcą prawnym wyznaczonym rozkazem personalnym Dowódcy Wojsk Lądowych na stanowisko referenta prawnego.
Wskazał, że stosownie do art. 8 ustawy o radcach prawnych radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej lub komandytowej, przy czym wspólnikami w spółkach cywilnej, jawnej i partnerskiej oraz komplementariuszami w spółce komandytowej mogą być wyłącznie radcowie prawni lub radcowie prawni i adwokaci, a wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek jest świadczenie pomocy prawnej. Ilekroć w ustawie jest mowa o "stosunku pracy", "zatrudnieniu", "wynagrodzeniu", rozumie się przez to również odpowiednio "stosunek służbowy", "pełnienie służby" i "uposażenie".
Zgodnie natomiast z art. 75 ustawy o radcach prawnych stosunek służbowy oraz wynikające z niego prawa i obowiązki radców prawnych i aplikantów radcowskich będących żołnierzami w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariuszami Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej lub Służby Więziennej w zakresie nieokreślonym ustawą określają przepisy odrębnych ustaw. Taka ustawą jest ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W myśl jej art. 78 ust. 1 wysokość uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego jest uzależniona od grupy uposażenia, do której zostało zaszeregowane zajmowane przez niego stanowisko służbowe. W przypadku referenta prawnego stanowisko to zostało zaszeregowane do 12 grupy uposażenia zasadniczego.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że czyniąc niniejsze rozważania nie można pominąć art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, stanowiącego że radca prawny wykonujący zawód na podstawie stosunku pracy ma prawo do wynagrodzenia i innych świadczeń określonych w układzie zbiorowym pracy lub w przepisach o wynagradzaniu pracowników, obowiązujących w jednostce organizacyjnej zatrudniającej radcę prawnego. Wynagrodzenie to nie może być niższe od wynagrodzenia przewidzianego dla stanowiska pracy głównego specjalisty lub innego równorzędnego stanowiska pracy. Jeżeli prawo do dodatków uzależnione jest od wymogu kierowania zespołem pracowników, wymogu tego nie stosuje się do radcy prawnego.
Wskazał też, iż kwestia uposażenia radcy prawnego została jednoznacznie uregulowana w art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, co oznacza że w tej materii nie znajdują zastosowania, tak jak przyjął to Sąd I instancji przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym art. 78 ust. 1 tej ustawy.
Przypomniał, że uchwalenie ustawy o radcach prawnych było rezultatem wieloletnich dążeń radców prawnych do jednolitego określenia ich statusu zawodowego, bez względu na podmiot zatrudniający, a ponadto do podniesienia prestiżu tego zawodu przez odpowiednie usytuowanie stanowiska radcy prawnego w strukturze zakładu pracy i stworzenie gwarancji wykonywania obsługi prawnej za godziwym wynagrodzeniem (odpowiadającym swoją wysokością randze wykonywanego zawodu). Ustawa ta - zgodnie z jej art. 1 ust. 1 - określiła zasady wykonywania zawodu radcy prawnego oraz zasady organizacji i działania samorządu radców prawnych. Uregulowania ustawy nie tworzą pełnego i zamkniętego systemu określenia pozycji prawnej radcy prawnego. Dotyczą "zasad" i to takich, które są swoiste i istotne dla "wykonywania zawodu" oraz dla "działania samorządu". Zakres ustawy o radcach prawnych powinien stanowić podstawową przesłankę interpretacji jej przepisów szczegółowych. W każdym z tych przepisów określona została pewna zasada, która radcy prawnemu poddanemu reżimowi prawnemu prawa pracy ma gwarantować zakres uprawnień, który musi uwzględniać pracodawca. Są to instytucjonalne zabezpieczenia pozycji prawnej pracownika będącego radcą prawnym, których nie zapewnia powszechne ustawodawstwo pracy (wyroki z dna 26 marca 1998 r. sygn. I PKN 3/98 OSNP 1999/6/200 i z dnia 10 stycznia 2003 r. sygn. I PK 58/2002 M.Prawn. 2004/2/90). Skoro art. 8 ust.5 stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o "stosunku pracy", zatrudnieniu", "wynagrodzeniu", rozumie się przez to również odpowiednio "stosunek służbowy", "pełnienie służby" i "uposażenie", a w myśl art. 75 przepisy odrębnych ustaw określają stosunek służbowy oraz wynikające z niego prawa i obowiązki radców prawnych będących funkcjonariuszami służb mundurowych jedynie w zakresie nieokreślonym ustawą o radcach prawnych, to zagwarantowane tym aktem prawnym instytucjonalne zabezpieczenia pozycji prawnej radcy prawnego należy odnosić również do osób wykonujących ten zawód w ramach między innymi zawodowej służby wojskowej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym zarówno przez organy administracji publicznej, jak i Sąd I instancji, że skarżący nie wykonywał zawodu radcy prawnego, bowiem został wyznaczony na stanowisko referenta prawnego, gdyż bez znaczenia w sprawie pozostaje treść umowy zawartej w dniu [...] października 2012 r. pomiędzy jednostką wojskową, a skarżącym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie należy odpowiedzieć na pytanie jakie czynności i w jakim charakterze wykonywał skarżący.
Z umowy z dnia [...] października 2012 r. wynika, że skarżący pomimo wyznaczenia na stanowisko referenta prawnego w istocie wykonywał obowiązki radcy prawnego. Tylko bowiem radcy prawnemu przysługuje dodatkowe wynagrodzenie o jakim mowa w art. 224 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Z akt administracyjnych sprawy wynika też, że pełnomocnictwa udzielane G. G. przez dowódcę jednostki wojskowej dotyczyły reprezentacji jednostki przez radcę prawnego, a nie referenta prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd I instancji zupełnie pominął istotną w sprawie okoliczność jaką jest wydanie przez Szefa Sztabu Generalnego WP decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdzającej nieważność wcześniejszej decyzji identycznie określającej grupę uposażenia należną skarżącemu. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ nadzoru stwierdził, że skarżący mimo wyznaczenia na stanowisko referenta prawnego w istocie wykonywał obowiązki radcy prawnego i dlatego znajduje do niego zastosowanie art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Ustalenie dla skarżącego grupy uposażenia U 12 zostało ocenione jako rażąco naruszające prawo, skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2011r. w zakresie grupy uposażenia U 12. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że obecnie ten sam organ, pomimo że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji w zakresie przyznania skarżącemu grupy U 12 pozostaje w obrocie prawnym, utrzymał w mocy decyzję rozstrzygającą w identyczny sposób o grupie uposażenia przyznanej skarżącemu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. powinien zostać wzięty pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której bez wykazania istotnej zmiany okoliczności faktycznych, czy zmiany przepisów prawa ocena w zakresie przyznania skarżącemu określonej grupy uposażenia zasadniczego wyrażona przez ten sam organ będzie diametralnie różna. Powyższe uzasadniało uwzględnienie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji wypowie się, czy skarżący niezależnie od stanowiska na jakie został wyznaczony, w istocie wykonywał obowiązki radcy prawnego, a w razie pozytywnej odpowiedzi oceni, czy przyznanie mu grupy uposażenia U 12 spełnia wymogi art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: P.p.s.a. ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpoznać sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.
Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Przede wszystkim "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 P.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę (art. 183 P.p.s.a.) i w jakich wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 518).
Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo).
Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 190 P.p.s.a., to wyjaśnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu.
W konsekwencji należy uznać, iż związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.
W myśl art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, a zatem bada zgodność z prawem zaskarżonego aktu według stanu faktycznego i prawnego z daty wydania zaskarżonej decyzji.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w dacie wydania zaskarżonej decyzji Szefa Sztabu Generalnego z dnia [...] września 2013 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lipca 2013 r. w obrocie prawnym funkcjonowała ostateczna decyzja Szefa Sztabu Generalnego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdzająca nieważność rozkazu personalnego Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] grudnia 2011 r. w zakresie grupy uposażenia U:12, która identycznie określała grupę uposażenia należną skarżącemu jak w zaskarżonej decyzji. Sąd stwierdza, że w tym zakresie stan faktyczny nie uległ zmianie.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdzającej nieważność, organ wyraźnie stwierdził, że radca prawny G. G., wpisany na listę radców prawnych w OIRP w [...] pod nr [...], pomimo że został wyznaczony na stanowisko referenta prawnego w [...] Pułku [...] w [...], to w istocie wykonuje czynności przypisane do wykonywania zawodu radcy prawnego, określone w ustawie o radcach prawnych (art. 4 i 7). Jest to stanowisko specjalistyczne, do którego zakresu należą czynności pomocy prawnej, co wynika z zakresu obowiązków referenta prawnego. Organ zwrócił też uwagę, iż Dowódca Jednostki Wojskowej [...] w [...] zawarł z wnioskodawcą umowę cywilnoprawną przewidującą uprawnienie do dodatkowego wynagrodzenia z tytułu zasądzonych kosztów zastępstwa sądowego na podstawie art. 22(4) ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten jednoznacznie określa, że wynagrodzenie to jest świadczeniem przysługującym wyłącznie radcy prawnemu, a nie pracownikowi, żołnierzowi, czy funkcjonariuszowi wykonującemu czynności pomocy prawnej lub obsługi prawnej bez uprawnień korporacyjnych. Zawierając umowę z dnia [...] października 2012 r. organ potwierdził tym samym, że skarżący jest radcą prawnym. W związku z tym nie należy G. G. w zakresie określenia jego uposażenia odmawiać tego przymiotu, traktując jako quasi ułomnego radcę prawnego.
Ponadto, jak organ sam wywiódł, pierwszeństwo w stosowaniu ustawy o radcach prawnych względem wojskowej ustawy pragmatycznej powoduje, że nie można skutecznie odmówić przyznania radcy prawnemu uposażenia na poziomie wynikającym z ustawy o radcach prawnych, powołując się na zaszeregowanie stanowiska służbowego do odpowiedniego stopnia etatowego. W konsekwencji organ uznał, że przyznanie kwestionowanym rozkazem personalnym Dowódcy Wojsk Lądowych grupy uposażenia na poziomie U:12 nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i skutkowało wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. w zakresie grupy uposażenia U:12.
W świetle stanowiska organu, wyrażonego w decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r., niezrozumiałym jest, że po upływie zaledwie kilku miesięcy, skarżącemu ponownie ustalono uposażenie zasadnicze na tym samym poziomie w stawce przewidzianej dla grupy uposażenia U:12 jak w decyzji, której nieważność stwierdzono. Zauważyć przy tym należy, że skarżący zgodnie z zakresem obowiązków wykonywał w tym okresie te same czynności co uprzednio tj. świadczył pomoc prawną, przygotowywał opinie prawne, reprezentował jednostkę jako radca prawny a nie referent prawny, a nadto jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, skarżący pomimo wyznaczenia na stanowisko referenta prawnego w istocie wykonywał obowiązki radcy prawnego. Tylko bowiem radcy prawnemu przysługuje dodatkowe wynagrodzenie o jakim mowa w art. 224 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Tym samym w ramach swojej służby skarżący wykonuje czynności określone w art. 4 oraz 7 ustawy o radcach prawnych.
Sąd stwierdza, że skarżący wyznaczony na stanowisko referenta prawnego w istocie wykonywał i wykonuje obowiązki radcy prawnego. Oznacza to, że organ ustalając uposażenie zasadnicze w stawce przewidzianej dla grupy uposażenia U:12 dopuścił się naruszenia prawa materialnego art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
Stosownie do treści wyżej wskazanego przepisu, radca prawny wykonujący zawód na podstawie stosunku pracy ma prawo do wynagrodzenia i innych świadczeń określonych w układzie zbiorowym pracy lub w przepisach o wynagradzaniu pracowników, obowiązujących w jednostce organizacyjnej zatrudniającej radcę prawnego. Wynagrodzenie to nie może być niższe od wynagrodzenia przewidzianego dla stanowiska pracy głównego specjalisty lub innego równorzędnego stanowiska pracy. Jeżeli prawo do dodatków uzależnione jest od wymogu kierowania zespołem pracowników, wymogu tego nie stosuje się do radcy prawnego. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny kwestia uposażenia radcy prawnego została jednoznacznie uregulowana w art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, co oznacza, że w tej materii nie znajdują zastosowania przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym art. 78 ust. 1. Tym samym Sąd stwierdza, że ustalona grupa uposażenia U:12 nie spełnia wymogów art. 224 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, bowiem tak ustalone uposażenie jest niższe od stanowiska głównego specjalisty w resorcie obrony narodowej U:16 zgodnie z obowiązującym, w dacie wydania zaskarżonej decyzji tj. w dniu [...] września 2013 r., rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 marca 2004 r. w sprawie określenia grup uposażenia. Powtórzyć należy, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych ma zastosowanie w pełnym zakresie do omawianej kategorii radców prawnych, gdyż żaden akt prawny dotyczący zawodowej służby wojskowej nie wyłączył ani nie ograniczył wspomnianej regulacji. Takich wyłączeń czy ograniczeń nie można zaś domniemywać. W orzecznictwie i w piśmiennictwie powszechnie akcentuje się, że niedopuszczalne jest domniemanie między innymi przepisu statuującego, wykluczającego czy ograniczającego uprawnienia finansowe jednostki. Przyjmuje się ponadto, że przepisy dotyczące kwestii płacowych w ogóle muszą być interpretowane w sposób ścisły. Obowiązek ścisłej wykładni norm płacowych wyłącza bowiem nie tylko ich rozszerzającą wykładnię czy możliwość stosowania analogii. Nie może mieć miejsca również wykładnia ścieśniająca, mająca sprowadzać się de facto do ochrony wyłącznie interesów jednej ze stron stosunku służbowego, a bez uwzględnienia szczególnego statusu radców prawnych (samodzielność stanowiska, wykonywanie zawodu zaufania publicznego, zamiar ustawodawcy do jednolitego określenia statusu zawodowego radcy prawnego bez względu na zatrudniający go podmiot) i przyznanych z tego tytułu gwarancji do kształtowania odpowiedniego poziomu wynagrodzenia. Przepis o charakterze gwarancyjnym nie może być wykładany zawężająco, w sposób negujący istotę i sens zawartej w nim gwarancji oraz ochronny charakter danej normy (wyrok SN z 21 maja 1999r r. I PKN 74/99 OSNP 2000/14/584). Jeżeli zatem ustawodawca zamierza na odmiennych zasadach ukształtować uprawnienia finansowe określonej grupy osób, to powinien to uczynić wyraźnym przepisem. Nie można w tym zakresie w drodze wykładni przypisywać ustawodawcy intencji, których on sam wprost nie wyraził.
W obecnie obowiązującym stanie prawnym ustawodawca zawarł rozwiązania wprost regulujące sytuację radców prawnych pełniących służbę w Siłach Zbrojnych. W art. 78 ust. 1a i 1b wojskowej ustawy pragmatycznej, dodanym przez art. 1 pkt 46 ustawy z dnia 11 października 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1355) zmieniającej m. in. ww. ustawę z dniem 5 grudnia 2013 r., wskazał, iż w przypadku gdy w jednostce wojskowej nie występuje stanowisko służbowe głównego specjalisty, stanowisko radcy prawnego, uwzględniając przepis art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaszeregowuje się do stanowiska służbowego o stopniu etatowym o jeden stopień niższym od stanowiska zastępcy dowódcy tej jednostki w najwyższej grupie uposażenia przewidzianej dla tego stopnia, nie wyżej jednak, niż do stanowiska o stopniu etatowym i grupy uposażenia przewidzianej dla stanowiska służbowego głównego specjalisty w urzędzie Ministra Obrony Narodowej. Przepisu ust. 1a nie stosuje się do stanowisk służbowych zajmowanych przez żołnierzy zawodowych posiadających uprawnienia radcy prawnego, na których nie jest wymagane posiadanie takiego uprawnienia. Jednakże z mocy art. 4 powołanej wyżej ustawy o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw, regulacja ta nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazany przepis stanowi, że sprawy wszczęte, lecz niezakończone ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się według przepisów dotychczasowych.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ustali skarżącemu grupę uposażenia z uwzględnieniem, że wykonuje on czynności radcy prawnego pomimo zajmowanego stanowiska referenta prawnego, zgodnie z dokonaną przez Sąd wykładnią art. 224 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i art. 78 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 11 października 2013 r. zmieniającej ustawę z dniem 5 grudnia 2013 r. Nie budzi wątpliwości, że postępowanie w przedmiocie ustalenia G. G. grupy uposażenia zostało wszczęte przed wejściem w życie tej ustawy, a z uwagi na uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji postępowanie to nie zostało zakończone i toczyć się będzie pod rządami ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 11 października 2013 r.
Mając powyższe na względzie Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie ustalenia grupy uposażenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a P.p.s.a.