II SA/Wa 1170/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-01-16
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo miejscowesamorząd gminnyhandel rolnikówuchwałanieważnośćkompetencje rady gminyustawa o samorządzie gminnymprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiidentyfikacjaodpowiedzialność prawna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził częściową nieważność uchwały Rady Gminy dotyczącej handlu rolników, uznając za niezgodne z prawem wymóg posiadania dokumentu tożsamości i ogólne odwołanie do odpowiedzialności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Wojewody na uchwałę Rady Gminy dotyczącą handlu rolników. Sąd stwierdził nieważność dwóch fragmentów uchwały: § 7 ust. 1 lit. i) w zakresie wymogu posiadania dokumentu tożsamości przez handlujących, uznając to za naruszenie upoważnienia ustawowego, oraz § 12 dotyczący odpowiedzialności za naruszenie regulaminu, który stanowił niedopuszczalne odesłanie do przepisów prawa. Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz Wojewody.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody na uchwałę Rady Gminy zmieniającą regulamin handlu rolników i ich domowników. Wojewoda zarzucił istotne naruszenie prawa, w szczególności w § 7 ust. 1 lit. i) załącznika do uchwały, który nakładał na osoby handlujące obowiązek posiadania przy sobie dokumentu umożliwiającego ustalenie tożsamości. Zdaniem Wojewody, rada gminy nie miała upoważnienia ustawowego do wprowadzenia takiego obowiązku, gdyż prawo do legitymowania osób przysługuje określonym organom państwowym. Ponadto, Wojewoda zakwestionował § 12 załącznika, który stanowił, że korzystający z targowiska naruszający regulamin podlegają karze w trybie i na zasadach określonych w obowiązujących przepisach prawa, uznając to za niedopuszczalne ustanowienie zasad odpowiedzialności bez precyzyjnego wskazania podstawy prawnej. Gmina argumentowała, że wymóg posiadania dokumentu tożsamości ma na celu usprawnienie identyfikacji w przypadku sporów, a zapis o odpowiedzialności jedynie informuje o konsekwencjach naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że wymóg posiadania dokumentu tożsamości wykracza poza upoważnienie ustawowe wynikające z art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym i narusza konstytucyjne zasady dotyczące ochrony danych osobowych. Podobnie, zapis o odpowiedzialności został uznany za istotne naruszenie prawa, ponieważ akt prawa miejscowego nie może rozstrzygać o obowiązkach wynikających z innych ustaw w tak ogólny sposób. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność wskazanych fragmentów uchwały i zasądził koszty postępowania od Gminy na rzecz Wojewody.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rada gminy nie posiada upoważnienia ustawowego do wprowadzenia takiego obowiązku, gdyż wykracza to poza pojęcie zasad korzystania z obiektów użyteczności publicznej i narusza konstytucyjne zasady ochrony danych osobowych.

Uzasadnienie

Obowiązek posiadania dokumentu tożsamości wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym i narusza konstytucyjne zasady ochrony danych osobowych (art. 51 Konstytucji RP). Prawo do legitymowania osób przysługuje określonym organom państwowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (20)

Główne

u.s.g. art. 40 § ust. 2 pkt 4

Ustawa o samorządzie gminnym

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 11

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 15

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 40 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91

Ustawa o samorządzie gminnym

Ustawa o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników art. 3

Ustawa o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników art. 5

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników art. 6 § ust. 1

Ustawa o strażach gminnych art. 12 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o Policji art. 15 § ust. 1 pkt 1

k.w. art. 65

Kodeks wykroczeń

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 51 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 51 § ust. 5

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 87 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rada gminy nie miała upoważnienia ustawowego do nałożenia obowiązku posiadania dokumentu tożsamości przez handlujących. Ogólne odwołanie do przepisów prawa w zakresie odpowiedzialności za naruszenie regulaminu stanowi naruszenie zasady hierarchiczności aktów prawnych.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Gminy, że wymóg posiadania dokumentu tożsamości ma na celu usprawnienie identyfikacji i nie stanowi naruszenia prawa. Argumentacja Gminy, że zapis o odpowiedzialności jedynie informuje o konsekwencjach naruszenia prawa.

Godne uwagi sformułowania

obowiązek posiadania przy sobie dokumentu umożliwiającego ustalenie tożsamości, wykracza poza pojęcie zasady korzystania z takich obiektów. akt prawa miejscowego nie może rozstrzygać o obowiązkach wynikających z innych ustaw, których obowiązywanie jest niezależne od woli rady gminy. naruszenie zasady hierarchiczności aktów prawnych.

Skład orzekający

Joanna Kube

przewodniczący sprawozdawca

Danuta Kania

sędzia

Lucyna Staniszewska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja granic kompetencji rad gmin w zakresie tworzenia prawa miejscowego, w szczególności w kontekście nakładania obowiązków na obywateli i odwoływania się do przepisów prawa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji handlu rolników i ich domowników, ale zasady dotyczące kompetencji organów samorządu i hierarchii aktów prawnych mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak organy samorządu mogą przekroczyć swoje kompetencje, tworząc przepisy niezgodne z prawem. Jest to istotne dla zrozumienia granic władzy lokalnej i ochrony praw obywateli.

Rada Gminy nie może żądać dowodu tożsamości od rolników handlujących na targu – kluczowa decyzja WSA.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1170/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Kania
Joanna Kube /przewodniczący sprawozdawca/
Lucyna Staniszewska
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 40
art. 7 ust. 1 pkt 11, art. 18 ust. 2 pkt 15, art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 4, art. 91
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Lucyna Staniszewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Wojewody [...]. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] zmieniającą uchwałę w sprawie wyznaczenia miejsc handlu rolników i ich domowników produktami rolnymi lub spożywczymi oraz regulaminu tego handlu w zakresie § 7 ust. 1 lit. i) w odniesieniu do sformułowania "ustalenie tożsamości, a także" oraz § 12 załącznika nr 1 do uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] 1. stwierdza nieważność § 7 ust. 1 lit. i) w odniesieniu do sformułowania "ustalenie tożsamości, a także" załącznika nr 1 do uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...], 2. stwierdza nieważność § 12 załącznika nr 1 do uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...]; 3. zasądza od Gminy [...] na rzecz Wojewody [...] kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Na sesji w dniu [...] lutego 2022 r. na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 oraz art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1372, z późn. zm.) i art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 29 października
2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników (Dz. U. z 2021 r. poz. 2290), Rada Gminy [...] dalej: "Rada Gminy" lub "organ", podjęła uchwałę nr [...] zmieniającą uchwałę nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. w sprawie wyznaczenia miejsc handlu rolników i ich domowników produktami rolnymi lub spożywczymi oraz Regulaminu tego handlu (Dz.U. Woj. [...] z dnia [...] marca 2022 r. poz. [...]) - dalej: "uchwała", którego tekst stanowi załącznik nr 1 do wskazanej uchwały, dalej: "Regulamin" lub "załącznik do uchwały".
W § 1 tej uchwały wskazano, że w uchwale nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. w sprawie wyznaczenia miejsc handlu rolników i ich domowników produktami rolnymi lub spożywczymi oraz regulaminu tego handlu, dokonuje się zmian poprzez nadanie załącznikowi "Regulamin handlu przez rolników i ich domowników w wyznaczonych miejscach" nowe brzmienie, zgodnie
z załącznikiem do niniejszej uchwały.
Wojewoda [...] pismem z dnia 26 października 2022 r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...], wnosząc o orzeczenie nieważności załącznika do uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] zmieniającej uchwałę w sprawie wyznaczenia miejsc handlu rolników i ich domowników produktami rolnymi lub spożywczymi oraz regulaminu tego handlu,
w części, w zakresie § 7 ust. 1 lit. i), w odniesieniu do sformułowania: "ustalenie tożsamości, a także", oraz § 12.
Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej uchwale zarzucił istotne naruszenie wymienionych przepisów
poprzez ich błędne zastosowanie.
W § 7 ust. 1 lit. i) załącznika do uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] przyjęto następującą regulację prawną: "osoby prowadzące handel na targowisku są zobowiązane do posiadania przy sobie dokumentu umożliwiającego ustalenie tożsamości."
W ocenie Wojewody, o ile zasadnym i mieszczącym się w ramach upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym, jest nałożenie na podmioty handlujące na targowisku obowiązku posiadania dokumentów potwierdzających status rolnika w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r. poz. 933) lub status ich domownika w rozumieniu 2 pkt 2 ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, o tyle rada gminy nie posiada upoważnienia ustawowego do wprowadzenia obowiązku posiadania przy sobie dokumentów umożliwiających ustalenie tożsamości osoby prowadzącej handel na targowisku.
Wskazał, że prawo do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości wynika z przepisów regulujących działalność właściwych organów. Prawo to posiadają np. policjanci czy strażnicy gminni (miejscy). Takie uprawnienie wynika z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2021 r. poz. 1882, z późn. zm.), jak również z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1763).
Okazania odpowiedniego dokumentu w celu ustalenia tożsamości osoby mogą również żądać przedstawiciele instytucji (np. urzędnik bankowy, pracownik poczty, kontroler komunikacji miejskiej) przy ściśle określonych czynnościach służbowych. Żadne jednak przepisy nie przewidują obowiązku posiadania dokumentu tożsamości w ogóle przez osoby, które ukończyły 18 lat. Odrębną kwestią jest ustalenie tożsamości osoby na podstawie oświadczenia ustnego, o czym stanowi art. 65 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2021 r. poz. 2008, z późn. zm.).
Wobec powyższego, zdaniem Wojewody brak jest podstaw prawnych, aby taki obowiązek wprowadzać na poziomie aktu prawa miejscowego.
Następnie wnoszący skargę wskazał na § 12 załącznika do uchwały nr [...], którym wprowadzono przepis, zgodnie z którym, korzystający z targowiska naruszający przepisy niniejszego Regulaminu podlegają karze w trybie i na zasadach określonych w obowiązujących przepisach prawa.
Wojewoda zwrócił uwagę, że kwestie ponoszenia odpowiedzialności cywilnej lub karnej lub wykroczeniowej za określone czyny, jak również ewentualne zwolnienia od jej ponoszenia, czy możliwość jej przypisania podmiotowi trzeciemu, regulowane są przez przepisy ustaw i tylko akty prawne tej rangi mogą przewidywać poniesienie odpowiedzialności za dany czyn lub zwolnienie od jej ponoszenia.
Stwierdził, że Rada Gminy, ustanawiając zasady odpowiedzialności za określone czyny, bez jednoczesnego odwołania do przepisów prawa, które taką odpowiedzialność przewidują wkroczyła w materię przeznaczoną do uregulowania przez ustawodawcę, co jest niedopuszczalne.
Ponadto wskazał, że do ewentualnego rozważenia i oceny przez Sąd pozostają przepisy § 8 ust. 4 i 5 załącznika do uchwały nr [...].
Jak wynika bowiem z przywołanych regulacji:
"4. W przypadku stwierdzenia prowadzenia handlu wbrew obowiązującym przepisom prawa, w tym Regulaminu targowiska, lub stwierdzenia innych uchybień.
5. Zarządca targowiska ma prawo do:
a) usuwania z terenu targowiska osób, które nie przestrzegają Regulaminu targowiska;
b) usuwania obiektów handlowych, urządzeń, rzeczy i pojazdów znajdujących się na targowisku wbrew obowiązującym zasadom i dochodzenia zwrotu kosztów z tym związanych;
c) kontroli bezpośredniej nad przestrzeganiem zasad ustalonych Regulaminem targowiska."
W przytoczonym § 8 ust. 4 nie ma zakończenia, zaś z ust. 5 tego przepisu nie wynika,
w jakich sytuacjach zarządca targowiska ma prawo do wykonania uprawnień wskazanych w tym przepisie.
W ocenie Wojewody, w świetle powyższych zarzutów, w kwestionowanych uchwałach doszło do istotnych naruszeń prawa.
W odpowiedzi na skargę Gmina [...] wniosła o:
1) utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w zaskarżonej części;
2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych;
3) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Zdaniem Gminy, żaden z zarzutów w przypadku uznania, iż stanowi naruszenie, nie może być kwalifikowany jako naruszenia na tyle istotne by skutkować uchyleniem uchwały w zaskarżonej przez Wojewodę części.
Nietrafne jest stanowisko, iż w zaskarżonej uchwale wprowadzono jakiekolwiek prawo do legitymowania osób handlujących na targowisku. W szczególności wskazany w uchwale obowiązek nie tyczy się dowodu osobistego, a służy jedynie możliwości weryfikacji kim jest dany handlujący. Mając na uwadze, iż część handlujących osób nie będzie posiadała kas fiskalnych, zatem nie będzie wydawać paragonów ze wskazanym numerem NIP, w przypadku ewentualnych sporów czy naruszenia prawa posiadanie dowodu tożsamości usprawni ewentualną identyfikację (przy udziale właściwych służb).
Za chybiony uznano też zarzut braku zasadności informowania
o odpowiedzialności za nieprzestrzeganie Regulaminu (§12 załącznika do uchwały nr [...]). Zapis ten jedynie odsyła do bliżej niesprecyzowanych przepisów obowiązującego prawa, które w przypadku poszczególnych naruszeń będą każdorazowo ustalane. Rada Gminy nie wkracza tutaj w materię uregulowaną przez ustawodawcę, a jedynie informuje, iż w przypadku dokonania naruszeń Regulaminu, które związane będą z naruszeniem powszechnie obowiązującego prawa, dany mieszkaniec może zostać pociągnięty - we właściwym trybie do odpowiedzialności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn.zm.), dalej: "p.p.s.a"), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z treścią art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt. 5 i 6 stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały one wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Unormowanie to nie określa jakiego rodzaju naruszenia prawa są podstawą do stwierdzenia przez sąd nieważności uchwały. Doprecyzowanie przesłanek określających kompetencje sądu administracyjnego
w tym względzie następuje w ustawach samorządowych lub przepisach szczególnych. Należy odwołać się do przepisów ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 40 z późn. zm.) – dalej: "u.s.g.", gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 u.s.g.).
Zgodnie z art. 91 ust. 1 zdanie pierwsze u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.).
Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do takich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego
w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny z 2001 r.,
z. 1 - 2, s. 101 - 102).
W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. np. wyroki NSA: z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, Lex nr 33805 oraz z dnia 8 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 327/95, Lex nr 25639).
Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wówczas, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Chodzi tu o wady kwalifikowane, z powodu których cały akt lub jego część nie powinien wejść w ogóle do obrotu prawnego. W takiej sytuacji konieczne jest stwierdzenie nieważności aktu, czyli jego wyeliminowanie z obrotu prawnego z mocą ex tunc, co powoduje, że dany akt czy też jego część nie wywołuje skutków prawnych od samego początku.
Zgodnie z zasadą legalizmu wynikającą z art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej zobowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa. Z uwagi na to, że zaskarżona uchwała jest aktem prawa miejscowego, mogła być ona podjęta wyłącznie na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie, które określa też zasady i tryb wydawania tych aktów (art. 94 Konstytucji RP stanowi bowiem, iż organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów). Oznacza to, że regulacje zawarte w akcie prawa miejscowego mają na celu jedynie "uzupełnienie" przepisów powszechnie obowiązujących rangi ustawowej, kształtujących prawa i obowiązki ich adresatów. Za niedopuszczalne uznać należy: zarówno pomijanie przez radę gminy materii przekazanej temu organowi do uregulowania na mocy delegacji ustawowej, jak również regulowanie raz jeszcze tego, co zostało już unormowane w źródle prawa powszechnie obowiązującego, a także modyfikowanie przepisu ustawowego przez akt wykonawczy niższego rzędu, co możliwe jest tylko w granicach wyraźnie przewidzianego upoważnienia ustawowego. Każde unormowanie wykraczające poza udzielone upoważnienie ustawowe należy uznać za naruszenie normy upoważniającej i zarazem naruszenie konstytucyjnych warunków legalności aktu prawa miejscowego wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego. Tego rodzaju wykroczenie przez organ uchwałodawczy poza granice upoważnienia ustawowego do wydawania aktu prawa miejscowego należy ocenić jako istotne naruszenie prawa, skutkujące nieważnością wadliwego przepisu prawa miejscowego.
Zaskarżona do Sądu uchwała Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] dokonująca zmian w uchwale nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. w sprawie wyznaczenia miejsc handlu rolników i ich domowników produktami rolnymi lub spożywczymi oraz regulaminu tego handlu wydana została
w oparciu o art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 oraz art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g., a co za tym idzie jest ona aktem prawa miejscowego, gdyż określa zasady i tryb korzystania
z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w niniejszym przypadku stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 11 u.s.g. targowisk i hal targowych. Trzeba przy tym podkreślić, że rada gminy nie jest prawodawcą samodzielnym, gdyż może stanowić normy prawne działając tylko w granicach przyznanych jej wyraźnie kompetencji. Tym samym więc zaskarżona do Sądu uchwała nie jest aktem autonomicznym. Przy uchwalaniu tego aktu moc wiążącą dla rady gminy stanowią zatem – obok ustawy zasadniczej – ustawy zwykłe. Ograniczenia swobody gminy będą zatem polegały na: zakazie uregulowania szczegółowych kwestii odmiennie, niż czynią to przepisy ustawy, zakazie powtarzania rozwiązań przyjętych w przepisach ustawowych, obowiązku uregulowania zagadnień, do których uregulowania gmina została upoważniona przez wyraźny przepis ustawy. Co więcej akt uchwalony przez gminę nie powinien zawierać przepisów zredagowanych w sposób niezrozumiały, niejasny lub budzący wątpliwości interpretacyjne. Akty prawa miejscowego nie mogą ani powielać, ani modyfikować norm powszechnie obowiązujących. Uchwalając akty prawa miejscowego organy administracji muszą respektować unormowania zawarte w aktach wyższego rzędu pamiętając, że prawo miejscowe może być stanowione tylko w granicach upoważnień zawartych w ustawie (art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP). Rada gminy obowiązana jest zatem przestrzegać zakresu upoważnienia ustawowego udzielonego jej przez ustawę w zakresie tworzenia aktów prawa miejscowego,
a w ramach udzielonej jej delegacji nie może wkraczać w materię uregulowaną ustawą.
Odnosząc się do postanowień Regulaminu, Sąd podziela stanowisko skarżącego, iż uchwała w zaskarżonej części wydana została z istotnym naruszeniem prawa co spowodowało konieczność stwierdzenia jej nieważności w tej części.
Z § 7 ust. 1lit. i) załącznika do zaskarżonej uchwały wynika, że osoby prowadzące handel na targowisku są obowiązane do posiadania przy sobie dokumentu umożliwiającego ustalenie tożsamości. Zdaniem Sądu, zakres upoważnienia ustawowego wynikający z art. 40 ust. 2 pkt. 4 u.s.g. ograniczony jest do możliwości stanowienia prawa w zakresie zasad korzystania z obiektów użyteczności publicznej, a zobowiązanie do posiadania przy sobie dokumentów pozwalających ustalić tożsamość, wykracza poza pojęcie zasady korzystania z takich obiektów. Zatem nałożenie obowiązku posiadania dokumentu tożsamości na podmioty handlujące na targowisku nie mieści się w ramach upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. Z żadnego przepisu prawa nie wynika obowiązek przedstawienia np. podczas kontroli wniesienia opłaty za korzystanie
z targowiska dokumentu tożsamości. Od posiadania tegoż dokumentu nie można też uzależnić legalności prowadzenia działalności handlowej. Co więcej, skoro powszechnie obowiązujące akty normatywne wyższej rangi nie nakładają obowiązku posiadania przy sobie dowodu osobistego, czy innych dokumentów pozwalających na ustalenie tożsamości, to zbyt daleko idącym byłoby przyznawanie uprawnienia do nakładania takiego obowiązku aktem prawa miejscowego. Uprawnienie do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości wynika z przepisów regulujących działalność właściwych organów – przykładowo takim organem jest Policja, niemniej jednak jej działalność reguluje odrębna ustawa. W myśl art. 51 ust. 1 Konstytucji RP nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby, a zgodnie z art. 51 ust. 5 ustawy zasadniczej zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa.
Zdaniem Sądu, w tym zakresie doszło do istotnego naruszenia prawa,
a co za tym idzie na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., należało stwierdzić nieważność
§ 7 ust. 1 lit. i) załącznika nr 1 do wskazanej uchwały w zakresie sformułowania "ustalenie tożsamości, a także".
Jeśli chodzi o zapis § 12 załącznika nr 1 do uchwały, zgodnie z którym "Korzystający z targowiska naruszający przepisy niniejszego Regulaminu podlegają karze wymierzonej w trybie i na zasadach określonych w obowiązujących przepisach praw", to należy stwierdzić, że Rada Gminy w sposób niedopuszczalny ustanowiła w nim zasady odpowiedzialności za określone czyny, przy ogólnym odwołaniu się do przepisów prawa, które taką odpowiedzialność przewidują. W tym wypadku odesłanie takie narusza zasadę hierarchiczności aktów prawnych określoną w art. 87 Konstytucji RP. Akt prawa miejscowego nie może rozstrzygać o obowiązkach wynikających
z innych ustaw, których obowiązywanie jest niezależne od woli rady gminy. Takie rozstrzygnięcie stanowi w istocie o stosowaniu norm prawnych, wobec których jest hierarchicznie niższy (tak w wyroku: WSA we Wrocławiu z dnia 8 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 96/14, WSA w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III Gl 485/23).
W ocenie Sądu również i w tym zakresie doszło do istotnego naruszenia prawa, i w oparciu o art. 147 § 1 p.p.s.a., należało stwierdzić nieważność § 12 załącznika nr 1 do wskazanej uchwały.
Odnośnie zaś przepisu zapisów § 8 ust. 4 i 5 załącznika nr 1 do uchwały nr [...], na który zwrócił uwagę Wojewoda w skardze, to niewątpliwie regulacji tej brak jest należytej staranności legislacyjnej, co jednak nie stanowi podstawy do jej wyeliminowania przez Sąd.
Biorąc to wszystko pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. w pkt 1 sentencji wyroku stwierdził nieważność § 7 ust. 1 lit. i) w odniesieniu do sformułowania "ustalenie tożsamości, a także" załącznika nr 1 do uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...], w pkt 2 sentencji wyroku stwierdził nieważność § 12 ww. załącznika. W punkcie 3 zaś Sąd orzekł o kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w stawce minimalnej (480 złotych), na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę żądania, co do zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych, wskazać należy, iż w postępowaniu przed sądem I instancji przepisy p.p.s.a., w określonych prawem przypadkach przewidują możliwość zasądzenia tych kosztów jedynie na rzecz strony skarżącej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI