II SA/Wa 1151/24

II SA/Wa 1151/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek
Łukasz Krzycki /przewodniczący/
Mateusz Rogala /sprawozdawca/
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Sygn. powiązane
III OSK 922/25 - Wyrok NSA z 2025-10-09
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1145
art. 25
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 77 par. 1, art 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2011 nr 43 poz 224
art. 5, art 2,
Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim - tekst jednolity
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 par. 3, art. 145 par 1 pkt 1 lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant referent Marta Stec, , , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...]
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] uchylającą, po wznowieniu z urzędu postępowania administracyjnego, decyzję z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] i odmawiającą R. K. przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1051) i wyjaśnił, że jednym z warunków niezbędnych do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie organu, z akt sprawy wynika, że aktualnie strona mieszka w [...], tj. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 3 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z cyt. ustawy, organ stwierdził, że nie może przyznać wnioskodawczyni rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
R. K. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2024 r.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że nie spełnia warunku opisanego w art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, tj. nie zamieszkuje na terytorium RP;
- naruszenie art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym w zw. z art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, poprzez jego zastosowanie w sprawie oraz błędne uznanie, że skarżąca nie ma swojego ośrodka interesów życiowych na terytorium RP.
Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów z:
a) zeznań wskazanych świadków;
b) oświadczenia sąsiadów z dnia [...] czerwca 2024 r.;
c) wysłuchania wnioskodawczyni;
na okoliczność, że skarżąca od 1973 r. ma swoje miejsce zamieszkania i pobytu z zamiarem na stałe w [...], ul. [...];
d) zaświadczenia Urzędu Miasta w [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. na okoliczność, że skarżąca posiada stały meldunek pod adresem ul. [...] od [...] kwietnia 1983 r.;
e) potwierdzenia otrzymanego z [...] z dnia [...].10.2022 r. na okoliczność, że skarżąca zagubiła dokument tożsamości będąc w odwiedzinach u dzieci;
f) kserokopii paszportu na okoliczność, że w okresie objętym niniejszym postępowaniem skarżąca nie wyjeżdżała do [...];
g) wyników badań z dnia [...] czerwca 2022 r. wraz z opisem; raportu próby wysiłkowej z dnia [...] czerwca 2022 r.; badania echokardiograficznego z dnia [...] lipca 2022 r.; usg tętnic szyjnych z dnia [...] lipca 2022 r.; wyniku morfologii krwi z [...] sierpnia 2022 r.; badania radiologicznego lewego kolana z dnia [...] listopada 2022 r.; badania radiologicznego kręgosłupa z dnia [...] listopada 2022 r.; sprawozdania z badań laboratoryjnych z dnia [...] listopada 2022 r.; wyniku badania z dnia [...] sierpnia
2022 r.; wyniku badania z dnia [...] maja 2023 r.; badania radiologicznego z dnia [...] maja 2023 r.; wyniku badania z dnia [...] października 2023 r.; badania z dnia [...] marca 2023 r.; badania z dnia [...] września 2023 r.; skierowania na oddział urologiczny z dnia [...] września 2023 r.; wyniku badania z dnia [...] września 2023 r.; wyniku badania z dnia [...] sierpnia 2022 r.; raportu badania z dnia [...] marca 2023 r.; historii choroby, na okoliczność, że skarżąca korzystała ze świadczeń zdrowotnych na terenie kraju i częstotliwości, z jaką korzystała ze świadczeń;
h) informacji, o nadesłanie której Sąd zwróci się Oddziału NFZ w [...], na okoliczność liczby udzielonych przez NFZ usług leczniczych na rzecz skarżącej w okresie ostatnich 10 lat.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że od 1973 r. zamieszkuje na stałe w Polsce pod adresem ul. [...] w [...]. Dzieci skarżącej zamieszkują poza granicami kraju, a ona jeździła w odwiedziny do nich, jednak nie wyjeżdżała nigdy na stałe poza granice kraju. Ustalenia poczynione przez organ są zatem niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się po wznowieniu przez organ postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] przyznającą skarżącej rodzicielskie świadczenie uzupełniające.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] organ wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. w związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji z dnia [...] marca 2019 r. nieznanych organowi, który wydał tę decyzję. Zdaniem organu, taką nową okolicznością jest fakt, że zarówno w dniu wydania decyzji z dnia [...] marca 2019 r., jak i w okresie późniejszym skarżąca nie zamieszkiwała na terytorium RP.
Jak wynika z treści art. 3 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, świadczenie to może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat. W rozpoznawanej sprawie organ nie kwestionował spełnienia przez skarżącą drugiego z wymienionych w tym przepisie warunków, tj. posiadania przez okres co najmniej 10 lat po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych na terytorium RP. Uznał natomiast, że nie została spełniona pierwsza przesłanka, tj. okoliczność, że osoba ubiegająca się o rodzicielskie świadczenie uzupełniające zamieszkuje na terytorium RP.
Należy w związku z tym zauważyć, że zgodnie z art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.), miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jak podkreśla się w doktrynie prawa cywilnego, składnikiem pobytu stałego jest realizowanie w danej miejscowości obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej (rodzinnej, zawodowej, społecznej). Składniki domicylu mają charakter obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (corpus) oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru, woli tego pobytu (animus). Łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. Analizy składników zamieszkania należy dokonywać łącznie, ponieważ składnik mentalny animus manifestuje się w szczególności w postaci konkretnych, obiektywnie sprawdzalnych zachowań składających się na corpus, a zatem ich rozdzielenie służy tylko potrzebom teoretycznego opisu (T. Sokołowski [w:] Kodeks cywilny..., t. 1, red. A. Kidyba, 2012, kom. do art. 25, nt 1, 2). Faktu zamieszkiwania w danym miejscu nie podważa sama okoliczność ewentualnych wyjazdów poza miejsce stałego zamieszkania, nawet jeśli są to wyjazdy powtarzające się. Istotne jest bowiem sprawdzalny i manifestowany przez stronę zamiar stałego pobytu w danym miejscu.
Organ prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie przyznania omawianego świadczenia powinien zatem, stosując reguły postępowania dowodowego zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy przesłanka zamieszkiwania na terytorium RP w wyżej przedstawionym rozumieniu w danej sprawie wystąpiła, a następnie uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, wskazując na podstawie jakich dowodów okoliczność tę ustalił i dlaczego nie uwzględnił dowodów mogących ją podważyć. Powinien zatem zbadać, gdzie skarżąca przebywała z zamiarem stałego pobytu.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, organ uchybił wyżej wskazanym obowiązkom, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2024 r.
W niezwykle lakonicznych uzasadnieniach obydwu decyzji organ powołał się na "dokumentację znajdującą się w aktach sprawy", z której zdaniem organu wynika, że skarżąca nie zamieszkuje na terytorium RP. Jak wynika z akt administracyjnych, a co nie zostało wyartykułowane w uzasadnieniach decyzji, organ oparł się w tej kwestii na dokumentacji pozyskanej z [...] instytucji ubezpieczeniowej, w których wskazany został adres skarżącej w [...] oraz okresy ubezpieczenia w tym kraju w latach 2007-2022 (łącznie okresy składkowe i nieskładkowe 133 tygodnie na przestrzeni 15 lat).
Organ w żadnym stopniu nie odniósł się natomiast do przedkładanych w toku postępowania przez skarżącą dokumentów (k. 61-80 akt administracyjnych) świadczących o tym, że przebywała na terytorium RP w dniach [...] maja 2022 r., [...] czerwca 2022 r., [...] lipca 2022 r., [...] sierpnia 2022 r., [...] listopada 2022 r., [...] listopada 2022 r., [...] listopada 2022 r., [...] marca 2023 r., [...] maja 2023 r., [...] września 2023 r., [...] września 2023 r., [...] października 2023 r., bowiem w tych dniach korzystała w Polsce ze świadczeń medycznych. Okoliczność, że skarżąca na przestrzeni wielu miesięcy wielokrotnie leczyła się w Polsce, w odstępach miesięcznych lub dwutygodniowych, może wskazywać, że nie przeniosła ona swojego centrum aktywności życiowej w wyżej przedstawionym rozumieniu do [...], zaś poza Polską przebywała jedynie okazjonalnie (jak oświadczyła w toku postępowania).
Okoliczności te powinny zostać dogłębnie wyjaśnione przez organ z użyciem dostępnych środków dowodowych. Poprzestanie przez organ na informacji z brytyjskiej instytucji ubezpieczeniowej należy uznać, w realiach niniejszej sprawy, za dalece niewystarczające do ustalenie omawianej, kluczowej z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a w konsekwencji naruszające art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W szczególności biorąc pod uwagę, że organ nie wyjaśnił, z jakich przyczyn nie dał wiary składanym przez skarżącą oświadczeniom popartym zgromadzoną dokumentacją medyczną, czym naruszył art. 107 § 3 k.p.a.
Trzeba również odnotować, że dokumentacja nadesłana z instytucji [...] nie została przez organ przetłumaczona na język polski, a tymczasem zgodnie z art. 5 i 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2024 r., poz. 1556), podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (ust. 1). Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do oświadczeń woli, podań i innych pism składanych organom, o których mowa w art. 4 (ust. 2). Przed wydaniem decyzji w sprawie konieczne będzie zatem przetłumaczenie dokumentów nadesłanych z [...], w szczególności dotyczących daty, od kiedy skarżąca miała przebywać w [...] (k. 94 akt administracyjnych).
W świetle powyższego Sąd uznał, że organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny tej sprawy i niedostatecznie wnikliwie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie w zakresie przyjęcia, że miejscem zamieszkania skarżącej nie jest Rzeczpospolita Polska, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji przedwcześnie uchylił decyzję przyznającą rodzicielskie świadczenie uzupełniające i odmówił przyznania tego świadczenia.
Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a badając spełnienie przez skarżącą przesłanek przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, określonych w art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, ustali w sposób niebudzący wątpliwości miejsce zamieszkania skarżącej w okresie, w którym było jej przyznane to świadczenie, a swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadni, odnosząc się do wszystkich przeprowadzonych środków dowodowych oraz do dowodów zgłaszanych przez stronę postępowania.
Sąd postanowił nie uwzględnić zgłoszonych w skardze wniosków dowodowych. Po pierwsze, nie było możliwe uwzględnienie wniosku skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków i wysłuchania wnioskodawczyni, ponieważ zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Regulacja zawarta w powołanym przepisie wskazuje jednoznacznie na dopuszczalność przeprowadzenia przed sądem administracyjnym wyłącznie dowodu uzupełniającego z dokumentów i to jedynie w sytuacji, gdy wnioskowany dowód pozostaje w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Po drugie, odnośnie zgłaszanych przez skarżącą wniosków o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, Sąd zauważa, że część przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej znajduje się w aktach administracyjnych sprawy i została poddana przez Sąd analizie w niniejszej sprawie. Natomiast, biorąc pod uwagę, że niespełnienie przez skarżącą przesłanki zamieszkiwania na terytorium RP, nie zostało przez organ – jak wyżej wskazano – dostatecznie wyjaśnione, przedwczesne byłoby ustalanie tej okoliczności na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca będzie miała możliwość zgłaszania wniosków dowodowych w tym zakresie w ponownie prowadzonym przez organ postępowaniu administracyjnym.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) orzekł jak w sentencji.