II SA/Wa 1168/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-02-20
NSAAdministracyjneWysokawsa
służba bezpieczeństwazaopatrzenie emerytalnefunkcjonariuszeustawa zaopatrzeniowapaństwo totalitarneuznanie administracyjnewykładnia przepisówprawo administracyjnesłużba w PRLemerytura

WSA w Warszawie uchylił decyzję odmawiającą wyłączenia przepisów dotyczących obniżenia emerytury funkcjonariuszowi, uznając, że jego służba na rzecz państwa totalitarnego była krótkotrwała, a późniejsza służba w demokratycznym państwie zasługuje na uznanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która utrzymała w mocy odmowę wyłączenia stosowania przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy wobec A. K. Sąd uznał, że służba skarżącego na rzecz państwa totalitarnego (6 lat i 1 miesiąc) była krótkotrwała, a późniejsza służba w demokratycznym państwie była rzetelna i zasługuje na uznanie, co uzasadnia zastosowanie wyjątku od przepisów ograniczających wysokość świadczenia emerytalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2023 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] września 2020 r., które odmawiały A. K. wyłączenia stosowania przepisów art. 15c, 22a i 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Sąd uznał, że organ administracji błędnie ocenił przesłanki określone w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. W szczególności, sąd zakwestionował stanowisko organu, że służba skarżącego na rzecz państwa totalitarnego (6 lat i 1 miesiąc) nie była krótkotrwała. Sąd odwołał się do orzecznictwa, wskazując, że okresy od 5 do 8 lat są kwalifikowane jako krótkotrwałe, zwłaszcza gdy uwzględni się ponad trzy lata urlopu wychowawczego. Ponadto, sąd uznał, że w sprawie zaszła przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", podkreślając, że celem nowelizacji ustawy było pozbawienie przywilejów osób, które pełniły służbę na rzecz państwa totalitarnego, ale nie osób, które krótko pełniły tę służbę lub później służyły w demokratycznym państwie z zaangażowaniem. Sąd zwrócił uwagę na fakt nadania skarżącemu Brązowego Krzyża Zasługi oraz jego późniejszą służbę w demokratycznym państwie, która doprowadziła do III grupy inwalidzkiej. Sąd stwierdził, że organ nie wykazał okoliczności przemawiających przeciw zastosowaniu wyjątku, a dobrowolne podjęcie służby w SB czy przynależność do ZSMP nie mogą stanowić negatywnej przesłanki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, służba trwająca nieco ponad sześć lat, zwłaszcza z uwzględnieniem okresu urlopu wychowawczego, powinna być traktowana jako krótka.

Uzasadnienie

Sąd odwołał się do orzecznictwa i języka potocznego, wskazując, że okresy od 5 do 8 lat są kwalifikowane jako krótkotrwałe, a organ administracji błędnie ocenił ten okres jako niekrótkotrwały.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

ustawa zaopatrzeniowa art. 8a § ust. 1

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Umożliwia w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wyłączenie stosowania art. 15c, 22a i 24a, ze względu na krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Pomocnicze

ustawa zaopatrzeniowa art. 13b

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Definiuje służbę na rzecz totalitarnego państwa.

ustawa zaopatrzeniowa art. 15c

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

ustawa zaopatrzeniowa art. 22a

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

ustawa zaopatrzeniowa art. 24a

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

PPSA art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 145a § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Nowela z 2016 roku

Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Argumenty

Skuteczne argumenty

Służba na rzecz państwa totalitarnego była krótkotrwała. Służba w demokratycznym państwie była rzetelna i zasługuje na uznanie. Zastosowanie wyjątku z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej jest uzasadnione w "szczególnie uzasadnionym przypadku". Okres urlopu wychowawczego powinien być uwzględniony przy ocenie "krótkotrwałości" służby. Przynależność do ZSMP i dobrowolne podjęcie służby w SB nie mogą stanowić negatywnej przesłanki dla zastosowania wyjątku.

Odrzucone argumenty

Służba na rzecz państwa totalitarnego nie była krótkotrwała. Nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" do wyłączenia stosowania przepisów. Zaangażowanie w realizację zadań służb mundurowych na rzecz państwa totalitarnego, nawet technicznych, jest podstawą do obniżenia świadczenia. Dobrowolne podjęcie służby w SB i rzetelne jej pełnienie stanowią przesłankę negatywną dla zastosowania wyjątku.

Godne uwagi sformułowania

pojęcie krótkotrwały jest używane przy opisie różnych zjawisk czy wydarzeń i – zależnie od kontekstu – może charakteryzować diametralnie różne okresy. okres służby Funkcjonariusza na rzecz totalitarnego państwa, trwający nieco ponad sześć lat, trzeba traktować jako krótki. nie sposób uznać, aby nie było wolą prawodawcy jego zastosowanie właśnie do osób jak Funkcjonariusz. nie sposób zakładać, aby – z woli prawodawcy – wyjątek mógł dotyczyć tylko tych, którzy pełnili obowiązki nierzetelnie bądź z przyczyn merkantylnych. nie może mieć znaczenia w sprawie, czy Funkcjonariusz był zainteresowany zatrudnieniem akurat w pionach SB.

Skład orzekający

Łukasz Krzycki

sprawozdawca

Mateusz Rogala

asesor

Waldemar Śledzik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć \"krótkotrwała służba\" i \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, zwłaszcza w sprawach dotyczących służby w państwie totalitarnym i późniejszej służby w demokratycznym państwie."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej funkcjonariuszy i interpretacji przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Może być pomocne w podobnych sprawach, ale wymaga analizy indywidualnych okoliczności faktycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy funkcjonariuszy służb PRL i ich praw emerytalnych, co jest tematem budzącym zainteresowanie ze względu na historyczny kontekst i potencjalne kontrowersje związane z oceną służby w tamtym okresie.

Czy służba w SB przez 6 lat to "krótkotrwała" służba? Sąd Administracyjny odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Wa 1168/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Łukasz Krzycki /sprawozdawca/
Mateusz Rogala
Waldemar Śledzik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Służba Bezpieczeństwa
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1626
art. art. 8a, 13b
Ustawa  z dnia   18  lutego   1994   r.   o  zaopatrzeniu   emerytalnym  funkcjonariuszy Policji,   Agencji   Bezpieczeństwa   Wewnętrznego,    Agencji   Wywiadu,   Służby Kontrwywiadu   Wojskowego,   Służby   Wywiadu   Wojskowego,   Centralnego   Biura Antykorupcyjnego,   Straży    Granicznej,   Straży   Marszałkowskiej,   Służby   Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. nr [...]
Uzasadnienie
Zaskarżonym aktem - wobec treści art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.
o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2022 r. poz. 1626 ze zm.), zwanej dalej "ustawą zaopatrzeniową" – po rozpatrzeniu wniosku p. A. K., zwanej dalej "Funkcjonariuszem" o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] września 2020 r. o odmowie wyłączenia stosowania wobec Funkcjonariusza art. 15c, 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej – utrzymano w mocy wspomnianą decyzję.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:
- Funkcjonariusz - pismem z [...] stycznia 2017 r. - wystąpił o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej,
- decyzją z [...] września 2020 r. odmówiono wyłączenia stosowania wobec Funkcjonariusza art. 15c, 22a oraz 24a ustawy zaopatrzeniowej; pismem
z [...] października 2020 r. Funkcjonariusz złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że od [...] lipca 1984 r. do [...] sierpnia 1986 r. pełnił służbę w Wydziale [...], przy czym od [...] sierpnia 1986 r. do [...] października
1989 r. przebywał na urlopie macierzyńskim oraz wychowawczym; dodał,
że pracował fizycznie; wyjaśnił ponadto, że po lipcu 1990 r. rozpoczął "nową drogę zawodową w nowej historii Polski", służba nie kończyła się o wyznaczonej porze dnia, lecz trwała kilkanaście godzin; działał w organizacjach na rzecz dzieci oraz rodziny,
- Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dalej jako "IPN", uznał służbę Funkcjonariusza od [...] lipca 1984 r.
do [...] lipca 1990 r. za pełnioną na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa
w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej (tak: informacja o przebiegu służby); Funkcjonariusz pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 6 lat i 1 miesiąc, zaś całkowity okres jego służby wynosi 20 lat i 9 miesięcy,
- z przekazanych przez IPN kopii akt osobowych oraz pisma z [...] grudnia 2017 r. nie wynika, aby Funkcjonariusz nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po 12 września 1989 r.,
- na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej można w drodze decyzji,
w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wyłączyć stosowanie art. 15c, 22a
i 24a, ze względu na:
1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz
2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia,
- treść powyższego przepisu nakłada na organ przede wszystkim obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej; przesłanki te są nieostre; oznacza to, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie uprawnionemu organowi administracji możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy, poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego,
- wskazano jak - zdaniem organu - należy wykładać warunki zastosowania wyjątku opisane jako "krótkotrwałość służby", "rzetelne pełnienie służby" oraz pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek",
- przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy wskazano, że całkowity okres służby Funkcjonariusza to 20 lat i 9 miesięcy; natomiast służbę na rzecz totalitarnego państwa pełnił przez 6 lat i 1 miesiąc; stanowiło to około 29% całego okresu służby; nie można więc uznać służby pełnionej przez niego na rzecz totalitarnego państwa za krótkotrwałą,
- skoro w stosunku do Funkcjonariusza nie można uznać ziszczenia się pierwszej
z przesłanek z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, to wobec obligatoryjności łącznego spełnienia obu warunków, decyzja odmawiająca wyłączenia stasowania wobec niego art. 15c, 22a i 24a tej ustawy nie narusza prawa i mieści się w granicach uznania administracyjnego, bowiem nie została podjęta w sposób dowolny,
- nie kwestionowano rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez Funkcjonariusza w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r. -
w szczególności z narażeniem życia i zdrowia; wobec tego spełniono wymóg wskazany w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej; świadczenie emerytalne wypłacane Funkcjonariuszowi nie było jednak podwyższone ze względu na służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu; dodano, że narażenie życia i zdrowia to jeden z warunków podnoszących wartość rzetelnej służby, jednakże stanowi ono kryterium dodatkowe i nie jest czynnikiem przesądzającym o rzetelności wykonywanych obowiązków służbowych,
- dodano, że służba Funkcjonariusza na rzecz państwa totalitarnego była wieloletnią, podjętą nieprzypadkowo, lecz w pełni świadomie i dobrowolnie oraz ze względu
na długość jej pełnienia – trwałą; przywołano fragment podania Funkcjonariusza skierowanego do Szefa [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z [...] listopada 1983 r. o przyjęcie do pracy w Sekcji [...] [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych Dzielnicy [...],
- co do zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" organ stwierdził, że uzależnienie wydawania [...] w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej poprzez wprowadzenie ścisłej reglamentacji stanowiło istotne narzędzie Służby Bezpieczeństwa (nie bez przyczyny [...] komórki organizacyjne podlegały właśnie jej), dające tej formacji szereg możliwości kontrolowania przez państwo wszystkich aspektów życia społecznego, w tym w szczególności wywierania
na obywatelach presji; Funkcjonariusz pełniąc służbę w Wydziale [...] był pracownikiem merytorycznym, wykonującym zadania związane z istotą funkcjonowania SB, który systematycznie podnosił swoją wiedzę zawodową, awansował w strukturach tej służby, czerpał z tej organizacji pełne przywileje
i korzyści materialne, przyczyniając się do jej trwania i rozwoju; nie był on osobą realizującą obowiązki o charakterze technicznym, nie wymagającym zaangażowania; uniemożliwia to stwierdzenie, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", wyłączający w stosunku do Funkcjonariusza stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej,
- analiza materiału dowodowego - stanowiącego kopię akt osobowych – pozwala
na stwierdzenie, że Funkcjonariusz utożsamiał się z ustrojem totalitarnym (przynależność do ZSMP); ma to znaczenie w kontekście oceny, czy sprawa Funkcjonariusza stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek"; skoro przystąpił on do ZSMP to niewątpliwie nawiązał nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami
i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań, podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego; sprawa Funkcjonariusza nie może więc być zakwalifikowana jako szczególnie uzasadniony przypadek,
- nie zanegowano faktu nadania Funkcjonariuszowi odznaczenia (Brązowy Krzyż Zasługi) oraz rzetelnego wykonywania zadań służbowych po dniu 12 września 1989 r., które w pełni zasługują na uznanie i szacunek; nie mogą one stanowić jednakże przeciwwagi i nie mają kluczowego znaczenia w sprawie wobec braku zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", związanego
z długością okresu służby Funkcjonariusza na rzecz państwa totalitarnego oraz jego zaangażowaniem i świadomością uczestnictwa w tych strukturach; służba Funkcjonariusza polegała na realizacji ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
W skardze Funkcjonariusz stwierdził, że zaskarżoną decyzję wydano
z naruszeniem przepisu określającego materialno-prawne warunki wyłączenia wobec niego drastycznych ograniczeń podstawy i wysokości przysługującego świadczenia emerytalno-rentowego. Podał, że spełnia przesłanki wyłączenia stosowania przepisów represyjnych art. 15c, 22a i art. 24 a ustawy zaopatrzeniowej.
Zwrócił uwagę na okresy urlopów rodzicielskich oraz fakt, że w okresie bezpośredniej służby nie zajmował żadnych stanowisk, przebywał w tzw. służbie przygotowawczej. Podkreślił, że nie należał do ZSMP. Pracę w Wydziale [...] podjął ze względów finansowych, nie poglądowych. Zwrócił uwagę
na krótkotrwałość faktycznie wykonywanej pracy – 2 lata i 9 miesięcy.
Funkcjonariusz opisał swoje zaangażowanie w pracy, jej emocjonalny wydźwięk oraz skutki jakie w związku z tym poniósł, otrzymując III grupę inwalidzką.
Funkcjonariusz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie uprawnienia do świadczenia emerytalno-rentowego w nieobniżonej wysokości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W trakcie rozprawy Funkcjonariusz podkreślił, że przed 1989 rokiem, określonym przez ustawodawcę jako służba na rzecz państwa totalitarnego, od 1986 roku nie pełnił faktycznie służby, gdyż przebywał na urlopie wychowawczym.
Sąd zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzję wydano
z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej – przez błędne uznanie, jakoby – wobec ustalonego stanu faktycznego – nie zachodziły wskazane tam przesłanki wyłączenia wobec Funkcjonariusza stosowania reguł ogólnych art. 15c, 22a oraz 24a danego aktu. Słuszne są w danym zakresie zarzuty skargi.
Rolą organu było rozważanie, czy:
- spełnione są warunki z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 danego aktu oraz
- zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek – w myśl zdania wstępnego danego przepisu.
Zatem zadaniem organu było dokonanie wnikliwej oceny całokształtu materiału aktowego obrazującego przebieg służby Funkcjonariusza pod kątem spełnienia przesłanek z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.
Co istotne, organ nie kwestionował spełnienia wymagania, wskazanego art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Pozostało mu więc do ustalenia, czy sprawa Funkcjonariusza spełnia przesłankę krótkotrwałości służby oraz, czy stanowi szczególnie uzasadniony przypadek.
Organ temu wymaganiu nie sprostał.
W rozpatrywanym przypadku nie można uznać, że organ trafnie ocenił jakoby w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Rację ma organ wskazując, że opisano ją wyrażeniem nieostrym, niedookreślonym - o charakterze ocennym. Dla rozważenia, czy występuje ona
w konkretnej sprawie, wobec stosownego wniosku funkcjonariusza, konieczna jest więc prawidłowa wykładnia użytych pojęć, zarówno w kontekście znaczenia wedle reguł języka potocznego, jak i podejmując próbę zrekonstruowania woli przyjmującego daną regulację prawodawcy. W innym przypadku zastosowanie pojęć nieostrych mogłoby prowadzić do całkowitej dowolności orzekania w sprawie. Takiej zaś intencji nie sposób przypisywać racjonalnemu prawodawcy w praworządnym państwie. Pojęć nieostrych nie użyto więc dla zapewnienia swobody orzekania lecz maksymalnej elastyczności – aby zrealizować cel danej regulacji, w kontekście artykułowanych przez prawodawcę przesłanek jej wprowadzenia.
W rozpatrywanym przypadku zadaniem organu była ocena, czy względem Funkcjonariusza można wyłączyć ustalone ustawą zaopatrzeniową reguły ogólne, m.in. wobec warunku krótkotrwałości służby na rzecz totalitarnego państwa, definiowanej art. 13b tego aktu.
Trafnie zauważa organ administracji, że pojęcie krótkotrwały ma stosunkowo szeroką konotację w języku potocznym. Przywołano słownikowe znaczenie danego wyrazu. Jednak nie sposób uznać, aby prawidłowo zrekonstruowano znaczenie danego pojęcia w kontekście jego użycia w analizowanej regulacji. Organowi umknęło mianowicie, że – w języku potocznym – pojęcie krótkotrwały jest używane przy opisie różnych zjawisk czy wydarzeń i – zależnie od kontekstu – może charakteryzować diametralnie różne okresy. Szersze rozważanie w danym zakresie zamieszczono
w uzasadnieniu, zapadłego w analogicznej sprawie, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z Warszawie z 3 czerwca 2019 r. o sygn. akt II SA/Wa 2346/18. Sąd w tym składzie uważa je za trafne. Wobec dostępności tegoż dokumentu na stronie internetowej CBOSA, powtarzanie sformułowanej tam argumentacji byłoby bezzasadne. Dość stwierdzić, że pojęcie krótkotrwałej pracy (analogicznie służby) odnosi się z reguły do ogólnego czasu aktywności zawodowej osób, w tym świadczenia pracy na rzecz poszczególnych pracodawców.
Także – na gruncie stanowisk formułowanych aktualnie
w judykaturze – wypada skonstatować, że okres służby Funkcjonariusza na rzecz totalitarnego państwa, trwający nieco ponad sześć lat, trzeba traktować jako krótki. Przedziały czasu – pomiędzy 5 a 8 lat – są kwalifikowane jako krótkotrwałe
(tak np. prawomocne wyroki WSA o sygn. akt II SA/Wa 2268/19, 38/20, 202/20
i 444/20, wyrok NSA o sygn. akt III OSK 1926/21, dostępne w CBOSA). Zwłaszcza, że na okres ten – czego organ nie kwestionuje – przypadły ponad trzy lata przybywania Funkcjonariusza na urlopach macierzyńskim, a następnie wychowawczym.
W związku z tym organ mylnie uznał więc, jakoby okres służby trwającej sześć lat nie należało określać jako krótkotrwały.
Jeśli zaś chodzi o uwzględnienie wyjątku z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek, nie sposób uznać, aby nie było wolą prawodawcy jego zastosowanie właśnie do osób jak Funkcjonariusz. Celem uchwalenia ustawy z dnia 16 grudnia
2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r., poz. 2270), dalej jako "Nowela z 2016 roku", było wszak pozbawienie nienależnych przywilejów emerytalnych (rentowych) osób (czy ich rodzin), które – pełniąc służbę na rzecz totalitarnego państwa – miałyby korzystać z zaopatrzenia emerytalnego czy rentowego na warunkach korzystniejszych niż osoby uposażone w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych (tak reguły ogólne dla służb mundurowych, przewidziane ustawą zaopatrzeniową). Stosunkowo rygorystyczne zasady - np. statuowana art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej - nie miały jednak znaleźć zastosowania do osób, które krótko pełniły służbę na rzecz państwa totalitarnego. Zakres ich przywilejów emerytalnych stąd wynikających byłby wszak w istocie marginalny. Nie sposób więc racjonalnemu prawodawcy przepisać intencji ogólnego obniżenia wypracowanego uposażenia emerytalnego wyłącznie wobec krótkiej służby na rzecz państwa totalitarnego.
Poza granicami sprawy pozostawać musi przy tym ocena etyczna zachowań, jak przyjęcie służby w strukturach państwa totalitarnego, nawet gdy miała ona charakter wykonywania zadań ściśle technicznych, jak chociażby w przypadku czynności wykonywanych przez Funkcjonariusza w sekcji [...]. Przy tym –
w przypadku wykonywania czynności w strukturach organizacyjnych zajmujących się reglamentacją wydawania [...] – nie sposób zakładać, aby Funkcjonariusz nie miał świadomości w jakich działaniach uczestniczy. Z woli prawodawcy jednak ogólna sankcja, dotycząca drastycznego wszak obniżenia uposażeń emerytalno-rentowych, nie dotyczy osób spełniających warunki określone w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, do których należy Funkcjonariusz. Nie przywołano bowiem żadnych okoliczności, które mogłyby przemawiać przeciw zastosowaniu przewidzianego danym przepisem wyjątku.
Kolejną okolicznością, którą w istocie pominął organ, jest – odnotowane wyłącznie w uzasadnieniu – uzyskanie przez Funkcjonariusza odznaczenia w postaci Brązowego Krzyża Zasługi, co potwierdzało pełnienie przezeń służby na rzecz państwa demokratycznego z zaangażowaniem wykraczającym poza przeciętne.
W realiach rozpoznawanej sprawy przywołaną przez organ przesłanką negatywną dla zastosowania wyjątku było natomiast dobrowolne podjęcie przez Funkcjonariusza służby w SB, oraz rzetelne jej pełnienie.
Przywołane przez organ okoliczności nie mogą jednak stanowić przesłanki negatywnej dla zastosowania wyjątku. Takie rozumienie danej regulacji prowadziłoby bowiem wprost do wniosku, że z przewidzianego ustawowo przywileju (wyłączenie reguł ogólnych) mogłyby korzystać tylko osoby, które służyły państwu totalitarnemu
z przyczyn innych niż ideowe – kunktatorskich, materialistycznych, z wyrachowania itp. bądź niedbale wykonywały swoje obowiązki, pobierając z tego tytułu uposażenie. Intencji, aby tak zakreślić granicę wyjątku, nie sposób przypisać racjonalnemu prawodawcy, uwzględniając także cele regulacji, wprowadzonych Nowelą z 2016 roku. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że – gdy chodzi o osoby, które pełniąc służbę
w formacjach określonych art. 13b ustawy zaopatrzeniowej nie czyniły tego dobrowolnie bądź podjęły (bez zgody przełożonych) współpracę z opozycją demokratyczną – reguły dotyczące obniżenia uposażenia generalnie nie znajdują zastosowania (tak art. 15c ust. 5, art. 22a ust. 5, art. 24a ust. 5 i art. 13c pkt 2 danej ustawy). Przyznane organowi administracji uprawnienie do wyłączania reguł ogólnych dotyczy więc wyłącznie pozostałych osób. Nie sposób zaś zakładać, aby – z woli prawodawcy – wyjątek mógł dotyczyć tylko tych, którzy pełnili obowiązki nierzetelnie bądź z przyczyn merkantylnych.
Nie zasługuje wprawdzie na akceptację czy wręcz aprobatę zaangażowanie
w realizację zadań służb mundurowych na rzecz państwa totalitarnego, niezależnie czy wykonywane zadania dotyczyły działań operacyjnych, czy stanowiły jedynie wsparcie techniczne aparatu przemocy (np. wykonywanie pracy w składnicy akt [...]). Dał temu wprost wyraz prawodawca, ograniczając przywileje emerytalne i rentowe osób, które to czyniły. Z jego woli reguły te nie mają jednak znaleźć zastosowania do osób, które – w zmienionej rzeczywistości politycznej – dopuszczono do dalszej służby, podjęły ją i pełniły z pełnym zaangażowaniem, przyczyniając się do ochrony bezpieczeństwa publicznego, czy też, jak w przypadku Funkcjonariusza – dobra życia społecznego. W przypadku Funkcjonariusza wystąpienie takich okoliczności nie jest sporne. Został on bowiem pozytywnie opiniowany, odznaczony w uznaniu jego zasług i osiągnięć służbowych, brał udział
w czynnościach związanych ze zwalczaniem szeroko rozumianej patologii wśród dzieci i dorosłych. W efekcie wykonywanych czynności znacznie podupadł na zdrowiu w efekcie czego orzeczono wobec niego III grupę inwalidzką, a następnie w 2005 r. zwolniono ze służby.
Regulacje szczególne – dotyczące obniżenia uposażeń wobec służby
na rzecz totalitarnego państwa – obejmują wyłącznie osoby, które czyniły to dobrowolnie. Nie może mieć więc znaczenia w sprawie, czy Funkcjonariusz był zainteresowany zatrudnieniem akurat w pionach SB. Kwestia ta nie może mieć jednak istotnego znaczenia dla wyniku sprawy.
Wobec powyższych uwarunkowań – pomimo, że decyzja o włączeniu reguł ogólnych ma charakter uznaniowy – obowiązkiem organu było wydanie orzeczenia pozytywnego dla Funkcjonariusza, w związku z treścią art. 7 K.p.a. in fine. Orzeczenie w tej sprawie nie może być rozumiane jako dowolne. W sprawie wystąpiły zaś opisane przepisem przesłanki zastosowania wyjątku, a nie ujawniono okoliczności, które by mogły przeciw temu przemawiać. W szczególności nie może być nią zaangażowana służba Funkcjonariusza w okresie przed 31 lipca 1990 r., czy też przynależność
do ZSMP.
Przewidziany ustawą wyjątek należy odnosić do funkcjonariuszy takich, jak
w rozpoznawanym przypadku, gdzie służba na rzecz totalitarnego państwa była krótka, zaś państwa demokratycznego wiązała się ze szczególnymi zasługami,
co w przypadku Funkcjonariusza jest bezsprzeczne – potwierdza to nadane odznaczenie.
W konsekwencji zasadny okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego.
Nie naruszono z kolei prawa procesowego, wobec ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Jak wskazano, postawa ideowa Funkcjonariusza (w tym ewentualna przynależność do ZSMP) nie mogła mieć znaczenia dla wyniku sprawy.
Wobec wniosku skargi wskazać z kolei należy, że Sąd nie mógł uznać uprawnienia do świadczenia emerytalno-rentowego. Rozstrzygnięcia takiego nie przewidziano bowiem w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.). W art. 145a § 1 tego aktu wskazano natomiast, że - w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli uzasadniają to okoliczności sprawy - sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia - wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że pozostawiono to uznaniu organu.
W rozpoznawanej sprawie organ ponownie procedując – z uwagi na treść art. 8a ustawy zaopatrzeniowej – wyda decyzję w ramach luzu decyzyjnego, Sąd nie może zatem skorzystać z powołanego wyżej przepisu ustawy procesowej, skoro w wyniku przeprowadzonego przed organem postępowania zapadnie decyzja uznaniowa. Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji uwzględni jednak ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.
Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI